Η παραγωγή ταινίας animation στο νηπιαγωγείο ως εργαλείο μάθησης (Animation Film Production in Early Childhood Education as a Learning Tool)
Abstract
(Greek) Το άρθρο παρουσιάζει μια εκπαιδευτική πρακτική δημιουργίας ταινίας animation στο νηπιαγωγείο, με στόχο την προώθηση της συνεργατικής μάθησης, της δημιουργικότητας και της αγωγής υγείας. Η δραστηριότητα εντάσσεται στο πλαίσιο της εικαστικής αγωγής και της αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων στη μαθησιακή διαδικασία. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στα Πρακτικά του 4ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας. (English) This paper presents an educational practice involving the production of an animation film by young children as part of a health education program. The activity was designed to encourage creative expression, collaboration, and engagement through visual and digital arts practices. The project demonstrates how animation can function as an effective learning tool in early childhood education. The paper was presented at the 4th International Conference for the Promotion of Educational Innovation and published in the official conference proceedings.
Full text
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 444 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr Ψαλτίδου, Α., Δουκάκης, Σ. & Γιαννοπούλου, Π. (2012). Τα σ(χ)ήματα του κώδικα διαδικτυακής κυκλοφορίας(ΚΩ.ΔΙ.ΚΥ.).8οΠανελλήνιοΣυνέδριοΕΤΠΕ.Βόλος.
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 445 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr Ηπαραγωγήταινίαςanimationστονηπιαγωγείοωςεργαλείομάθησης ΤριάντουΙωάννα M.ed.,Νηπιαγωγός, [email protected] Περίληψη Τοκινούμενοσχέδιο,αποτελείμίααπότιςπιοσημαντικέςοπτικοακουστικές γλώσσες. Απευθυνόμενο,εδώκαιπάραπολλάχρόνια,σεθεατέςκάθεηλικίαςκαιχρησιμοποιώνταςμε απόλυτη επιτυχία την εικόνα‐σύμβολοαλλάκαιτηνυπερβολή,τηνυπέρβαση της πραγματικότητας,τηναπόλυτηφαντασίακατάφερεναείναιέναιδιαίτεραδημοφιλέςείδος τέχνης.Το κινούμενοσχέδιοέδωσετηνευκαιρία στουςδημιουργούςτου,απότηνπερίοδο τωνπρώτωνρομαντικώντολμηρώνδημιουργών,ωςτηνεποχήτηςΨηφιακήςΤεχνολογίας,να ψυχαγωγήσουν,ναδιδάξουν,ναδιηγηθούνκαινααναπαραστήσουνφανταστικούςκόσμους σεπολλούςμικρούςκαιμεγάλουςθεατές.Τοanimationωςέναείδοςαγαπητόκαιοικείοστα παιδιά,αποτελείαπότιςπρώτεςστιγμέςτηςεμφάνισήςτουσημαντικόεργαλείομεταφοράς γνώσεωνκαιθεωρείταιμίααπότις βασικότερεςεκδοχέςτηςοπτικοακουστικής παιδείας.Η έρευναπουακολουθείεπιχειρείναδιερευνήσειτηνένταξητουanimationστονσχολικόχώρο τουνηπιαγωγείου,καιτηνδυνατότητατουναείναιέναεργαλείομάθησηςγιαταπαιδιά,τα οποία μέσα σε ένα συγκεκριμένο παιδαγωγικό πλαίσιο γίνονται παραγωγοί μιας ταινίας animation. Λέξειςκλειδιά:animation,νηπιαγωγείο,εργαλείομάθησης,παραγωγήταινίας Εισαγωγή Η οπτικοακουστική παιδεία υπάρχει στην εκπαιδευτική διαδικασίαμέσααπόδύο βασικούςεκπαιδευτικούςστόχους,πουαφορούναφενόςμενστηνκαλλιέργειατηςικανότητας «ανάγνωσης» και αποκωδικοποίησης των οπτικών μηνυμάτων ή ακόμη και των ιδεών μίας ταινίας animation και αφετέρου στην «γραφή» δηλαδή την παραγωγήταινιώνanimation, διαδικασίαηοποίακαθιστάταπαιδιάικανάνακατασκευάσουνταίδιαμηνύματα,ναπάρουν τολόγοναγίνουνταίδια«συγγραφείς»οπτικοακουστικώνκείμενων,ναδώσουνσεόλουςτην δικήτουςεκδοχήγιατονκόσμοπουταπεριβάλλει(Κούρτη,κ.ά., 2009). Από μια τέτοια παιδαγωγική διαδικασία, το κέρδος είναι πολλαπλό αφού εκτός απότηνκαλλιέργειατης αισθητικής των μαθητών, επιτυγχάνεται η ανάπτυξη της γνωστικής τους εμπειρίας, η συναισθηματική τους ολοκλήρωση αλλά και η διεύρυνση του πνευματικού τους ορίζοντα (Fleming,1993).Εντούτοις,παρατηρείταιένασημαντικόερευνητικόκενόστημελέτητης παραγωγήςαπό ταίδια ταπαιδιά οπτικοακουστικούυλικού,κυρίωςστην σχολικήβαθμίδα τουΝηπιαγωγείου,σταστάδιαταοποίααποτελούνμέροςαυτήςτης δημιουργίας, στον τρόπομετονοποίοταπαιδιάανταποκρίνονταισταστάδιααυτά,καισταοφέληταοποία μπορείναέχειγιατουςμαθητέςαυτήηδιαδικασίαείτεσεγνωστικό,είτεσεσυναισθηματικό επίπεδο, είτε ακόμη σε επίπεδο απόκτησης δεξιοτήτων που αφορούνστηνδημιουργία οπτικοακουστικού υλικού. Πιο συγκεκριμένα, η παρούσα εκπαιδευτική έρευνα επικεντρώνεταιστηνεξέτασητηςπαιδαγωγικήςκαικαλλιτεχνικήςδιαδικασίαςτηςπαραγωγής μιαςταινίαςκινουμένωνσχεδίωναπόπαιδιάτουΝηπιαγωγείουκαιστησύγκρισήτηςμετις κλασσικές μεθόδους διδασκαλίας. Η καλλιτεχνική αυτή δραστηριότητα εντάσσεται στην μαθησιακή περιοχή του προγράμματος του Νηπιαγωγείου, η οποία αφορά στην μάθηση συγκεκριμένων ιστορικών και θρησκευτικών γεγονότων, στην αναγνώρισητωνχρονικών περιόδωντηςιστορίας,στιςοποίεςεντάσσονταιαυτάταγεγονότα,όπωςείναιηεποχήτων σπηλαίων,τααρχαίαχρόνια,ηγέννησητουΧριστού,ηεπανάσταση του 1821, ο πόλεμος
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 446 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr του΄40,στησειριοθέτησήτους,καιστηνπροσέγγισητωνχαρακτηριστικώντους(ενδυμασία, πολιτισμός,συνήθειες,κατοικία,μέσαμεταφοράς). Θεωρητικόπλαίσιο Βασικόςστόχοςτουνηπιαγωγείουείναιναβοηθήσειτοπαιδίστην κοινωνική, συναισθηματική,σωματικήκαικοινωνικήτουανάπτυξη.Πρόκειταιγιατομείςανάπτυξηςοι οποίοιείναιάρρηκτασυνδεδεμένοιμεταξύτουςκαισυνθέτουντηνολότητατηςανάπτυξης τηςπροσωπικότηταςτουατόμου.Ηαξίατηςεικαστικήςαγωγήςθεωρείται σημαντική στο νηπιαγωγείοεπειδήακριβώςδίνειτηνευκαιρίαστοπαιδίνααναπτύξει τις ικανότητές του μέσωτηςπαρατήρησης,ναευαισθητοποιηθείαπέναντιστοπεριβάλλοντου,νακαλλιεργήσει τις αισθήσεις του, να «εκπαιδευτεί»στηνέκφρασητωνσυναισθημάτων του και μέσα από αυτούςτουςδρόμουςνααπελευθερώσειτιςδημιουργικέςτουικανότητες (Ντολιοπούλου,2002). Τοπαιδίαυτήςτηςηλικίαςέχειπραγματικήανάγκηναεμπλέκεται σε εικαστικές και καλλιτεχνικέςδιεργασίες,αφούμεαυτόντοντρόποαποκτάτονέλεγχοτωνπράξεώντουκαι γίνεταιτοίδιοεξερευνητήςτωνγνώσεωνπουκρύβονταιπίσωαπόκάθετουπράξη.Ο πειραματισμός και η ανακάλυψη, στοιχεία άρρηκτα συνδεδεμένα με την κάθε εικαστική εμπειρία,είναιγιατηνηλικίατων5‐7ετώνστοιχεία,ταοποίαμετηνκατάλληληπαιδαγωγική αξιοποίησησυμβάλλουνουσιαστικάστηνυποστήριξητηςμαθησιακήςτουπροσπάθειαςκαι τηςανάπτυξήςτου(Ντολιοπούλου,2002). ΣτονέοπρόγραμμαΣπουδώνγιατοΝηπιαγωγείοτονίζεταιεπιπλέονκαιη«συμβολήτων Τεχνώνστηνανάπτυξητηςεπικοινωνίας,καθώςκάθεμορφήτέχνηςέχει το δικό της συμβολικό σύστημα». Έτσι προκύπτει ένας νέος στόχος της εικαστικήςπαιδείαςστο Νηπιαγωγείο,οοποίοςαφοράστηνανάπτυξητου«αισθητικούγραμματισμού»,τηνεπαφή των παιδιών με τα σημεία, τους κώδικες, τα στοιχεία και τις συμβάσειςτωντεχνών(π.χ. κίνηση,ήχος,ενέργεια,οπτικέςεικόνεςκαιμορφές),οοποίοςμπορείναπαρέχεισταπαιδιά τηνευκαιρίαγιαέκφρασηκαιεπικοινωνίαμεπολλούςκαιδημιουργικούςτρόπους.Επιπλέον στονέοπρόγραμμαΣπουδώνγιατοΝηπιαγωγείοηδομήτηςμαθησιακήςπεριοχής«Τέχνες» περιλαμβάνειεκτόςαπόταΕικαστικά,τηΜουσική,τοΘέατρο,το Χορό και την ΟπτικοακουστικήΈκφραση,ενώπαράλληλαδίνειέμφασητόσοστηναισθητικήεμπειρίαπου προσφέρειηενασχόλησημεαυτέςτιςτέχνες,ηοποίαλειτουργείωςκλειδίγιατημάθησηστο συγκεκριμένομαθησιακόπεδίο,όσοκαιστηνπεριγραφήτουςωςσυμβολικάσυστήματαπου τοκαθέναέχειτηδικήτουγλώσσα,αναδεικνύονταςμέσααπότιςεικαστικέςδραστηριότητες τηνποικιλία τωνστοιχείων,των τεχνικώνκαιτων μορφώντους(ΠαιδαγωγικόΙνστιτούτο, 2011). Ητέχνηστηνπερίπτωσητουνηπιαγωγείουσυνδέεταιάρρηκταμεόλαταμαθησιακάπεδία αφού είναι πια αποδεδειγμένο ότι μέσω της τέχνης είναι πιο εύκολο να αποκατασταθεί η επαφή ανάμεσα στις αισθήσεις, την ευαισθησία, την φαντασία και τις νοητικές ικανότητες (Χαραλάµπους,2002). Ησύγχρονηπαιδαγωγικήπροσέγγισητηςμάθησης,επηρεασμένηκυρίωςαπόγενικότερη τάσητηςσημερινήςεποχήςγιαδιεπιστημονικότητακαισυσχέτισητωνεπιμέρουςγνώσεωνκαι δίνοντας την πρέπουσα σημασία στην εμπειρικο‐βιωματική γνώση, καταλήγει στην μεθοδολογία της ολιστικής αντίληψης για την γνώση, αμφισβητώντας τόσο την αποσπασματικότητα όσο και την λογική των διακριτών «μαθημάτων» στην σχολική διαδικασία (Walker & Soltis, 1997). Έτσι στόχος της εκπαίδευσηςγίνεταιηδυνατότητανα προσεγγίσειομαθητήςμέσααπόμιαολιστικήαντίληψητηςγνώσηςένασύνολογνώσεωνπου σεβάθοςχρόνουθατουεπιτρέψεινααποκτήσειτηνδικήτουκοσμοθεωρίαμέσααπότις δικέςτουπροσωπικέςαπόψεις(Αλαχιώτης,2002). Hδημιουργίαενόςεκπαιδευτικούπεριβάλλοντοςμέσαστοοποίοομαθητήςθαέχειτην ευκαιρίαναεμπλακείμετηνγνώσημέσααπόεσωτερικέςδιεργασίεςκαιμεαυτόντοντρόπο να την προσθέσει στα ήδη υπάρχοντα γνωστικά του σχήματα είναι πολύ σημαντική στην
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 447 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr εκπαιδευτικήδιαδικασίατουΝηπιαγωγείου.Οιμαθησιακοίστόχοιεπιτυγχάνονταιμέσααπό την καλλιέργεια δεξιοτήτωνοι οποίες οδηγούν τον μαθητή στηνενεργητική κατάκτηση της γνώσης.Τέτοιεςγνωστικέςδεξιότητεςείναιηπαρατήρηση,ησύγκριση, η αμφισβήτηση, η υπόθεση,ηαξιολόγησητουαποτελέσματος,εργαλείατηςεπιστημονικήςέρευναςταοποία έχειτηνευκαιρίαναεισάγειστοεπίπεδοτωνδικώντουσχολικώναναζητήσεων.Τοκινούμενο σχέδιο,στηνπερίπτωσηπουταπαιδιάείναιοιπαραγωγοίμίαςταινίας,διαθέτειαπεριόριστες δυνατότητες δημιουργικότητας και ανάπτυξης γνωστικών δεξιοτήτων, δημιουργώντας ένα περιβάλλονμάθησηςόπουτοπαιδίπρωταγωνιστείχτίζοντας«καρέ‐καρέ»τιςδεξιότητεςπου απαιτούνταιγιατηναπόκτησητηςζητούμενηςγνώσης.Τέτοιεςδυνατότητεςείναι: Οιεκφραστικέςτουδυνατότητες:Τοanimationμπορείναδημιουργηθείμέσααπόμια σειράυλικών.Αυτήηελευθερίαχρήσηςκαιεμψύχωσηςοποιουδήποτευλικούαπότο περιβάλλοντουπαιδιούτοβοηθάεινααναπτύξειτηνσκέψητουκαιναδιευρύνειτις γνωστικέςτουικανότητες(Halas,&Manvel,1969). Η δυνατότητα παρατήρησης: Η δημιουργία ταινιών κινουμένων σχεδίων δίνει την ευκαιρίαπαρατήρησηςκαικαταγραφήςπληροφοριώνπουμεταβάλλονταιμεταχύτητα στο χρόνο. Έτσι τα παιδιά, προκειμένουναπετύχουντοεπιθυμητόαποτέλεσμα, μπαίνουνσεμίαδιαδικασίαπαρατήρησης,στηνοποίαδενθασυμμετείχανχωρίςαυτό τονστόχο. Ηδυνατότητακατανόησης:Ότανκάποιαταινίαδημιουργείταιαπόταπαιδιάέχοντας από πριν κάποιον ξεκάθαρο μαθησιακό στόχο, είναι βέβαιο ότι η απόκτηση της ζητούμενηςγνώσηςθαείναιπιοεύκολη,εφόσοντοπαιδίθασυμμετέχει στην κατασκευήτηςγνώσηςκαιθακαθορίζειτοίδιοτομαθησιακότουπεριβάλλον. Η δυνατότητα συμμετοχής: Η τεχνική animation, ιδιαίτερα όταν αυτή περιλαμβάνει δημιουργίαμεαπλάυλικά,οικείαστοπαιδί,δημιουργείμίααίσθησηαμεσότηταςκαι προσβασιμότητας.Ηεργασίασεομάδεςμπορείνακάνεικάθεμαθητήνααισθάνεται ότι μπορεί να προσφέρει στο τελικό αποτέλεσμα, το οποίο είναιτόσοέντονοκαι μαγικόπουανταμείβειμετονκαλύτεροτρόποτηνπροσπάθειάτου.Έτσιεξασφαλίζεται ησυμμετοχήόλωντωνμαθητώνανεξάρτητααπόταατομικά,ταμαθησιακά, τα κοινωνικά,ήταπολιτισμικάτουςχαρακτηριστικά. Η ελκυστικότητα: Ηεικόνακαιοήχοςείναιδύοστοιχείαπουκάνουντημαθησιακή διαδικασίαπιοπλούσιακαιπιοπαραστατική.Ότανταπαιδιάέχουντηνδυνατότητανα παρέμβουνσεαυτήτηνεικόναεμψυχώνοντάςτηντοόφελοςείναιδιπλό.Απότηνμια πλευρά κινητοποιούν με αυτό τον τρόπο γνωστικά συστήματα τα οποία θέτουν στην υπηρεσίατηςαπόκτησηςτηςγνώσης,ακολουθώνταςυψηλούεπιπέδουεκπαιδευτικές διαδικασίεςκαιαπότηνάλληπλευράαναπτύσσουντηνφαντασίακαι την δημιουργικότητάτουςμέσααπόμιακαλλιτεχνικήδημιουργίαπουτουςπροσελκύειτο ενδιαφέρον. Έτσι το ίδιο τοπεριβάλλον μάθησης αποκτά μια περισσότερο ελκυστική διάστασηκαιηπρόσβασηστηνγνώσηγίνεταιπιοεύκοληκαιαποτε λεσματική (Laybourne,1998). Ηδυνατότηταμετάδοσηςγνωστικώνπληροφοριών:Σεόλαταστάδιατηςδημιουργίας της η ταινία animation μπορεί, με την κατάλληλη καθοδήγηση της ομάδαςαπότον εκπαιδευτικό,οοποίοςέχειεπιλέξειπριντοξεκίνηματηςδιαδικασίαςτουςγνωστικούς στόχους στους οποίους επιθυμεί να δώσει βαρύτητα, να παρέχει γνωστικές πληροφορίες.Κατάτηνδημιουργίακαιτηνανάγνωσητουσεναρίουμπορείναδοθεί έμφαση στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών με νέες λέξεις αλλά και αναφορέςσεγνωστά λογοτεχνικάκείμενα, ιστορία καιμύθους.Κατάτην δημιουργία των σκηνικών της ταινίας μπορούν να δοθούν πληροφορίες για το περιβάλλον, τις εποχές, τα ζώα, τα φυτά και τα φυσικά φαινόμενα, κατά την διαδικασία της κινηματογραφικήςφωτογράφησηςήτηςπροσθήκηςήχουναδοθούνπληροφορίεςγια τοφωςκαιτουςήχουςκ.λπ.ανάλογαπάνταμετηνθεματικήτηςταινίας (Halas, & Manvel,1969,Laybourne,1998).
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 448 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr Η δυνατότητα της ενοποίησης εκπαιδευτικών πρακτικών: Η δημιουργία ταινιών animation με τα παιδιά προσφέρεται κατά την εκπαιδευτική διαδικασία ως εργαλείο επανάληψης, ανατροφοδότησηςαλλάκαιαξιολόγησηςτωνεκπαιδευτικώνπρακτικών και των θεμάτων που αναπτύχθηκαν σε μία μαθησιακή ενότητα. Έτσιηδημιουργία μπορείναπεριλαμβάνεικομμάτιατηςδιαδικασίαςπουπροηγήθηκε,όπωςπροφορικές πληροφορίες,εικόνες,αριθμούς,γράμματα,βοηθώνταςτονμαθητήναενοποιήσειτα κομμάτιατηςγνώσηςμετηνοποίαήρθεσεεπαφήτοπροηγούμενοδιάστημακαινατα μεταφέρεισεεικονιστικόεπίπεδο(Halas,&Manvel,1969,Laybourne,1998). Ηέρευνα Γιατησυγκεκριμένηέρευναεπιλέχθηκεηχρήσητουημι‐πειραματικούσχεδιασμού,ωςη καταλληλότερη ερευνητική προσέγγιση.Ηεπιλογήαυτήςτηςμεθοδολογικής στρατηγικής έγινεμεγνώμοναταχαρακτηριστικάαυτήςτηςερευνητικήςτεχνικής,πουτηνκαθιστούντην καλύτερηεπιλογήπροκειμένουναδιερευνηθούνταοφέλητηςεφαρμογήςενόςκαινοτόμου προγράμματος,τοοποίοσυνδέεταιμετηνκαθημερινήπρακτικήτουσχολείουκαιδενέχει ξαναεφαρμοστείσεαυτό.Στηνπαρούσαέρευνατοπρόγραμμαεφαρμόστηκεστηνσχολική ομάδαενόςνηπιαγωγείουκατάτηνδιάρκειαμιαςολόκληρηςσχολικήςχρονιάς.Τογεγονός αυτόαπέκλειεεξαρχήςτηνιδέατουτυχαίουορισμούτουδείγματος.Γιατηνδιερεύνησητων υποθέσεωνδημιουργήθηκανδύοομάδες,μίαπειραματικήομάδακαιμίαομάδαελέγχου. Ομόνοςτρόποςναμετρηθούντατυχόνπλεονεκτήματατηςπαρέμβασηςπουέγινεστην πειραματική ομάδα ήταν ο ηµι‐πειραματικός σχεδιασμός. Προκειμένουνααποκλειστείτο ενδεχόμενο οι αδιαχώριστες μεταβλητές να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα, εξασφαλίστηκεεξαρχήςηισοδυναμίατωνομάδων(φύλλο,ηλικία),οσωστόςχρόνος διεξαγωγήςτωντεστ,ηαριθμητικήσταθερότητατουπληθυσμούκαιστιςδύοφάσειςτων μετρήσεων,καθώςκαιηπαρέμβασημόνοστηνπειραματικήομάδα(παραγωγή ταινίας animation). Ερευνητικέςυποθέσεις 1. Ηδιαδικασίαδημιουργίαςταινιώνanimationαπό παιδιάτου νηπιαγωγείουείναιμία αποτελεσματικήμέθοδοςγιατηνεπίτευξησυγκεκριμένωνγνωστικώνστόχων. 2. Ηδιαδικασίαδημιουργίαςταινιώνanimationαπό παιδιάτουνηπιαγωγείουείναι πιο αποτελεσματικήαπότιςκλασσικέςμεθόδους διδασκαλίας σε επίπεδο απόκτησης γνώσεων. Οισυμμετέχοντες Στησυγκεκριμένηέρευνασυμμετείχαν42μαθητέςνηπιαγωγείουεκτωνοποίων22αγόρια και20κορίτσια.Ηεπιλογήτουδείγματοςήτανσυμπτωματική.Οιμαθητέςπροέρχονταναπό ταδύοτμήματαενόςΝηπιαγωγείουτωνΙωαννίνων.Τοδείγμαχωρίστηκεσεδύοομάδες,την πειραματική ομάδα (τμήμα 1) και την ομάδα ελέγχου (τμήμα 2), καθεμιά από τις οποίες περιλάμβανε 21 μαθητές. Αναλυτικότερα, καθεμιά από τις δύο ομάδες περιλάμβανε 21 μαθητέςτουΝηπιαγωγείου(εκτωνοποίων11αγόριακαι10κορίτσια). Οι μαθητές της πειραματικήςομάδαςδιδάχθηκαντιςπέντεβασικέςιστορικέςπεριόδους τόσο με την παρακολούθηση εκπαιδευτικών ταινιών animation όσο και μέσα από την δημιουργία μίας ταινίας animation. Οι μαθητές της ομάδας ελέγχου διδάχθηκαν τα ίδια θέματα με παραδοσιακέςμεθόδουςδιδασκαλίας(δασκαλοκεντρική–μετωπικήδιδασκαλία)καιμετην χρήσηστατικώνεικόνωνκαιβιβλίων. Οεκπαιδευτικόςσκοπόςτηςδημιουργίαςτηςταινίας,οοποίοςτέθηκεπριντηνέναρξητου προγράμματος, ήταν να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με την ζωή των ανθρώπων σε πέντε βασικές χρονικές περιόδους: την προϊστορική περίοδο, την αρχαία εποχή, την εποχή της γέννησηςτουΧριστού,τηνπερίοδοτηςεπανάστασηςτου1821,τηνπερίοδοτουπολέμουτου 1940,καιτοσήμερα,διαμέσουπηγών.Επιμέρουςεκπαιδευτικοίστόχοιοιοποίοιέπρεπενα επιτευχθούνήταν,νακατακτήσουντηνέννοιατηςσυνέχειαςκαιτηςαλλαγήςστοχρόνο,να
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 449 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr ανακαλύψουν στοιχεία προσδιορισμού της κάθε ιστορικής περιόδου, να μπουν οι μαθητές στηνδιαδικασίανασυγκρίνουντοδικότουςτρόποζωήςμετοντρόποζωήςτωνανθρώπωνσε άλλεςεποχές,ναανακαλύψουνομοιότητεςκαιδιαφορές,νααποκτήσουνμιασαφήεικόναγια ταβασικάσημείατωνγεγονότωνκαιτηςκαθημερινότηταςσεκάθειστορική περίοδο. Προκειμένουναδιερευνηθούνοιπρότερεςγνώσειςσεαυτότοπεδίοδημιουργήθηκεφύλλο ελέγχου γνώσεων του οποίου οι ερωτήσεις αφορούσαν στην αναγνώρισητωνιστορικών περιόδων, στην σειριοθέτησή τους, στην αντιστοίχηση των χαρακτηριστικών αντικειμένων τέχνης,τεχνολογίας,καθημερινότητας,μετηνχρονικήπερίοδοστηνοποίαανήκουν. Οιφάσειςτηςκύριαςέρευνας ‐Στηνπρώτηφάσητηςέρευναςελέγχθηκανοιμαθητέςτηςπειραματικήςομάδαςκαιτης ομάδαςελέγχουστοεπίπεδοτωνγνώσεώντουςσχετικάμετιςπέντειστορικέςπεριόδουςτις οποίεςπραγματεύεταιτοεκπαιδευτικόπρόγραμμα.Γιατονλόγοαυτόχρησιμοποιήθηκεως pre‐test,τοφύλλοελέγχουγνώσεων. ‐Στηδεύτερηφάσητηςέρευναςδημιουργήθηκεαπόταπαιδιάηταινία animation. Η διαδικασίαπουακολουθήθηκεγιατηδημιουργίατηςταινίαςanimationείναισχεδόνόμοια με την διαδικασία που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ταινιώνμυθοπλασίαςαπό επαγγελματίες: 1. Προπαραγωγή(Pre–production):περιγραφήτηςιστορίας,σενάριοτηςταινίας, μετατροπή του γραπτού σεναρίου σε storyboard σε μια απεικόνιση του σεναρίου, δημιουργίασκηνικού,δημιουργίατωνχαρακτήρων. 2. Παραγωγή(Production):στήσιμοκαιλήψητωνσκηνών. 3. Μεταπαραγωγή(Post–production):δέσιμοτωνσκηνώνμεταξύτους, εγγραφή και προσθήκηήχωνκαιμουσικής,συγχρονισμόςτηςεικόναςκαιτουήχου. 4. Προβολήστοευρύκοινό(Publicity). Οι διαφορές που μπορούμε να εντοπίσουμε ανάμεσα σε μια σχολική διαδικασία παραγωγής ταινίας και στην αντίστοιχη επαγγελματική σχετίζονταικυρίωςμετονχώρο παραγωγήςκαιτιςυποδομέςτου,μετουςσυνεργάτες,οιοποίοιδενείναιεπαγγελματίεςκαι κυρίωςμετουςεκπαιδευτικούςστόχουςτηςπαραγωγήςστουςοποίους προσαρμόζεται ολόκληρηηδιαδικασία. ‐ Στηντρίτηφάσητηςέρευναςπραγματοποιήθηκεομεταέλεγχος(post‐test) για να διαπιστωθούντυχόναλλαγέςστιςεπιδόσειςτωνμαθητώνμετάτηνολοκλήρωσητης παραγωγήςτηςταινίας,(στουςμαθητέςτηςπειραματικήςομάδας)καιτηνπροσέγγιση τουθέματοςμεπαραδοσιακέςμαθησιακέςδιαδικασίες(στηνομάδαελέγχου). Αποτελέσματα Σύγκρισητηςσυνολικήςεπίδοσηςτωνμαθητώντηςπειραματικήςομάδαςστοτεστελέγχου γνώσεων,πρινκαιμετάτηνπειραματικήδιαδικασία. Κοιτώνταςτααποτελέσματατηςπειραματικήςομάδας(Πίνακας1),βλέπουμεότιημέση βαθμολογίαστοπρώτοτεστείναισχετικάχαμηλή:13,43/36καιμάλισταχαμηλότερηαπότης ομάδαςελέγχου(17,38/36)(διάγραμμα1).Ωστόσουπάρχειαρκετάμεγάλη αύξηση επιδόσεωνστοδεύτεροτεστστοοποίοσυγκεντρώνουν32,29/36.Ηδιαφοράαπότοπρώτο στοδεύτεροφτάνειτις18,857/36μονάδες. Πίνακας1:Σύγκρισημέσωνόρωνκαιτυπικέςαποκλίσειςτηςσυνολικήςεπίδοσηςτων μαθητώντηςπειραματικήςομάδαςστοτεστελέγχουγνώσεων,πρινκαιμετάτην πειραματικήδιαδικασία. Ερωτήσεις Τεστ γνώσεων ΠειραματικήΟμάδα Επιδόσεις Μέσοι όροι επιδόσεων ΠΡΙΝ Μέσοι όροι επιδόσεων ΜΕΤΑ Μέσοιόροι Διαφοράςεπιδόσεων x s X S x s T
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 450 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr ΣκορΤεστ1‐ΣκορΤεστ2 13,43 3,544 32,29 2,369 ‐18,857 2,726 ‐31,705 q1a‐q1b 2,05 1,244 5,90 0,436 ‐3,857 1,236 ‐14,297 q2a‐q2b 2,86 1,352 5,33 0,658 ‐2,476 1,030 ‐11,012 q3a‐q3b 2,00 0,632 5,48 0,602 ‐3,476 0,512 ‐31,127 q4a‐q4b 2,48 0,750 5,19 0,680 ‐2,714 0,717 ‐17,345 q5a‐q5b 2,00 0,949 5,05 0,669 ‐3,048 1,117 ‐12,503 q6a‐q6b 2,05 0,921 5,33 0,658 ‐3,286 1,347 ‐11,179 Στον πίνακα 1 φαίνεται καθαρά ότι η βελτίωση που αναφέρθηκε καιστιςεπιμέρους ερωτήσειςείναιμεγάλη.Ημεγαλύτερηδιαφοράαπότοπρώτοστοδεύτεροτεστσημειώνεται στηνπρώτηερώτησηq1.Γραμμήτουχρόνου,καιείναι σχεδόν 4/6μονάδες,καθώςαρχικά συγκέντρωναν 2,05/6 και ύστερα 5,90/6 – δηλαδή όλοι οι μαθητές σχεδόν άριστα. Παρατηρείταιόμωςότιπαρόμοιαβελτίωσηυπάρχεικαισεάλλεςερωτήσεις,όπωςστηνq3. Πουμπαίνειηπερίοδοςκαιτηνq6.Πουταιριάζουντααντικείμενα,όπουηδιαφοράμεταξύ τωντεστείναι3,476/6και3,286/6μονάδεςαντίστοιχα(Πίνακας1). Σύγκρισησυνολικήςεπίδοσηςτωνμαθητώντηςπειραματικήςομάδαςκαιτωνμαθητών τηςομάδαςελέγχουστοτεστελέγχουγνώσεων,πρινκαιμετάτηνπειραματικήδιαδικασία Καιοιδύοομάδεςπαρουσιάζουνβελτίωσηστααποτελέσματάτους,αλλάπιοαναλυτικά βλέπουμεότι:Ηομάδαελέγχου,είχεστοπρώτοτεστσυνολικήμέσηβαθμολογία17,38/36 ενώστοδεύτερο25,19/36,υπάρχειδηλαδήμίαδιαφορά7,81μονάδωνστημέσητιμήπου φαίνεταιμεγάληΌπωςπαρατηρήθηκε,ηομάδαελέγχουείχεκαλύτερη βαθμολογία (17,38/36)στοπρώτοτεσταπότηνπειραματικήομάδα(13,43/36).Στοδεύτεροτεστωστόσο, υπάρχειμιασημαντικήανατροπή,καθώςηβαθμολογίατηςπειραματικήςομάδαςείναιπολύ καλύτερη(32,29/36)απόαυτήτηςομάδαςελέγχου(25,19/36).Επομένωςενώηπειραματική ομάδαξεκίνησεμελιγότερεςγνώσειςαπότηνομάδαελέγχου,όπωςφαίνεταιαπότοπρώτο τεστ, τελικά πέρασε μπροστά και έδειξε ότι έμαθε περισσότερα πράγματα καθώς τα αποτελέσματα στο δεύτερο τεστ είναι εμφανώς καλύτερα και μάλιστα η διαφορά στη βαθμολογίαμεταξύτουςφτάνειτις7,1μονάδες(Διάγραμμα1). Διάγραμμα1.Μέσοιόροιτηςσυνολικήςεπίδοσηςτωνμαθητώντωνδύοομάδωνστοτεστ ελέγχουγνώσεων,πρινκαιμετάτηνπειραματικήδιαδικασία Συνοψιζοντας: 1. Τόσοηομάδαελέγχουόσοκαιηπειραματική,παρουσίασανβελτίωση στα αποτελέσματάτουςαπότοένατεστστοάλλο,αλλάηδεύτερη(πειραματική) είχε 17,38 13,43 25,19 32,29 7,81 18,86 0 5 10 15 20 25 30 35 Ελέγχου Πειραματικό Ελέγχου Πειραματικό Ελέγχου Πειραματικό ΣκορΤεστ1 ΣκορΤεστ2 Διαφορά (score2‐score1)
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 451 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr πολύ πιο έντονη βελτίωση και στη συνολική βαθμολογία αλλά και στις επιμέρους ερωτήσεις. 2. Επίσης,στησύγκρισητωνδύοομάδωνμεταξύτους,είναιεμφανέςότιηπειραματική ομάδα έδειξε σαφώς μεγαλύτερη βελτίωση και καλύτερη τελική βαθμολογία, με στατιστικάσημαντικήδιαφοράαπότηνομάδαελέγχουσεόλαταεπίπεδακαιόλες τιςερωτήσειςτουτεστγνώσεωντωνχρονικώνπεριόδων. Συμπεράσματα Στόχοςτηςσυγκεκριμένηςέρευναςήτανηδιερεύνησητηςσυμβολήςτουanimationστην μαθησιακήδιαδικασίατουΝηπιαγωγείουμέσααπότηνπαραγωγήμιας ταινίας animation. Προκειμένου να διερευνηθεί η αποτελεσματικότητα αυτής της παιδαγωγικής διαδικασίας διενεργήθηκεσυγκριτικήμελέτηανάμεσαστηνπαιδαγωγικήπροσέγγισητηςεκμάθησηςτων ιστορικών περιόδων μέσω της παραγωγής ταινίας animation και στην παραδοσιακή προσέγγιση. Τααποτελέσματατηςέρευναςπροέκυψαναπότηνοπτικήανάλυσητωνγραφημάτωνπου δημιουργήθηκαναπόταδεδομένα,ταοποίασυλλέχθηκανκατάτηδιάρκειατηςέρευνας. Σύμφωναμετααποτελέσματαπουπροέκυψαναπότιςαπαντήσειςτων μαθητών της πειραματικήςομάδαςστοτεστελέγχουγνώσεων(pre‐test,post‐test), η 1ηερευνητική υπόθεση,ότιδηλαδήηδιαδικασίαδημιουργίαςταινιώνanimationαπό παιδιά του νηπιαγωγείουείναιμίααποτελεσματικήμέθοδοςγιατηνεπίτευξησυγκεκριμένωνγνωστικών στόχωνεπιβεβαιώνεταιμέσααπότηνανάλυσητωνδεδομένων. Μετηνδημιουργίατηςταινίαςanimationεπιτεύχθηκανοιπολύσημαντικοί γνωστικοί στόχοιτηςαποσαφήνισηςτωνχρονικώνεννοιώνκαιτηςαντίληψηςτηςχρονικήςακολουθίας, οιοποίοιθεωρούνταιαπαραίτητηπροϋπόθεσηγιατηναύξησητωνκινήτρωντωνπαιδιώνκαι τουενδιαφέροντόςτουςγιατηνενασχόλησημεταιστορικάγεγονότατηςτοπικής,εθνικήςή της ευρύτερης εμβέλειας (Οικονομίδης, 2009). Η πρόοδος που σημείωσαν οι μαθητές της πειραματικήςομάδας,μετάτηνδημιουργίατηςταινίας,μαςοδηγούνστοσυμπέρασμαότιμία καλλιτεχνικήδραστηριότητα,στηνοποίαταπαιδιάέχουντηνευκαιρίαναδημιουργήσουντα ίδια την γνώση, όπως την αντιλαμβάνονται και με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού, αποτελείμίαδραστηριότηταηοποίαέχειόλαεκείναταχαρακτηριστικάπουανταποκρίνονται στιςδραστηριότητεςεποικοδομιστικούτύπου.Ταχαρακτηριστικάαυτήςτηςδραστηριότητας, όπωςείναιηθετικήστάσητουπαιδιούαπέναντίτης,ηδιαδικασίαοργάνωσηςτωνγνώσεων που απαιτείταικαιηαπόκτησηστρατηγικώνεπίλυσηςπροβλημάτων κατά την διάρκεια της διαδικασίας, αποτελούν σύμφωνα με τον Bruner καθοριστικούς παράγοντες ενεργητικής μάθησης(Μπασέτας,2002,Ράπτης&Ράπτη,2013).Επίσης,ημεγάληδιαφοράτωνσωστών απαντήσεωνστοδεύτεροτεστσεσχέσημετοπρώτοτεστμαςπαραπέμπειστηνθεωρίατου Mayerοοποίοςυποστήριξεότιηγνώσηπροσλαμβάνεταικαιεπεξεργάζεταιαπότονμαθητή δια μέσου δύο γνωστικών οδών: της οπτικοεικαστικής και της ακουστικής – λεκτικής οδού (Mayer,2002).Hδημιουργίαμιαςταινίαςanimationαπότημιαμεριάκινητοποιείτηνοπτική καιεικαστικήγνωστικήλειτουργία(σενάριο,διάλογοικαιδημιουργίαχαρακτήρων),ενώαπό τηνάλλημεριάκινητοποιείτηνακουστικήαλλάκαιτηνλεκτικήγνωστικήδιαδικασία(ήχοι, φωνέςκαιλόγιατωνχαρακτήρων).Επίσηςμέσααπότηνεπιτυχίατων απαντήσεων των μαθητώνστοδεύτεροτεστ,επαληθεύονταιέρευνεςπουέδειξανότιηκινούμενηεικόναείτε αυτήχρησιμοποιείταισανοπτικοακουστικόβοήθημα,είτεδημιουργείταιαπότουςμαθητές σεμιαδιαδικασίαανατροφοδότησης,οδηγείευκολότεραστηνικανότητα επίλυσης προβλημάτωνκαιστηδιατήρησητηςγνώσης,αφούεντάσσεταιστοπλαίσιοτηςσυνδυαστικής μάθησης,τοοποίοαποδέχεταιτηναναγκαιότηταδιεύρυνσηςτωνγνωστικώνεργαλείωνώστε η γνώση να τοποθετείται και να μαθαίνεται σε αυθεντικά περιβάλλοντα(Salomon,1993). Ακόμη επαληθεύονται έρευνες που έδειξαν ότι στην πρόσληψη της γνώσης μέσω της διαδικασίαςτουanimationεμπλέκονταιτρειςσημαντικέςγνωστικέςδιαδικασίεςοιοποίεςδεν
4οΔιεθνέςΣυνέδριογιατηνΠροώθησητηςΕκπαιδευτικήςΚαινοτομίας 452 Πρακτικά Εργασιών 4ου Διεθνούς Συνεδρίου, για την Προώθηση της Εκπαιδευτικής Καινοτομίας, Λάρισα 12-14 Οκτωβρίου 2018, http://synedrio.eepek.gr εμπλέκονταιαπαραίτηταστιςπαραδοσιακέςδιδακτικέςμεθόδουςκαιαυτέςείναι,ηεπιλογή, ηοργάνωσηκαιηανάμειξη(Barak,etal.,2011). Περνώνταςσεδεύτερηφάσησεμιασύγκρισητωναποτελεσμάτωνπουπροκύπτουναπό τιςαπαντήσειςτωνμαθητώνστοφύλλοελέγχουγνώσεωνεπιβεβαιώνεταιηδεύτερη ερευνητικήυπόθεσηότιδηλαδήηδιαδικασίαδημιουργίαςταινιώνanimationαπόπαιδιάτου νηπιαγωγείουείναιπιοαποτελεσματικήαπότιςκλασσικέςμεθόδουςδιδασκαλίαςσεεπίπεδο απόκτησηςγνώσεων.Τααποτελέσματαεπιβεβαιώνουνότιενώηπειραματικήομάδαξεκίνησε μελιγότερεςγνώσειςαπόό,τιηομάδαελέγχου,όπωςφαίνεταιαπότοπρώτοτεστ,ύστερα από την παρέμβαση (δημιουργία ταινίας) αύξησε εμφανώς τις γνώσεις της, καθώς τα αποτελέσματα στο δεύτερο τεστ είναι εμφανώς καλύτερα και μάλιστα η διαφορά στη βαθμολογίαμεταξύτουςφτάνειτις7,1μονάδες.Τααποτελέσματατηςέρευναςέρχονταινα συμπληρώσουναποτελέσματαπροηγούμενωνερευνώνόπωςοιέρευνεςτουLoweσε διάφοραμαθησιακάπεδία,μετιςοποίεςαποδείκνυεότιβασικόρόλογιατηνκατανόησητου μαθησιακού αντικειμένου έπαιζε η αλληλεπίδραση με τα δρώμενα στην οθόνη, αλληλεπίδραση που είναι πιο εύκολο να επιτευχθεί όταν πρόκειταιγιαanimation(Lowe, 1999),όπωςεπίσηςότιτοanimationείναιπιοαποτελεσματικόαπόταστατικάμέσαχάρηστα χαρακτηριστικάτηςκινούμενηςεικόνας,(είτεστηνπερίπτωσηπουταπαιδιάείναιθεατέςείτε είναιδημιουργοίτης),όπωςείναιηδομικήσυνοχή,ηχαρακτηριστική εμφάνιση και η δυναμικήαλλαγή.Εκτόςαπότηνευκολότερηπροσέγγισητηςγνώσηςηκινούμενηεικόναχάρη σταδυναμικάχαρακτηριστικάπουδιαθέτειαποδείχτηκεπιοαποτελεσματικήαπόταστατικά μέσακαιστηδιατήρησήτης(Lowe,2003).Επίσης,επαληθεύονταιέρευνεςπουέδειξανότιη χρήσηanimationμπορείναχρησιμοποιηθεί,όχιμόνοσανπαρέμβασησεκάθεπλευράτης διδασκαλίας αλλά και σαν βασικό εργαλείο, εξαιτίας της ικανότηταςτουναπροκαλείτο μεγαλύτεροενδιαφέρονόλωντωνμαθητών(Sulaiman,2011). Αναφορές Barak,M.,Ashkar,T.,Dori,Y.J.(2011).LearningScienceviaAnimatedMovies:ItsEffectonStudents ThinkingandMotivation.Computers&Education,56(3),839‐846. Fleming,D.(1993).Mediateaching,GreatBritain:Blackwellpublishers. Halas,J.&Manvel,R.(1969).Thetechniqueoffilmanimation,LondonandNewYork:FocalPress Laybourne,K.(1998).TheAnimationBook,NewYork:ThreeRiversPress. Lowe, R., K. (1999). Extracting information from an animation during complex visual learning. EuropeanJournalofPsychologyofEducation,14,225‐244. Lowe,R.,K.(2003)Animationandlearning:selectiveprocessingofinformationindynamicgraphics. LearningandInstruction,13,157‐176. Mayer,R.E.(2002).CognitiveTheoryandtheDesignofMultimedia Instruction: An Example of the Two‐WayStreetbetweenCognitionandInstruction.NewDirectionsforTeaching&Learning,89,55‐71. Salomon, G. (1993). Distributed Cognitions Psychological and Educational Considerations. Israel: UniversityofHaifa. Sulaiman,T.(2011).AnAnalysisofTeachingStylesinPrimaryandSecondarySchoolTeachersbased ontheTheoryofMultipleIntelligences.JournalofSocialSciences,7(3),428‐435. Walker, D. & Soltis, J. (1997).Curriculum and aims, New York and London: Columbia University, TeachersCollege. Αλαχιώτης, Σ. (2002). Για ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα. Επιθεώρηση εκπαιδευτικών θεμάτων,7,7‐12 Κούρτη,Ε.,Σιδηροπούλου,Χ.,ΤσίγκραΜ.(2009).Αφιέρωμα:ΠαιδικήΗλικίακαιΚινηματογράφος. Ερευνώνταςτονκόσμοτουπαιδιού,9,9‐15. Μπασέτας,Κ.,(2002).ΨυχολογίατηςΜάθησης,Αθήνα:Ατραπός. Ντολιοπούλου, Ε., (2002). Σύγχρονα προγράμματα για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Αθήνα. Τυπωθήτω–∆αρδανός. Οικονομίδης, Β. (2009). Οι κοινωνικές σπουδές στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Σπουδών για το Νηπιαγωγείο Στο: Παιδαγωγική Εταιρία(επιμ.), ΙΓ διεθνές συνέδριο, Αναλυτικά προγράμματα και σχολικάεγχειρίδια,Ελληνικήπραγματικότητακαιδιεθνήςεμπειρία,1,707‐715.