YER ISLOHOTI: MAZMUNI, MAQSADI VA DOLZARBLIGI

79 YER ISLOHOTI: MAZMUNI, MAQSADI VA DOLZARBLIGI Tursunov Suhrob Ro‘zimurod o‘g‘li Qarshi Davlat Texnika Universiteti, Melioratsiya va yer kadastri kafedrasi assistenti DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17665097 Annotatsiya: Agrar islohotlar, qishloq xoʻjaligidagi islohotlar - davlatning yerga mulkchilik munosabatlari va yerda xoʻjalik yuritish usullarini oʻzgartirishga qaratilgan chora-tadbirlari majmuidir. Dastlab Agrar islohotlar konsepsiyasi maqsad va vazifalari, yoʻnalishi, uni oʻtkazish bosqichlari aniqlab olinadi. Shunga asoslanib Agrar islohotlarni oʻtkazishning aniq choratadbirlari belgilanadi va ularni davlat amalga oshiradi. Kalit so‘zlar: Yer islohoti, agrotexnik, Yerlarni inventarizatsiya qilish, Yer unumdorligining pastligi. Аннотация: Аграрная реформа, аграрная реформа – комплекс государственных мероприятий, направленных на изменение отношений собственности на землю и методов управления земельными ресурсами. Первоначально определяются цели и задачи Концепции аграрной реформы, её направления и этапы реализации. Исходя из этого, определяются и реализуются государством конкретные меры по проведению аграрных преобразований. Ключевые слова: Земельная реформа, агротехника, инвентаризация земель, низкое плодородие почв. Abstract: Agrarian reforms, agricultural reforms - a set of state measures aimed at changing land ownership relations and methods of land management. Initially, the goals and objectives of the Agrarian Reform Concept, its direction, and stages of its implementation are determined. Based on this, specific measures for carrying out agrarian reforms are determined and implemented by the state Key words: Land reform, agrotechnical, Land inventory, Low soil fertility. Kirish:Yer islohoti – bu yerga egalik qilish, foydalanish va yerga egalik shakllarini o‘zgartirish orqali agrar sohani rivojlantirishga qaratilgan davlat siyosatining muhim yo‘nalishidir. Yer islohotlari odatda iqtisodiy islohotlarning ajralmas qismi bo‘lib, u jamiyatda yerga egalik masalalarini hal qilish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish va ijtimoiy adolatni ta’minlashni ko‘zlaydi. Yer islohotining asosiy maqsadlari 1. Yerga egalik va foydalanish tartibini takomillashtirish Mamlakatda mavjud yer resurslaridan oqilona va samarali foydalanish uchun huquqiy asoslar yaratish. 2. Dehqon va fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish Kichik va o‘rta fermer xo‘jaliklariga yer ajratish orqali ularning iqtisodiy barqarorligini ta’minlash. 3. Yersizlik muammosini hal qilish 80 Yersiz yoki yerga ega bo‘lmagan aholiga yer ajratish orqali ularning ijtimoiy va iqtisodiy holatini yaxshilash. 4. Agrotexnik madaniyatni oshirish Zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini tatbiq etish uchun yer egalarining manfaatdorligini kuchaytirish. Yer islohotining bosqichlari Yer islohotlari odatda quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi: • Yuridik asoslar yaratis Yer to‘g‘risidagi qonunlar va normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqiladi. • Yerlarni inventarizatsiya qilish Mavjud yer resurslari aniqlanadi, ularga bo‘lgan talab va taklif o‘rganiladi. • Yerlarni taqsimlash va egalik shakllarini o‘zgartirish Yirik xo‘jaliklar tugatilib, yer maydonlari kichik fermer xo‘jaliklariga ajratiladi. • Yer bozorini shakllantirish Yer ijarasi, sotish va sotib olish munosabatlari qonuniylashtiriladi va tartibga solinadi. O‘zbekistonda yer islohoti O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, agrar sohada tub islohotlar boshlandi. 1990yillardan boshlab: • Sobiq kolxoz va sovxozlar tugatildi. • Dehqon va fermer xo‘jaliklari tashkil etildi. • Yerlar davlat mulki sifatida qoldi, ammo uzoq muddatli ijaraga berilishi yo‘lga qo‘yildi. • So‘nggi yillarda yerlarni ochiq tanlov asosida ajratish tizimi joriy etilmoqda. Yer islohotining dolzarb muammolari • Yer ajratishdagi shaffoflik muammosi Ayrim hollarda yer ajratish jarayoni oshkoralikdan yiroq bo‘lib, korrupsiya holatlarini yuzaga keltiradi. • Hujjatlashtirishdagi murakkabliklar Fermerlar ko‘pincha yerga oid huquqiy hujjatlarni olishda byurokratik to‘siqlarga duch kelishmoqda. • Yer unumdorligining pastligi Sug‘orish tizimlarining eskirganligi va ekologik muammolar tuproq sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. • Yer bozorining to‘liq shakllanmaganligi 81 Yerning sotilishi taqiqlangani iqtisodiy erkinlikni cheklaydi, bu esa yerga bo‘lgan munosabatni zaiflashtiradi. Xulosa. Yer islohoti har bir mamlakatning iqtisodiy mustaqilligi, oziq-ovqat xavfsizligi va ijtimoiy barqarorligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. U to‘g‘ri rejalashtirilsa va ochiq, adolatli asosda amalga oshirilsa, yerning iqtisodiy samaradorligi oshadi, qishloq aholisi farovonligi ta'minlanadi. Shu sababli, yer islohotlarini doimiy takomillashtirib borish, zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish va aholining yerga bo‘lgan huquqiy savodxonligini oshirish zarur. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi - T.: O‘zbekiston, 1998 2. S.Tursunov “Yer resurslarini boshqarish maqsadini amalga oshirish uchun ilmiy amaliy vazifalar” maqola 3. A.R. Bobojonov, Q.R. Rahmonov A.J G’ofirov Yer kadastri o’quv qo’llanma Toshkent 2008 4. M.Mirzaabdullayeva A.Muqumov,Z.Xafizova Yer huquqi o’quv qo’llanma Toshkent 2016 5. www.lex.uz