JAMIYAT BARQARORLIGINI TA'MINLASHDA AYOLLARNING O'RNI VA ROLI, XOTIN-QIZLARGAN NISBATAN TAZYIQ VA ZO'RAVONLIKKA MUROSASIZ MUHITNI YARATISH

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 82 JAMIYAT BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA AYOLLARNING O‘RNI VA ROLI, XOTIN-QIZLARGAN NISBATAN TAZYIQ VA ZO‘RAVONLIKKA MUROSASIZ MUHITNI YARATISH Eshboboyeva Charos Akmalovna Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va tenalogiyalar universitiet magistir talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17785335 Annatatsiya. Ushbu maqolada jamiyat barqarorligini ta’minlasgda ayollarning ijtimoy,iqtisodiy va ma’naviy hayotdagi faolligi hamda huquqlarini himoya qilish masalalarni yoritilgan. Xotin -qizlarga nisbatab tazyiq va zo‘ravonlik holatlarning oldini olish, gendir tenglikni ta’minlash va inson qadriyatlarini e’zozlash muhim omil sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, ayollarga nisbatan ijtimoy ahamiyati yoritiladi. Kalit so‘zi: Ayol, jamiyat, barqarorlik, tazyiq, zo‘ravonlik, gendir tenglik, ijtimoy muhit, huquqiy himoya. Kirish: Har qanday avlod va jamiyatning barqarorligi, avval uning, fuqarolarning, xususan ayollarning farovonligi va huquqiy himoyasi bilan chambarchas bog‘liqdir. Ayoloilaning yuragi, millatning ma’naviy asosi, barkamol avlodni, tarbiyalovchi mehi manbadir. Shu boisdan, ayollarning huquq va manfatlarini himoya qilish, ularning ijtimiy hayotdagi faol ishtirikini ta’minlash-barqaror janiyatning poydevaridir. O‘zbekoston Respublikasi Pezidentining farmon va qarorlari asosida “Xotinqizlar qo‘llab quvvatlash va oila institutini mustahkamlash bo‘ycha Respublika kamissiyasi ”Ayollar daftari “ “Ayollarni zo‘avonlikasan himoya qilish markazlari” kabi tashabbuslar yo‘lga qo‘yilgan bu tizimlar orqali ayollarning huquqlari kafolatllanmoqda, ularning ijtimoiy muamolari hal qilinmoqda. Zo‘ravonlik va tazyiqqa qarshi kurashning dolzarbligi. Afsuski, ayrim oilalarda yoki ijtimoiy munosabatlaeda xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va nosog‘lomlikni, oilaviy inqirozni kelib chiqaradi shu sabab, bunday illatlarga mutlaqo murosasiz munosabat shakllantirish har bir fuqarodan ongli yondashuvni talab etadi. 2023-yil 11-aprel kuni qabul qilingan “Xotin-qizlarni tezyiq va zo‘ravonlik himoya qilish to‘g‘risidagi qanun ayollar huquqiy himoya olishning muhim hujjatlaridan bir bo‘ldi. Ushbu qonun asosida jabrlangan ayollarga psixologik, tibbiy va ijtimoiy yordam ko‘rsatish mexanizmlari joriy etilgan. Umumiy xotin-qizlarga nisbatan, tazyiq, zo‘ravonlik va kamsitish holatlarining uchrashi ma’naviyat sustligi bilan bog‘liq muammo deyish mumkin. Chunki tazyiz va zo‘ravonlik jamiyat ma’naviy qadriyatlarga zid tushuncha bo‘lib, yuksak ma’naviy-axloqiy tarbiyaga ega bo‘lgan shaxs mazkur hati-harakatlarni sodir etmaydi.shu bilan birga milliy ma’naviy va umuminsoniy tamoyillarga asoslanuvchi adolatli fuqoralik jamiyat xotin-qizlarga nisbata tazyiq va zo‘ravonlikni qabul qilmaydi. Murosasiz muhit yaratish yo‘llari ayollarga nisbatan zo‘avonlikka murosasiz ijtimoy muhit yaratish uchun; - Ta’lim mussasalarga gender tengliglik va inson huquqlari bo‘yicha INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 83 tarbiyaviy mashg‘ulotlarni yo‘lga qo‘yish; - Ommaviy axborat vositalari orqali ayollarga hurmat ruhiy targ‘ib qilish; - Oilalarda o‘zaro hurmat, ishinch va mehir asosida muhitni shakllantirish; - Huquqni muhofaza qiluvchi organlari faoliyatini samarali tashkil etish zarur. 2025-yil 18-sentabr kuni Oliy Majlis Qonunchlik Palatasi Demokratik institutlar va fuqarolik jamiyatni rivojlantirish masalalari qo‘mitasining kengaytirilgan yig‘lisgi bo‘lib o‘tdi unda deputatlar, Oila xotin-qizlar qo‘mitasi, ichki ishlar vazirligi, Kamag‘likni qisqartirish va bandlike vazirligi, tashi migratsiya agendtligi, O‘zbekiston mahallalari uyushmasi hamda OAV vakiliari ishtirok etdi. Yig‘lishda dastlab, xotin-qizlar nisbatan zo‘ravonlikning barcha shakllari shu jumladan odam savdosi, jinsiy ekspluatatsiya hamda ekspluatasiyaning barcha shakllarini tugatish borasida amalga oshirilayotgan ishlar yuzasidan Oila va xotinqizlar qo’mitasining axboroti eshitildi. Axborotda keltirilishicha joriy yilning yanvar-iyul oylarda amalga ishirilgan 62 177 ta targ‘ibot tadbirlarda jami 188 865 nafar xotinqizlar hamda huquqbuzarlik sodir etildi ehtimol bo‘lagan oilalar vakillar qamrab olingan, ularning 31 172 nafarini migratsiyadan qaytgan xotinqizlar tashkil etadi. Xotin-qizlar taziq va zo‘ravonlikning barcha shakllarida himoya qilish bo‘ycha qabil qilingan qonunlarning joylaridagi ijosini ta’minlash zo‘ravonlikka uchragan ayolar va ularning oila a’zolari bilan ishlashni tizimni yo‘lga qo‘yish xotin-qizlarni kasb-hunarga o‘qitish va badlikni ta’minlash borasida oila xotin-qizlar qo‘mitasi tomonidan amalga oshirilgan ishlar muhokama qoilindi. Ushbu mavzu yuzasidan Toshkent viloyatining Bo‘ka tumani misolda o‘ganish natijasda aniqlangan kamchiliklar yuzasidan axborot beradi. Shuningdek, ularni bartaraf etish bo‘yicha qator takliflar ilgari surildi. Ma’lum qilinishicha, tumanda 134 157 nafar aholi istiqomat qiladi. Oilalar soni 34 464 ta shundan xotin-qizlar umumiy aholining qariyb 50 foizini tashkil etadi. Ikkita mahallada bir nafar xotin-qizlar faolining faoliyat oilb borishi hududdagi xotin-qizlar to‘liq qamrab olish imkoniyatini bermaydi. Muzokaralarda tazyiq va zo‘ravonlikdan jabr ko‘ganlar bilan ishlagan birlamchi ko‘mak markazlari faoliyatida noaniqliklar borligi, xavfsizlik masalasi ta’minlanmagani va jabrlangan taraf bilan emas, ko‘roq jabr yetqazgan tomoni bilan ishlash lozimligini ta’kidlanadi. Xulosa: Shuningdek, xotin-qizlarga nisbatan taziq va zo‘ravonliklarning oldini olish, jamiyatda va oilada ma’naviy-axloqiy muhitni mustahkamlash, zo‘ravonlikka qarshi murosasizlik ruhini shakllantirish yuzasidan fikir-mulohkamlash, va takliflari beradi. Yakunda berilgangan maqsad va vazifalarga erishish bo‘yicha kelgusi rejalarni belgilash hamda mavzuga oid muhokamalarni doimiy ravishda o‘tkazishga kelishib olindi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2. Qodirova.G. “Oila qadiriyatilari xotin-qizlar huquqlarini himoya qilish masalalari”. 3. Karimova. N. “ Ayollarning ijtimoiy faolligini oshirishjamoyat barqarorligining garovi”.