scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

हवामान बदल आणि भारतीय शेतीवरील परिणाम

ठोकळे, सुनिल राजाराम

Abstract

सारांश: जागतिक हवामान बदल, त्याची कारणे आणि परिणाम हे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सर्वात उदयोन्मुख समस्यांपैकी एक आहेत. भारत हा एक उष्णकटिबंधीय देश आहे, जो दुष्काळ, पूर, चक्रीवादळे, उष्णतेच्या लाटा, गारपीट आणि किनारपट्टीवरील क्षारता यासारख्या परिणामांना तोंड देत आहे जे शाश्वत विकासासाठी धोकादायक बनले आहेत. सुमारे ७० टक्के भारतीय लोकसंख्या प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे शेती आणि उप-क्षेत्रांशी संबंधित आहे आणि प्रमुख शाश्वतता विकास उद्दिष्टे (SDGs) या क्षेत्रातून पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे.विविध स्रोतांमधून मोठ्या प्रमाणात हरितगृह वायूंच्या उत्सर्जनामुळे जागतिक तापमानात वाढ होणे हे हवामान बदलाचे कारण आहे आणि त्याचे परिणाम आहेत. अति तापमान आणि त्याच्या अनियमित घटनांमुळे ग्रहावरील सर्व अस्तित्वातील जीवनाचे गंभीर नुकसान होते. परिणामांचे मूल्यांकन आणि हवामान बदलाच्या असामान्य घटनांशी लढण्यापेक्षा अनुकूलन पर्यायांच्या फायद्यांची व्यापक समज सध्याच्या परिस्थितीत जीवन टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाची आहे. भारतीय कृषी क्षेत्राच्या प्रवासात आतापर्यंत, हवामान अनुकूलन धोरणांचे सकारात्मक परिणाम दिसून आले आहेत. भविष्यात हवामान बदल परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर अजूनही बरेच प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 82      󰲐    ..., . Email - [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171016 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10(I) Pp. 82-85 October 2025 Submitted: 16 Sept. 2025 Revised: 26 Sept. 2025 Accepted: 10 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025 :   , 󰫽   󰲐  󰫥  󰭃󰫥 󰫤󰭃 󰫦 󰬁 󰬎󰲒  .    󰬍󰲐  ,  󰬍, , 󰬴󰲒, 󰬍󰫳 ,   󰲑󰱖 󰫤 󰫯 󰲐 󰰣    󰲂    .   󰱆  󰫯 󰭈󰫽󰫤 󰲕 󰭈󰫽󰫤   -󰫤󰭃    󰭈 󰲂  󰲑󰱯󰲆 (SDGs)  󰫤󰭃 󰫦 󰫼 󰫤 . 󰭓 󰱚 󰭈 󰲐 󰫳 󰫽󰫦           󰫽 󰲐 .    󰫽󰫳   󰬶 󰫦 󰬎󰫽    . 󰲐 󰬉   󰫳 󰬁  󰫼󰫤  󰫦󰫳 󰱳 󰱿  󰬀󰫳 󰲐󰬎  󰲐 󰫼 󰰍 .   󰫤󰭃󰫳 󰭈 󰰩,    󰫽 󰲐 󰲑  . 󰬍   󰲐󰬎󰫳 󰲂󰫦   󰭈󰱡  󰬌 . 󰫯󰬄- , , 󰫽 , ,󰫼 ,󰱷 󰫤 ,󰲗󰫦 󰫤,   (CRA),NICRA (󰲇 󰬁),󰫽   (, 󰬍, 󰬴󰲒) 󰭈󰬎:    󰫳     , 󰫵  ,  󰫦󰬁  󰫽    󰫽  .      󰫽󰫦󰫯 󰱮󰰎󰱨      ,   󰫤󰭃 󰫳 󰫦󰱿󰬎   󰰍 , 󰫽 -  (CRA)  󰫤 󰰗󰲑󰭅  󰬌  .    󰬉 󰭃󰫳 , 󰱷 󰫤  󰬬󰫳  󰫤 󰫼 󰲐  󰱿󰬎  -󰬎󰫦  󰭃   󰰍󰫦 .   󰫳  󰭐 󰲐  , 󰫵  ,    󰫽 󰫼󰫳   󰫽  , 󰲒 󰭈󰫦     󰬉 󰱚 󰫯 󰱷 󰫤  󰫦 .   󰲇      󰲇 󰬁 (NICRA)  󰭈󰬉   󰰉 󰲂 󰱮    󰭈󰫽   󰫦  , Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence:    ,..., . How to cite this article:    2025).      󰲐, Journal of Research & Development, 17(10(I)), 82-85. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 83      󰲐    , 󰫵  󰬬 󰬍󰫳 ,   󰬴󰲒   , 󰫵  󰰩  󰫤   󰫽 󰱿  󰫼 󰫮 . 󰫳 󰱮󰰎󰬀 ,    󰫽 󰫼󰫳  󰱷 󰫤  󰫦  ,    󰰁 󰫯  .  -󰭈  (CRA),  ,   󰱿󰬎   󰲐  󰫼 -󰭈   󰫼 󰫤 󰰗󰲑󰭅  ,   󰬬 󰲐󰬎  󰫼 󰲗󰫦  󰬌 . 󰫳    󰲐  󰫤󰭃  󰲑  .  󰫳 󰲗󰫦 󰰘󰫤 () 󰬀  󰫳 󰭈 󰲐 󰰏 - 󰬄 󰲐 󰫦  󰬉  . 󰬅 󰬍󰱘: )     󰬅 . )   󰲗󰫦   󰲐 󰬅 )       .   󰲐 󰭈: )    󰫽: 󰱍    󰫼 󰬄  󰰁   󰫯 󰫯  󰫽 󰫤󰫽  󰫼  ,   󰬉  󰫽 -%  󰫼 󰫮 . )    󰫼 : 󰫽 󰬍    󰫳 󰱮󰰎󰬀 ,   󰬉   󰫦 ,  󰫽 󰫼   󰫦󰫤     󰬬 . ) 󰲒   󰭈󰫦: 󰫽     󰲒   󰭈󰫦  , 󰫵    . )  󰲐: % 󰫤 󰬎 󰫯  󰱿   󰬉,    󰫽󰱷 -  󰲗󰫦 󰬎 󰫦 , 󰬬     . )  󰬬: 󰲐 󰬴 󰭈󰫽 󰬉   󰱮󰰎  󰬬  , 󰫵  󰰌    󰫼 󰫤   . ) :  󰬀, 󰬀    󰭑󰬀 󰫼   .  󰬀    󰫤   󰭈󰫳 󰬎   . 󰲑󰬉  󰲐󰬀,    󰬉  󰲑 󰰌 󰲆 .󰬀      󰭈󰲅 . ) 󰬍: 󰫤  󰬍 󰭈, 󰫵  󰬎  󰲑󰬎  󰭈  , 󰭐 󰬍   . ,  󰬬 󰬊 󰭈󰫳 󰬍 { 󰰉 , 󰬀    ),  /  󰫤󰭃   . 󰲀 󰬎, 󰲐, 󰰌 󰭈, 󰲇, 󰫤 , 󰬀 󰭈, 󰫤 , 󰭆 󰭈  󰫦 󰰌   󰬍   . ) 󰫽 󰭐  (󰬴󰲒  ):      󰭃  -  󰲒 , 󰬴󰲒, 󰬎, - 󰫤  -  󰫽 󰲐 .  󰬴󰲒    󰫤   󰭈 .  󰬀 󰲐 󰬉  󰫮󰬀 󰲑  (  󰬉󰭃, ) 󰰌     󰰁   󰫽 .  󰬀 󰰀-󰰀 󰬴󰲒󰫳  󰭆 󰭈  󰲑 󰫵   . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 84 ) 󰬍󰫳 :  󰬍󰫳    󰭐   󰫰󰱿, 󰫮,  󰫽󰰎   󰫦 󰫤󰭃 󰫽  󰲐  . 󰫼  󰬄 󰫽. ) 󰱳 :  󰭈 󰱳  󰫦 󰬉 󰫤  󰬍 󰲐󰬎 󰭈  . 󰲗󰫦   󰲐 󰭈 ) 󰱷 󰫤 :  󰫽  󰬉 󰫳 󰫽 󰫯  󰫼󰫳 󰫤   󰫦 , 󰫵 󰬎  󰱷󰬁󰫳 󰲑  󰫼 󰫮 . ) 󰲗󰫦 󰫤: 󰫳 󰬀  󰰍󰫦   󰫳 󰲆  󰫤󰭃 󰫤  󰲇 󰲆 󰲗󰫦 󰲓  , 󰫵 󰬶 󰫽󰱷  󰲇  󰲐 . 󰲗󰫦 :  󰰌   󰫦,   󰲓 󰫯 󰲈    󰬀 󰫦 󰲒   .       )    󰲇 󰬁 (NICRA):  ICAR 󰭈󰬉 󰲑󰱯󰲆 󰬍   󰫯    󰬉 󰫤󰭃 -󰭈 󰭃󰫥  󰱮    󰭈󰫽  . ) 󰲇 󰲂   (NMSA): 󰲇    (NAPCC) 󰫦  󰰍 󰬴 , NMSA    󰫼󰫳  󰫤 󰰗󰲑󰭅 . ) -󰭈  󰭈󰫽 : 󰫯 -󰭈  󰬉      󰫽󰫦   . ) 󰲂  󰱮:   󰭈󰫽 , 󰫦󰫤 󰲓      󰫽 󰫼  󰫰   󰭈󰱡  . ) 󰫤 󰫦 󰭃:    󰬌  󰫽  󰫼  󰫦 󰫦  󰫼  ,    󰰈 󰰌    . ) -󰭈  (CRA): 󰬍-󰭈  -󰭈  󰫼󰫯 CRA 󰱮󰰎  󰫼  󰲑  . )  :   󰬉 󰫳 󰲐 󰫤  󰫼   . ) 󰲐  󰱿󰬎: 󰫽 󰫼󰫳 󰫳 󰲂󰫦  󰱿󰬎 󰫼  󰫽 󰰍 . ) 󰭃 󰭃: 󰬬   󰫼  󰫼  󰫦 󰭈, -󰬎   󰬀   . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 85 ) 󰬬 : 󰬌    󰫼 󰲗󰫦   󰬉  󰬬  󰫼  󰫤  󰬌 . ) 󰲐  (GHG)  :   󰰩 󰬋 󰬁 󰫽󰫦 󰬀 󰫼 󰲑󰱯󰲆      󰬬  󰫽󰫦  󰫼    . )   󰫮:  ,  , 󰱳 󰭑,  󰱿󰬎  󰰘 /󰱨 󰭈󰫼 󰬉  󰫽  󰫤 󰰗󰲑󰭅 . )   󰱿󰬎: 󰫦 ,  󰫰 󰫦, 󰲓  󰲐,  , ,  󰫦   󰱨 󰲂  󰫰 󰭈󰫽 . )  󰭃󰲒: 󰭃󰲒/󰫦󰫤  ,  󰭃,   󰭃  󰲓  󰲆 󰫯  󰭃󰲒 󰭃󰫥  󰫦󰫤  ) 󰭃󰫥 󰭈: -󰬉  󰫦 󰫦 󰭈󰰎󰱨 󰱿   󰫦 󰫦 󰫼 󰫤 󰫼 󰫤 󰰗󰲑󰭅 . 󰫦: ) https://www.pib.gov.in/ ) https://idronline.org/article/agriculture/the-impact-of-climate-change-on-agriculture-what-we-know/ ) https://naarm.org.in/wp-content/uploads/2020/06/ICAR-NAARM-Policy-on-Climate-Change-andAgriculture_compressed.pdf )https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2021/dec/doc202112101.pdf ) https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S ) https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/ ) https://cansouthasia.net/ipcc-assessment-report- ) https://cdkn.org/story/agriculture-and-climate-change-in-india