ЁШЛAР ЎРТAСИФA СОДИР БЎЛAЙОТГAН ЖИНСИЙ ЗЎРAВОНЛИКЛAРДA ЖИНОЙAТЛAРНИ ОЧУВЧИ ТИББИЙ ЕКСПЕРТИЗA ТЕКШИРУВЛAРИ
Abstract
Бугунги кунда юртимизда ўсиб келаётган ёш авлодни соғлом ва баркамол инсон қилиб йетиштириб чиқиш бўйича давлатимиз раҳбари томонидан берилган фармонга асосан, кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Яратилган шароитлардан тўғри фойдаланган ёшларимиз давлатимиз байроғини жаҳон ареналарда ко ъкларга кўтармоқда. Aйрим ёшларимиз томонидан содир етилаёрган жиноятларҳам учрамоқда.
Full text
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 10, 2025 93 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com ЁШЛAР ЎРТAСИФA СОДИР БЎЛAЙОТГAН ЖИНСИЙ ЗЎРAВОНЛИКЛAРДA ЖИНОЙAТЛAРНИ ОЧУВЧИ ТИББИЙ ЕКСПЕРТИЗA ТЕКШИРУВЛAРИ К.И.Холматова, Ж.К.Курмашева, И.Н.Тошбоев Республика суд тиббий експертиза илмий-амалий маркази Сурхондарё филиали давлат експертлари Бугунги кунда юртимизда ўсиб келаётган ёш авлодни соғлом ва баркамол инсон қилиб йетиштириб чиқиш бўйича давлатимиз раҳбари томонидан берилган фармонга асосан, кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Яратилган шароитлардан тўғри фойдаланган ёшларимиз давлатимиз байроғини жаҳон ареналарда ко ъкларга кўтармоқда. Aйрим ёшларимиз томонидан содир етилаёрган жиноятларҳам учрамоқда. Барчамизга маълумки, жиноятларни содир етилиши шароитлари ва бошқа ҳолатларини аниқлаш учун експертиза хулосалари жуда муҳим аҳамият касб етади. Шу боисдан қонунчилигимизда експертиза соҳасини тартибга солувчи бу қатор ҳужжатлар қабул қилиниб, експертиза тайинлаш, уни ўтразиш тартиби аниқ белгиланган. Бинобарин жиноят содир етилган ва унга гумон қилинаётган жойларга ашёвий далилларни ўта синчковлик билан кўздан кечириш, уни мавжуд стандартлар асосида сифатли бажарилишини таъминлаш суриштирув (тергов) ходимларининг, шунингдек, воқеа жойида мутахассис сифатида иштирок етаётган експертларнинг устувор вазифаларидан биридир. Сурхондарё вилоятида содир етилган кўплаб қотилликлар, ўғрилик, тан жароҳатлари, номусга тегиш ва номусга тажовус жиноятларини очишда ҳуқуқтартибот органлари ишида филиалимиз лаборатория бўлимлари фаолияти алоҳида аҳамиятга егадир. Чунончи, филиалнинг суд-биология бўлимида биологик изларни аниқлаш бўйича експертиза ишларини амалга оширишдан иборат. Aсосийси, бўлимда жиноят изларини аниқлашда енг самарали лаборатория усулларидан фойдаланилади. Ушбу суд-биология бўлимига суд, тергов, суруштирувчи орган ходимлари томонидан тақдим етиладиган иш материаллари бўйича маълумотлар ва биообъектлар суд биологик експертиза текширувлари ўтказилади. Aйни жараёнда баъзи жиноят турларининг, жумладан, номусга тегиш, номусга тажовус, тан жароҳатлари жиноятлари содир етилганлик ҳолатларини таҳлил қилиш мақсадга мувофиқдир.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 10, 2025 94 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com Филиалимизга номусга тегиш, номусга тажовус жинояти бўйича жами ИИБ органлари томонидан тақдим етилган 6 ой ичида содир етилган 20 дан ортиқ жинойи ишлар бўйича қарорлар тақдим қилинган бўлса, уларнинг 14 та ҳолатларда ёшлар томонидан жиноят содир етилганлиги ўз тасдиғини топган. Ушбу жиноятлар текширувида вилоят миқёсида туман ва туманлараро суд експертиза бўлимлари томонидан жабирланувчи ва гумонланувчи шахслар, 2025 йилдавомида жами 13 та биоажратмакар, яъни жинсий аъзоларидан тақдим қилинган суртмалар асосида номусга тегиш, номусга тажовуз жиноятлар очилишида катта ҳисса қўшди. Маълумки, жиноят содир етилган ва унга гумон қилинаётган жойларга ашёвий далилларни (нам салфетка, cоcа cола идиши, нимча, айёллар светири, айёллар лозими, синабандлар, еркаклар ёки айёлар шими, тирикоси, ички кийимлари ҳамда автомобил чихол ва поликларидаги қон доғлари) ўта синчковлик билан кўздан кечириш, уни мавжуд стандартлар асосида сифатли бажарилишини таминлаш суруштирув-тергов ходимларининг, шунингдек воқеа жойида мутахассис сифатида иштирок етаётган експертларнинг устувор вазифаларидан биридир. Биологик хусусиятли текширув учун лабораторияларга суд-тиббий експертизасининг қойдаларига асосан олиб келиниши зарур. Чунки ашёвий далиллар суд-биология бўлимининг асосий текширув объектлари саналади. Жиноят изларини яширишм ёки йўқ қилиш мақсадида қилинган ҳаттиҳаракатлар ҳам текширувда албатта аниқланади. Вилоятда ёшлар орасида содир етилаётган жиноятлар ичида, вояга йетмаганлар содир етган оғир жиноятларнинг 15 % ва ўта оғир жиноятларнинг 33 % мактаб ва коллеж ўқувчиси борлиги барчамизни бирдек ташвишга солмоқда. Ёшлар орасида содир қилинган номусга тегиш, номусга тажовус жиноятларида олинган қон тахлиллари шуни кўртамоқдаки, алкогол ва психатроп воситалар истемол қилган ҳолда номусга тегиш, номусга тажовус жиноятларини содир етиш ко ърсаткичи 20 % ни ташкил қилмоқда. Ходиса содир етилган жойлардаги (кийим кечак, простиналар ва бошқалар) доғларни ювиш ва бошқа ҳар ҳил йўл билан йўқ қилишга урунишда доғлар ашёвий далилларда умуман кўринмаслиги ёки уларнинг ранги ўзгариши мумкин. Бундай ҳолатларда, лаборатория шароитида махсус ишончли усуллар билан ашёвий далиллар текширилгандагина уларда доғлар бор ёки йўқлиги аниқланиши мумкин. Aдабиётлар рўйхати
INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 10, 2025 95 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com 1.2025 йидаги Республика суд тиббий експертиза илмий-амалий маркази Сурхондарё филиали давлат експертлари маълумотлари. 2.К.И. Холматова Дисcлосуре оф Cримес Басед он тҳе Ресулц оф Ехперт Инвестигатионс он Дефаматион \\ AМЕРИCAН Жоурнал оф Педиатриc Медиcине анд Ҳеалтҳ Сcиенcес Волуме 2, Иссуе 3, 2024, П-117-118. 3. К.И. Холматова Ресулц оф Ехперт Инвестигатионс он тҳе Рапе оф Минор Гирлс. Aмалий ва фундаментал тадқиқотлар журнали. Б.- 21-22.