ОРГАНИЗМДАГИ ЯШИРИН (ЛАТЕНТ) ТУБЕРКУЛЁЗНИ АНИҚЛАШДА QUANTIFERON ТЕСТИНИНГ РОЛИ

“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI” 205 “ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI” TERMIZ - 2025 ОРГАНИЗМДАГИ ЯШИРИН (ЛАТЕНТ) ТУБЕРКУЛЁЗНИ АНИҚЛАШДА QUANTIFERON ТЕСТИНИНГ РОЛИ Хаитова И.Х. Тошкент Тиббиёт Университети Термиз филиали Юқумли касалликлар, дерматовенерология, фтизиатрия ва пулмонология кафедраси ассистенти e-mail: xaitov[email protected] Калит сўзлар: туберкулёз, латент инфекция, Quantiferon, IGRA, интерферонгамма Аннотация: Латент туберкулёз инфекцияси (ЛТИ) дунё миқёсида туберкулёз эпидемиологиясининг асосий бўғини ҳисобланади. Mycobacterium tuberculosis билан зарарланган аҳолининг 90–95 фоизи латент шаклда бўлиб, уларнинг 5–10 фоизида келгусида актив касаллик ривожланиши мумкин. Шу боис ЛТИни эрта ва аниқ аниқлаш аҳолини скрининг қилишда жуда муҳим. Ушбу мақолада Quantiferon (IGRA – Interferon Gamma Release Assay) тестининг латент туберкулёз инфекциясини ташхислашдаги аҳамияти таҳлил қилинди. Кириш. Туберкулёз ҳозирги кунда ҳам жаҳон соғлиқни сақлаш тизими учун жиддий таҳдид бўлиб қолмоқда. ЖССТ маълумотларига кўра, ҳар йили дунё бўйича тахминан 10 миллионга яқин янги ҳолат қайд этилади. Латент инфекция ҳолатида беморларда клиник ва рентгенологик белгилари кузатилмайди, аммо микобактериялар иммун тизим томонидан назорат қилинадиган ҳолда организмда сақланиб қолади. Ташхис қўйишда анъанавий Манту синамаси кўп ҳолларда BCG вакцинаси таъсирида ёлғон мусбат натижа бериши мумкин. Шу сабабли юқори спецификликка эга бўлган янги иммунологик тестлар – IGRA туркуми, хусусан Quantiferon-TB Gold тестлари амалиётда кенг қўлланилмоқда. Материаллар ва усуллар: Тадқиқот Сурхондарё вилоят фтизиатрия ва пульмонология марказининг Диспансер бўлимига сил касаллигига шубҳа қилиниб, мурожаат қилган 50 нафар беморларда ўрганилди. Quantiferon тест қон намунасидан Т-лимфоцитларнинг Mycobacterium tuberculosis га хос антигенлар (ESAT-6, CFP-10, TB7.7) таъсирида интерферон-гамма (IFN-γ) ишлаб чиқариш қобилиятини баҳолайди. Тест натижаси ELISA усулида “ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI” 206 “ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI” TERMIZ - 2025 ўлчанади. У BCG вакцинаси ёки нонтуберкулёз микобактериялар таъсирида ёлғон мусбат натижа бермайди, бу эса унинг аниқлик даражасини оширади. Натижалар ва муҳокама: Кўплаб клиник тадқиқотлар (ЖССТ, CDC маълумотларига кўра) Quantiferon тестининг сезувчанлиги 85–90%, спецификлиги эса 95–97% атрофида эканини кўрсатади. У латент инфекцияни аниқлашда Манту синамасига нисбатан аниқроқ ва ишончли натижа беради. Шунингдек, тест иммунсупрессив терапия оладиган беморлар, ВИЧ-инфекцияли шахслар ва туберкулёз билан беморлар билан яқин алоқада бўлган шахсларда скрининг сифатида тавсия этилади. Бундан ташқари, тестнинг асосий афзалликлари қуйидагилардан иборат: - юқори спецификлик ва автоматлаштирилган таҳлил; - натижанинг тез олиниши (24 соат ичида); - қон олишнинг ягона жараёни. Шу билан бирга, Quantiferon тестининг айрим чекловлари ҳам мавжуд: у нархи ҳатидан қиммат, барча лабораторияларда мавжуд эмас ва жуда эрта инфекция ҳолатларида манфий натижа қайд этилиши мумкин. Хулоса: Quantiferon тест латент туберкулёз инфекциясини аниқлашда юқори аниқлик ва ишончлиликка эга замонавий иммунологик усул ҳисобланади. У хавф гуруҳларини скрининг қилиш, профилактик даволашни асослаш ва туберкулёз тарқалишини олдини олишда муҳим роль ўйнайди. Шу сабабли Quantiferon тестини миллий скрининг дастурларига киритиш туберкулёзга қарши кураш самарадорлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади.