scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

भारतीय कला, संगीत व सांस्कृतिक क्षेत्रातील आदिवासी समाजाचे योगदान

रूपाली रविंद्र आल्हाट

Abstract

भारतीय कला, संगीत आणि सांस्कृतिक वारशात आदिवासी समाजाचे योगदान हे अत्यंत महत्त्वाचे, वैशिष्ट्यपूर्ण आणि प्रेरणादायी आहे. भारतातील आदिवासी जमातींनी निसर्गाशी नाते जपत स्वतःची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख निर्माण केली आहे. वारली, गोंड, भील चित्रकला, बस्तर धातुकला, बांबू हस्तकला, लोकनृत्य आणि लोकसंगीत यामध्ये त्यांची जीवनशैली, अध्यात्मिकता आणि निसर्गप्रेम प्रतिबिंबित होते. संथाळ, गोंड, कर्मा यांसारखी नृत्यशैली सामूहिकता आणि सामाजिक एकतेचे प्रतीक आहेत, तर आदिवासी संगीत हे परंपरा, उत्सव आणि संघर्ष व्यक्त करणारे माध्यम आहे. स्थानिक वाद्ययंत्रे व लोकगीतांमधून एकात्मता, सामाजिक मूल्ये आणि पर्यावरणसंवेदनशीलता यांचे प्रकटीकरण होते. हस्तकलांमध्येही आदिवासी समाजाने उपयुक्तता आणि सौंदर्याचा सुंदर संगम साधला आहे. आधुनिक भारतात या कलांचा राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गौरव होत असून, त्या भारतीय सांस्कृतिक वैभवाचा अभिन्न घटक बनल्या आहेत. आदिवासी संस्कृती आपल्याला साधेपणा, निसर्गाशी नाते आणि सामूहिकतेची शिकवण देते. त्यामुळे या वारशाचे जतन, संवर्धन आणि सन्मान करणे ही आजच्या पिढीची सामूहिक जबाबदारी आहे.

Full text

44 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025  ,            ,  ,   ,    , , . Corresponding Author –    DOI - 10.5281/zenodo.17656384  :  ,          ,    .              . , ,  ,  ,  ,      ,     . , ,         ,     ,       .     ,       .          .           ,        .    ,      .    ,          .  :   ,   ,  ,   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,   .  :               .           .    , , ,        .          ,       .              ,          .      , , ,      .    ,      .   ,  ,  ,  ,     IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075    45   .         .           .  ,            .      ,           .               . , ,      , ,         .             .  , ,  ,     .  , ,            .                .     , ,          ,       .            ,         .           ,        ,     ,         .         .        .           .  ,        .          :            ,        .              . , , ,             ,     , , -     .       , ,            .           .          . ,  ,  ,            .   ,        .    , , ,    IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075    46               .            ,       .       ,     ,       . ,       ,           .      , -      .     ,         ""    ,          .                ,  ,       .      ,         .           -   , ,     ,        .,         ,    ,   -   .   , ,           .       .        ,      .              .  , ,     –        .    ,  -         .           .          .              .    ‘’, ‘-  ’     ,         .       ,           .          ,    ,       .             .       :         ,    .     IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075    47  ,      .      ,  ,        .        ,    .      ,        .  ,  ,   ,  ,        .   , ,       .      .    –   , , , , , ,        .                .      ,        –   ,  ,     .  ,        ,   ,        .     ,  ,      .          .        .             . ,              .            ,        .    ,  ,     .       .      :                 .     -   , , , , , , ,   -             .   -, , , , , , , , -            .      ,        .    , , ,        ,      . ,          .    ,  ,  ,           .   ,     .  IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075    48          .     ,          .          ,         .    , ,      .            ,        ,         . :  ,          ,    .  , , , , ,        ,      .              ,    ,     .         ,  ,      .                     ,     .        . ,             ,       .  : 1. .  . ,  ,  , , , 2012 2.   –   , :  , , 2010 3.   –     , :   , , 2015 4.   –    , :   , , 2012 5. .   –    , :   , , 2005 6. .   –     , :   , , 2014 7.   –    , :    , , 2011 8. .   –   , :  , , 2016