BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING AYRIM MIKRONUTRIYENTLAR BILAN TA'MINLANISHI

170 BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING AYRIM MIKRONUTRIYENTLAR BILAN TA’MINLANISHI Hazratova Нulkar Normurodovna dotsent v.b., b.f.f.d (PhD) Qarshi davlat universiteti Raxmatova Umida Bahodirovna biologiya ixtisosligi magistranti, Turon universiteti DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17761200 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining sog‘lom rivojlanishida mikronutriyentlarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda bolalar organizmining vitaminlar, minerallar va mikroelementlarga bo‘lgan fiziologik talablari, ularning yetishmovchiligi oqibatlari hamda ta’minlanish darajasini oshirish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, maktab yoshidagi bolalarda muvozanatli ovqatlanish madaniyatini shakllantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: mikronutriyentlar, vitaminlar, minerallar, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari, sog‘lom ovqatlanish, bolalar salomatligi, fiziologik talab. Аннотация: В данной статье анализируется роль и значение микронутриентов в здоровом развитии учеников начальных классов. В исследовании рассматриваются физиологические потребности организма детей в витаминах, минералах и микроэлементах, последствия их дефицита, а также пути повышения уровня обеспеченности микронутриентами. Кроме того, приведены рекомендации по формированию культуры сбалансированного питания у детей школьного возраста. Ключевые слова: микронутриенты, витамины, минералы, ученики начальных классов, здоровое питание, здоровье детей, физиологические потребности. Annotation: This article analyzes the role and importance of micronutrients in the healthy development of primary school children. The study examines children’s physiological requirements for vitamins, minerals, and trace elements, the consequences of their deficiencies, and ways to improve micronutrient intake. In addition, recommendations are provided for developing a culture of balanced nutrition among school-aged children. Keywords: micronutrients, vitamins, minerals, primary school children, healthy nutrition, children’s health, physiological needs. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar — bu jadal o‘sish va rivojlanish davrida bo‘lgan yosh guruhidir. Shu sababli ularning to‘g‘ri ovqatlanishi, ayniqsa mikronutriyentlar bilan ta’minlanishi, jismoniy va aqliy rivojlanish, immun tizimi faoliyati hamda o‘quv faoliyatining samaradorligi uchun katta ahamiyatga ega. So‘nggi yillarda bolalar orasida temir, yod, rux, D vitamini va boshqa muhim moddalar yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Bu holat ularning sog‘lig‘i va o‘qish faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini mikronutriyentlar bilan to‘liq ta’minlash masalasi dolzarb hisoblanadi. 171 Mikronutriyentlar — vitaminlar, minerallar va mikroelementlar — boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining sog‘lom rivojlanishi uchun muhim omil hisoblanadi. Ular bolalarda jismoniy va aqliy o‘sish, immun tizimi faoliyati, suyak va tishlarning mustahkamligi hamda umumiy salomatlikni ta’minlaydi. Masalan, temir qon hosil bo‘lishi va miya faoliyati uchun zarur bo‘lib, uning yetishmovchiligi kamqonlik va charchoqqa olib keladi. Kalsiy va D vitamini suyak va tishlarning rivojlanishini qo‘llab-quvvatlasa, yod qalqonsimon bez faoliyati va aqliy rivojlanish uchun zarur hisoblanadi. Shuningdek, A va C vitaminlari immun tizimini mustahkamlaydi va infeksion kasalliklarga qarshi kurashishda yordam beradi. So‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining taxminan 30–40% ida temir yetishmovchiligi, ayniqsa qiz bolalarda ko‘p kuzatiladi. Shuningdek, D vitamini yetishmovchiligi bolaning suyak o‘sishini sekinlashtiradi va raxit xavfini oshiradi. Bu ma’lumotlar bolalar sog‘lig‘ini yaxshilash va profilaktika choralarini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi. Bolalarda mikronutriyent yetishmovchiligi ko‘pincha noto‘g‘ri ovqatlanish odatlari, maktab va uyda bir xil mahsulotlardan foydalanish, sifatli meva, sabzavot va oqsil manbalarining yetarli emasligi hamda energiya va ozuqa moddalarining muvozanatsizligi bilan bog‘liq. Natijada bolalarda kamqonlik, charchoq, aqliy faoliyatning pasayishi, suyaklarning mo‘rtlashuvi va o‘sishning sekinlashuvi kuzatiladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini mikronutriyentlar bilan to‘liq ta’minlash uchun muvozanatli ovqatlanish joriy qilinishi, vitaminlashtirilgan mahsulotlar (boyitilgan non, sut va sut mahsulotlari, yog‘lar) va turli sabzavot hamda mevalarni ratsionga kiritish zarur. Shuningdek, ota-onalar va pedagoglar tomonidan bolalarda sog‘lom ovqatlanish odatlarini shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Bunday choralar bolalarning umumiy sog‘lig‘ini mustahkamlaydi, aqliy faoliyatini yaxshilaydi va ularni jismonan rivojlangan, immun tizimi barqaror shaxslar sifatida shakllanishiga yordam beradi. Shu tariqa, mikronutriyentlarga bo‘lgan ehtiyojni qondirish boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining salomatligi va rivojlanishining asosiy sharti hisoblanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mikronutriyentlar bilan to‘liq ta’minlanishi ularning sog‘lom o‘sishi, bilim olish samaradorligi va kasalliklarga qarshi chidamliligini ta’minlaydi. Maktab va oilada sog‘lom ovqatlanish madaniyatini rivojlantirish, vitaminlashtirilgan mahsulotlardan foydalanish va turli xil sabzavot hamda mevalarni muntazam iste’mol qilish orqali bolalar sog‘lig‘ini mustahkamlash mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 172 1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Bolalar ovqatlanishining gigiyenik asoslari bo‘yicha metodik qo‘llanma. — Toshkent: SSV nashriyoti, 2021. — 72 b. 2. WHO. Guideline: Daily iron and folic acid supplementation in children. — Geneva: World Health Organization, 2020. — 56 p. 3. UNICEF. Improving child nutrition: The achievable imperative for global progress. — New York: UNICEF, 2021. — 44 p. 4. Hazratova H.N. Provision of some mineral substances to primary school students // Universum: химия и биология Научный журнал Издается ежемесячно с ноября 2013 года Является печатной версией сетевого журнала Universum: химия и биология. 6(120) Июнь, 2024, Часть 2 Москва 2024, 64-67 стр. 5. Hazratova H.N., Raxmatullayev Y.Sh. Physical Development of Primary Class Students in Rural Conditions of Kashkadarya Region // International Journal of Genetic Engineering 2024, 12(6): P.- 111-115 DOI: 10.5923/j.ijge.20241206.08. 6. Karimova D., Rahimov Sh. Bolalar fiziologiyasi va ovqatlanish gigiyenasi. — Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2022. — 130 b. 7. Rozumbetov KU, Matchanov A.T, Esemuratova S.P., Nisanova S.N. Characteristics of the distribution of somatotypes and assessment of physical development in girls living in the Republic of Karakalpakstan. ISJ Theoretical & Applied Science, 06 (98). 2021:130-4. 8. FAO. School-based nutrition programs: Best practices and recommendations. — Rome: FAO Publications, 2019. — 62 p.