JÚZIW SPORTÌNÌŃ ÀHMIYETI

142 JÚZIW SPORTÌNÌŃ ÀHMIYETI Davletmuratova M.B., QMU Fizikalıq tàrbiya hàm sport shiniġiwlari teoriyasi hàm metodikasi qàniygeligi boyınıha 2-kurı magiıtrantı, Begdullaeva G.S. QMU «Ulıwma biologiya hàm fiziologiya» kafedraıı docenti [email protected] DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17761131 Аннотация: Физическая культура и спорт играют важную роль в обеспечении здоровья. Особенно полезны занятия плаванием, которые оказывают положительное воздействие на такие органы как сердечно сосудистая, дыхательная а также на суставы. Annotation: Physical education and sport play a significant role in promoting health. Swimming is especially beneficial, having a positive impact on organ systems like the cardiovascular system,the respiratory system, and the joints. Gilt sózler: júziw sportı, universal sport, nerv sisteması, qan aylanıw sisteması, as sińiriw, dem alıw sisteması, bulshıq etler, buwınlar, qàddi-qàwmet. Hàzirgi waqıtta màmleketimizde sporttı hàr tàrepleme rawajlandırıwĝa ayrıqsha itibar qaratılĝan. Sebebi sporttıń rawajlanıwına tiykar jaratıw arqalı màmleketimiz xalqınıń den-sawlıĝın saqlaw hàm bekkemlewge erisiw múmkin. Sol sebepli, màmleketimiz xalqınıń fizikalıq tàrbiya hàm sport penen aktiv túrde shuĝıllanıwları ushın jası, jınısı, kàsibi, tayarlıq dàrejesi qanday bolıwına qaramastan barlıq imkaniyatlar jaratılĝan hàm jaratılmaqta. Fizikalıq tàrbiya hàm sport penen turaqlı túrde shuĝıllanıw adam organizminiń bir qansha organlar sisteması funkcional` iskerligine unamlı tàsir etip, onıń sharshawına qarsılıq kórsetiw qàbiletin arttıradı. Nàtiyjede organizm keselliniwiniń aldı alınadı hàm is ónimdarlıĝı artıwına alıp keledi. Sol sebepli, fizikalıq tàrbiya hàm sport xalqımız den-sawlıĝın bekkemlewde, olardıń is qàbiletin arttırıwda u`lken sociallıq àhmiyetke iye. Organizmniń normal funkciyasın atqarıwınıń tiykarĝı kriteriyası oĝan joqarı talaplar qoyılĝan waqıtta óziniń biologiyalıq imkaniyatların islete alıw qàbileti esaplanadı. Bunda organizm júklemelerge, óz xızmet dàrejesin patologiyasız tez hàm adekvat qayta tiklew menen juwap beriwi hàmde basqarıwdıń dàslepki dàrejesine tez qaytıwı kerek. Bul organizmniń turaqlılıĝın, ku`ndelikli ku`sh rezervin, yaĝnıy insan salamatlıĝınıń dàrejesin, ol óz gezeginde jàmiyettiń islep shıĝarıw ku`shleri zapasın belgileydi hàm u`lken sociallıq àhmiyetke iye. Sol sebepli, fizikalıq tàrbiya hàm sporttıń qandayda bir túri menen turaqlı túrde shuĝıllanıw organizmniń bir qansha sistemaları (nerv sisteması, qan aylanıw sisteması, as sińiriw, dem alıw sisteması, 143 sonday-aq bulshıq etlerdiń rawajlanıwı) funkciyalarına unamlı tàsir etip organizm immunitetiniń artıwına hàm organizmniń sırtqı hàr qıylı tàsirlerge shıdamlılıĝın arttıradı. Àsirese júziw sportı menen turaqlı túrde shuĝıllanıw organizm ushın oĝada àhmiyetli bolıp, birinshi gezekte júrek qan tamır sistemasına unamlı tàsir kórsetip, júrekke keletuĝın qan aĝımı artadı, qandaĝı xolesterin muĝdarın pàseyttiredi. Bul bolsa júrek qan tamır sisteması kesellikleri profilaktikası ushın oĝada zàrúr. Sonıń menen birge, júziw sportı dem alıw organlar sisteması iskerliginede unamlı tàsir etip, ókpeniń tirishilik sıyımlılıĝın arttıradı, dem alıw sistemasın bekkemleydi. Júziw bul derlik barlıq jastaĝı insanlar ushın sàykes keletuĝın universal sport túrlerinen biri esaplanadı. Kekse jastaĝılar, jaslar, hayal-qızlar bul sport túri menen shuĝıllanıw arqalı jaqsı nàtiyjelerge erisiwi múmkin. Júziw àsirese bulshıq etlerge unamlı tàsir etip, bulshıq etlerdiń kúshi hàm tonusın arttıradı. Júriw arqalı organizmdegi derlik barlıq bulshıq etler iske túsedi hàm júdà kóplegen fizikalıq hàreketti orınlaydı bul óz gezeginde bulshıq etlerdiń jaqsı rawajlanıwına, qàddiqàwmettiń normada formalanıwına unamlı tàsir kórsetedi. Júziw buwınlarĝada unamlı tàsir etip, júziw waqtında buwınlardaĝı júk kemeyedi, buwınlar hàrekettin jeńillestiredi. Bul àsirese artıqsha salmaqqa iye bolĝanlar ushında júdà paydalı tàsir kórsetedi. Sonıń menen birge, júziw sportı menen turaqlı túrde shuĝıllanıwshılarda qàddi-qàwmettiń normal rawajlanıwına hàm osteoxondroz keselliginiń aldın alıwda, omırtqa baĝanası kesellikleriniń rawajlanıw qàwipin kemeyttiriwdede júdà àhmiyetli. Juwmaqlastırıp aytqanda, júziw sportı menen turaqlı túrde shuĝıllanıw organizmdegi bir qansha organlar sistemasına unamlı tàsir etip, olardıń iskerligin jaqsılaydı hàm hàr qıylı keselliklerdiń profilaktikası ushında oĝada zàrúr sport túrlerinen biri esaplanadı.