OLIY TA'LIM TIZIMIDA TA'LIM SIFATINI RIVOJLANTIRISHNING MUHIM JIHATLARI

newjournal.org zenodo.org 1 OLIY TAʼLIM TIZIMIDA TAʼLIM SIFATINI RIVOJLANTIRISHNING MUHIM JIHATLARI Hakimova Gulmira To‘xtatoshevna Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiyalar universiteti, Ta’lim sifatini nazorat qilish boshqarmasi boshlig‘i Tel:+99890-602-94-44 E-mail: [email protected] Annotatsiya Ushbu maqolada oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini oshirishning asosiy omillari[7], pedagogik jarayonni modernizatsiya qilish yo‘nalishlari[10], raqamli transformatsiya[11], professor-o‘qituvchilar kompetensiyalarini rivojlantirish[3], ilmiy-tadqiqot salohiyatini kuchaytirish va taʼlim sifatini baholash mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ilmiy tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari oliy taʼlim muassasalarida sifatli taʼlimni ta’minlash uchun amaliy takliflar ishlab chiqishga qaratilgan. Tayanch so‘z, iboralar: Oliy taʼlim, taʼlim sifati, sifat monitoring, sifatni baholash mezonlari, innovatsion taʼlim texnologiyalari, raqamli taʼlim, raqamli transformatsiya, kompetensiyaviy yondashuv, pedagogik kompetensiya, o‘quv dasturi (curriculum), Dual taʼlim. KIRISH Global raqobat kuchaygan sharoitda oliy taʼlim tizimidan yuqori malakali, raqamli kompetensiyalarga ega, innovatsion fikrlaydigan kadrlar tayyorlash talab etilmoqda[1]. Oliy taʼlim tizimida sifatni oshirish – ta’lim mazmunini zamonaviylashtirish, o‘qituvchilar salohiyatini yuksaltirish[3], ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va raqamli texnologiyalarni keng qo‘llash[12] bilan bevosita bog‘liq. Jahon tajribasi taʼlim sifatining yaxshilanishi mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Asosiy qism 1. Taʼlim mazmunini modernizatsiya qilish Zamonaviy oliy taʼlimning asosiy talabi – mehnat bozori ehtiyojlariga moslashgan o‘quv dasturlarini yaratishdir[6]. O‘quv rejalari fanlararo integratsiya, modul va kredit tizimi, kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirilishi lozim. STEAM, newjournal.org zenodo.org 2 innovatsion pedagogik texnologiyalar, loyihaviy o‘qitish, muammoli vaziyatlar asosida o‘qitish kabi metodlar taʼlim samaradorligini oshiradi[10]. 2. Professor-o‘qituvchilar salohiyatini oshirish Taʼlim sifatining asosiy omillaridan biri – pedagog kadrlar kompetensiyasidir. Ularni muntazam ravishda malaka oshirish kurslariga jalb etish, xorijiy tajriba almashish dasturlarida ishtirok etish, ilmiy izlanishlarni qo‘llab-quvvatlash zarur[3]. O‘qituvchilarning pedagogik mahorati, raqamli savodxonligi va ilmiy faolligi taʼlim sifatiga bevosita taʼsir ko‘rsatadi. 3. Raqamli taʼlim texnologiyalarini joriy etish Raqamli transformatsiya oliy taʼlim tizimining samaradorligini oshirishda muhim o‘rin tutadi[12]. LMS tizimlaridan (Moodle, Canvas, Google Classroom) foydalanish, virtual laboratoriyalar, masofaviy va gibrid taʼlim shakllarini takomillashtirish, sunʼiy intellekt asosidagi taʼlim mahsulotlarini qo‘llash o‘qitish jarayonini interaktiv qiladi. Raqamli platformalarning keng joriy etilishi taʼlimning shaffofligi va nazorat mexanizmlarini yaxshilaydi. 4. Ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirish Oliy taʼlim muassasalari ilmiy markazlar, texnoparklar, startap laboratoriyalar orqali ilmiy salohiyatni rivojlantirishi zarur. Talabalar va yosh tadqiqotchilarni ilmiy loyihalarga jalb etish, grantlar bilan qo‘llab-quvvatlash, mahalliy va xalqaro ilmiy hamkorlikni kengaytirish taʼlim sifati va universitet reytinglariga ijobiy taʼsir ko‘rsatadi[5]. 5. Taʼlim sifatini baholash tizimini takomillashtirish Shaffof baholash, ichki va tashqi audit, akkreditatsiya tizimlari oliy taʼlim muassasasining sifat ko‘rsatkichlarini aniqlashda muhimdir. Xalqaro reytinglar (QS, THE)da ishtirok etish taʼlim sifatiga qo‘yiladigan talablarni oshiradi va raqobatbardoshlikni kuchaytiradi. Akademik halollik tamoyillariga amal qilish taʼlim sifatining uzviy qismidir[4]. 6. Taʼlim muhiti va infratuzilmani yaxshilash Kutubxonalar fondini boyitish, zamonaviy laboratoriyalarni jihozlash, kampus infratuzilmasini rivojlantirish, talabalarga psixologik xizmat va inklyuziv taʼlim imkoniyatlarini yaratish sifatli taʼlimning tarkibiy qismi hisoblanadi[6]. Quvvatli internet, texnik vositalar va interaktiv o‘quv xonalari talabalarning motivatsiyasi va o‘qish samaradorligini oshiradi. 7. Universitet va ishlab chiqarish hamkorligini kuchaytirish newjournal.org zenodo.org 3 Dual taʼlim, amaliyot bazalarini kengaytirish, ish beruvchilar bilan qo‘shma taʼlim dasturlari hamda zamonaviy korxonalarning taʼlim jarayoniga jalb qilinishi bitiruvchilarning bandlik imkoniyatlarini kengaytiradi. Mehnat bozori ehtiyojlariga mos yangi yo‘nalishlar va kasblar ochilishi ham taʼlim sifatiga katta hissa qo‘shadi. Oliy ta’lim tizimida taʼlim sifatini rivojlantirish bir nechta omillarning uyg‘unlashuvini talab qiladi: taʼlim mazmunini modernizatsiya qilish, pedagoglar salohiyatini oshirish[6], raqamli texnologiyalarni keng qo‘llash, ilmiy izlanishlarni qo‘llab-quvvatlash, taʼlim sifatini baholash tizimlarini takomillashtirish va infratuzilmaviy sharoitlarni yaxshilash. Shu bilan birga, universitet va ishlab chiqarish o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish bitiruvchilarning zamonaviy kompetensiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Ushbu omillarni kompleks tarzda joriy etish oliy taʼlim tizimi samaradorligini taʼminlaydi va global raqobatga mos kadrlar tayyorlashga yordam beradi. ADABIYOTLAR TAHLILI Oliy ta’lim tizimida ta’lim sifatini rivojlantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy izlanishlar so‘nggi yillarda keng miqyosda rivojlanmoqda. Mazkur adabiyotlar tahlili ushbu yo‘nalishda mavjud ilmiy ishlanmalar, nazariy yondashuvlar va amaliy tavsiyalarni tizimli o‘rganishga tayanadi. 1. Ta’lim sifatiga oid nazariy qarashlar A. Anderson, R. Gagné, J. Dewey kabi pedagog olimlarning ta’lim jarayonini takomillashtirishga[7] oid nazariy qarashlari ta’lim sifatining tarkibiy elementlari – maqsad, mazmun, metod, baholash tizimi va natijalarni yaxlitlikda o‘rganish zarurligini ta’kidlaydi. Ushbu nazariy yondashuvlar oliy ta’limda kompetensiyaviy modelning shakllanishiga asos bo‘ladi. 2. Kompetensiyaviy yondashuv nazariyasi Xalqaro adabiyotlarda (OECD, UNESCO)[5],[6] kompetensiya – bilim, ko‘nikma, munosabat va amaliy tajriba yig‘indisi sifatida talqin qilinadi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ta’lim sifatini oshirishning asosiy omillaridan biri sifatida kompetensiyaviy yondashuv oliy ta’lim dasturlarini loyihalashda yetakchi tamoyilga aylandi. Mazkur yondashuv kredit-modul tizimi bilan uyg‘unlashgan holda ta’lim sifatiga yangi mazmun bag‘ishlaydi. 3. Raqamli ta’lim texnologiyalari bo‘yicha adabiyotlar Zamonaviy ilmiy manbalar (Siemens, Bates, Anderson, OECD Digital Education raportlari) oliy ta’limda raqamli transformatsiyaning ta’lim sifatiga ta’sirini chuqur o‘rganadi[11]. Tahlillarga ko‘ra: newjournal.org zenodo.org 4  LMS tizimlari o‘qitish samaradorligini oshiradi;  virtual laboratoriyalar amaliy ko‘nikmalarni mustahkamlaydi;  sun’iy intellekt asosidagi o‘quv platformalari individual ta’lim yo‘llarini shakllantiradi. Bu ishlanmalar oliy taʼlim sifatini oshirish uchun raqamli texnologiyalarning o‘rni katta ekanini ko‘rsatadi. 4. Ilmiy-tadqiqot faoliyati bo‘yicha tadqiqotlar Ilmiy adabiyotlar (Clark, Altbach, Salmi) universitetlarning tadqiqot salohiyatini ta’lim sifati bilan chambarchas bog‘laydi[9]. Tahlillarga ko‘ra:  ilmiy loyihalar, innovatsion markazlar,  startap-ekotizimlar,  xalqaro ilmiy hamkorlik universitetning ta’lim, fan va innovatsiya integratsiyasini kuchaytiradi. Mazkur adabiyotlar oliy ta’limda ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirishning zarurligini asoslaydi. 5. Ta’lim sifatini baholash tizimlariga oid nazariy manbalar Xalqaro ta’lim sifatini baholash tizimlariga (ESG, Bologna Process, QS, THE)[8]bag‘ishlangan adabiyotlar baholash indikatorlari, baholash mezonlari, sifatni ichki va tashqi monitoring qilish mexanizmlarini batafsil yoritadi. Adabiyot tahlili shuni ko‘rsatadiki:  shaffof baholash,  muntazam monitoring,  akkreditatsiya tizimi ta’lim sifatini oshirishning asosiy nazariy asoslaridir. 6. Talabaga yo‘naltirilgan ta’lim konsepsiyasi Evropa va Amerika oliy ta’limi adabiyotlarida talabaga yo‘naltirilgan ta’lim modeli ta’lim sifatining markaziga aylangan. Tahlillarga ko‘ra, ta’limda individual yondashuv, psixologik qo‘llab-quvvatlash, mustaqil ta’limni oshirish ta’lim sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Mavzuga doir mavjud ilmiy adabiyotlar bu jarayonlarning har biri ta’lim sifatining muhim tarkibiy qismi ekanini ilmiy asosda isbotlaydi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini rivojlantirish bo‘yicha mavjud jarayonlar, nazariy asoslar va amaliy tajribalarni ilmiy asosda o‘rganishga qaratildi. newjournal.org zenodo.org 5 Tadqiqot metodologiyasi bir nechta bosqichlar, yondashuvlar va ilmiy usullar uyg‘unligida olib borildi. 1. Tadqiqotning maqsadi va vazifalari Tadqiqotning asosiy maqsadi – oliy ta’lim tizimida ta’lim sifatini oshirishning muhim jihatlarini tizimli o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdir. Tadqiqot vazifalari:  taʼlim sifatining nazariy asoslarini tahlil qilish;  zamonaviy taʼlim texnologiyalari va innovatsion yondashuvlarni o‘rganish;  raqamli taʼlim vositalarining samaradorligini baholash;  professor-o‘qituvchilar kompetensiyasining taʼlim sifatiga ta’sirini aniqlash;  taʼlim sifatini baholash va monitoring qilish mexanizmlarini o‘rganish;  oliy ta’lim va ishlab chiqarish hamkorligining taʼlim jarayoniga ta’sirini tahlil qilish. 2. Tadqiqot obyekti va predmeti Tadqiqot obyekti: oliy ta’lim tizimi va unda amalga oshirilayotgan taʼlim jarayoni. Tadqiqot predmeti: oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini shakllantiruvchi omillar, pedagogik texnologiyalar, raqamli vositalar, baholash tizimlari va ularning amaliy natijalari. 3. Tadqiqot metodlari Tadqiqotda quyidagi ilmiy-uslubiy metodlardan foydalanildi: Nazariy metodlar  Adabiyotlarni tahlil qilish: taʼlim sifatiga oid ilmiy manbalar, xalqaro tajribalar, ta’lim siyosati hujjatlari o‘rganildi.  Qiyosiy tahlil: xalqaro oliy taʼlim tizimlari (Bologna, OECD) bilan taqqoslash orqali samarali yondashuvlar aniqlangan.  Sistemali yondashuv: taʼlim sifatini shakllantiruvchi omillar o‘zaro bog‘liqlikda o‘rganildi. Empirik metodlar  So‘rovnoma va intervyu: talabalar, o‘qituvchilar va mutaxassislarning fikrlari o‘rganildi.  Kuzatish: o‘quv jarayonining amaliy tashkil etilishi, texnologiyalarning qo‘llanishi bevosita tahlil qilindi. newjournal.org zenodo.org 6  Diagnostika metodlari: ta’lim sifatini baholash ko‘rsatkichlari bo‘yicha tahlillar amalga oshirildi. Statistik va analitik metodlar Olingan ma’lumotlar statistik tahlil, klaster tahlili, foizli tahlil, diagrammalar orqali qayta ishlanib, xulosalar chiqarildi. 4. Tadqiqotning ilmiy asoslanganlik mezonlari  ilmiy obyektivlik va ishonchlilik;  modellashtirish va solishtirish asosida mavjud jarayonlarni tahlil qilish;  raqamli ta’lim indikatorlari asosida sifat ko‘rsatkichlarini o‘lchash;  pedagogik tajribalar asosida natijalarni tekshirish. 5. Tadqiqotning amaliy ahamiyati Tadqiqot natijalari:  oliy taʼlim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish strategiyalarini ishlab chiqishda,  oʻquv dasturlarini modernizatsiya qilishda,  raqamli taʼlim muhitini yaratishda,  o‘qituvchilar malakasini oshirish dasturlarini takomillashtirishda, ta’lim sifatini baholash tizimlarini shakllantirishda amaliy qo‘llanilishi mumkin. TAHLIL VA NATIJALAR Ushbu tadqiqot oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini oshirishga ta’sir qiluvchi omillarni nazariy, amaliy va statistik jihatdan chuqur o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, olingan ma’lumotlar asosida quyidagi tahlillar amalga oshirildi va ilmiy natijalar shakllantirildi. 1. Ta’lim mazmunining holati va modernizatsiya ehtiyoji  Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, oliy taʼlim muassasalarida o‘quv dasturlari ko‘p hollarda mehnat bozori talablariga to‘liq mos kelmaydi.  Talabalarning 63% o‘z yo‘nalishlarida amaliy mashg‘ulotlar yetarli emasligini bildirgan.  O‘quv dasturlarida kompetensiyaviy yondashuvga o‘tish jarayoni asta-sekin amalga oshayotgan bo‘lsa-da, fanlararo integratsiya yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan.  Natija sifatida, ta’lim mazmunini modernizatsiya qilish bo‘yicha yangi konseptual yondashuvlar ishlab chiqildi. 2. Professor-o‘qituvchilar salohiyati tahlili newjournal.org zenodo.org 7 Empirik kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki:  o‘qituvchilarning 48% raqamli texnologiyalarni to‘liq o‘zlashtirmagan;  malaka oshirish kurslari muntazam emas;  ilmiy faollik hamda innovatsion metodlarni qo‘llash darajasi past. Bu tahlil professor-o‘qituvchilarning kompetensiyalarini oshirish ta’lim sifatining asosiy sharti ekanini tasdiqladi. 3. Raqamli ta’lim muhiti samaradorligi Tadqiqot davomida LMS tizimlaridan foydalanish bo‘yicha tajriba tahlil qilindi. Natijalarga ko‘ra:  LMS orqali ta’lim olgan talabalarning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari o‘rtacha 12– 15% ga oshgan;  virtual laboratoriyalar amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishda an’anaviy laboratoriyalarga nisbatan 1,4 baravar samarali bo‘lgani aniqlangan;  masofaviy ta’limda mustaqil ta’limga ajratilgan vaqt ham oshgan. Bu natijalar raqamli ta’lim texnologiyalari ta’lim sifatini sezilarli oshirishini ko‘rsatdi. 4. Talabalar nuqtayi nazari bo‘yicha tahlil So‘rovnomalar asosida talabalar tomonidan quyidagi jihatlar muhim deb baholandi:  sifatli o‘qitish (74%);  zamonaviy texnologiyalar mavjudligi (69%);  amaliy ta’lim va tajriba orttirish imkoniyati (71%);  adolatli baholash tizimi (63%). Bu natijalar talabaga yo‘naltirilgan ta’lim modelining dolzarbligini tasdiqlaydi. 5. Ishlab chiqarish bilan hamkorlikning holati Tahlil shuni ko‘rsatdiki:  oliy taʼlim muassasalari va korxonalar o‘rtasidagi hamkorlik yetarli darajada emas;  talabalar amaliyotining 56% faqat nazariy xarakter kasb etadi;  dual ta’lim tizimi joriy etilgan yo‘nalishlarda bitiruvchilarning bandlik darajasi 20–25% yuqori. Natijalar hamkorlik ta’lim sifatiga bevosita ta’sir etishini ko‘rsatdi. 6. Sifatni baholash tizimi bo‘yicha tahlil  Ichki monitoring natijalari shuni ko‘rsatdiki: newjournal.org zenodo.org 8  baholash mezonlari ko‘p hollarda subyektiv;  nazorat shakllarining aksariyati an’anaviy va kompetensiyaviy talablarga mos emas;  xalqaro akkreditatsiya talablariga mos indikatorlar yetarlicha qo‘llanilmaydi. Natija sifatida, baholashning shaffof va raqamlashtirilgan tizimini yaratish zarurligi aniqlandi. Oliy ta’lim sifatini oshirish ko‘p omilli jarayon bo‘lib, ta’lim mazmuni, pedagogik kompetensiya, raqamli texnologiyalar va baholash tizimi o‘zaro bog‘liq holda faoliyat yuritadi. Raqamli texnologiyalar ta’lim samaradorligini sezilarli oshiradi va talabalarning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir qiladi.Professor-o‘qituvchilar malakasini oshirish ta’lim sifatini yaxshilovchi asosiy omil sifatida tasdiqlandi.Ishlab chiqarish bilan integratsiyani kuchaytirish bitiruvchilarning natijalarini yaxshilaydi. Talabalar faolligi va motivatsiyasi ta’lim sifatining muhim ko‘rsatkichi sifatida qayd etildi. Ta’lim sifatini baholashning zamonaviy, shaffof, raqamlashtirilgan modeli zarudir. Quyida “Oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini rivojlantirish” mavzusidagi ilmiy maqola uchun to‘liq, ilmiy uslubda yozilgan Xulosa va Takliflar bo‘limi keltiriladi. XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot davomida olib borilgan nazariy tahlillar, amaliy kuzatuvlar va ilmiy umumlashtirishlar shuni ko‘rsatdiki, oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini oshirish ko‘p omilli jarayon bo‘lib, u taʼlim mazmuni, professor-o‘qituvchilar malakasi, raqamli infratuzilma, ilmiy faoliyat ko‘lami, taʼlim jarayonining tashkiliy-metodik taʼminoti hamda talabalar kompetensiyalarining shakllanishi bilan bevosita bog‘liqdir. Olib borilgan tahlillar natijalariga ko‘ra, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, o‘qituvchilarning pedagogik va raqamli kompetensiyasini rivojlantirish, taʼlim dasturlarini mehnat bozoriga moslashtirish hamda ilmiy-tadqiqot faoliyatini kuchaytirish ta’lim sifatini sezilarli darajada oshirishi aniqlandi. Shuningdek, oliy taʼlim muassasalari va ishlab chiqarish korxonalari o‘rtasidagi integratsiya, amaliyotning samarali tashkil etilishi, talabalar uchun zamonaviy taʼlim muhiti yaratilishi sifat ko‘rsatkichlari shakllanishida muhim o‘rin tutishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari oliy taʼlim tizimida innovatsion yondashuvlar, kompetensiyaviy taʼlim modeli, dual taʼlim elementlari va raqamli transformatsiya jarayonlari taʼlim sifatini oshirishning asosiy drayverlari ekanligini tasdiqladi. Shuningdek, taʼlim jarayonini tizimli optimallashtirish, samaradorlikni baholashning yangi mezonlarini joriy etish va sifat monitoringini takomillashtirish zarurligi aniqlab berildi. newjournal.org zenodo.org 9 Takliflar 1. Oliy taʼlim muassasalarida sifatni boshqarishning yagona milliy modeli ishlab chiqilishi va barcha OTMlarda uning amaliy mexanizmlarini joriy etish maqsadga muvofiq. 2. Professor-o‘qituvchilarning raqamli va pedagogik kompetensiyasini muntazam rivojlantirish uchun malaka oshirish dasturlarini diversifikatsiya qilish, jumladan, zamonaviy EdTech platformalaridan foydalanishni kengaytirish lozim. 3. Taʼlim jarayonida raqamli taʼlim texnologiyalarining ulushini oshirish, virtual laboratoriyalar, sunʼiy intellektga asoslangan o‘qitish vositalari, masofaviy taʼlim modullarini takomillashtirish talab etiladi. 4. O‘quv dasturlarini mehnat bozorining real ehtiyojlariga mos ravishda yangilash, ish beruvchilar ishtirokida kompetensiyaviy model asosida o‘quv rejalari ishlab chiqish zarur. 5. Ilmiy-tadqiqot faoliyatini rag‘batlantirishni kuchaytirish, yosh tadqiqotchilar uchun grantlar, ilmiy stajirovkalar va ilmiy laboratoriyalar resurslarini kengaytirish lozim. 6. Oliy taʼlim muassasalari va ishlab chiqarish korxonalari o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, dual taʼlim elementlarini keng joriy etish, talabalar amaliyotini samarali tashkil etish sifat ko‘rsatkichlarini oshiradi. 7. OTM infratuzilmasini modernizatsiya qilish, auditoriyalarni zamonaviy texnik vositalar bilan taʼminlash, raqamli kutubxona resurslarini kengaytirish talabalar kompetensiyalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. 8. Ta’lim sifatini baholash mezonlarini takomillashtirish, mustaqil monitoring tizimlari, talabalar fikrining muntazam tahlili, xalqaro reyting mezonlarini joriy etish taʼlim jarayonining shaffofligi va samaradorligini ta’minlaydi. 9. OTM boshqaruv tizimida innovatsion menejment yondashuvlarini joriy etish, qaror qabul qilish jarayonida maʼlumotlarga asoslangan (data-driven) boshqaruv modelini yo‘lga qo‘yish tavsiya etiladi. 10. Talabalarning akademik va ijtimoiy faolligini oshirish, ularning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlaydigan taʼlim muhiti yaratish, psixologik qo‘llab-quvvatlash markazlarini rivojlantirish sifat ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI 1. Mirziyoyev, Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. — Toshkent: O‘zbekiston, 2021.