BIZNES MODELLARNING TRANSFORMATSIYASIDA AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA SUN'IY INTELLEKTNI OʻRNI

THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 200 BIZNES MODELLARNING TRANSFORMATSIYASIDA AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA SUNʼIY INTELLEKTNI OʻRNI 1Kuchkarov N.S, 2Zoirova M.Z 1,2Toshkent shahridagi Belarus Oʻzbekiston tarmoqlararo amaliy texnik klafikatsiyalar instuti https://doi.org/10.5281/zenodo.17726021 Annotatsiya: Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) va sun’iy intellekt (SI) bugungi kunda biznes modellarni transformatsiyalash jarayonida markaziy rol oʻynamoqda. Ushbu maqolada biznes model tushunchasi, AKT va SI vositalarining biznes model innovatsiyasiga qoʻshgan hissasi, transformatsiya jarayonida yuzaga keladigan mexanizmlar, shuningdek, tashkilotlarda bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirishga ta’sir qiluvchi omillar tahlil qilinadi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida adabiyotlarni strukturalangan tahlil qilish usuli tanlandi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, AKT va SI yordamida tashkilotlar nafaqat operatsion samaradorlikni oshiradi, balki butun biznes modelni — qiymat taklifi, qiymat yaratish va qiymat egallash mexanizmlarini — qayta shakllantirish imkoniyatiga ega. Tahlil va muhokamada ushbu jarayonning toʻsiqlari: korporativ madaniyat, ma’lumotlar infratuzilmasi, raqamli raqobat muvofiqligi va huquqiy-etika masalalari ko‘rib chiqildi. Xulosa sifatida — tashkilotlar transformatsiyani strategik va integratsiyalashgan yondashuv asosida boshqarishi lozimligi, AKT va SI-ga sarmoya kiritish bilan birga korxona tuzilmasi va jarayonlarini moslashtirish muhimligi ta’kidlandi. Kalit so‘zlar: biznes model, biznes model innovatsiyasi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, sun’iy intellekt, raqamli transformatsiya, qiymat taklifi. Аннотация: Информационно-коммуникационные технологии (ИКТ) и искусственный интеллект (ИИ) в настоящее время играют центральную роль в процессе трансформации бизнес-моделей. В данной статье рассматриваются понятие бизнесмодели, вклад ИКТ и ИИ в инновации бизнес-модели, механизмы, возникающие в процессе трансформации, а также факторы, влияющие на успешное внедрение этого процесса в организациях. В качестве методологии исследования выбран метод структурированного анализа литературы. Результаты показывают, что с помощью ИКТ и ИИ организации не только повышают операционную эффективность, но и получают возможность перестраивать всю бизнес-модель — предложения ценности, механизмы создания ценности и захвата ценности. В разделе анализа и обсуждения рассмотрены препятствия данного процесса: корпоративная культура, инфраструктура данных, цифровая конкурентоспособность и вопросы правовой этики. В заключение подчеркивается, что организации должны управлять трансформацией на основе стратегического и интегрированного подхода, одновременно инвестируя в ИКТ и ИИ и адаптируя структуру и процессы предприятия. Ключевые слова: бизнес-модель, инновация бизнес-модели, информационнокоммуникационные технологии, искусственный интеллект, цифровая трансформация, предложение ценности. Abstract: Information and communication technologies (ICT) and artificial intelligence (AI) currently play a central role in the process of transforming business models. This article THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 201 examines the concept of a business model, the contribution of ICT and AI tools to business model innovation, the mechanisms that arise during the transformation process, as well as factors influencing the successful implementation of this process in organizations. The research methodology employed a structured literature analysis. The results indicate that with ICT and AI, organizations not only improve operational efficiency but also have the opportunity to reshape the entire business model — value proposition, value creation, and value capture mechanisms. In the analysis and discussion, the obstacles of this process are considered: corporate culture, data infrastructure, digital competitiveness, and legal-ethical issues. In conclusion, it is emphasized that organizations should manage transformation through a strategic and integrated approach, investing in ICT and AI while adapting organizational structures and processes. Keywords: business model, business model innovation, information and communication technologies, artificial intelligence, digital transformation, value proposition. Kirish. Bugungi raqamli davrda tashkilotlar biznes modelini faqat texnologik vositalarni qoʻllash orqali emas, balki armonli shaklda transformatsiyalash zarurati bilan yuzma-yuz kelmoqda. “Biznes model” tushunchasi odatda tashkilotning — qaysi qiymatni kimga taklif etishi (qiymat taklifi), bu qiymatni qanday yaratishi va tashkil qilishi (qiymat yaratish/etare) hamda qanday egallashi (qiymat egallash) komponentlaridan iborat deb ta’riflanadi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (cloud computing, big data, IoT va boshqalar) va sun’iy intellekt (machine learning, deep learning, generative AI) tashkilotlarga nafaqat jarayonlarni optimallashtirish, balki yangi biznes modellari yaratish imkonini beradi. Masalan, McKinsey & Company ma’lumotlariga ko‘ra, generativ AI’ni biznes model innovatsiyasi yo‘lida faol qamrab olgan kompaniyalar daromad oʻsishida boshqa kompaniyalarga nisbatan 1,5 barobar yuqoriroq natija ko‘rsatgan. Shu bilan birga, AKT va SI asosida biznes model transformatsiyasi jarayoni sodda emas — u tashkilot ichida va tashqarisida ko‘p murakkabliklarni tug‘diradi: ma’lumot va infratuzilma tayyorligi, tashkilot madaniyati, raqamli kompetensiyalar, xavfsizlik va etika muammolari. Bundan kelib chiqadiki, ushbu mavzuda ilmiy tahlilga muhtoj jihatlar ko‘p. Ushbu maqola ana shu muammo doirasida: AKT va SI ning biznes model transformatsiyasidagi oʻrnini ko‘rib chiqadi, metodologiyasini belgilaydi, natijalarni taqdim etadi, tahlil qilib, muhokama qiladi va xulosalar beradi. Metodologiya Tadqiqot metodologiyasi sifatida «adabiyotlarni sistematik tahlil qilish» yondashuvi qoʻllanildi. Aniqroq qilib aytganda: soha bo‘yicha so‘nggi va dolzarb ilmiy maqolalar tanlandi (masalan, digital transformatsiya va biznes model innovatsiyasi mavzularida). Masalan, Vaska va boshqalar (2021) «The Digital Transformation of Business Model Innovation: A Structured Literature Review» nomli maqolasi bu borada asosiy manba hisoblanadi. [1] Shuningdek, “Digital technology and business model innovation” (Ancillai, 2023) maqolasi ham tahlilga qoʻshildi. [2] Bundan tashqari SI kontekstida «The Role of Artificial Intelligence in Business Model Innovation» (Z. Zhang va boshq., 2025) maqolasi ham foydalanildi. [3] Adabiyotlardan olinadigan faktlar iqtibos qilindi, lekin ularning kontentini o‘zgartirmay, to‘liq asl manba bilan emas balki ilmiy uslubda qisqacha taqdim etildi. Tahlil jarayonida quyidagi bosqichlar bajarildi: THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 202 1. Tegishli kalit so‘zlar yordamida ilmiy bazalardan maqolalar qidirildi (masalan: “digital transformation”, “business model innovation”, “artificial intelligence business model”). 2. Tanlangan maqolalar har birida biznes model komponentlari, AKT/SI vositalarining rolini va transformatsiya mexanizmlarini aniqlovchi qismlar ajratildi. 3. Ular ichidagi umumiy tushunchalar va natijalar sintez qilindi. 4. Ushbu sintez asosida maqola strukturasiga muvofiq natijalar, tahlil va muhokama hamda xulosa shakllantirildi. Shu tarzda maqola nazariy-empirik xususiyatga ega bo‘ladi — empirik jihatdan keng miqyosli tadqiqot o‘tkazilmagan, biroq adabiyotlar tahliliga asoslangan. Natijalar.Adabiyotlar tahlilidan quyidagi asosiy natijalar aniqlandi. AKT va SI ning biznes model innovatsiyasiga ta’siri • AKT (masalan, raqamli platformalar, bulutli hisoblash, IoT, big data analitikasi) biznes modelning qiymat yaratish jarayonini o‘zgartiradi. Masalan, Vaska va boshq. (2021) maqolasida raqamli texnologiyalar qiymat yaratish, yetkazib berish va egallash komponentlarini deyarli barcha sanoatlarda o‘zgartirganligi qayd etilgan. [1] • SI esa — ma’lumotni tahlil qilish, avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish, foydalanuvchiga moslashtirilgan qiymat taklifi yaratish va yuqori darajadagi samaraning asosiy omili sifatida ko‘rinadi. Masalan, Zhang va boshq. (2025) maqolasida raqamli platforma firmalari SI orqali “AI-assisted”, “AI-augmented” va “AI-integrated” tashkilot qobiliyatlari bosqichlarini bosib oʻtishi mumkinligi aniqlangan. [3] • Natijada, tashkilotlar nafaqat jarayonlarni optimallashtiradi, balki butun biznes modelni — ya’ni qiymat taklifi, biznes ekotizimi, daromad modellarini qayta ko‘rib chiqishi, yangi raqamli platformalar yaratishi mumkin. Biznes model transformatsiyasining mexanizmlari • Transformatsiya jarayonida tashkilotlar AKT va SI vositalarini o‘z resurslari va tashkiliy qobiliyatlari bilan bog‘lashlari zarur. Zhang va boshq. (2025) maqolasida bu “resurs harakati” (resource actions) va “tashkiliy qobiliyat” (organisational capabilities) sinergiyasi orqali amalga oshishi ta’kidlangan. [3] • McKinsey & Company tadqiqotida esa muvaffaqiyatli raqamli va SI transformatsiyalari uchun C-suite (yuqori rahbariyat) integratsiyasi, faol strategik yo‘nalish va bir nechta biznes domenlari ustida qat’iy ish olib borilishi muhimligi ko‘rsatilgan. [6] • Transformatsiya bosqichlari odatda quyidagicha bo‘ladi: “digitisation” (raqamlashtirish) → “digitalisation” (raqamli jarayonlar) → “digital transformation” (biznes modelni qayta shakllantirish). Bunda AKT-SI integratsiyasi biznes modelni jiddiy darajada o‘zgartirishga xizmat qiladi. Tashkilotlar uchun muvaffaqiyat omillari va toʻsiqlar • Muvaffaqiyat uchun quyidagi omillar muhim: yuqori darajali rahbarlik qo‘llab-quvvatlashi, raqamli kompetentsiyalar, mos ma’lumot infratuzilmasi, korporativ madaniyatni hamda jarayonlarni moslashtirish. McKinsey maqolasida raqamli va SI transformatsiyasida korxonalarning faqat ~ 33 % kutilgan daromad foydasini olgani bildirildi. [6] • Toʻsiqlarga esa: eski madaniyat (resistance), ma’lumotlar tizimlarining ajralganligi, xavfsizlik va maxfiylik xatarlari, SI va ma’lumotdan foydalanish huquqiy/etik muammolari kiradi. Misol uchun, ZhangZhengang va boshq. (2022) «Impact of Digital Transformation on Business Model Innovation» maqolasida raqamli THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 203 transformatsiya jarayonida tashkilot ichidagi toʻsiqlar – texnologik manbalar yetishmasligi, jarayonlar mos emasligi – aniqlangan. [9] • Shuningdek, raqamli va SI yo‘lga qo‘yilsa ham, biznes modelni butunlay qayta shakllantirish uchun tashkilot strukturasi, ekotizimi ham moslashishi lozim. Tahlil va muhokama Biznes model transformatsiyasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) va sun’iy intellekt (SI)ning roli juda ko‘p qirralidir va uning samaradorligi bir qator ichki va tashqi omillarga bog‘liq. Avvalo, AKT va SI texnologiyalari nafaqat texnik vosita sifatida, balki strategik resurs sifatida qaralishi kerak. Bu degani, tashkilotlar texnologiyani faqat IT bo‘limi orqali qo‘llash bilan cheklanmasdan, barcha biznes jarayonlar va strategik qarorlar qabul qilish tizimiga integratsiyalashgan holda tatbiq qilishi zarur. McKinsey & Company tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, ko‘plab korxonalar texnologiyaga sarmoya kiritadi, lekin uni tashkilotning umumiy biznes strategiyasiga moslashtirmaydi. Natijada raqamli va SI imkoniyatlaridan to‘liq foydalanilmay qoladi [6]. Shu jihat transformatsiyaning muvaffaqiyati va daromad o‘sishiga bevosita ta’sir qiladi. Biznes model innovatsiyasi uchta asosiy komponent orqali amalga oshadi: qiymat taklifi, qiymat yaratish jarayoni va qiymat egallash mexanizmlari. AKT va SI bu komponentlarning har birini tubdan o‘zgartirish imkonini beradi. Masalan, IoT (Internet of Things) orqali xizmat taklifini yaratish, big data analitikasi yordamida mijozlarni segmentlashtirish va ularning individual ehtiyojlariga moslashtirilgan mahsulot yoki xizmatlarni taklif qilish imkoniyati paydo bo‘ladi. Shu bilan birga, SI yordamida daromad modellarini “subscription” yoki “platform” tipidagi tizimlarga o‘tkazish mumkin, bu esa biznesning moliyaviy oqimlarini optimallashtirishga yordam beradi. Vaska va boshq. (2021) tadqiqotida raqamli texnologiyalarning qiymat yaratish jarayonida o‘tkazgan o‘zgarishlari va korxonalar samaradorligiga ijobiy ta’siri batafsil tahlil qilingan [1]. Transformatsiya jarayonida tashkilotlarning ichki qobiliyatlari, ya’ni texnologik infratuzilma, ma’lumotlar bazasi, xodimlarning raqamli kompetentsiyalari, hamda tashqi muhit — raqobat bosimi, platforma iqtisodiyoti va mijozlarning kutishlari birgalikda ta’sir qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, raqamli transformatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun ichki resurslar yetarli bo‘lishi, xodimlar yetarli bilim va ko‘nikmaga ega bo‘lishi shart [13]. Tsai (2022)ning Tayvan tekstil sanoati bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotida raqamli bilimlar va texnologik resurslarning raqamli transformatsiya niyatiga ijobiy ta’sir qilgani aniqlandi. Bu shuni anglatadiki, tashkilotning ichki imkoniyatlari transformatsiyaning natijasini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Transformatsiya jarayonida yuzaga keladigan to‘siqlarni e’tibordan chetda qoldirmaslik kerak. AKT va SI asosida transformatsiya qilinayotgan tashkilot o‘z biznes modelini qayta ko‘rib chiqmay, faqat jarayonlarni raqamlashtirish bilan cheklanib qolishi mumkin. Bunday hollarda raqamli sarmoya kutilgan natijani bermaydi va eski biznes modelning samaradorligi saqlanadi. CIO maqolasida shuni ta’kidlaydiki, ko‘plab korxonalar “digital transformation” deb atalayotgan jarayonlarni amalga oshiradilar, lekin bu haqiqatda transformatsiya emas, balki raqamlashtirish darajasidan oshmaydi [9]. Shu sababli, transformatsiya faqat texnologiyani joriy etish bilan chegaralanmasligi, balki biznes modelning barcha komponentlarini qayta ko‘rib chiqishga xizmat qilishi kerak. SI va AKT joriy etilishi bilan yangi raqobat maydoni va huquqiy-etik savollar ham yuzaga keladi. Masalan, ma’lumot maxfiyligi, algoritmik adolat, platforma egaligi va foydalanuvchi ma’lumotlaridan foydalanish kabi masalalar tashkilotlar uchun qo‘shimcha yuk bo‘lib, THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 204 transformatsiya jarayonida hisobga olinishi lozim. Rabhi (2025) maqolasida AI-ning biznes transformatsiyasidagi huquqiy va etik masalalar muhim ekani qayd etilgan [7]. Shu jihat transformatsiya jarayonida faqat texnologiyani joriy qilish emas, balki uni to‘liq etik va huquqiy muvofiqlik bilan tatbiq etishni talab qiladi. Transformatsiyaning muvaffaqiyati uchun faqat texnologiyani sotib olish yetarli emas; tashkilot ichida bu texnologiyani qo‘llab-quvvatlovchi madaniyat, tuzilma, jarayonlar va kompetentsiyalarni ham moslashtirish talab qilinadi. McKinsey tadqiqotida muvaffaqiyatli raqamli va SI transformatsiyalari uchun yuqori rahbariyat ishtiroki, integratsiyalashgan strategik yondashuv, ko‘p biznes domenlarini qamrab oluvchi loyiha boshqaruvi va 6 ta muhim korxona qobiliyati (enterprise capabilities) zarurligi ta’kidlangan [6]. Bu shuni anglatadiki, transformatsiyani tashkilotning har bir bo‘limida, xususan marketing, ishlab chiqarish, moliya va xizmat ko‘rsatish bo‘limlarida ham uyg‘unlashtirish zarur. Transformatsiya jarayoni uch bosqichdan iborat bo‘lib, har biri o‘ziga xos strategik ahamiyatga ega: birinchi bosqich — digitisation (raqamlashtirish), ikkinchisi — digitalisation (raqamli jarayonlar), va uchinchisi — digital transformation (biznes modelni qayta shakllantirish). Har bir bosqichning muvaffaqiyati oldingi bosqichning samaradorligi bilan bog‘liq, shuningdek, tashqi va ichki muhit omillari ham ta’sir qiladi. Shu nuqtai nazardan, AKT va SI bilan amalga oshiriladigan transformatsiya ko‘p bosqichli, murakkab va o‘zaro bog‘liq jarayon sifatida ko‘riladi. Biznes modelning har bir komponentida AKT va SI integratsiyasining o‘ziga xos effektlari mavjud. Qiymat taklifini qayta shakllantirishda raqamli platformalar mijozlar uchun yangi xizmat turlari yaratadi, individual mijoz segmentlari uchun moslashtirilgan takliflar imkonini beradi. Qiymat yaratish jarayonida SI yordamida avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish, jarayonlarni optimallashtirish va resurslardan samarali foydalanish mumkin. Qiymat egallash mexanizmida esa, daromad modellarini “subscription”, “freemium”, yoki platforma modeli kabi raqamli variantlarga o‘tkazish mumkin. Bunday integratsiya korxonalarga raqobat ustunligini yaratish va yangi bozor segmentlarini egallash imkonini beradi. Shuningdek, transformatsiya jarayonida tashkilotning ichki madaniyati ham muhim rol o‘ynaydi. Korporativ madaniyat raqamli va SI transformatsiyasini qo‘llab-quvvatlaydigan, innovatsiyani rag‘batlantiruvchi bo‘lishi kerak. Agar xodimlar eski jarayonlarga yopishib qolsa yoki yangi texnologiyalarni qabul qilmasa, transformatsiyaning samaradorligi kamayadi. Shu sababli, o‘quv dasturlari, seminarlar, treninglar va transformatsiyani qo‘llab-quvvatlovchi kommunikatsiya tizimi tashkilot ichida muhim vosita hisoblanadi. Tashqi muhitning ta’siri ham katta. Platforma iqtisodiyoti, raqobat bosimi, mijozlarning o‘zgaruvchan ehtiyojlari va texnologik inqiloblar transformatsiyaning strategik yo‘nalishini belgilaydi. Shunday qilib, AKT va SI asosida transformatsiya qilinadigan tashkilotlar doimiy ravishda bozor va texnologik muhitni kuzatishi, yangi imkoniyatlar va tahdidlarni aniqlashi va ularga moslashishi lozim. Natijada, AKT va SI bilan biznes model transformatsiyasi — bu faqat texnologik o‘zgarish emas, balki strategik, operatsion va madaniy jihatlarni qamrab olgan kompleks jarayondir. Tashkilotlar muvaffaqiyatli transformatsiya qilish uchun texnologiyani strategik resurs sifatida, xodimlarni moslashtirish va ichki jarayonlarni optimallashtirish vositasi sifatida qo‘llashi lozim. Shu bilan birga, huquqiy va etik me’yorlarga rioya qilish, tashqi bozor sharoitlariga moslashish ham muhim hisoblanadi. Bunday tahlil shuni ko‘rsatadiki, AKT va SI ning biznes model transformatsiyasidagi roli THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 205 ko‘p qirralidir va uning samaradorligi ko‘p omillarga bog‘liq. Shu nuqtai nazardan, tashkilotlar faqat texnologiyaga sarmoya kiritish bilan cheklanmasdan, transformatsiya jarayonini kompleks, integratsiyalashgan va strategik yondashuv orqali amalga oshirishlari zarur. Shu yondashuv korxonalarga yangi raqamli qiymat yaratish, samaradorlikni oshirish, raqobat ustunligini ta’minlash va biznes modelning moslashuvchanligini oshirish imkonini beradi. Xulosa Xulosa qilib aytganda, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va sun’iy intellekt biznes modellarni transformatsiyalash jarayonida markaziy rolga ega. Ular tashkilotlarga – qiymat taklifi, qiymat yaratish va qiymat egallash jarayonlarini qayta shakllantirishga, yangi daromad modellarini joriy qilishga, raqamli platformalarni yaratishga imkon beradi. Biroq bu transformatsiya oson emas: muvaffaqiyat uchun tashkilot ichida texnologiya, madaniyat, kompetentsiyalar, jarayonlar va tashkiliy tuzilma integratsiyasi lozim. Shuningdek, ma’lumotlar infratuzilmasi, rahbariyat ishtiroki, ma’lumot xavfsizligi ham muhim omillar sanaladi. Kelgusida, rivojlanayotgan mamlakatlar kontekstida AKT va SI asosida biznes model innovatsiyasi jarayonlari, mexanizmlari va toʻsiqlari yuzasidan qo‘shimcha empirik tadqiqotlar olib borilishi zarur. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Vaska, S., Massaro, M., Bagarotto, E.M., Dal Mas, F. (2021). The Digital Transformation of Business Model Innovation: A Structured Literature Review. Frontiers in Psychology, 11:539363. Betlar 1-20. [1] 2. Ancillai, C., et al. (2023). Digital technology and business model innovation. Technological Forecasting & Social Change. Betlar 1-15. [2] 3. Zhang, Z., Zhang, J., Ye, B., Chen, Y. (2025). The Role of Artificial Intelligence in Business Model Innovation. Systems, 13(7):507. Betlar 1-18. [3] 4. McKinsey & Company. (2023). Rewired to Outcompete: How companies navigate the technology world to achieve sustainable competitive advantage. McKinsey Quarterly, June 20. Betlar 1-10. [6] 5. Rabhi, F. (2025). Business transformation through AI‐enabled systems: editorial. Frontiers in Artificial Intelligence. Betlar 1-7. [7] 6. Kraus, S., et al. (2022). Digital transformation in business and management research: an overview. Journal of Business Research, 122: 642-651. Betlar 5-12. [3]