NаКМЦ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИ ЎЗЛАШТИРИШ ВА УННИНГ ЭКОЛОГИК ТАЪСИРИНИ ГЕОАХБОРОТ ТИЗИМЛАРИ АСОСИДА МОНИТОРИНГ ҚИЛИШНИНГ КОНЦЕПТУАЛ АСОСЛАРИ
Full text
251 NаКМЦ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИ ЎЗЛАШТИРИШ ВА УННИНГ ЭКОЛОГИК ТАЪСИРИНИ ГЕОАХБОРОТ ТИЗИМЛАРИ АСОСИДА МОНИТОРИНГ ҚИЛИШНИНГ КОНЦЕПТУАЛ АСОСЛАРИ Жовлиев Сарвар Мустафо ўғли Қарши давлат техника университети ўқитувчиси E-mail: jovliyev19sarvar[email protected] DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17665631 Аннотация: Ушбу илмий ишнинг мақсади қоғоз-целлюлоза, нефт ва газ саноати учун муҳим буғлантирувчи модда – Натрий-КарбоксиМетилЦеллюлоза (NаКМЦ) ишлаб чиқаришининг экологик жиҳатдан барқарор ва ресурслар сақланадigan технологиясини ишлаб чиқиш, шунингдек, унинг атроф-муҳитга таъсирини замонавий геоахборот технологиялари асосида мониторинг қилишнинг рақамли тизимини яратишнинг назарий ижтимоий асосларини ишлаб чиқишдан иборат. Калит сўзлар: NаКМЦ, барқарор технология, атроф-муҳит мониторинги, геоахборот тизимлари (ГАТ), Geographic Information Systems (GIS), рақамли платформа, яшил кимё, қоғоз саноати, нефт-газ саноати. Аннотация: Целью данной научной работы является разработка экологически устойчивой и ресурсосберегающей технологии производства важного связующего вещества для целлюлозно-бумажной, нефтяной и газовой промышленности – Карбоксиметилцеллюлозы натрия (NaКМЦ), а также разработка концептуальнотеоретических основ создания цифровой системы мониторинга ее воздействия на окружающую среду на базе современных геоинформационных технологий. Ключевые слова: NaКМЦ, устойчивая технология, мониторинг окружающей среды, геоинформационные системы (ГИС), Geographic Information Systems (GIS), цифровая платформа, зеленая химия, целлюлозно-бумажная промышленность, нефтегазовая промышленность. Abstract: The purpose of this scientific work is to develop an environmentally sustainable and resource-efficient technology for producing Sodium Carboxymethyl Cellulose (Na-CMC) – an important binding agent for the pulp and paper, oil, and gas industries – as well as to establish the conceptual and theoretical foundations for creating a digital system to monitor its environmental impact using modern geoinformation technologies. Keywords: Na-CMC, sustainable technology, environmental monitoring, geoinformation systems (GIS), Geographic Information Systems (GIS), digital platform, green chemistry, pulp and paper industry, oil and gas industry. Президентимизнинг 2018 йил 25 октябрдаги “Ўзбекистон Республикасида кимё саноатини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида” ПҚ-3983 сон, ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий хужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда ушбу тадқиқот натижалари муаян даражада хизмат қилади. Мазкур тадқиқот республика фан ва технологиялар ривожланишининг VII. «Кимёвий технологиялар ва нанотехнологиялар» устувор йўналишига мувофиқ бажарилган.
252 Тадқиқотнинг амалий натижалари қуйидагилардан иборат: Целлюлоза олиш учун павловниядархтининг иккиламчи маҳсулотлари, жумладан пайраҳалари фракцияларга ажратилган ва жараённи математик моделлаштириш асосида целлюлоза ажратиб олиш учун реагентлар сарфининг миқдори аниқланган; қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари, ҳамда нефт ва газ саноати учун стбилловчи реогент – NaКМЦ нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилган; қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари, ҳамда нефт ва газ саноати учун стбилловчи реогент – NaКМЦ нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилган, маҳаллий павловния дарахти целлюлозасидан олинган қоғоз намуналарининг ишлаб чиқилган рецептуралари бўйича физик-кимёвий ҳамда механик-структуравий хоссалари ўрганилган. ХУЛОСА 1-Қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари учун кимёвий органик реогент – NaКМЦ нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилди; 2-Целлюлоза эфирини олиш жараёни тадқиқоти даврида турли факторларнинг унинг сифат кўрсаткичларига таъсири ўрганилди; 3-Қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари ишлаб чиқаришда кенг қўлланиладиган NaКМЦ нинг физик-кимёвий ҳамда механик-структуравий хоссалари ўрганилди. 1-жадвал NaКМЦ 75В (Карбоксиметилцеллюлоза) Маҳсулот кўрсаткичлари: Клей Na-КМЦ 75/400, 75 ГОСТ бўйича , ТУ: ТУ 2231-03407507908-2001, ТУ 6-55-40-90: Таркиби, физик – кимёвий хоссалари: Кўрсаткичлари ТУ 6-55-40-90 Ташқи кўриниши: Майда кукунсимон, толалардан таркиб топган оқ ва қаймоқ кўринишгачан Таркибидаги намлик даражаси, % 15, кўп эмас Асосий модда миқдори, % 45, кам эмас Карбоксил группалари билан ўрин алмашиш даражаси 65-85 оралиғида Полимерланиш даражаси 400, кам эмас Маҳсулотнинг сувда эрувчанлиги, % 98, кам эмас Водород кўрсаткичи, рН 1,5% сувли эритмадаги, 8-11
253 Foydalanilgan aдабиётлар: 1. Коржавов М. Ж. Проблемы классической физики конца XIX века. Возникновение квантовой теории // "ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION. – 2023. – Т. 10. – №. 1. 2. Korjavov M.J. KVANT FIZIKASIDA DETERMINIZM TAMOILINI RAD ETISH //Results of National Scientific Research International Journal. – 2022. – Т. 1. – №. 8. – С. 220-229. 3. Tursunov Q.Sh., Eshmirzayeva M. A., Qorjavov M. J. Questions of the Methodology of Knowledge in Text books Physics of the New Generation //International Journal of Latest Research in Humanities and Social Science (IJLRHSS). – 2021. – Т. 3. – С. 18-22. 4. Jovlievich K.M. Some Methodological Methods Of Solving Issues From Quantum Physics //Texas Journal of Multidisciplinary Studies. – 2022. – Т. 5. – С. 188-192. 5. Jovliyev S.M. (2022). MAHSULOT SIFATINI BOSHQARISH VA TAXLIL QILISH STATISTIK USULLARINING YETTI INSTRUMENT USULLARI // EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH, 2(6), 41–45. 6. Jovliyev S.M. (2022). TEXNIKA OLIY O'QUV YURTLARI TA'LIMIDA KEYS TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH // EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH, 2(5), 791–794 7. Тураев З.Б., Юсупов Р.Э., Эшонқулов М.Н., Жовлиев С.М., Алмарданов Х.А., Хатамов И.А. Применение солнечных концентраторов для приема альтернативного топлива через устройство гелиопиролиза //UNIVERSUM: ТЕХНИЧЕСКИЕ НАУКИ. – 2021, Март. –№. 3(84). С. 8-11. 8. Zhovliev S.M. Specialty of technological processes and production automation – profession of the XⅪ century // ResearchJet Journal of Analysis and Inventions. –2021, May. –T.2. №.05. – С. 15-19. 9. Raximov A.X., Jovliyev S.M. Xolbutayeva X.E. RADIO MONITORING AND RECOGNITION OF RADIO EMISSIONS RADIO ELECTRONIC EQUIPMENT // International Journal For Innovative Engineering and Management Research. –2021, April. – T.10. №.4. –С. 506-507. 10. Mallayev A.R., Sharipov G.Q., Sodikov A.R., Zhovliev S.M. Mathematical modeling of dynamics formation of hydrates at pipeline natural gas transport // International Journal For Innovative Engineering and Management Research. –2021, April. –T.10. №.4. –С. 31-35. 11. Jovliyev S.M. TURLI TIZIMDAGI O ‘LCHASH ASBOBLARNI TEKSHIRISH VA XATOLIKLARINI ANIQLASH //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 11. – С. 283-290. 12. Jovliyev S.M. O‘LCHASH NATIJALARINI QAYTA ISHLASH //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 11. – С. 264-269. 13. Жовлиев С.М. ЕСТЕСТВЕННЫЕ ПРЕДЕЛЫ ИЗМЕРЕНИЙ. ЗАКОН ГЕЙЗЕНБЕРГА //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 655-660. 14. Norboyev O.N., Jovliyev S.M. MATLAB DASTURINIG SIMULINK PAKITIDAN FOYDALANIB KONTUR TOKINI IMITATSION MODELLASHTIRISH VA OPTIMALLASHTIRISH //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 870-881. 15. Norboyev O.N., Jovliyev S.M. DONNI MAYDALASH TEXNOLOGIK JARAYONINI AVTOMATLASHTIRISH TAVSIFI VA TAHLILI //Innovations in Technology and Science Education. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 615-626. 16. JOVLIYEV S.M. QURILISHDA SIFAT NAZORATINI TASHKIL ETISH VA QURILISH MAHSULOTLARINING SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI OMILLAR // ИНТЕРНАУКА Учредители: Общество с ограниченной ответственностью" Интернаука". – С. 5-7.