LINGVISTIK VA KO'P MADANIYATLI MUHITDA TILLARNI O'QITISH USULLARI: MUAMMOLAR VA ECHIMLAR

166 LINGVISTIK VA KO'P MADANIYATLI MUHITDA TILLARNI O'QITISH USULLARI: MUAMMOLAR VA ECHIMLAR Xojametova G.K., Qoraqalpoq davlat universiteti, Uteniyazova D.D., I-bosqich talaba, Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti Nukus filiali DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17715432 Аннотация. В статье рассматриваются современные методики преподавания языков в условиях лингвополикультурного пространства. Обсуждаются ключевые вызовы, с которыми сталкиваются преподаватели, включая культурные различия, языковые барьеры и разнообразие учебных стилей. Предлагаются решения, направленные на создание инклюзивной образовательной среды. Ключевые слова: лингвополикультурное пространство, культурное разнообразие, инклюзивная среда, межкультурная компетенция. Abstract. This article examines modern methodologies for language teaching in the context of a linguistic and multicultural space. Key challenges faced by educators are discussed, including cultural differences, language barriers, and diversity in learning styles. Solutions aimed at creating an inclusive educational environment are proposed. Keywords: linguistic and multicultural space, cultural diversity, inclusive environment, intercultural competence. Globallashuv va aholining harakatchanligi ortib borayotgan sharoitda ta’lim, jumladan, til ta’limi oldida yangi vazifalar turibdi. Odamlarning shaxsiy va kasbiy yo'nalishlari turli tillar va madaniyatlar bilan kesishadi va ko'p tillilik nafaqat afzallik, balki zaruratga aylangan lingva-ko'p madaniyatli makonni yaratadi. Ushbu maqolada biz bunday sharoitda til o'rgatish usullarining o'ziga xos xususiyatlarini ko'rib chiqamiz, asosiy muammolarni ko'rsatamiz va amaliy echimlarni taklif qilamiz. 1. O‘qituvchilar uchun lingvomadaniy muhitning muammolari: - Tilshunoslikning xilma-xilligi: talabalar o'z ona tilini bilish darajasi, boshqa tillarni o'rganish tajribasi va turli til odatlariga ega bo'lishi mumkin. Bu o'qituvchilardan individual yondashuvni va ta'limni farqlashni talab qiladi. - Madaniy xilma-xillik: Talabalar sinfga turli madaniy qadriyatlar, an'analar va xulq-atvor me'yorlarini olib kirishlari mumkin, bu ularning o'quv materialini tushunishlariga va guruh ichidagi o'zaro munosabatlarga ta'sir qilishi mumkin. - Til va madaniyatlararo kompetentsiyani birlashtirish zarurati: o'qituvchi nafaqat til ko'nikmalarini rivojlantirishi, balki o'quvchilarda madaniyatlararo kompetentsiyani 167 rivojlantirishi kerak, bu ularga farqlarni tushunish va hurmat qilish va boshqa tillar va madaniyatlarda so'zlashuvchilar bilan samarali muloqot qilish imkonini beradi. - xilma-xil usul va resurslardan foydalanish zarurati: lingvomadaniy muhitda muvaffaqiyatli o‘qitish o‘qituvchidan ijodiy yondashishni, turli metod va resurslardan, jumladan texnologiya, autentistik materiallar, o‘yin usullari, loyihalardan foydalanishni talab qiladi. 2. O'qituvchilar uchun echimlar: Filologiyaning zamonaviy muammolari va til o'qitish metodikasi: nazariy va amaliy masalalar - til ehtiyojlarini tahlil qilish: o'quv jarayoni boshlanishidan oldin o'quvchilarning individual xususiyatlarini, tilni o'rganish maqsadlarini va foydalanish kontekstini hisobga olgan holda ularning til ko'nikmalarini baholash kerak; - lingvistik va madaniy materialning integratsiyasi: o'quv jarayoni o'rganilayotgan tilning ona tilida so'zlashuvchilarining madaniyati va an'analari bilan tanishishni, o'z ona tilida so'zlashuvchilarning haqiqiy hayotini aks ettiruvchi haqiqiy materiallar, videolar, audio, matnlardan foydalanishni o'z ichiga olishi kerak; - inklyuziv muhitni yaratish: o'qituvchi sinfdagi farqlarga nisbatan hurmat va bag'rikenglik muhitini yaratishi, turli madaniy va lingvistik kelib chiqishiga ega bo'lgan talabalar o'rtasidagi o'zaro munosabatni rag'batlantirishi, o'rganilayotgan madaniyat me'yorlari va an'analarini o'rganishga yordam berishi kerak; - xilma-xil usul va resurslardan foydalanish: o‘qituvchi o‘quvchilarning tilni bilish darajasi va madaniy xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘yin usullari, muammoli o‘qitish, loyihalar, juftlik va guruhlarda ishlash, texnologiyani qo‘llagan holda metod va resurslarni tanlashi kerak. 3. Amaliy yechimlarga misollar: - texnologiyalardan foydalanish: onlayn o‘quv platformalari, interaktiv mashqlar, mobil ilovalar, video va audio materiallar til ko‘nikmalarini rivojlantirish, madaniy bilimlarni egallash va muloqot ko‘nikmalarini yaxshilashga yordam beradi; - loyiha ishi: loyihalar talabalarga lingvistik va madaniy bilimlarni amaliyotda qo'llash, hamkorlikda bir-birlari bilan muloqot qilish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, muammolarni hal qilish va o'z ishining natijalarini taqdim etish imkonini beradi; - haqiqiy (authentic) materiallardan foydalanish: filmlar, musiqalar, kitoblar, gazetalar, jurnallar, reklamalar, Internet resurslari talabalarga til muhitiga sho'ng'ish, ona tilida so'zlashuvchilar madaniyatini o'rganish va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish imkonini beradi; Ko'p madaniyatli muhitda tillarni o'rgatish o'qituvchilarga bir qator muammolarni keltirib chiqaradi: 168 - talabalarning til va madaniy xususiyatlarini tushunish va hisobga olish; - o'zaro munosabatlarni va farqlarni hurmat qilishni rag'batlantiradigan inklyuziv muhitni yaratish; - texnologiya, haqiqiy materiallar, o'yinga asoslangan metodlar va loyihalarni o'z ichiga olgan turli xil usullar va resurslardan foydalanish; - o'quvchilarning til ko'nikmalarini va madaniyatlararo kompetentsiyasini rivojlantirish. Muammolar va yechimlarni hisobga olgan holda, o'qituvchilar ko'p madaniyatli muhitda til o'rganishni barcha talabalar uchun samarali va qiziqarli qilishlari mumkin. Ko'p madaniyatli muhitda samarali til o'rgatish o'qituvchilardan moslashuvchanlik va ijodkorlikni talab qiladi. Inklyuziv usullar va texnologiyalardan foydalanish o‘quv sifatini sezilarli darajada oshirishi va o‘quvchilarga yuzaga kelayotgan muammolarni yengib o‘tishga yordam beradi. Adabiyotlar 1. Бабинская, П.К. Практический курс методики преподавания иностранных языков / П.К. Бабинская, Т.П. Леонтьева, И.М. Андреасян и др. – Минск: ТетраСистемс, 2005. – 288 с. – Текст: непосредственный. 2. Будникова, А.С. Обучение английскому языку: зарубежный опыт / А.С. Будникова, В.В. Грудинкин, Н.А. Губарев. – Текст: непосредственный // Будущее науки–2021: сборник научных статей 9-й Международной молодежной научной конференции: в 6-ти томах, Курск, 21-22 апреля 2021 года / отв. редактор А.А. Горохов. – Курск: Юго-Западный государственный университет, 2021. – С. 306-308. 3. Демина, В.А. Исследование инновационных методов обучения иностранному языку / В.А. Демина. – Текст: непосредственный // Современные модели в преподавании иностранных языков и культур в контексте менеджмента качества образования: материалы IV учебнометодической конференции. Том 2 / под общ. ред. Е.В. Тихоновой. – Москва: РГСУ, 2010. – С. 185-188.