scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

प्रधानमंत्री मुद्रा योजनेचे आर्थिक समावेशनावरील परिणाम एक अभ्यास

पट्टेबहादुर, संजीवनी गजानन

Abstract

सारांश माननीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ८ एप्रिल २०१५ रोजी मुद्रा योजनेचा शुभारंभ केला. मुद्रा (MUDRA) म्हणजे सूक्ष्मएकक विकास पुनर्वित्त संस्था होय. या योजनेचा प्रमुख उद्देश देशातील लघु, सूक्ष्म आणि मध्यम उद्योगांना आर्थिक मदत पुरवणे हा आहे. यामुळे देशातील युवक, महिला आणि अल्पभूधारकांना स्वयंरोजगारासाठी प्रोत्साहन मिळावे हा मुख्य उद्देश आहे. महिला सबलीकरण हे भारताच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाची एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. प्रधानमंत्री मुद्रा योजना ही भारत सरकारची महत्वाची योजना आहे, जी महिला उद्योजकांना आर्थिक मदत पुरवते. या योजनेच्या माध्यमातून महिलांना स्वावलंबी बनवण्यास मदत केली जाते. (MUDRA-Micro Unit Development Refinance Agency) मार्फत संस्था, बँका, सहकारी बँका, ग्रामीण बँका, सूक्ष्म वित्त संस्था यांना निधी उपलब्ध करून देते. जे पुढे छोटे उद्योजकांना कर्ज रुपाने वितरित केले जाते. या मुद्रा योजनेचा आर्थिक समावेशननुसार सर्वसाधारण, अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, ओबीसी, महिला आणि अल्पसंख्याक या समाजातील सर्व घटकांना फायदा मिळत आहे. तसेच महिला सबलीकरणासाठी मुद्रा योजना महत्वाची आहे. या संशोधन निबंधामध्ये प्रधानमंत्री मुद्रा योजनेचे आर्थिक समावेशनावरील परिणाम एक अभ्यास या वर प्रकाश टाकलेला आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 146 󰭈󰭃 󰭅  󰲗󰫦  󰲐  󰬅 .  󰱖 (..󰫦󰲌,) 󰬇 󰭈󰬀󰫦󰲌   󰱳, 󰬉. Email; sanjivanipatteb[email protected]m Manuscript ID: JRD -2025-171034 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10 (III) Pp. 146-150 October 2025 Submitted: 20 Sept. 2025 Revised: 25 Sept. 2025 Accepted: 15 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025   󰭈 󰰗󰭅    󰭈   󰭅   . 󰭅 (MUDRA) 󰬆 󰬐  󰲗󰫦󰰌 󰬎 .   󰭈 󰱯  , 󰬐  󰬀 󰱳 󰲗󰫦    .   ,   󰬉 󰬎 󰭈󰫽   󰫯 󰱯 .    󰫳 󰲗󰫦     󰰍 󰲑󰱯󰲆 . 󰭈󰭃 󰭅     󰫽  ,   󰱳 󰲗󰫦  .  󰫳 󰬀  󰬎 󰫼   . (MUDRA-Micro Unit Development Refinance Agency) 󰫦 󰬎, ,  , 󰬶 , 󰬐 󰰌 󰬎   󰬄 󰰉 .    󰱳 󰫦 󰰈 󰲐  .  󰭅  󰲗󰫦  󰫦,  ,  , ,   󰬉󰫯   󰫦    .    󰭅  󰫽 .   󰬀 󰭈󰭃 󰭅  󰲗󰫦  󰲐  󰬅   󰭈  . 󰭈󰬎  󰲗󰫦    󰫽 󰰍 .  󰬎 󰫼  󰫳  󰬄 󰰉 󰫼   󰰉  󰭅   󰰍  . 󰲗󰫦  󰬆 󰫦󰱿󰬎 󰫦  󰭈 󰫼     󰫽 󰭈󰱡 .  󰬀 󰲐󰭅 󰫦󰫳  󰫳  . 󰫤, 󰫰       . 󰰌  󰬆 󰫦󰱿󰬎  󰰌 󰭈󰫽  󰭈  󰬆 󰰌  . 󰬀 󰬐 󰰌 󰰉 󰬶 󰬎 󰫤󰭃  󰰉 󰬎 󰭈  󰫽  .   󰬀 󰭈󰭃 󰭅  󰬎󰰉  󰲑󰱯󰬍  󰲗󰫦  󰲐 󰫤    󰱮    󰬇  󰬶   . 󰬀 󰫦 󰬶 ,  ,,    . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: .  󰱖 ,(..󰫦󰲌,) 󰬇 󰭈󰬀󰫦󰲌 , 󰱳, 󰬉. How to cite this article: .  󰱖 . ( 2025). 󰭈󰭃 󰭅  󰲗󰫦  󰲐  󰬅, Journal of Research & Development, 17 (10 (IIl), 146– 150. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 147   󰲑󰱯󰲆 .󰭈󰭃 󰭅  󰬎󰰉  󰲑󰱯󰲆  . . 󰭈󰭃 󰭅  󰲗󰫦  󰲐 󰬅 󰭈󰭃 󰭅  (PMMY) 󰬋 󰱳 󰫤󰭃  󰬐 󰱳 󰫤󰭃 󰱚 󰭈 󰫦     󰭈󰭃 󰭅  󰰈 󰫼 .     󰫤 󰬶   󰬎 󰱿 󰫼 󰱿󰫦 󰫦 󰬆   . 󰬐 󰰌  󰬎 󰫦󰫳 󰬀  󰭈 󰲑     ,  󰫦  󰱚 󰭈   󰬋.   󰱳, 󰱳 󰫤󰭃󰬀 󰫤 .   󰱇 󰱿 󰬬 󰱿󰱇󰲒,   , 󰱳, 󰱿, , 󰱺 󰬎󰫦  󰬀 󰫦   󰫦 󰱳 󰱚 󰭈 󰲗󰫦  .  󰫳  󰬍󰱘   󰱚 󰭈 󰬎  󰲑 . .󰬁  󰲕  󰫦  󰬐   󰱳 󰫽 󰭈  󰰌  󰫽 󰲗󰫦   .  󰫦   󰬐 󰱳  󰫦 󰲑 . 󰫽 󰲗󰫦󰬍󰱘 󰫦   󰫦 .  󰱳 󰫽  󰫦 󰲑 . 󰭈󰭃 󰭅  󰲗󰫦  󰲐    󰬄  󰬀 󰱿 󰲗󰫦 󰱞󰬀  . 󰱞󰬀   󰬉 󰫳 󰭈    󰫼 .  󰱞󰬀 󰫦󰱿󰬎 󰲗󰫦       󰭈󰬀󰬁 󰫼 .   󰬉  󰫦 󰫦󰱿󰬎   .  󰭈     .  󰫦󰱿󰬎 󰫦   󰬆      ,, 󰬉󰫯󰰩   . 󰲓    󰱿 󰭈󰲅  .   󰫽  󰫳    . 󰲗󰫦   󰫤󰭃  󰫦   󰬉 󰰘 . 󰱿 󰲗󰫦  󰭈 󰲑󰱯󰲆,,  ,,  󰰏,󰬉󰫯  󰬉󰫳  󰰩  󰰉 󰫳 󰭈󰲑󰬴  󰫼 󰫤 󰫦    . 󰱇.󰬴. 󰫦  󰭈    󰰩  󰱿 󰫼 󰲑      󰰩 󰱳 󰱿 󰬎 󰫼 󰰈      󰰩 󰱚 󰭈 󰱳 󰬇  󰱇.󰬴.󰬀 󰫦  󰭈   .  󰱿 󰫼, 󰱳 󰱿 󰬎 󰫼  󰱚 󰭈 󰱳 󰬇  󰭅 󰫦 󰫦 . 󰱿  󰭅  󰱿   󰭈 .    󰱿  . 󰱇.󰬴. 󰱿  󰭈 󰱆 󰱿  󰱿   󰰩 %  % .%  .% 󰲑      󰰩 %   % .%  .% 󰰈      󰰩 % % .% .%  󰱇.󰬴. 󰬀 󰱿   .  󰫮󰫽󰬀 󰫳 󰫳  󰱿 󰭅 󰫦 󰫦 󰲑 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 148  󰱳 󰭈󰬁     󰫦 󰫦 󰭈󰲑󰬴󰬀  󰱳  󰭈󰬁 󰲑 . 󰫽  󰬎 󰱳 󰫼 󰭈󰫽 . 󰱇.󰬴. 󰭅  󰲗󰫦   󰱇.󰬴. 󰬀 󰭅 󰫦   .󰭅 󰫦 󰫽󰬀 󰬉󰫯  % .  %   . 󰱇.󰬴.  󰫤 󰭅  󰭈 󰫤󰭃  󰫤  󰭈󰫽󰫤 󰲐 󰲗󰫦 󰱇  󰱿 󰰈  󰲗󰫦 󰬎   󰬎   󰭈󰲈    󰬁  󰱳  󰱘 󰱳󰬀 󰭈   % 󰫤 󰬎 󰫦     󰱇.󰬴. 󰬀  󰫤 󰭅  󰭈  . 󰬀  󰲗󰫦 󰬎 ,   󰬁    % 󰫤 󰬎 󰫦     󰬎󰲆 . .% .% .%        Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 149 󰱇.󰬴. 󰭈󰫦 󰭅  󰰌 󰫦   󰲑 󰰈  󰫦  󰫦   󰫦   󰫦   󰫦                                                                󰱳          󰬉󰫯           Source: -Government Report,Overall Performance, Financial Year 2021-22  󰱇.󰬴. 󰬀 󰭈󰫦 󰭅  󰰌 󰫦   󰲐󰬎  . 󰲗󰫦  󰫦  ,  , ,   󰬉󰫯  󰭅 󰫦   󰫦   .  󰱮 󰬄 󰭅 󰫳 󰫦 󰫦 󰫼  󰫦   󰲇 󰫦 󰱨 󰬄 󰰉 󰫼  .  󰭈󰲑󰬴 󰫦    󰬎 󰱮  󰫦  . 󰬴 󰫦 󰭅 󰫦 󰬴 󰫦   󰬄 󰰉 󰲑 .  󰫦     .   󰫼     󰲑 .   󰭅 󰫦 󰫼 󰬬 󰫦  󰫼󰬀   󰫦 󰬄 󰰉 󰲑 . 󰫽 󰫦  󰫽󰱷 󰬀 󰫰   󰰉 󰫦  󰱺  󰫼 . 󰰉 󰫽󰫳 󰫽 󰭈   . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10 (III) October2025 150 󰬍󰫦 󰲗󰫦  󰫼 󰭅  󰫽  󰲑 . 󰲗󰫦  󰫦,  ,  , ,   󰬉󰫯   󰫦      . 󰭅   󰫤 󰫽 󰭈 󰲑 .  󰱳    . 󰭅   󰱚 󰭈 󰲗󰫦 󰬇 .  󰱳 󰫤󰭃 󰱿 󰭈 󰬬  󰫦 󰬆    . 󰫦  1. .Kothari C.R., GauravGarg, (2016).Research Methodology Methods and Techniques, New 2...Dr.Kiran Desale (2023),Economic & Social Development, deepstambh publication 3. Girish S. N., (2016). MUDRA Performance in Karnataka, International Journal of Research and Analytical Reviews, 10. 4. Lall, DrAnugrahRohini, (2018). A Study on Critical Analysis of Mudra Yojana in Uttarakhand, 5. https://www.mudra.org.in 6. www.udyamimitra.in 7. Yojana, July,2025 Volume III 8. New India Samachar,April 1-15,2025 9. Employment News, 2 May 2025, Vol.L.Issue No.4 10.Government Report, Overall Performance, Financial Year 2021-22 11. Yojana, March ,2025 Volume III