MAKTABGACHA TA'LIM SIFATINI TA'MINLASH: ZAMONAVIY STANDARTLAR VA BAHOLASH MEZONLARI

MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR 94 MAKTABGACHA TA’LIM SIFATINI TA’MINLASH: ZAMONAVIY STANDARTLAR VA BAHOLASH MEZONLARI Murodullayeva Maxfuza Shamsiddin Qizi Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti “Maktabgacha ta’lim’’ kafedrasi talabasi Email: [email protected] Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha taʼlim tizimining sifatini taʼminlash masalalari, taʼlim jarayoniga zamonaviy davlat standartlari va baholash mezonlarini joriy etishning dolzarbligi yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida sifat monitoringi, pedagog kadrlar malakasini oshirish, tarbiyaviy jarayon samaradorligini oshirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: maktabgacha taʼlim, sifat monitoringi, davlat standarti, baholash mezonlari, pedagogik jarayon, innovatsion yondashuv. ОБЕСПЕЧЕНИЕ КАЧЕСТВА ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ: СОВРЕМЕННЫЕ СТАНДАРТЫ И КРИТЕРИИ ОЦЕНКИ Аннотация: В данной статье освещены вопросы обеспечения качества системы дошкольного образования в Республике Узбекистан, актуальность внедрения современных государственных стандартов и критериев оценки в образовательный процесс. Кроме того, на основе международного опыта представлены предложения и рекомендации по совершенствованию мониторинга качества, повышению квалификации педагогических кадров и эффективности воспитательного процесса. MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR 95 Ключевые слова: дошкольное образование, мониторинг качества, государственный стандарт, критерии оценки, педагогический процесс, инновационный подход. ENSURING THE QUALITY OF PRESCHOOL EDUCATION: MODERN STANDARDS AND EVALUATION CRITERIA Annotation: This article highlights the issues of ensuring the quality of the preschool education system in the Republic of Uzbekistan and the relevance of introducing modern state standards and evaluation criteria into the educational process. In addition, based on international experience, proposals and recommendations are provided for improving quality monitoring, enhancing teachers’ qualifications, and increasing the effectiveness of the educational process. Keywords: preschool education, quality monitoring, state standard, evaluation criteria, pedagogical process, innovative approach. Kirish: Bugungi globallashuv davrida taʼlim sifati mamlakatning raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Xususan, maktabgacha taʼlim bosqichi bolalarda bilim olishga tayyorgarlik, shaxsiy fazilatlarni shakllantirish va ijtimoiy moslashuvni taʼminlaydi. Shu bois O‘zbekistonda so‘nggi yillarda mazkur sohada sifatni boshqarish va baholash tizimini takomillashtirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylangan. Prezident Sh.M. Mirziyoyev “Taʼlim-tarbiya tizimini isloh etmasdan turib, yangi O‘zbekistonni barpo etib bo‘lmaydi” degan fikrida taʼlim sifatining jamiyat taraqqiyotidagi hal qiluvchi o‘rnini alohida taʼkidlaydi. Asosiy qism 1. Maktabgacha taʼlim sifatining mohiyati. Maktabgacha taʼlim sifati — bu bolaning har tomonlama rivojlanishiga yo‘naltirilgan taʼlim jarayonining samaradorligi, tarbiyachi faoliyati, taʼlim muhiti MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR 96 va ota-onalar bilan hamkorlik darajasining umumiy ifodasidir Sifatni taʼminlash uchun quyidagi tarkibiy qismlar muhim ahamiyat kasb etadi: taʼlim mazmunining davlat standarti bilan uyg‘unligi, pedagog kadrlar salohiyati, bolalar rivojlanishining natijaviy monitoring, tarbiyaviy jarayonning individual yondashuv asosida tashkil etilishi. 2. Zamonaviy standartlar va baholash mezonlari. O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha taʼlim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonuni hamda Davlat o‘quv dasturida bolalar rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari (jismoniy, ijtimoiy-emotsional, nutqiy, bilish faoliyati va estetik rivojlanish) belgilangan. Baholash mezonlari bolalarning rivojlanish natijalarini kuzatish, tahlil qilish va teskari aloqa orqali pedagogik faoliyatni takomillashtirishga xizmat qiladi. Shu jihatdan, formatif (jarayon davomida) va summativ (yakuniy) baholash usullarining uyg‘unligi muhim hisoblanadi. 3. Xalqaro tajriba va innovatsion yondashuvlar Finlyandiya, Yaponiya va Janubiy Koreya tajribasida sifatni baholashda o‘yin orqali o‘rganish, bolalar individual rivojlanish xaritalari va ota-onalar ishtirokidagi monitoring tizimi keng qo‘llanadi. O‘zbekistonda ham 2023-yildan boshlab "Ilk qadam" davlat dasturi asosida taʼlim muassasalarida sifat monitoringi elektron platformalar orqali amalga oshirilmoqda. Bu esa taʼlim muassasalarida shaffoflikni taʼminlab, tahlil va rejalashtirish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. 4.Innovatsion yondashuvlar. Maktabgacha taʼlimda innovatsion texnologiyalar — bu taʼlim jarayonini zamon talablari asosida tashkil etish, bolalarning rivojlanish jarayonini individuallashtirish va taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan yangicha yondashuvlar tizimidir. Innovatsion texnologiyalar orqali bolalarning qiziqishlari, tafakkuri, mustaqil fikrlashi va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish imkoniyati kengayadi. 5.Pedagogik jarayon. MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR 97 Maktabgacha taʼlim tizimidagi pedagogik jarayon — bu bolalarning har tomonlama rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan taʼlim-tarbiya faoliyatining murakkab, ammo uzviy bog‘langan tizimidir. Ushbu jarayon o‘z ichiga tarbiyaviy, o‘quv, kommunikativ va rivojlantiruvchi faoliyatlarni qamrab oladi. Pedagogik jarayon samaradorligi asosan pedagogning mahorati, bolalarga bo‘lgan individual yondashuvi hamda zamonaviy metodlarni qo‘llay bilishiga bog‘liqdir. Pedagogik jarayon quyidagi asosiy tarkibiy qismlardan tashkil topadi: 1. Maqsad – bolalarning jismoniy, aqliy, maʼnaviy va ijtimoiy rivojlanishini taʼminlash. 2. Mazmun – taʼlim dasturlari, o‘quv mashg‘ulotlari, o‘yin va tarbiyaviy faoliyatni qamrab oluvchi taʼlim materiali. 3. Metod va vositalar – interfaol metodlar, o‘yin texnologiyalari, axborotkommunikatsiya vositalari, vizual materiallar 4. Natija – bolaning rivojlanish darajasi, ijtimoiy moslashuvi, nutqiy va kognitiv faolligi bilan o‘lchanadi. Xulosa: Maktabgacha taʼlim sifatini taʼminlash — bu faqat baholash jarayoni emas, balki doimiy o‘zgarish, innovatsion yondashuv va hamkorlik madaniyatiga asoslangan tizimdir. Sifatni oshirish uchun: tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyasini muntazam oshirish; xalqaro sifat standartlariga asoslangan milliy baholash mezonlarini yaratish; taʼlim jarayonini raqamlashtirish; ota-onalar bilan pedagogik hamkorlikni kuchaytirish zarur. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1.Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020. – 45-bet. 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. “Maktabgacha taʼlim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent: Adolat, 2019. – 12–18-betlar. MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR 98 3. Davlat o‘quv dasturi – “Ilk qadam”. – Toshkent: Maktabgacha taʼlim agentligi nashriyoti, 2022. – 14–27-betlar. 4. Jabborova M. Maktabgacha taʼlim sifatini baholashning zamonaviy yondashuvlari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. – 62–70-betlar. 5. Anderson, P. Early Childhood Education Quality Standards: International Perspectives. – London: Routledge, 2020. – 103-bet. 6. Maktabgacha taʼlim vazirligi. Sifat monitoringi bo‘yicha yillik hisobot. – Toshkent, 2023. – 19-bet.