BIOLOGIYANI O'QITISHDA O'QUVCHILARNING BILISH FAOLYATINI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH YO'LLARI

276 BIOLOGIYANI O’QITISHDA O’QUVCHILARNING BILISH FAOLYATINI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH YO’LLARI Adilibaeva Aynur Mansur Qızı, Berdoq nomidagi QQDU talabasi Aytmuratov Atabek Koshkarbay Ul, Berdoq nomidagi QQDU talabasi Jaqsimuratov Dastan Muhammed Ulı, Berdoq nomidagi QQDU talabasi Sultanbaev Azizbek Majıt Ulı, Berdoq nomidagi QQDU talabasi Аnnotatsiya: Biologiya fanidan bilimlarini rivojlantirishda o‘ziga xos yondashuv va pedagogik ta‘sir usullari, ularni g‘oyaviy va estetik tarbiya vositalaridan va bunga ta‘sir etuvchi omillar, ta‘lim jarayonida ilmiy izlanishlardan samarali foydalanish masalalariga bag‘ishlangan. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17761769 Biologiya fanini o‘qitishda o‘quvchilarning bilish faoliyatini samarali tashkil etish va boshqarish ta’lim jarayonining sifatini belgilovchi muhim omildir. Bilish faoliyati o‘quvchilarning yangi bilimlarni o‘zlashtirishi, ularni tahlil qilishi, ilmiy fikrlashi va amaliyotga tatbiq etishi bilan xarakterlanadi. U jarayonda o‘qituvchining vazifasi — o‘quvchini faol izlanishga, kuzatishga, tajriba o‘tkazishga va mustaqil fikrlashga yo‘naltirishdan iborat. Biologiyani o‘qitish jarayonida bilish faoliyatining psixologik asoslari — idrok, tafakkur, xotira va tasavvur kabi jarayonlar bilan bog‘liq bo‘lib, yosh o‘ziga xosliklarini hisobga olish o‘quv materialining samarali o‘zlashtirilishiga xizmat qiladi. Qiziqarli biologik faktlar, real hayotiy misollar, ekologik muammolar, kashfiyotlar o‘quvchilarda motivatsiyani kuchaytiradi. Shu bilan birga, ta’lim jarayonida interfaol metodlar — “muammoli ta’lim”, “Aqliy hujum”, “INSERT”, “Keys-stadi”, “Loyiha metodi” kabi yondashuvlar o‘quvchilarning o‘quv jarayonidagi faol ishtirokini ta’minlaydi.Bilish faoliyatini tashkil etishda laboratoriya mashg‘ulotlari, mikroskopik kuzatishlar, dala amaliyotlari va eksperimentlar muhim o‘rin tutadi. Bu usullar o‘quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlab, ularda ilmiytadqiqot ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shuningdek, axborot texnologiyalari — virtual laboratoriyalar, 3D-modellar, videodarslar, simulyatsiyalar — biologiya ta’limini yanada qiziqarli va oson o‘zlashtiriladigan qiladi.O‘quvchilar bilish faoliyatini boshqarishda didaktik vositalardan samarali foydalanish zarur: ko‘rgazmali qurollar, 277 elektron resurslar, differensial topshiriqlar, formatif baholash va portfel metodlari o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olish imkonini beradi. Bilish jarayoni bosqichma-bosqich tashkil etilishi lozim: idrok qilish, anglash, umumlashtirish, amaliy qo‘llash va refleksiya bosqichlari o‘quvchi faoliyatining uzluksizligini ta’minlaydi. O‘qituvchi bilish faoliyatining boshqaruvchisi sifatida rejalashtirish, tashkil etish, rag‘batlantirish, nazorat qilish va tuzatish funksiyalarini bajaradi. Bu jarayon o‘quvchilarda mas’uliyat, mustaqil izlanish, ilmiy dunyoqarash va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Masalan, hujayra tuzilishini mikroskop orqali o‘rganish, ekologik kuzatuv topshiriqlari bajarish yoki genetika bo‘yicha virtual modellashtirish o‘quvchilarni real ilmiy jarayonga jalb etadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Tolipova J.O. Biologiyani o‘qitishda pedagogik texnologiyalar –T .: Cho‘lpon nashriyoti, 2011. – 161 b. 2. Ergashevich, R. U., Salimovna, P. M., & Mamayusufovich, A. S. (2023). Ways to use pedagogical technologies at the local level in biology lessons. European International Journal of Pedagogics, 3(05), 22 29. 2. Karimov B., Ziyomuhammedov B. Biologiya o‘qitish metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2017. 13-14 3. Mavlonov A., Tojiev M. Umumiy biologiya. Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: Fan, 2019. 36-45 4. Qodirov B., Ergashev S. Biologiyani o‘qitish nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020. 48-49 5. Tursunov A., Qodirova D. Biologiya didaktikasi va zamonaviy ta’lim texnologiyalari. – Toshkent, 2021. 28-31 6. Yo‘ldosheva M. Umumiy pedagogika. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2018.36-41