डॉ. संजय लोहकरे यांच्या 'पानझडी' या कविता संग्रहातील आदिवासी पर्यावरणीय जीवन जाणिवा
Abstract
आदिवासींचा सर्वांगीण विकास हा निसर्गावर अवलंबून आहे. या विकासाबरोबरच त्यांचे सामाजिक जीवन, राजकीय जीवन, सांस्कृतिक जीवन, आर्थिक जीवन, शैक्षणिक जीवन हे निसर्गावरच आधारित आहे. त्यामुळे आदिवासी जीवनात पर्यावरणीय जीवनाला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झालेले आहे. आधुनिक जगात, पर्यावरण संरक्षणाची चर्चा एक तातडीची गरज बनली आहे. मात्र, मानवाच्या इतिहासात असे आदिवासी समुदाय आहे ज्यांनी निसर्गाशी असलेले आपले नाते कधीच तोडले नाही. या आदिवासी समुदायाने त्यांची जीवनशैली, त्यांच्या चालीरीती, त्यांची श्रद्धा आणि त्यांची संस्कृती हे सर्व निसर्गाशी एकरूप झालेले आहे. त्यांची पर्यावरणीय जाणीव ही केवळ ज्ञान नाही तर ती त्यांच्या अस्तित्वाचा अविभाज्य भाग आहे. आदिवासींच्या या सखोल पर्यावरणीय जाणिवांचा आणि त्यांच्या निसर्ग-संबधित जीवनशैलीचा अभ्यास डॉ. संजय लोहकरे यांच्या काव्यातून अवतरलेला आहे. आदिवासींच्या जीवन जाणिवा त्यांच्या काव्यातून प्रकटलेल्या आहेत.
Full text
67 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025 . ‘’ . 1, . . 2 1 , . . () 2 , , , . . () Corresponding Author – . DOI - 10.5281/zenodo.17656437 : . , , , , . . , . , . , , . . - . . . : : . '', '' '' . . ' ' ' ' , . ‘’ , ‚ ‛1 . . 12
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . , . . 68 . . : . : . . . , ‚ - . .‛2 , , . . . : . . . : . . . . , , , , . : . . ‘’ . , ‚ , , , , “‛3 . . 24 , . . . .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . , . . 69 : '' . . , '' . . . . ‘’ . , ‚ ‛4 . . 13 , . . . . . . . : '' . . . . . ‘’ . , ‚ ,
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . , . . 70 ‛5 . . 31/32 , , . . . . , , . . : ‘ ’ (shifting cultivation) . . . . . . ‘’ , ‚ , , , , , , , , , ‛6 . . 14/15 . . . . . : .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . , . . 71 , . . . ‘’ . ‚ ‛7 . . 33 . . . . . . , ‚ , - , .‛8 . . . : . . ‘’ . ‚ - ‛9 . . 71 . . , . . . . . . .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . , . . 72 . . , . , . , . . : 1. . , , . 2. . . 3. , . : 1. , , ,. 7 2011 2. 1 1988 3. , , 4. , , 5. , , 6. , , 7. , , 8. 1 1988 9. , ,