BAXT TUSHUNCHASINING XORIJIY TADQIQOTLARDA TALQINI VA UNING XOTIN-QIZLAR HAYOTIDAGI O'RNI, JAMIYAT BARQARORLIGI NUQTAI NAZARIDAN TAHLIL

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 70 BAXT TUSHUNCHASINING XORIJIY TADQIQOTLARDA TALQINI VA UNING XOTIN-QIZLAR HAYOTIDAGI O‘RNI, JAMIYAT BARQARORLIGI NUQTAI NAZARIDAN TAHLIL Botirova Charos Rustam qizi Oila va gender ilmiy tadqiqot instituti mustaqil-izlanuvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17785293 Annotatsiya. Ushbu maqolada baxt tushunchasi, uning ilmiy adabiyotlarda tahlili keltirib o’tilgan. Jumladan, xorij olimlari P.P.Fesenko,W.R.Uilson, M.Seligman, J.S.Levin, L.M. Chatters va S.L.Rubinshteynning tadqiqot ishlari tahlil qilingan. Kalit so’zlar: baxt, baxt indeksi, sub'yektiv farovonlik, hayotdan qoniqish, farovonlik. Аннотация: В данной статье представлено понятие счастья, его анализ в научной литературе. В частности, анализировали исследовательские работы зарубежные ученые П.П.Фесенко, В.R.Уилсон, М.Селигман, Дж.S.Левин и Л.M. Чаттерс, С.Л. Рубинштейна. Ключевые слова: счастье, индекс счастья, субъективное благополучие, удовлетворенность жизнью, благополучие. Abstract: This article presents the concept of happiness and its analysis in the scientific literature. In particular, Russian scientists P.P. Fesenko, V.R. Wilson, M.Seligman, J.S. Levin, L.M. Chatters and analyze S.L. Rubinstein's research work. Keywords: happiness, happiness index, subjective well-being, life satisfaction, and prosperity. Baxt tushunchasi — insoniyatning eng qadrli va ko‘p qirrali g‘oyalaridan biri bo‘lib, uni turli ilmiy maktab va mutaxassislar turlicha talqin qiladilar. P.P.Fesenkoning aytishicha, “baxt”, “farovonlik”, “qoniqish”, “hayotdan qoniqish”, “farovonlik”, “hayot sifati”, “sog'liq” yoki “ruhiy salomatlik” va “zavq” sinonim tushunchalar bo'lishi ham mumkin. Shunga qaramay, ushbu atamalarning mazmuni sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Eng keng qamrovli tushuncha "farovonlik" bo'lib, "hayotdan qoniqish"ga eng yaqin bo'lib, farovonlikning kognitiv komponenti hisoblanadi [1]. Bizningcha ham baxt tushunchasini farovonlik ham hisoblaymiz, ya’ni baxt so’zi juda katta ma’noga ega. Tadqiqotchi W.R.Uilson baxtni ijobiy his-tuyg'ularning salbiylardan ustunligi deb, hisoblaydi. Ammo, yuqorida aytib o'tilganidek, bu insonning barqaror holati bo'lishi lozim. Baxt ta'riflari bilan shug'ullangan Uorner Uilson baxtli insonlar tasvirlaydigan xususiyatlar ro'yxatini tuzib, o’zining ilmiy g’oyasini tadbiq etdi [2]. Uilson o’z tadqiqotida shuni ta’kidlaydiki, hozirgi yoshlar, jinsidan qat’iy nazar o’ziga ishongan, yuqori ish odob axloqi va aql-zakovati bilan o’zlarini eng baxtli, deb bilishadi. M.Seligman baxt tushunchasi qondirilmagan ehtiyojsiz jismoniy va ruhiy farovonlik tuyg'usini anglatadi, deb tushuntiradi o’z tadqiqotlarida. Bundan tashqari, M.Seligman bu tushunchaga mavjudlik, ong va o'zini anglashning to'liqligini qo'shib tushuntiradi [3]. Tadqiqotchi shuni ko’rsatadiki, o’z-o’zini anglash bu asosiy baxt, ammo faqat shaxsiy, ya’ni umumiy baxtga to'liq erishish uchun inson biron bir maxsus mahoratga ega bo'lishi lozim, deydi. INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 71 J.S.Levin va L.M. Chatterslarning aytishicha, ruhiy shaxsiy farovonlik turli xil hissiy va kognitiv jihatlardan iborat, jumladan, ijobiy va salbiy affektiv baxt, hayotdan qoniqish, kutilgan va erishilgan hayot maqsadlari o'rtasidagi kelishuv, psixosomatik alomatlar, kayfiyat va boshqalarni ajratib ko’rsatadi [4]. Bizningcha, ruhiy shaxsiy farovonlik bu ichki muvozanat holati, ya’ni bu yerda inson o'z his-tuyg'ulari bilan fikrlar va harakatlar o'rtasida uyg'unlikni his qiladi. S.L.Rubinshteyn aytishicha, motivlar va ularning faoliyati natijalari o'rtasidagi bog'liqlik insonning baxtini va hayotdan olgan qoniqishini belgilamoqda. Uning fikriga ko'ra, baxt “o’zo’zidan”, shaxsning “hayot ishi”ning, xususan, halol bajarilgan burchning hosilasi sifatida kelishi kerak. [Рубенштейн С.Л.] Haqiqatdan ham baxt shunchaki o’z o’zidan keladigan holat emas. Inson chin dildan o’ziga yuklatilgan vazifalarni vijdonan bajarsa, o’zini baxtliligini his qiladi. Maqolada ko‘rib chiqilgan xorijiy olimlar tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, baxt tushunchasi — ko‘pqirrali va keng qamrovli kategoriya bo‘lib, u nafaqat subyektiv his-tuyg‘ular, balki jismoniy va ruhiy farovonlik, hayotdan qoniqish, ma’noli faoliyat va o‘z-o‘zini anglashni o‘z ichiga oladi. P.P. Fesenko va boshqa olimlar ta’kidlaganidek, farovonlik baxtning eng keng tushunchasi bo‘lib, unda kognitiv va emotsional jihatlar uyg‘unlikda namoyon bo‘ladi. W.R. Wilson va S.L. Rubinshteynning ta’riflari esa baxtning asosiy sharti — barqaror ijobiy holat va o‘z vazifalarini vijdonan bajarish ekanligini ko‘rsatadi. M. Seligman esa baxt tushunchasiga ma’naviy va ongli komponentlarni ham qo‘shadi, bu uning individual va umumiy farovonlikka olib kelishini ta’minlaydi. Shunday qilib, baxt — bu insonning hayotdagi ma’noli maqsadlari va ichki holati bilan chambarchas bog‘langan murakkab ruhiy holatdir. Shuning uchun ijtimoiy tadqiqotlarda va amaliyotda baxt tushunchasini keng qamrovda, ayniqsa, shaxsning ichki dunyosi va ijtimoiy faoliyati nuqtayi nazaridan o‘rganish muhim ahamiyatga ega. ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Фесенко, П. П. (2005) Осмысленность жизни и психологическое благополучие личности. Диссертация на соискание степени кандидата психологических наук. М., РГГУ, 206 с. 2. Wilson, W. R. (1967) Correlates of avowed happiness. Psychological Bulletin, vol. 67, no. 4, pp. 294–306. DOI: 10.1037/h0024431 3. Селигман, М. Э. П. (2006) Новая позитивная психология: Научный взгляд на счастье и смысл жизни. М.: София, 368 с. 4. Levin, J. S., Chatters, L. M. (1998) Religion, health, and psychological well-being in older adults: Findings from three national surveys. Journal of Aging and Health, vol. 10, no. 4, pp. 504–531. DOI: 10.1177/089826439801000406 5. Рубинштейн С.Л. Принцип творческой самодеятельности // Ученые записки Высшей школы Одессы. 1922. - т. 2 . - с. 148 -154. // Вопросы психологии. - 1986. - №4. - с. 101 - 107