scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

पालघर जिल्ह्यातील आदिवासी महिलांची पर्यावरणाच्या शाश्वत विकासातील भूमिका

पाटील, रुपाली प्रशिल; गायकवाड, लतिका

Abstract

सारांश शाश्वत विकास म्हणजे भविष्यकालीन पिढ्यांच्या गरजा पूर्ण करण्याच्या क्षमतेशी तडजोड न करता सध्याच्या पिढीच्या मूलभूत गरजा पूर्ण करणारा विकास होय. सध्याच्या विकासामध्ये पर्यावरण समतोल बाजूला ठेवला जात आहे. वाढते शहरीकरण व औद्योगीकरण व त्यामुळे होणारे हवा, जल, भूमी प्रदूषण, जंगलतोड, पर्यावरणीय कायद्याचे उल्लंघन, कचऱ्याचे अयोग्य व्यवस्थापन इत्यादींमुळे पर्यावरणाचा समतोल बिघडला आहे. आर्थिक विकासासाठी पर्यावरणाचा बळी देणे मानवासाठी धोकादायक ठरू लागले आहे. मानवी अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी विकास आणि निसर्ग यामध्ये योग्य समन्वय साधणे ही काळाची गरज ठरली आहे. प्रस्तुत शोधनिबंधात पालघर जिल्ह्यातील आदिवासी महिलांची पर्यावरणाच्या शाश्वत विकासातील भूमिका अभ्यासण्यात आली असून त्यासाठी संशोधन लेख, आंतरजालावर उपलब्ध असलेली माहिती व संदर्भ ग्रंथ या दुय्यम स्त्रोतांचा वापर करण्यात आला आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 118  󰬉󰲎 󰲑  󰫦󰫳 󰲂   . 󰰈 󰭈 1 󰭈. .  2 1.2󰬇 󰭈󰬀  󰱳,  (.),  󰱳󰰏, 󰱿󰱳  󰲌 󰱳,  󰬋 󰲇 󰱇 󰱳,  Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171027 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10 (III) Pp. 118-121 October 2025 Submitted:20 Sept. 2025 Revised: 25 Sept. 2025 Accepted: 15 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025  󰲂  󰬆 󰬍 󰱠󰫳  󰫦 󰫼󰫳 󰫤    󰬀󰫳 󰫳   󰫦   . 󰬀󰫳 󰬀 󰫦     .    󰱳  󰫽  , ,  󰭈, , 󰫦 󰱳 󰬉, 󰬬 󰫰 󰱿󰬎 󰫽󰰎 󰫦   . 󰲗󰫦  󰫦     󰰉  .  󰬎󰫽 󰲐 󰫼   󰫦 󰬀 󰫰 󰬁      . 󰭈󰬎   󰬉󰲎 󰲑  󰫦󰫳 󰲂   󰬅󰫼   󰫽  ,  󰬄    󰫦 󰬶  󰬇 󰲌  󰫼  . 󰫯 󰬄 : 󰲂 , 󰲑 , 󰲑 , 󰫦 󰫦, 󰫦  󰭈󰬎  󰬉  󰲇 󰫵    󰫵   󰬉 .  󰬉󰲎 󰬴, 󰬋, , , , ,         󰬉 󰲗󰫦 󰰌 󰱮 .   󰬉󰲎 󰱖, 󰱖   󰭈    . 󰬋, , 󰬴  󰫮  󰱖  . , ,      󰱖  .   󰫮  󰫳 󰭈 .  󰬉 󰲑 󰬉 󰬆  󰫼   󰬉󰲎󰫳  󰫯󰲒 .% 󰫯 󰲑  . 󰬉󰲎 󰲑   󰫯      󰲒  󰫽 󰬆󰬆󰰁  󰫯 󰲌 . ( 󰬉 󰲗󰫦     )  󰬉󰲎 󰭈󰫯 󰲑 󰫳     󰬎󰱿 . 󰫽  󰫦   󰫽󰫳  󰫦 󰭈  󰭈  󰲑 . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . 󰰈 󰭈  , 󰬇 󰭈󰬀  󰱳,  (.), 󰱳󰰏, 󰱿󰱳  󰲌 󰱳,  󰬋 󰲇 󰱇 󰱳,  How to cite this article: . 󰰈 󰭈  , 󰭈. .   . ( 2025).  󰬉󰲎 󰲑  󰫦󰫳 󰲂  , Journal of Research & Development, 17 (10 (IIl), 118– 121. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 119 󰲑  󰫽 󰬎   󰫦  󰲈    .  󰲂󰫦 󰲑  󰫦 󰫦  󰲂   󰫽 󰰍󰫦 .  󰫽  .    . . (K.P, 2016)  󰫽󰫳    󰲑  󰲂   󰬎󰲆  . 󰫳   󰲗󰫦  󰫦   󰱿󰬎 󰰉 󰫦  󰬍 󰲂 󰫦 󰭈 󰰍  . 󰲑  󰰤󰰌 󰫦  󰫽  󰱠 󰫽󰫳  󰲂 󰱿󰬎 󰬉 . 󰲑  󰫽󰫳 󰰉 󰬎  󰬉 󰫦  .  󰫦 󰫼  󰫦 󰬆 󰲑 󰫳 󰱆    󰰍󰫦 󰬍󰫦 󰬅 󰫼  . .  ,   (Rawat Sudhir, Rawat Anjana Vashishtha , 2024) 󰫳 󰬅 󰫯 󰱯   󰫦 󰲂 󰫼   󰲑  󰰍󰫦    . 󰫳  󰲑  󰲐 󰫥  . 󰫵󰱨 󰱠󰱠 󰫦 󰭈  󰫼   .  󰱮 󰫤󰭃  󰫼 󰲑 󰫳 󰫳  󰬁 ,  󰫦 󰬍 󰫦 󰫼   󰫦 󰰍 󰬁 , ,   󰰌 󰫳 󰬎   󰫦  󰫼   󰲑 󰰎 󰬉 󰰍󰫳   󰬌 󰬉 󰰍󰫦 󰬍󰫦 󰭈󰬎 󰬅 󰫼  . . 󰬉 ,   ( Bhalla Vandna, Mathur Meeta, 2023)  󰫽󰫳   󰫦󰫳 󰲂   󰲑󰰎󰫳   󰫼 󰭈󰱡  . 󰲑󰰎󰱨 󰲗󰫦    󰱿,  ,    , 󰲂  󰱮   󰫦󰫳 󰫦  󰬉   . 󰫦󰫳 󰲂  󰲑   󰬎     󰫤󰭃  󰫼 󰰤󰰌 󰫦 󰬆 󰲑󰰎󰫳 󰱆    󰰍󰫦 󰬍󰫦  󰬅 󰱿󰱇  . .   (Das, 2022)  󰭈󰬎   󰬁  󰫦 󰫤    , 󰲐󰬎󰫳  󰱿󰬎 󰫼      󰫼 󰭈󰱡  . 󰫽   󰫳 󰬎 󰫥 󰲐  󰰗󰲑󰭅 . 󰬁   󰲑 󰫳   󰭈󰲑󰬴  󰰍  . 󰬍   󰰉  󰲐󰫼    .  󰫦 󰱿󰬎 󰬎, 󰭈, 󰲇  󰲇   .   󰫦󰫳 󰫤  󰫦 󰰍  . 󰫽  󰲂   󰫤 󰭃    󰭈󰬎 󰬅 󰰍󰫦 󰬍󰫦 . (K.P, 2016) 󰬅 󰰍   󰫽  󰬉  󰫤  󰲒,    󰲑  󰲂  , 󰫦 󰫦  󰲑   󰬁 , 󰬎,  󰭈, 󰰈 󰭈, , 󰫦 󰫽 󰫵󰫳 󰫦 󰬅 .    󰬉󰲎 󰲑  󰫦󰫳 󰲂   󰬅󰫼  .  󰬅  󰬉󰲎  󰲑   󰫦󰫳 󰲂   󰫼  . 󰬅 󰲑󰱯󰲆 .  󰬉󰲎  󰲑 󰰎  . .  󰬉󰲎 󰲑  󰫦󰫳 󰲂   󰬅.    󰭈󰬎 󰬅 󰬇 󰲌  󰫼  . 󰫽 󰭈󰫯    ,    󰫦 󰬶   .  󰬉󰲎 󰲑   󰫽 󰲂 󰱮 Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 120  󰬉󰲎 󰬋, , , 󰬴,    󰰣     % 󰫤 󰬎 󰲑  󰬎 .   󰬎󰱿 󰬬 , , 󰬉 ,  , , ,    󰲑 󰰎󰫳     .   󰫦󰫳  . 󰫦     󰬎 ,  󰭑󰱮   󰬎󰰎 󰲗󰫦   .       . 󰲑    󰰣󰬈    󰰉   .   󰫽 󰭈 󰱿   󰲐 󰱮  .  ,  ,  ,   ,     󰱿    󰭈  . 󰱿  󰫦     󰫤  .   󰬉 󰭃 󰭈󰱮 . 󰭃 󰫼      ,  , 󰬎󰬁   󰫳 󰱞 󰭊  󰲗󰫦 󰬎   . (, )  󰲑 󰫳 󰬀    󰲗󰫦     . 󰲑  󰫦 󰫦  󰲂   󰲑 󰲌 󰫽    󰫳  󰰎󰱨 󰫦 󰫦  󰲂  󰰍󰫦  . . 󰫦   󰫤 󰲑  󰫦  󰫦  󰫦 󰭈  󰬉 󰫽  ,     .  󰫦  󰫼 󰬉 󰫤 , 󰫦󰫳 󰬴  . . 󰲐   󰬎 󰫼 󰫦 󰲑 󰲌 , , ,    .  󰫳       󰰉 󰰗󰲑󰭅  󰭈󰬁 󰲑 .   󰫵  .  󰫵󰫳  󰫦󰰘   . . 󰰎 󰫦 󰫳 , ,       󰫼  . 󰫦  󰫮 󰫦  󰲐  󰬄 󰬉   󰬎 󰫽  . 󰫽   󰭈  󰭈󰱮    . 󰬬  󰲑 󰲌  󰬎  󰰉    . .  󰬎  󰱿  󰬉󰲎 󰲑  󰬎   󰱚 󰭈  .  󰱨 󰬎 󰫦 󰱿  . 󰫦-  󰫳 󰬎 ,  󰭃󰫳 󰬇 󰫳 󰬎 󰲗󰫦 ,  󰬎󰰎󰱰 ,  , 󰰗󰲑󰭅   󰫽 ,  󰱳󰫦  ,      ,   󰲗󰫦  󰫽 󰱿 󰫦 󰫦   󰫽  󰫦 . . 󰫦 󰲑 󰬎  󰬉󰲎 󰲑  , 󰫽,   󰫽 󰫦   󰰍 󰱿󰱇  . 󰲑 󰬬 󰫽,  󰫽,  󰫽, 󰭃 󰫽  󰫦 󰫥 󰱿󰱇  . . 󰫦  󰭈󰬉   , 󰲑󰬉- 󰱳 󰲐, -  󰬾 󰭈󰬉  󰫦 󰲐󰬎 󰬶      󰫯 󰫽 󰭈󰬉  󰫼  󰬉󰲎 󰰎 󰬉 󰫦 󰲑  󰱚󰫯  󰬉 󰲑 . .  󰱿󰬎 Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 121 󰲑       , , ,   ,   ,   , , 󰲓  󰫯 󰱿 󰬉 . 󰫽 󰲐󰬎 󰱿󰬎 󰫼,  󰬎󰰎  󰫼 󰫽  . 󰭈 󰲑 󰫳  󰫦 󰰍 󰬎 . 󰲑     . 󰫽  󰫦  󰫦󰫳 󰬍   󰲑 .  󰲄󰰉 󰫦 󰫤󰭃 󰲑    󰬎 󰬉 󰲑 . 󰬆 󰫦 󰫦󰫳 󰲂    󰲑󰰎 󰫤 󰰍 .  . 󰫦󰫳 󰫦 󰲂    󰲑󰰎 󰫤 󰰍 . 󰲆 󰲒   󰰍 .  󰲑      󰲐󰬎 󰫤  󰫦 󰫼󰬀  󰰉  󰬌 . .    󰲑    , 󰲆 󰱇 󰫤   󰬌 . . 󰫽 󰭈󰬉  󰫦  󰬉 󰭈󰬉󰱨  󰫦  󰫼 󰲑 󰫳  󰫥 󰫰  󰰉 󰭈󰬉 󰰉  󰬌 . 󰫦 : 1. Bhalla Vandna, Mathur Meeta. (2023, April ). Contribution of Tribal Women in Development of Sustainable Environment . 8(4). Retrived from https://www.ijsdr.org/papers/IJSDR2304362.pdf 2. Das, R. (2022). Role of Women in Environmental Protection, Management and Development: A Study in North East India. Society and Culture Development in India, 2(1), 149-160. Retrived from https://doi.org/10.47509 /SCDI.2022.v02i01.10 3. K.P, S. M. (2016, May). Role of Tribal Women in Sustainable Development. International Journal of Global Research Innovations & Technology, 6(5), 272-274. Retrived from https://www.worldwidejournals.com/indianjournal-of-applied-research-(IJAR)/article/role-of-tribal-women-in-sustainable-development/OTE5NA==/ 4. Rawat Sudhir, Rawat Anjana Vashishtha . (2024, April-June). ROLE OF WOMEN AND TRIBES IN SOCIAL AND ENVIRONMEN. International Journal of Global Research Innovations & Technol ogy (IJGRIT), 2 , 36-42. Retrived from https://www.inspirajournals.com/uploads/Issues/1789380855.pdf 5. (n.d.).  󰬉 󰲗󰫦     . 6. , . ().  󰬉 󰲑 :   󰫽. : 󰫦 󰬄󰬁.