O'quvchilarning savodxonlik darajasini aniqlashda xalqaro baholash (PISA) dasturlarining roli

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №11 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1530 sahifa, 4-noyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, noyabr, 11-son MUNDARIJA Oilaning maktabgacha yoshdagi bolalar estetik tarbiyasidagi o‘rni ..............................................................24 Abdullayeva Ma’sudaxon Abdubannayevna Boʻlajak informatika oʻqituvchilarini pedagogik faoliyatga metodik tayyorlash texnologiyalari ......................27 Abdubannoyeva Muxlisaxon Iqboljon qizi, Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Oliy ta’lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish zaruriyati .........................................................30 Abdullayev Alibek Qodiraliyevich, Turdaliyeva Muslimaxon Jahongir qizi Raqamli texnologiyalar yordamida fortepiano chalishni o‘rgatish metodikasi ..............................................34 Abduvaxobova Nilufar Abdumannon qizi Maktabda fizika fanini o‘qitishda innovatsion yondashuv .............................................................................38 Alinazarova Mahfuza Tasavvufdagi “komil inson” konsepsiyasining hozirgi ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv sifatida talqini ..........................................................................................43 Aqilxonov Saidolimxon Abdurashid o‘g‘li Tabiiy-ilmiy savodxonlikni shakllantirish omillari va pedagogik shart-sharoitlar ............................................48 Choriyeva Gulbaxor Shotemirovna Robototexnika fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanib mustaqil ta’limni tashkil etish .......... 53 Elmonov Sirojiddin Mamadiyarovich Xalqaro baholash dasturlarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholash bo‘yicha jahon tajribasi ...............................................................................58 Ergasheva S. T. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar orqali o‘quvchilarning kognitiv salohiyatini rivojlantirish .........................61 Eshmamatova Dilnoza Jovli qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy salohiyatini oshirishda tarbiyachi mahorati .................................. 64 Karimova Gulzodaxon Marufjon qizi Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni takomillashtirish .......68 Hojikarimova Gulasal Tadjialiyevna Xorijiy talabalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda elektron platformalar yaratish ....................................................71 Jo‘rayeva Matluba Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun raqamli ta’lim muhitini modellashtirish va uning samaradorlik omillari .............74 Komilova Z. X. O‘qituvchi kasbiy faoliyatida muloqot madaniyati .........................................................................................80 M. Yu. Mahkamova Psixologiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va talabalarda tahliliy fikrlashni shakllantirish masalalari ..................................................................................86 Madazizova Dilfuza Raxmatullayevna Integrating Listening and Speaking Skills in ESP (English for Specific Purposes) Classes ......................... 90 Madina Tilavova Bolalarni maktabga tayyorlash jarayonida neyropedagogik yondashuvlar ...................................................94 N. O. Saidova Tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida radiologiya fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarning metodologik roli..................................................................................................99 Nazarova Gulchexra Shuxratdjonovna Ijodkorlik tushunchasining mohiyati va uning ta’limdagi roli .........................................................................103 Ochilova Dilbar Isroilovna Alaliyani boshqa nutqiy nuqsonlar bilan farqli xarakteristikasi ......................................................................108 Oripova Zilola Ingliz tilini o‘qitishda suggestopediya metodini joriy etishning samaradorligi ...............................................113 Pulatova Sitora Abdurazzoq qizi Oliy ta‘lim muassasalari menejerlarining kasbiy-boshqaruv kompetentligi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari ...................................................................................................................................118 Qarshiboyev Sharof Egamnazarovich Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishning yosh badmintonchilar texnik-taktik tayyorgarligiga ta’siri .......122 Qurbanova Ilmira Alisher qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, noyabr, 11-son Blended Learning .........................................................................................................................................125 Quvandikova Xadicha Fizika darslarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish ...........................................................129 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li “Qurilish jarayonlari texnologiyasi” fanida loyihalash kompetentligining tarkibiy tuzilmasi va uni raqamli ta’limga moslashtirish.................................................................................................................135 Raxmonova Nazokat Umaraliyevna Vitagen texnologiyalar asosida talabalar mediamentalitetini rivojlantirishda sun’iy intellekt (AI) dasturlaridan foydalanishning tahliliy modeli ..................................................................140 Rustamova Nodira Rustamovna Talabalarda kooperativ ta’lim asosida motivatsiyani rivojlantirish usullari ....................................................145 Sitora Toshmatova STEAM yondashuvi asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ kompetensiyani shakllantirishning zaruriyati ..........................................................................................................................149 Tashibekova Munojat Xoshimovna Musiqa ta’limining pedagogik asoslari va metodik tizimi ..............................................................................153 Toshpulatova Saida Kuzibaevna Texnologiya fanini o‘qitishda eng samarali metodlardan foydalanish ...........................................................158 Turdiyeva Shahzoda Eshdavlat qizi Enhancing University Students’ Self-Directed Learning Through Edtech Tools ...........................................161 Ulasheva Lobar Fanlararo loyiha ishlarini tashkil etish orqali o‘quvchilarning dizayn fikrlash salohiyatini oshirish ................ 164 Valiyeva Nargiza Athamboyevna Alohida ta’lim ehtiyojiga ega o‘quvchilarning kasbiy faoliyatga tayyorlashning pedagogik-psixologik asoslari.......................................................................................................................169 Xakimova Sarvinoz Sharifjon qizi Sun’iy intellekt asosida yaratilgan ta’lim platformalari: samaradorlik tahlili va pedagogik yondashuvlar ......173 Xanbabayev Xakimjon Ikramovich, Erkinov Jasurbek Hasanjon o‘g‘li Tasavvufdagi “muhosaba” va “tafakkur” amallarining o‘z-o‘zini refleksiya metodlari sifatida qo‘llanilishi .....176 Xoshimov Nuriddin Mamadaliyevich Milliy sport va ommaviy o‘yinlarning badiiy-estetik ahamiyati .......................................................................182 Yaxyayeva Sojida Abdurahimovna Ota-ona mehrining bola psixologiyasiga ta’siri .............................................................................................185 Yulchiyeva Shohsanam Dilshod qizi Nutq rivojlаnishi orqаdа qolgаn bolаlаrdа qo‘llаnilаdigаn innovаtsion usullаri sаmаrаdorligi ......................189 Аhmedovа Nаrgizа Muzаffаrovnа Факторы, сдерживающие развитие науки в контексте требований к диссертационным работам ....... 193 Зайналов Жахонгир Расулович, Нурмухамедов Аббос Мамадалиевич, Шадманов Камолиддин Кажакджанович, Самигова Нодира Хамидуллаевна Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................197 Наимова Мафтунабону Файзулложоновна Психологическая консультация: современная практика, задачи и перспективы развития ..................203 Раупова Шохида Ахроровна Подготовка будущих педагогов к инклюзивному обучению детей с ограниченными возможностями здоровья: задачи и перспективы ......................................................207 Сайфутдинова Насиба Нурматовна Формирование иноязычной грамотности у курсантов военных вузов: социально-психологические факторы.......................................................................................................211 Сулейманова Нилуфар Камиловна O‘qituvchi shaxsiy kompetensiyasining mohiyati va pedagogik faoliyatdagi o‘rni ........................................214 Abdiraxmonova Guliston Muzaffar qizi Bolalarda axloqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining milliy va umuminsoniy tamoyillari ......................218 Abdumutalipova Gulshodaxon Nurbek qizi Fuqarolik jamiyatida huquqiy madaniyat va uni rivojlantirish jarayonlari ......................................................221 Abdusalimova Shaxnoza Quduratullayevna Taʼlim menejmenti tizimida o‘qituvchining nutq madaniyatini rivojlantirish strategiyalari ..............................224 Abduxalilova Iroda Nozimxonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, noyabr, 11-son O‘zbekistonda yoshlarni ijtimoiy-pedagogik hamkorlikda tarbiyalashda “Uzluksiz ma’naviy tarbiya konsepsiyasi”ning ustuvor vazifalari ..................................................................229 Abirova Umida Nazarovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini inklyuziv ta’lim sharoitida differensiyalashtirilgan dars mashg‘ulotlarini tashkil etishga o‘rgatish (kompetentligini shakllantirish/rivojlantirish) usullari.....................232 Adhamova Diyora Sanjar qizi Musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishda sambochilarning energiya sarfi va tiklanish mexanizmlari tahliliy .......................................................................................................................239 Tangriyev Abdukarim Tovashevich Aksiologik yondashuv asosida bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining harakat faolligini takomillashtirishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyati ........................................................................................244 Hafizov Shahriyor Shavkatovich Bo‘lajak tarbiyachilarning transversal: tanqidiy va innovatsion fikrlash kompetensiyalari ............................248 Jaloliddinova Maftunaxon Mahmudjon qizi Axborotning gnoseologik mohiyati ................................................................................................................ 256 Kamolova Munojatxon Jaloldinovna Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish yo‘llari ..........................................................................259 Mamatova Aziza Bo‘riboyevna Akademik litseylarda kimyo fanini o‘qitishda raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari .... 262 Maxamadiyev Sharofiddin Jumaboyevich Pedagogik oliy ta’limda talabalarning kasbiy ijtimoiylashuvini korporativ madaniyat asosida rivojlantirish metodikasi.................................................................................267 Maxkamova Dilafruz Aliyevna Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun xorijiy tillarni o‘qitishda lingvomadaniy yondashuv ...........................................271 Normamatova Kamola Gulmamat qizi O‘zbek tili izohli lug‘atida iboralarning grammatik tavsifi (bosh komponentli iboralar misolida) ....................274 S. Sh. Azamatova Oila instituti va gender tenglikni ta’minlashning ijtimoiy-huquqiy muammolari .............................................277 Salayeva Aziza Muhammatmurot qizi Gender yondashuv asosida talaba-qizlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning namunaviy mezonlari .......282 Xolova Mohigul Shavkatovna Pedagogika yo‘nalishi talabalari huquqiy savodxonligini rivojlantirish metodlarini takomillashtirish .............287 Xudoyberganov Atham Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida leksik komponentlikni TRIZ texnologiyasi yordamida rivojlantirish ............291 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Fayzullayeva Nazokat Uchqun qizi Цифровизация и трансформация образования как социально-педагогическое явление ....................295 Кадирова Наргиза Азаматовна Методика формирования креативного мышления у студентов-филологов на основе проблемно-ориентированных заданий (на материале английского языка) .........................298 Мамырбаева Дина Bolalar nutqini rivojlantirishning pedagogik va psixologik asoslari ...............................................................304 Mamadjonova Sakina Mo‘minjonovna, Maxmudova Oygul Toxirjonovna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda morfologik kompetentlikni shakllantirish .........................................309 Ganiyeva Shodiya Azizovna Модель “4+1+1” как ключевой механизм в системе практической подготовки учителей музыки .........313 Мухитдинова Малохатхон Саиджабборовна Tarbiya fanini oʻqish samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish ..............................317 Nazarova Nasiba Abdullayevna Tarbiyachining kasbiy psixologik xususiyatlari .............................................................................................. 320 Shamshetova Anjim Karamaddinovna Boshlang‘ich ta’limda tarbiya nazariyasi va metodologiyasi .........................................................................323 Bo‘ronova Iroda Bo‘ronovna Yosh dzyudochi qizlarning mashgʻulotlar jarayonida jismoniy tayyorgarligini oshirish texnologiyalari .........327 Matmuratova Iroda Baxtiyor qizi “Odob us-soliḥin” asarida yoritilgan axloqiy-didaktik g‘oyalar va uning pedagogik mazmuni ....................... 332 A. N. Nusratov Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini kasbiy kompetentligini takomillashtirishning metodik asoslari .....336 Xolmatov Pardaboy Qoraboevich, Abdurasulova Dilnoza AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatida loyihalashtirishning o‘rni ................................................342 Abdusattorova Go‘zalxon Abdulxabib qizi Tibbiyot va frazeologiya inson omilida ..........................................................................................................346 Achilov Muzaffar Norquliyevich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazoviy tasavvurlarni rivojlantirishda matematikaning ahamiyati ...............349 Mamasaidova Muhabbat Abdusalom qizi, Akbaraliyeva Marjona Xurshid qizi Ekoestetik kompetensiyani shakllantirishning xorijiy va milliy tajribalar tahlili ..............................................354 Alijonova Maftuna Maxamadjon qizi Pedagogik jarayonda talabalarda qadriyatli munosabatlarni shakllantirish mexanizmlari ............................ 359 Alikulova Muxayyo Sherovna Ingliz ritsarlik romanlarining lingvopoetik tahlili .............................................................................................362 Durdona Boychayeva, Aliyeva Elmira Maktabgacha ta’limda estetik tarbiya berishning pedagogik asoslari ...........................................................365 Altibayeva Gulbaxor Majitovna Kasbiy kompetensiya tushunchasining mazmuni mohiyati va tarkibiy tuzilmasi ..........................................369 Axmadjonova Jasmina Jamshid qizi Developing Writing Competence Among CEFR B1 and Ielts Learners Experiencing Difficulties in English Language Acquisition .....................................................374 Ayturaev Majid Mavlankhanovich Ta’lim jarayonida ijtimoiy intellektni rivojlantirishning milliy qadriyatlarga asoslangan modeli ......................378 Azamov Umarxon Yaxyoxonovich Complications in Teaching Argumentative Speech to Students in Grades 8–9 ............................................383 Buribayeva Aziza Ismatillaevna Interfaol o‘yinlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarni shakllantirishning pedagogik asoslari .....................................................................................386 Buriyeva Aziza Nematovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijodiy faolligini shakllantirish .......................................................................................................390 Davronova Sevinch O‘quvchilarda milliy va umummadaniy kompetensiyani rivojlantirishda maqollardan foydalanish bo ‘yicha manbaallar tahlili ...................................................................................394 Boltayeva Barno, Eliboyeva Surayyo Abdukarim qizi Social Roots and Psychological Consequences of Domestic Violence ........................................................399 Dumarova Gulfira Kozimbekovna, Mamadaliyeva Gulmira, Sultonova Zulhayo The Transversal-Methodical Competence of a Preschool Educator is the Foundation of Effective And Quality Education ................................................................................... 402 Ergasheva Barno Ziyavitdin kizi Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishning innovatsion yo‘llari ...........................................406 Erkinova Mehriniso Ro‘ziboyevna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish strategiyalari ............................................411 Eshonkulova Hilola Rajab qizi Ta’lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotning bilish faoliyatiga ta’siri ..............................415 Habibova Shyira Baxtiyorovna Ruhiy rivojlаnishi sustlаshgаn boshlаngʻich sinf oʻquvchilаridа o‘qish buzilishlаrini аniqlаsh vа bаrtаrаf etish ..............................................................................................419 Ikromova Sarvinoz Siroj qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarda riskologik kompetentlikni shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari ..... 424 Jabborova Dilafruz Furqatovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda chet tili o‘rganish jarayonida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning psixologik asoslari....................................................................................428 Jurayeva Sugʻdiyona Shamsiddin qizi Transforming Education: The Impact of Emerging Technologies on Modern Pedagogical Practices ..........431 Kadirova Ferangiz Himmatillo qizi Salomatlik etikasi konsepsiyasi va pedagogik madaniyat – talabalar ma’naviyati va dunyoqarashini shakllantirishdagi roli ....................................................................435 Kamalova Yoqutxon Bahodirovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, noyabr, 11-son Tarbiyachilarning kasbiy mahoratini takomillashtirish va pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish omillari .....................................................................................439 Kenjayeva Dildora Terkashevna Maktab ta’lim tizimida innovatsiyalarning o‘rni va ahamiyati ........................................................................443 Kistabayeva Gulchexra Djurakulovna Kichik maktab yoshi davrida o‘quv faoliyati va o‘quv motivlarining shakllanishi ...........................................448 Latifa Zarifovna Korayeva Maktabgacha ta’lim tizimining raqamlashtirilishi: xalqaro tajriba va istiqbollar .............................................451 Mahmudova Zulfiya Homidovna, Hoshimova Dilnoza Boymirzoevna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini dizayn tafakkurga o‘rgatishda STEAM yondashuvining didaktik imkoniyatlari .............................................................................................454 Mamadaminova Munisa Maxmudjon qizi, Boboxonova Shodiyona Rustam qizi Tabiatni asrash – kelajakni asrash: Buxoro misolida ....................................................................................459 Mardonova Saodat Muzaffarovna Bo‘lajak pedagoglarda o‘z-o‘zini baholash kompetentligini shakllantirish va rivojlantirish ............................463 Meyliyeva Nafosat Gulomovna Sun’iy intellektning ta’limda kognitiv va metakognitiv jarayonlarga ta’siri .....................................................466 Murodov Ulug‘bek O‘tkir o‘g‘li Maktabgacha ta’limda inklyuziv ta’limning tashkil etilishi..............................................................................470 Mustofoyeva Muhabbat Husniddin qizi The Effectiveness of Art Therapy in Working With Children Experiencing Emotional Stress .......................473 Nargiza Khayrullayevna Ortikova, Laziz Azizovich Normuratov Maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining musiqiy qobiliyatlarini rivojlantirish mexanizmlari .....................477 Ortiqov Akmaljon Abdusalom oʻgʻli CLIL metodining O‘zbekiston ta’lim tizimida qo‘llanilishi ...............................................................................481 Qarshiyeva Sarvinoz Ural qizi The Use of Mobile Apps to Build Vocabulary Proficiency .............................................................................486 Kosimov Sunnat Ravshan ugli Yoshlar tafakkurini rivojlantirish va ma’naviyatini oshirishda tasviriy san’atning o‘rni ................................... 490 Quvonchbek Abduxamidov Axborot texnologiyalari ta’sirida san’at tushunchasining o‘zgarishi ..............................................................494 Rajabova Laylo O‘tkir qizi Bo‘lajak tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyalari ........................................498 Ramozonova Bahoroy Sadriddinovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetentsiyalarini shakllantirishda innovatsion yondashuvlarning pedagogik asoslari .............................................................501 Yusufzoda Shabnami Yunus, Rashidova Saida Ravshonbek qizi Axborot texnologiyalarini fizika darslarida qo‘llash .......................................................................................506 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li Axborot xavfsizligini o‘qitishda sun’iy intellektdan foydalanish afzalliklari ....................................................510 Raxmetova Lazzat Eshitishda nuqsoni bo‘lgan bolalarning psixologik xususiyatlarining o‘ziga xosligi ......................................513 S. A. Mamatisayeva Androgogik yondashuvning integrativ metodikasi ........................................................................................517 Sattorova Shaxlo Axadovna Gendered Language in Uzbek and English Media Discourse ......................................................................520 Sultonova Charos Iskandar kizi Maktabga tayyorlov yoshdagi bolalarda ijtimoiy ekologik dunyoqarashni shakllantirishga ta’sir qiluvchi omillar ...................................................................................527 Suyunova Matluba Abdusaidovna Empatiya shifokor–pasiyent munosabatida: tibbiyot talabalarining psixologik tayyorgarligi ......................... 531 Tajiboyeva Odinaxon Rustamjon qizi, Qurbonova Fotima Farhodjon qizi Modern Approaches to Teaching Grammar .................................................................................................. 534 Tuychiyev Azamat Farkhod ugli The Importance of Psychological Preparation of Preschool Children for School Education ........................538 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachi-pedagoglarining kasbiy-axloqiy kompetentligini rivojlantirish ..................................................................................................541 Xabibullayeva Sayyoraxon Maxamadali qizi Imkoniyati cheklangan va sog‘lom bolalar faoliyatida universal ta’limning imkoniyati ..................................544 Xolmatova Sarvinoz Raxmatilla qizi Kurashchilarning umumiy va maxsus sport tayyorgarliklari ..........................................................................548 Xudoyberganov Javlonbek Soatboy o‘g‘li Tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarida ekologik kompetentlik tushunchalarini rivojlantirish bosqichlari .......551 Yarova Gulhayo Fazliddin qizi Arxitеktura va dizayn yo‘nalishi bitiruvchilarini kasbga yo‘naltirish vositasida axborot almashish jarayonlarini optimallashtirish mеtodikasini takomillashtirish..........................................555 Kuchimov M. K. Yuqori sinf o‘quvchilarining ma’naviy kompetentligini jadidlarning pedagogik qarashlari asosida shakllantirish metodikasi (Temurbeklar maktablari misolida) .........................................559 Quldashev Murodjon G‘aniyevich Лингвистическое исследование влияния социальных сетей на синтаксические изменения в языке современного поколения ................................................................562 Шавилова Наталья Сергеевна Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining nutq madaniyati .......................................................................................566 Islamova Dilfuza Dilshodovna, Gulimbayeva Barno Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ...570 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Mantiqiy masalalarni bajarishning metodik usullari ......................................................................................575 Tosheva Yulduz Bo‘lajak ofitserlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda pedagogik-psixologik omillar (jamoat xavfsizligini ta’minlash bo‘linmalari misolida) ....................................579 Yarmatov Akbar Normurotovich Yosh harbiy xizmatchi ofitserlarda muloqot madaniyatini samarali shakllantirish muammosining xorijiy tadqiqotlardagi talqini ................................................................................................582 Matyakubov Elyor Rajapovich Umumiy pedagogika fanini o‘qitishda formativ baholash metodikasini joriy etish texnologiyasi ..................586 Sobitjon Xalimov Hoshimjonovich Формирование компонентов эмоционального интеллекта у детей дошкольного возраста с дефектами речи на основе сказкотерапии ............................................................................590 Эркинова Фазилат Миразиз қизи O‘zbekistonda asalariсhilikning rivojlanishi...................................................................................................593 Abdullayeva Maxsudaxon To‘lanovna 14–16 yoshli dzyudochilarda hujum kombinatsiyalari va ularni musobaqaviy sharoitda qo‘llash usullarini takomillashtirish..........................................................................596 Abduraxmanova Iroda Xayrullayevna Oliy ta’limda aksiologik tarbiya mexanizmlarini takomillashtirish ijtimoiy ehtiyoj va pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................602 B. S. Siddikov Sport mashg‘ulotlar davomida mushak va suyak tizimi rivojlanishi ..............................................................606 Bo‘ronova Habiba Erkin qizi Stol tennisi o‘yini texnikasi ............................................................................................................................ 609 Ibragimov Abduqahhor Abdulaziz o‘g‘li Biologiya fanini o‘qitishda zamonaviy platformalarning afzalliklari: Wordwall, Educaplay, Blooket, Genially, Kahoot platformalari .....................................................................613 Kalandarova Dilnoza Samandarovna, Qodirova Madina Nosirovna Oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan paraarmrestlingchi talabalarni musobaqa oldidan texnik tayyorgarligini takomillashtirish ............................................................................617 Karimov Faxriddin Xurramovich Developing Critical Reading Skills Through Content-Based Instruction ....................................................... 621 Mekhmonkulov Burkhon Ma’ruf ugli Tog‘li va shahar hududida ta’lim oluvchi tinglovchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini taqqoslash ........626 Mirjamolov Sirojiddin Xayriddinovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, noyabr, 11-son STEAM ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo‘llashning me’yoriy-uslubiy asoslari ...................... 1233 G‘afforova Xurriyat Yangiboyevna Kimyo fani o‘rganuvchilari ongida moddalarning hosil bo‘lish jarayonining mazmun-mohiyatini ularning genetikasiga asoslab tushuntirish .................................................................................................. 1238 Jabbarova Dilafro‘z Bo‘riyevna Application of Artificial Intelligence-Based Learning Activities for Developing Critical Thinking in Teacher Training ................................................................................... 1242 Masharipova Nargiza Otakhonovna, Xudayberganova Madinabonu Qudratovna Yuqori malakali darvozabonlarning jismoniy tayyorgarligini oshirish uslubiyati ........................................... 1246 Maxmudov Azamjon Muxtorovich Multimediali elektron vositalar asosida axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda STEAM ta’lim metodlaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari ............................................................. 1250 Patidinova Dildoraxon Salimjon qizi, Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich Ona tili darslarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bilishga qiziqtirish .......................................................... 1254 Pirniyazova Sholpan Oteniyazovna Texnologiya fani o‘qituvchilarining dars samaradorligini oshirish metodikasi .............................................. 1259 Raxmatov A’zam Ashur o‘g‘li O‘quvchilarning shaxsiy karyerasini rejalashtirish ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida ............................. 1262 Raxmatova Sevara Abdulloyevna, Sharapova Hilola Dusham qizi Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida innovatsion va kreativ faoliyatlarni tashkil etishda tarbiyachi pedagogik mahoratining o‘rni .............................................................................. 1268 Sattorova Maftuna Abdug‘affor qizi Interactive Methods and Activities in Teaching Foreign Languages ............................................................ 1272 Sayfutdinova Nilufarxon Soyibjonovna Nutq o‘stirishda yozma ishlardan foydalanishga oid pedagogik shart-sharoitlar ......................................... 1276 Sharipova Sarvinoz Sayid qizi Talabalarda integrativ yondashuv asosida muloqot madaniyatini rivojlantirishning afzalliklari .................... 1280 Usmonova Mohizoda Avazjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning refleksiv qobiliyatlarini rivojlanishda oilaning ijtimoiy faoliyati ............. 1283 Xomidova Dilorom Abduraxmonovna Tarbiya jarayonida o‘quvchilarda vatanparvarlik tushunchasini shakllantirish metodikasi ........................... 1286 Yavkochdiyeva Dilafruz Egamqulovna Bo‘lajak pedagoglarning ilmiy-falsafiy dunyoqarashini rivojlantirish samaradorligi ..................................... 1289 Yuldasheva Xusnidaxon Jumanazar qizi Идейно-художественные особенности публицистики Ш. Рашидова и их влияние на формирование диалога культур Узбекистана и России .............................................. 1293 Суярова Айнур Ибодуллаевна Axborot texnologiyalari fanida talabalarning bilish mustaqilligini rivojlantirishda foydalaniladigan tamoyillar tavsifi ................................................................................................................ 1296 Kilichev Nurulla Abbosovich Bolaning nutqiy rivojida oilaviy va ta’lim muhitining ahamiyati..................................................................... 1300 Toshmurodova Xalima Allaberdiyevna Psixologik va pedagogik nuqtai nazardan sanogen va patogen tafakkur mexanizmlari ............................. 1303 Abdushukurova Mushtariy Zamonaviy o‘qituvchi nutqiga qo‘yiladigan talablar va nutqiy kompetensiyalarni baholash mezonlari ........ 1308 G‘aniyeva Muhabbat Lutfullayevna Формирование профессиональной компетентности будущих воспитателей дошкольных организаций на основе технологии “Сибборд”: педагогические условия ........................ 1310 Нумонжонова Фарангиз Комиловна Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy fikrlashni rivojlantirishda tarbiyachining roli .................................. 1314 Choriyeva Xurmo Panji qizi Ona tili ta’limida o‘quvchilarni loyiha ishi asosida baholash metodikasi ...................................................... 1316 Bobodo‘stov Yusuf Oydin o‘g‘li Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini CALP yondashuvi asosida o‘qish savodxonligini rivojlantirishning metodik bosqichlari ............................................................................................................1321 Ahmadjonova Mushtariy Bahodirjon qizi Shifokorlar professional karerasi resurslari va ularning obyektiv ko‘rsatkichlari ...........................................1325 Arziqulov O‘tkirbek Maxammatovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 2025-yil, noyabr, 11-son Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda disgrafiyani o‘rganish va korreksiyalash .........................................1329 Azimova Aziza Baxtiyorovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kitobxonlikni rivojlantirish asosida mustaqil fikrlashga o‘rgatish texnologiyalari .................................................................................................1333 Mirzayeva Dilafruz Maktabgacha ta’lim tizimida ta’limiy faoliyatlarni tahlilini olib borishda tarbiyachilar kompetentligini oshirishning zamonaviy yondashuvlari............................................................1337 Fayziyeva Mabudaxon Muxammadjonovna Eshitishidа nuqsоni bо‘lgаn bоlаlаrning ruhiy rivоjlаnishi qоnuniyаtlаri .......................................................1342 Haydarov Islomjon Hatamjon o‘g‘li Maktab yoshidagi bolalarda jismoniy faoliyatning sog‘liq va rivojlanishga ta’siri ..........................................1346 Ibragimov Xasanboy Abdusalomovich Kimyo darslarida raqamli resurslardan (simulyator va virtual laboratoriya) foydalanish metodikasi.............1349 Ishmanova Zohida Ubaydullayevna, Valeeva Nailya Gennadievna The Integration of Web Technologies in Language Education .....................................................................1353 Kadirova Feruza Hikmatullayevna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining yangi avlod darsliklaridan foydalanish kompetensiyasi ...........................1357 Kosimova Gullola Mullajonovna Evaluation of the Knowledge of a Future Education Teacher on the Methodology of Teaching and the General Features of The Theory of Education ............................................................. 1360 Nishonova Munira Yakubjonovna Zamonaviy jismoniy tarbiya sohasining muhim jihatlari va asosiy elementlari .............................................1364 Mamirova Dilorom Tavakulovna Inklyuziv ta’lim tuzilishi ijtimoiy fenomen sifatida ..........................................................................................1367 Meliboyev Tavakkal Turg‘unovich Yangi O‘zbekistonda maktab ta’limi va ishlab chiqarish integratsiyasini tashkil etishning zamonaviy yondashuvlari...................................................................................................1371 Mexmonov Ismat Toshpo‘latovich Pedagogning kasbiy kompetentligi va kreativ rivojlanishi .............................................................................1375 Mirsagatova Nargiza Sayfullayevna Maktabgacha yoshdagi bolalarda ma’naviy immunitet va milliy o‘zlikni shakllantirishning zamonaviy pedagogik asoslari .....................................................................................................................1379 Mo‘minov Durbek No‘monovich Mаktаbgаchа yоshdаgi duduqlаnuvchi bоlаlаr bilаn psixоkоrreksiоn ishlаrni tаshkil etishdа mаxsus terаpiyаlаrdаn sаmаrаli fоydаlаnish yо‘llаri ....................................................................................1383 Niyozova Husnida Obidjon qizi, Mamarajabova Zulfiya Narboyevna Redefining the Teacher’s Role in the Age of Artificial Intelligence: Balancing Human and Machine Intelligence in ELT .....................................................................................1386 Nizomov Feruz Raxmon o‘g‘li Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida matn ustida ishlashda didaktik o‘yinlardan foydalanish ........................1389 Nurmonova Zebo Fattaxovna Bolalar, о‘smirlar, о‘spirinlarga kutubxona – axborot xizmati kо‘rsatish ........................................................1392 O‘ktam Nosirov Maktabgacha yoshdagi sensor alaliyali bolalarni eshituv nutqiy idrokini o‘stirish texnologiyalari .................1398 O‘zganova Dildora Xolmirza qizi, Mamatkulova Lobar Tolibjonovna Bolalar uchun tushunarli tilda yozilgan qiziqarli tarixiy hikoyalar, afsonalar va rivoyatlar ularning tasavvurini rivojlantirishda, shuningdek rasmlar va fotosuratlar haqida maʼlumot berishda muhim ahamiyatga ega ...................................................................1402 Qodirova Buzulayho Turg‘unovna Yuqori sinf o‘quvchilarining ma’naviy kompetentligini jadidchilarning pedagogik qarashlari asosida shakllantirishning didaktik ta’minoti ..............................................................1405 Quldashev Murodjon G‘aniyevich Ta’lim tizimida sun’iy intellektdan foydalanish etikasi va tamoyillari .............................................................1409 Raximbayeva Feruza Rustamjon qizi Tarbiyaviy ishlarni tashkil etishda sinf rahbariga qo‘yiladigan zamonaviy talablar .......................................1412 Saytbekova Svetlana Saylaubayevna, Kuandikova Kamila Raqamli ta’lim muhitida talabalarning axborot almashuv va xavfsizlik madaniyatini rivojlantirish metodikasi (kompyuter injiniringi yo‘nalishi misolida) ...............................................................1416 Solijanov Muxammad-Ali Omonillo o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak ofitserlarda ijodiy fikrlashni rivojlantirishning pedagogik-psixologik ahamiyati (ingliz tili mashg‘ulotlari misolida) .................................................................................................................1419 Sotkulova Dildora Odinabekovna Ingliz va o‘zbek tillarida zoonimik xususiyatni ifodalovchi maqollarning lingvokulturologik xususiyati .........1423 Shaxlo Xalilova, Sug‘diyona Sherqulova Ona tili darslarida o‘quvchilarni kreativ fikrlashga o‘rgatish ..........................................................................1427 Voxidova Muqaddas Rasuljon qizi, Jabborova Farida Mustaqillik davrida qizlar tarbiyasining pedagogik asoslari va zamonaviy tendensiyalar .............................1430 Xakimova Nargizaxon Boxadirdjonovna Pedagogik ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun darsdan tashqari o‘quv-tarbiyaviy faoliyatga tayyorlash modeli ...............................................................................................1436 Yunusova Diloramxon Abdumajitovna Inklyuziv ta’lim sharoitida koxlear implantli o‘quvchilarning ijtimoiy-muloqot kompetensiyalari ....................1440 Аripova Nodira Shuxratovna Методы развития устной речи детей дошкольного возраста ..................................................................1444 Исроилова Шохсанам Учкунжон қизи Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida badiiy asarga bo‘lgan qiziqishni oshirish metodikalari ............................... 1449 Qodirova Buzulayho Turg‘unovna, Asqarova Mohidil Murodilla qizi Virtual modellashtirish asosida o‘quvchilarning arxitekturaviy loyihalash kompetentligini rivojlantirishning didaktik imkoniyatlari................................................................................ 1454 Abdullayev A’zamjon Komolxanovich Analitik fikrlash qobilyatini rivojlantirishda tizimli yondashuvning prinsiplari ................................................ 1458 Amanova Gulxayo Dilmurod qizi O‘quvchilarning savodxonlik darajasini aniqlashda xalqaro baholash (PISA) dasturlarining roli ................. 1462 Axmedova Mastura Maxmudovna, Abdumalikova Zamira Dilmurod qizi O‘yin faoliyatida erkinlik va maqsadlilik uyg‘unligi: ijodiy tafakkurni rivojlantirish omili sifatida .................... 1465 Baxriddinova Yulduz Abror qizi Incorporating Culture-Sensitive Communicative Tasks in EFL Courses...................................................... 1468 Guzal Ismailova Ingliz tilini o‘rganish jarayonida mustaqil ta’limni to‘g‘ri tashkil qilish texnologiyasi ..................................... 1471 Ibragimova Sevara Baxodirovna Masofaviy ta’lim jarayonida odam anatomiyasi va fiziologiyasi fanini o‘qitish: imkoniyatlar, cheklovlar va istiqbollar .......................................................................................................... 1474 Jo‘rayeva Xushro‘ya Yaxyoxon qizi Erta yoshda ingliz tilini o‘yin va TPR metodlari asosida o‘rgatish samaradorligi ......................................... 1478 Kadirova Nilufar Tursinbayevna Maktabgacha yoshdagi bolalar tafakkurining individual xususiyatlarini o‘rganish ....................................... 1481 Karayeva Y. X. Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi................................................................................................... 1484 Nazarova Mavluda Uktamovna, Botirova Ozoda Baxodir qizi Boshlang‘ich ta’limda darsni samarali tashkil etishda metoddan foydalanish – ijodiy fikrlashni rivojlantirish ......................................................................................................................... 1487 Nazarova Mohigul Akmalovna, Raxmonova Fariza Suxrobovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda kompyuter texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati ........................................................................................ 1493 O‘rinboeva Lolaxon O‘ktamovna, Nazarov Ilhomjon Usmanalievich Sun’iy intellekt texnologiyalari asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ona tili fanini o‘qitish kompetentligini rivojlantirish metodikasi (Finlyandiya va Singapur tajribasi asosida) .................................. 1496 Olimjonova Dilnavoz Maribjon qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida integratsiyalashgan darslarni loyihalash ko‘nikmalarini rivojlantirish ........................................................................................................................... 1500 Qodirova Dilshoda Abdunabiyevna Ingliz tili mashg‘ulotlarida yozuv ko‘nikmalarini oshirishning metodik asoslari ............................................ 1504 Qurbonova Barnoxon Ta’lim tizimida marketing ............................................................................................................................. 1508 T. Seydemetov Xorijiy tillarning o‘qitilishida boshqa tillarning roli va o‘qitish metodikasi...................................................... 1515 Tashxodjayeva Patima Bakiyevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 2025-yil, noyabr, 11-son Integrating Social and Linguistic Skills in English Teaching Instruction is the Key to Improving Holistic Language Competence ............................................................................. 1518 Zаylоbidinоvа Munirа Gulоmоvnа Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining kimyo ta’limidagi o‘rni ........................................................... 1523 Boltayeva Shahribonu Ahmad qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1462 2025-yil, noyabr, 11-son O‘QUVCHILARNING SAVODXONLIK DARAJASINI ANIQLASHDA XALQARO BAHOLASH (PISA) DASTURLARINING ROLI Axmedova Mastura Maxmudovna Qo‘qon davlat universiteti “Biologiya” kafedrasi o‘qituvchisi ORCID: 0009-0002-9285-3977 Abdumalikova Zamira Dilmurod qizi Qo‘qon davlat universiteti talabasi Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘quvchilarning savodxonlik darajasini aniqlashda xalqaro baholash dasturlarining, xususan, PISA baholash tizimining ahamiyati tahlil qilinadi. Xalqaro reyting va baholash mexanizmlarining mazkur jarayondagi o‘rni, ularning ta’lim sifatini monitoring qilish, o‘quvchilarning bilimni amaliyotda qo‘llash kompetensiyalarini aniqlash hamda ta’lim tizimining kuchli va zaif tomonlarini belgilashdagi imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, baholash dasturlarining o‘qituvchilar pedagogik faoliyatini takomillashtirish, o‘quv jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni joriy etish va ta’lim siyosatini optimallashtirishdagi roli ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Kalit so‘zlar: xalqaro baholash dasturlari, PISA, savodxonlik darajasi, ta’lim sifati, funksional savodxonlik, monitoring, kompetensiya, ta’lim siyosati, pedagogik faoliyat. Abstract: This article analyzes the significance of international assessment programs, particularly the PISA study, in determining students’ literacy levels. It highlights the role of international rankings and assessment mechanisms in monitoring education quality, identifying students’ ability to apply knowledge in real-life situations, and revealing the strengths and weaknesses of the educational system. Furthermore, the study provides a scientific justification of how these assessment programs contribute to improving teachers’ pedagogical practices, introducing modern approaches into the learning process, and optimizing educational policy. The findings indicate that the effective use of international assessment systems significantly enhances students’ functional literacy and improves the overall quality of the educational process. Key words: international assessment programs, PISA, literacy level, quality of education, functional literacy, monitoring, competence, education policy, pedagogical practice. Аннотация: В данной статье анализируется значение международных оценочных программ, в частности исследования PISA, в определении уровня грамотности учащихся. Раскрывается роль международных рейтингов и механизмов оценки в мониторинге качества образования, выявлении способностей учащихся применять знания на практике, а также в определении сильных и слабых сторон образовательной системы. Кроме того, научно обосновано влияние данных оценочных программ на совершенствование педагогической деятельности учителей, внедрение современных подходов в учебный процесс и оптимизацию образовательной политики. Результаты исследования показывают, что эффективное использование международных оценочных систем способствует повышению функциональной грамотности учащихся и улучшению качества образовательного процесса. Ключевые слова: международные оценочные программы, PISA, уровень грамотности, качество образования, функциональная грамотность, мониторинг, компетенция, образовательная политика, педагогическая деятельность. KIRISH Bugungi kunda rivojlangan mamlakatlarda yuqori sifatli ta’limni ta’minlash hamda maktab o‘quvchilarining intellektual salohiyati va iqtidorini rivojlantirish maqsadida innovatsion ta’lim resurslarini ishlab chiqish va ularni modellashtirishning istiqbolli yo‘nalishlarini belgilashda zamonaviy PISA texnologiyalaridan keng foydalanilmoqda. Xalqaro baholash dasturi – PISA tadqiqotlari o‘qituvchi va o‘quvchilarning tayyorgarlik darajasini oshirish, ularda tabiiy-ilmiy savodxonlikni shakllantirish, ta’lim sifati va uning samaradorligini yuksaltirishda muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ta’lim tizimida kechayotgan bunday o‘zgarishlar intellektual salohiyatli, iqtidorli va kreativ fikrlay oladigan mutaxassislarni tayyorlash amaliyotiga alohida e’tibor qaratishni talab etadi. Shu munosabat bilan o‘qituvchilar ta’lim jarayonini tashkil etishda turli zamonaviy pedagogik yondashuv- AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1463 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son larni integratsiya qilish orqali o‘quvchilarda tabiiy-ilmiy savodxonlikni, kreativ fikrlash qobiliyatini hamda amaliyotga yo‘naltirilgan funksional savodxonlikni shakllantirishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirmoqdalar. PISA – bu butun dunyo bo‘ylab 15 yoshli o‘quvchilarning ijtimoiy va iqtisodiy ishtiroki uchun asosiy bilim va ko‘nikmalarini baholash uchun o‘tkaziladigan so‘rov bo‘lib, u 80 dan ortiq mamlakatlarga ta’lim tizimining samaradorligi bo‘yicha qiyosiy ma’lumotlarni taqdim etadi, bunda natijalar sifat va tenglik jihatlariga, jumladan, o‘quvchilar farovonligi va maktab resurslariga e’tibor qaratiladi. So‘nggi yigirma yil ichida PISA atrofida siyosatchilar, tadqiqotchilar va o‘qituvchilarning faol hamjamiyati shakllanib, ular milliy ta’lim siyosatini xabardor qilish uchun uning dalillaridan foydalanadilar. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) tomonidan yaratilgan PISA 15 yoshli o‘quvchilarning matematika, o‘qish va tabiiy fanlar bo‘yicha ko‘nikma hamda bilimlarini sinovdan o‘tkazadi. Matematikaga qaratilgan 2022-yildagi baholashda sakson bir mamlakat va iqtisodlar ishtirok etgan bo‘lib, ma’lumotlar OECD tomonidan 2023-yil 5-dekabrda e’lon qilingan. Talabalarning moliyaviy savodxonligi, ijodiy fikrlashi va umrbod ta’lim olishga tayyorligi bo‘yicha qo‘shimcha natijalar 2024-yilda e’lon qilindi. Baholashning to‘qqizinchi bosqichi – PISA–2025 hozirda davom etmoqda, natijalar esa 2026 yilda e’lon qilinadi. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI O‘zbekiston Respublikasining 2030-yilga kelib PISA xalqaro dasturi reytingida jahonning birinchi 30 ta ilg‘or mamlakatlar qatoriga kirishiga erishish hamda ta’lim sifatini baholashning milliy tizimini yaratish vazifasi belgilangan [1]. Maktablar va o‘quvchilarning bilimini xalqaro miqyosda baholash, ta’lim tizimidagi kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etishning aniq mexanizmlarini belgilaydi. Qarorning asosiy yo‘nalishlariga xalqaro tadqiqotlarda ishtirok etish (TIMSS, PISA va boshqa baholash dasturlari), baholashning milliy tizimini yaratish, o‘quvchilar bilimini baholash, ta’lim sifatini oshirish, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish hamda xalqaro tajribani o‘rganib O‘zbekiston ta’lim tizimiga tatbiq etish kiradi [2]. TADQIQOT METODOLOGIYASI PISA – 2000-yildan beri har uch yilda bir marta o‘tkazilib kelinayotgan xalqaro ta’lim baholash dasturidir. Uning asosiy maqsadi – 15 yoshli o‘quvchilarning asosiy fanlardagi bilim va ko‘nikmalarini real hayotdagi vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyatini aniqlashdan iborat. PISA dasturi uchta asosiy yo‘nalishda baholash olib boradi: • o‘qish savodxonligi – matnni tushunish, tahlil qilish, asosiy g‘oyalarni ajrata olish va o‘z fikrini asoslab ifoda eta olish qobiliyati; • matematik savodxonlik – matematik tushunchalarni real hayotdagi muammolarda qo‘llash, yechim topish va mantiqiy fikrlash qobiliyati; • tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonlik – ilmiy bilimlar asosida atrof-muhit hodisalarini tushuntirish va ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish malakasi Bu baholash mezonlari an’anaviy test tizimlaridan farq qiladi. PISA o‘quvchilarning yodlangan bilimlarini emas, balki bilimdan amalda foydalana olish darajasini o‘lchaydi. Shu sababli, savollar ko‘pincha hayotiy holatlarga asoslangan, tahliliy va muammoli shaklda bo‘ladi. PISA testlari o‘zbek o‘quvchilari uchun muhim ahamiyatga ega, chunki bu baholash orqali ta’lim tizimidagi bo‘shliqlar aniqlanadi, fanlarni o‘qitish metodikasi tahlil qilinadi, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va savodxonlik darajasi o‘lchanadi. Mazkur dastur nafaqat ta’lim tizimining joriy holatini baholaydi, balki uni isloh qilish uchun zarur strategiyalarni ishlab chiqishga asos bo‘lib xizmat qiladi. (3) PISA tadqiqoti quyidagi xususiyatlarga ega: • u butun dunyoda keng qamrovli va muntazam ravishda o‘tkazib kelinayotgan dastur; ta’lim sohasidagi yirik, keng ko‘lamli xalqaro monitoring tadqiqotlaridan biri; • tadqiqotda umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida ta’lim olayotgan 15 yoshli (15 yosh 3 oydan 16 yosh 2 oygacha bo‘lgan) o‘quvchilar ishtirok etadilar; • o‘quvchilarning “mustaqil hayotga tayyorlik” darajasi, ya’ni ularning maktabda egallagan bilim va ko‘nikmalaridan hayotda uchrashi mumkin bo‘lgan muammolarni hal etishda qay darajada foydalana olishlari baholanadi; • o‘quvchilarning funksional savodxonligi, jumladan, o‘qish (matnni tushunish), tabiiy va matematik savodxonligi, shuningdek, ushbu yo‘nalishlardagi hayotiy muammolarni hal eta olish ko‘nikmalari baholanadi; • tadqiqotda ishtirokchi mamlakatlar ta’lim tizimining o‘ziga xosligi bo‘yicha ma’lumot olish imkonini beradigan axborot to‘planadi. (4) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1464 2025-yil, noyabr, 11-son TAHLIL VA NATIJALAR O‘zbekiston o‘quvchilari matematika fani bo‘yicha o‘rtacha 364 ball to‘pladi. Bu ko‘rsatkich OECD o‘rtacha natijasidan – 472 balldan ancha pastdir. O‘qish bo‘yicha 340–350 ball, tabiiy fanlar bo‘yicha esa 350–360 ball oralig‘ida natijalar qayd etilgan. O‘quvchilarning katta qismi eng past darajadagi savodxonlik – 1-daraja yoki undan past natijani namoyon etgan. Faqat 14,4% o‘quvchi matematikadan 2-daraja va undan yuqori natijaga erishgan bo‘lib, bu funksional savodxonlik darajasining past ekanligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, o‘quvchilar orasida maktab muhiti nisbatan ijobiy: ko‘pchilik maktabda o‘zini erkin va xavfsiz his qilishi aniqlandi. O‘zbekistonning PISA baholashida ishtirok etishi ta’lim tizimidagi real muammolarni aniqlash yo‘lida muhim qadam bo‘ldi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash va tahlil qilish ko‘nikmalarining yetishmasligi, savollarni tushunishda qiyinchiliklar, ayniqsa murakkab va kontekstli matnlarni sharhlashda muammo mavjud. Bilimlarning amaliyotda qo‘llanmasligi ham sezilarli bo‘lib, ko‘plab o‘quvchilar nazariy bilimlarga ega bo‘lsalar-da, ularni real vaziyatlarga tatbiq etishda sustlik kuzatilgan. Savodxonlik darajasining pastligi tufayli o‘quvchilar matnni o‘qish va tushunishda yetarli tezlik va aniqlikka ega emaslar. Darsliklar va o‘quv metodikasining eskirganligi esa jarayonni yanada qiyinlashtirmoqda. An’anaviy yodlashga asoslangan ta’lim uslublari PISA talablariga javob bermaydi. PISAda yuqori natija ko‘rsatgan davlatlar – Singapur, Yaponiya, Estoniya, Finlandiya kabi mamlakatlarda o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, amaliy muammolarni hal qilish va muloqot ko‘nikmalarini bolalikdan boshlab shakllantirishga alohida e’tibor beriladi [5]. XULOSA ECD xalqaro o‘quvchilarni baholash dasturi (PISA) o‘quvchilarning matematika, oʻqish va tabiiy fanlar bo‘yicha nimani bilishini va ular bilganlari bilan nima qila olishini tekshiradi. U hozirgi kunga qadar o‘quvchilarning ta’lim natijalarini eng keng qamrovli va qat’iy xalqaro baholashni ta’minlaydi. PISA natijalari butun dunyo bo‘ylab erishilgan ta’lim natijalarining sifati va tengligini ko‘rsatadi hamda o‘qituvchilar va siyosatchilarga boshqa mamlakatlarda qo‘llaniladigan siyosat va amaliyotlardan o‘rganish imkonini beradi [7]. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Xamidov M. (2021). “Ta’lim sifatini baholashda xalqaro dasturlar: PISA tahlil natijalari va O‘zbekiston uchun tavsiyalar”. Ilmiy-amaliy ta’lim jurnali, 2025-yil, 3-son. 2. Raxmonov Sh. T. “Ixtisoslashtirilgan umumiy o‘rta ta’lim maktablari 7–9-sinf o‘quvchilarini xalqaro PISA tadqiqotlariga tayyorlash (tabiiy fanlar misolida)” dissertatsiya avtoreferati, Samarqand – 2023. 3. Karimova Z. “PISA dasturi: O‘zbekistonning ilk ishtiroki va natijaviy tahlil”. Xalq ta’limi; UNESCO (2022). Global Education Monitoring Report: Technology and Education. https://en.unesco.org/gem-report/ 4. Raxmatova F. J. “Matematika fanini o‘qitishning ilg‘or xalqaro tajribalari va fanni o‘qitishga qo‘yilayotgan zamonaviy talablar” magistrlik dissertatsiyasi, Termiz – 2023. 5. PISA–2022 natijalari (II jild). AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 410 2025-yil, noyabr, 11-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 411 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son 2025. №11 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.