scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

पाटण तालुका: ग्रंथसंपदेचा ठेवा एक अभ्यास

पाटील, अनिल शिवाजी

Abstract

सारांश पाटण तालुका हा सातारा जिल्ह्यातील सांस्कृतिक आणि साहित्यिक दृष्ट्या तसेच भौगोलिक दृष्ट्याही दुर्गम व मागासलेला असा प्रदेश मानला जातो. तथापि या तालुक्यातील अनेक कवी, समीक्षक, चरित्रकार, कादंबरीकार, नाटककार तसेच लोककवी यांनी मराठी साहित्यसृष्टीत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. प्रस्तुत ग्रंथसूचीत तालुक्यातील सुमारे साठहून अधिक साहित्यिकांची पुस्तके त्यांच्या नोंदी करण्यात आल्या आहेत. यात कवितासंग्रह, कादंबऱ्या, नाटके, कथासंग्रह, चरित्रग्रंथ, प्रवासवर्णने, समीक्षा, लेखसंग्रह, ललित लेखन, बालसाहित्य, शैक्षणिक, पत्रकारिता आणि सामाजिक तसेच राजकीय विषयांवरील ग्रंथांचा समावेश आहे.या संकलनाचा प्रमुख उद्देश म्हणजे पाटण तालुक्यातील साहित्यिकांचा साहित्यवारसा एकत्रितपणे प्रथमच लोकापुढे ठेवणे आणि त्यांच्या योगदानाची ओळख भावी संशोधक व वाचकांसाठी उपलब्ध करून देणे हा आहे . या साहित्यसंपदेचा अभ्यास केल्यावर असे दिसून येते की पाटण तालुक्यातील साहित्यिकांचे लेखन कर्तुत्व केवळ काव्यापुरते मर्यादित नसून सामाजिक जाण, राष्ट्रीय विचार, धार्मिक श्रद्धा, तात्त्विक चिंतन आणि साहित्यिक,शैक्षनिक प्रयोगशीलता अशा विविध अंगांनी ती समृद्ध आहे. प्रस्तुत ग्रंथसूची संशोधक, विद्यार्थी, वाचक आणि मराठी साहित्याच्या अभ्यासकांसाठी महत्वाची संदर्भसामग्री ठरेल अशी अपेक्षा आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 126  : 󰬶   󰬅 󰭈.      , ,.. Email; anilpatil62[email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171029 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10 (III) Pp. 126-130 October 2025 Submitted: 20 Sept. 2025 Revised: 25 Sept. 2025 Accepted:15 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025      󰬉󰲎 󰬎  󰫽 󰬍󰱘   󰬍󰱘 󰫦    󰭈  .   󰫮  , 󰫤, 󰲐󰭃, ,      󰫽󰲆 󰰍󰫦  󰲑 . 󰭈󰬎 󰬶 󰫮  󰰁  󰫽 󰬎 󰫽󰫳 󰰣 󰫼 󰬉 .  󰬶, 󰬬, , 󰬶, 󰲐󰭃󰬶, 󰭈󰫦, 󰫤, 󰬶,  , 󰫽, 󰫤, 󰭃󰲐    󰲒  󰬶  .  󰭈 󰱯 󰬆  󰫮 󰫽 󰫽 󰭃 󰭈    󰫽󰫳       󰬄 󰰉    .  󰫽 󰬅 󰬉  󰲑  󰲒  󰫮 󰫽  󰫦󰫽  󰱿 󰫦󰲑   , 󰲇 , 󰲗󰫦 󰭑󰱮, 󰰍 󰲓  󰫽,󰫤 󰭈     󰱮 . 󰭈󰬎 󰬶 , 󰱳󰰏,    󰫽󰫳 󰬅 󰫽 󰫦󰬶   󰫤 . 󰭈󰬎 󰫽   󰫽  .   󰬎, , 󰲒  󰲗󰫦   󰫼 󰫽  󰫽 󰬅 󰰍 .  󰫽󰫳  󰬶  󰬎 󰫽  󰫽  . 󰫽 󰫽 󰭈 󰲐 , 󰬎 󰬍󰱘    󰲑 .     󰬉󰲎  󰰍󰫦   , , ,    󰬎 󰫤󰭃 󰫽 󰲑  .     , , 󰫤, 󰭃, 󰲐󰭃,     .   󰲑 󰰗󰫼 󰫳    󰫤,   󰫽󰰩  󰫮 󰫽  󰬎 .   , 󰬬, , , 󰫤󰬶, 󰲐󰭃󰬶, 󰭈󰫦,    󰫽   󰫽󰭈 󰬉 󰫦  . 󰭈󰬎   󰱯 󰬆  󰫮  󰫽  󰬎   .  󰬶    󰲕 󰬶  󰬄  ,  󰫽󰫳 󰫽 󰭈󰰌, 󰲓󰲆   󰲒   . 󰫽  󰫦   , 󰱳󰰏,   󰫽  󰬉 󰫦󰬶 󰬆   . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰭈.   ,   , ,.. How to cite this article: 󰭈.    . ( 2025).  : 󰬶   󰬅, Journal of Research & Development, 17 (10 (IIl), 126– 130. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 127  󰲑󰲆 .  󰫮󰫳 󰫽  󰬎  . 󰫮 󰫽    󰬁  . 󰬎 , 󰬎   󰬅  . 󰭈 󰫽 󰱿󰱇󰰍   . 󰫤  󰱮 󰲂󰫦 󰬅  . 󰬎-󰭈  󰬎 󰭈 󰫾󰫦   .      . 󰫮  󰫽 󰰗󰭅 󰬆 󰭈󰬎   󰱮   󰬅 󰭈  󰬇  󰬶  󰫼   󰭈 .  󰭓 (Sources of Information): • 󰬎 󰫽, ,  󰫳  󰫦 󰰉   . •  󰭈, 󰫽 ,  󰫽 󰬎  . •  󰬎 󰭈 󰬎, 󰲐󰭃,    . • 󰫮 󰬶, 󰱳,  󰱳 󰬎 󰫽 󰬅 . .    󰰏 (Data Collection & Categorization): • 󰭈󰫽 󰫽 , ,    ( 󰲒 '', ' ') 󰰣. • 󰭈󰫽 󰫽 󰬉 󰬎 󰬎 󰬄 󰬶   . • 󰭈󰫽 󰬶 󰭈 󰰏  (.,  󰬶, , 󰲐󰭃, , 󰫤). • 󰫵 󰭈 󰬎 󰭈   󰫽 󰭈  󰰣. .  (Presentation): • 󰫦   󰫳 () 󰬎󰰉  󰰉    . • 󰬀  󰫯 󰬎  : 1. 󰬴: 󰭈󰫽 󰫽  󰬴 . 2. 󰫽 / :  , ,   󰫦. 3. 󰬶 : 󰫳 󰫦 󰬎 , 󰰀  󰫽󰫳 󰭈. 4. 󰫽 󰭈 :󰫦  ,, ,,󰫤 5. 󰭈: 󰬎 󰭈 󰬉 󰬎 󰲕 󰱿󰱇󰲒   󰬎 . .  (Verification): •    󰫮  󰭓 󰲕   . 󰫤󰫽   󰬶  󰬎  ,  󰫮󰫳 󰫽, 󰬎  󰱮 󰱮  .  󰰁  󰫽      󰫽󰭈,   󰲓󰱮󰰎  .   󰱘  󰭈  󰫽  . 󰬉 󰫽󰫳   󰲄 󰬉  󰫮󰫳 󰫽 󰱯  󰰍 󰱯  . 󰬶 󰫦 󰬎 󰭈 󰰏 󰬉  󰬎󰲆 󰭈 󰲑 , 󰫽 󰫦  󰰎 󰲐 : . 󰫽   󰬍󰱘: ) 󰱿󰫤󰭃 󰫦󰬎:   󰫯󰫽  󰬆    󰲑. 󰲇   󰲑 󰰗󰫼    󰫦  󰱡 . 󰫽  󰫤 󰬎 󰱿󰬶   . 󰫽󰫳 󰫽 󰭈, 󰬎, 󰱇󰲒, 󰬀󰫽  󰲓    󰲑. 󰫽 󰱿 (, )   󰬉, 󰫵 󰫽 Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 128 󰫽 󰫤  󰲆󰫽 󰭈 .  󰰎     . 󰬍   ( ), 󰬌  ( ), .   󰰌 , 󰲒 ,   󰰎 󰱿󰬶  󰱿 󰱮 󰫦. ) 󰱳 󰫽  : 󰱳 󰫽   .󰱿 󰱳 󰫽 󰫮  󰫤 . • :      󰭈  . ' 󰰀', '', '' 󰫯  󰬬 󰫽 󰬉 . . . .   '󰬍󰭈', '󰬎' 󰫯 󰬬 󰲑󰬉. o 󰲐󰭃     󰱳󰭈: . , 󰭈.  󰬋, . 󰲓 󰫯  󰲇 , 󰬎 󰱿󰱇󰰍    󰫦 󰬎 󰰁    󰬎  . 󰲐󰭃󰫽 (. , . ), 󰫤󰬶 (󰭈. .󰬋. , .  ), 󰱘󰫽, 󰫽 ( 󰰗󰫼,  )  󰭈󰫦 ( )  󰱳󰫤󰭃 󰫦  󰱮  . o 󰫤  󰰍󰫥: 󰭈. .󰬋.  ( 󰫤), .  , . .  (󰬶 ) 󰫯 󰱮  󰫽  󰰍     . o )    :   󰬎 ,   󰬎 󰫤  .󰭈.  󰬋  ' 󰫼 ', '  '  󰬶 󰰁 󰬎   .  .    , 󰫽 ,  󰱺 . 󰬎 󰱿    .   󰭃 ' --󰱳',    ' 󰫮󰫳  󰫦' 󰱨 󰫮󰫳 󰭃   .󰭈, 󰭑󰱮 󰫦, 󰲌 󰲓 (.  󰬋) 󰫯    . ) 󰬀󰫽  󰰍 󰲓: 󰫮 󰬀󰫽 󰲓    . . .   ' ', '󰭑  ', '󰫽',󰫽 󰬶    󰬶 󰰁 󰬀󰫽    󰲑 . • 󰱘󰫽  󰫽:  󰬁 󰭈   󰲑 (.,    '󰫤' ()   󰰗 󰫳  ). 󰭃,  󰭈 󰱿   󰱳 󰭈󰫳   . . 󰭈 󰬎󰰉: • 󰬎  󰲇 󰭈: 󰬎 󰭈󰫯 , , 󰬉  󰭈󰲈 󰭈 (󰬁󰬁, 󰲎󰭅, 󰬎, ) 󰭈  .  󰫳 󰫦  󰲑󰫽󰲒 󰬁 󰱳 . • 󰬎 󰭈  󰬎-󰭈 󰭈󰰌: 󰫮 󰬎-󰭈 (󰬎󰭈)    󰭈󰰌 󰲑. '-  󰭈', '   ', ' , ' 󰫯 󰬎 󰲌  󰬎 󰭈  ,  󰫽󰬍 󰬎 󰫳󰱇󰲒 󰫦.  󰬎-󰭈   󰬎 󰫦, 󰫵  󰫽  󰭈󰱮 󰫼   . .  :   󰫯  ,  󰲓 ('   ')  󰬶 ('The Secret Poet', 'Higher Education In India')     󰲑.   󰱿 󰲆  󰰀 󰫤 󰭈 . . -󰫤 󰲂󰫦:   󰲑  󰲒  󰫮 󰫤, 󰭈󰬀, 󰲒, 󰫮 󰫯 󰱮 󰫦   . 󰭈󰫦 , 󰭈󰫦 , . ,󰭈. .  , 󰭈. 󰰘 󰫯 󰫤-󰫤󰫥 󰫤     .    󰫽 󰱮     󰭈 󰫮󰫳 󰱮  󰱳 . .  -󰱿 󰲂󰫦: 󰫳  󰲑    󰰉  󰰍 󰫤 󰬎󰲆 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 129 󰱮 󰫦 : 󰬀 󰫤, 󰭈󰬀, 󰲒, 󰫮  󰭈  󰬎 . ., 󰭈󰫦 , 󰭈󰫦 , . . , . , . .    󰲒 󰫤  󰱮󰬍󰱘 󰲑󰬴 󰫦  󰫽 󰲗󰫦 󰭈󰬎  . 󰫽󰫳 󰱿  󰭈 󰫽󰫳  (󰫤, , 󰱳󰲒 )  󰲑. 󰬁  :  , 󰰌 , 󰬌  ( ) 󰫯 󰬁  󰬶 󰲂󰫦󰫳  󰫽󰲗󰫦    ,   󰫽  󰫦. . 󰬎   󰭈󰲓:  󰬎    󰰀 . • 󰭈, 󰭈, : 󰰀 󰱿󰬶   󰰗󰲑󰭅 . • 󰭈  󰫤: 󰭑󰱮 (󰰘), 󰲌 󰲓 ( 󰬋), 󰫤 (.  ), 󰲒  (. ) 󰫯     .󰫤( ) • 󰬎   :  󰫼 ,  , 󰬎 󰱿󰱇󰰍    ,  󰬎    󰫼 󰭈󰱡 󰫦. .   (Timeline):  󰬎  󰭈󰫦 (.,  󰰗󰫼  1921, 1930, 1944  󰬎)   󰲑 󰲒 󰫽   󰱿 󰫳 󰫦󰫦 󰰉       (.   2015, 2019, 2022, 2025  󰬎).         .  󰬉  󰰍:  󰬶  󰫮 󰬎  󰱮  .  󰫦 󰲒 󰫽    󰰗󰭅 󰫦󰲑   󰬶    󰲑󰬴 .   󰰗󰫼 󰫯 󰲇󰬎 󰬉 󰬬 󰱿󰱇󰰍  󰬎 ,   󰬎 󰬅 󰬬 󰬎 󰰩, 󰰩   󰫮 󰲇󰫳 󰫽   󰬎 󰲑 . 󰬍󰫦  󰬶  󰬎  ,  󰫮󰫳 󰬎  󰱮   . 󰲄  󰬎󰲆  󰲒: . 󰫽 󰱮:    󰫽 󰫽 󰱮 .   󰫤 󰬎 󰫽/  󰫵  󰫽󰭈   . . : 󰫽󰭈  . , , 󰲐󰭃, , 󰲑, 󰫤, 󰭈󰫦, 󰫽   󰭈  󰲆 . 󰰉 󰫮 󰫳 󰰈  󰱿  󰬎󰲆 󰬉 . .    󰭃:  󰬶󰬀 󰫮  ( ,  󰭈󰬉), 󰬎 󰱿󰱇 (  ,   ),   󰬎 (󰭑󰱮, 󰫺) 󰭃  󰲑. . 󰭈󰫤󰭃: , , 󰬉, ,  󰫯     󰬎 󰭈 (., - 󰭈,   ) 󰫽 󰭈   󰲑 . 󰰉 󰬎 󰬎 󰫽 󰭈  󰲑󰬴 . .  :    󰲓 (   )  󰬶 (Higher Education In India, The Secret Poet)     . . 󰫤  󰱮 : 󰭈.. , . , .  󰫯 󰫤, 󰭈󰬀, 󰲒  󰫵󰫥  󰰉 󰫮󰫳 󰱮    . .  : 󰲌  (󰲌   ),  , 󰭈, 󰬉󰫤 󰫯  󰬶   󰬎󰰩    󰫼 󰭈󰱡 󰫦. . 󰫽:  󰰗󰫼 󰫯  -     .    -    󰲑. 󰰉 󰫮 󰫽󰲗󰫦 󰫽 󰲐   󰫤 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 130          󰫽 󰫤󰭃 .  󰲐    󰫦 󰭈 󰫽 󰫦     󰬎  󰲇 󰬎 󰭈  .  󰬶 󰫮󰫳 󰬎  󰱮 󰲂󰫦  . 󰫦 󰬶 (References) . 󰰗󰫼, . 󰲑. ().  . : 󰬁󰬁 󰭈. . 󰰗󰫼, . 󰲑. ().  . : 󰬁󰬁 󰭈. . 󰰗󰫼, . 󰲑. ().  . : 󰬁󰬁 󰭈. . 󰰗󰫼, . 󰲑. ().  . : 󰬁󰬁 󰭈. . 󰰗󰫼, . 󰲑. ().  . : 󰬁󰬁 󰭈. . 󰰗󰫼, . 󰲑. (). 󰭃  . : 󰬁󰬁 󰭈. . , . .   .  . , . .   .  . , .  󰰀 . . , .  . . , . . 󰬍󰭈 . . , . . 󰬎 . . , . 󰬋.  󰫤: 󰱥   . : 󰬎 󰭈. . , . 󰬋. Higher Education in India: New Perceptions & Perspectives . 󰱷:  󰭈. . 󰬋, .  󰫼  . : 󰭑 󰬎. . 󰬋, .    . :    󰬎. . , .. 󰰏 󰰁 :   󰫦 . : 󰲎󰭅 󰭈. . , . (). 󰬉 . :  󰭈. . , . ().  . :  󰭈. . , . ().   . :  󰭈. . , . ().  : 󰭈󰰌  󰭈 . :  󰭈. . , . 󰭑.  () . :  󰬄. . , . 󰭑 󰫼() . :  󰬄. . , . .  󰫳 󰫽󰫦 ():  --󰱳 . :  . . , .  󰫮󰫳  󰫦 . :   󰬎  . . 󰲇 󰫽 󰲐, . (). 󰲇 󰫽  . : 󰲇 󰫽 󰲐 󰭈. .  󰬉 󰲐. (). 󰲇 . . , . 󰬋. ().  󰭃󰲐  . : 󰬁󰬁 󰭈. . , . (). 󰲇 󰫽  . :  󰭈. . , . (). 󰬶 󰫽 :  󰬅 . 󰬉: 󰭈󰫥 󰭈.