SHET (INGLIZ) TILINE QIZIQTIRIW ARQALI OQIWSHILARDA ESTETIKALIQ TÁRBIYANI QÁLIPLESTIRIWDIŃ TEORIYALIQ-METODIKALIQ TIYKARLARI HÁM PEDAGOGIKALIQ SHARAYATLARI

197 SHET (INGLIZ) TILINE QIZIQTIRIW ARQALI OQIWSHILARDA ESTETIKALIQ TÁRBIYANI QÁLIPLESTIRIWDIŃ TEORIYALIQMETODIKALIQ TIYKARLARI HÁM PEDAGOGIKALIQ SHARAYATLARI Elmuratova I.X., magistrant, Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17797490 Annotatsiya. Ushbu tezisda chet (ingliz) tilini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy va metodik asoslari yoritiladi. Estetik tarbiya o‘quvchining ma’naviy-axloqiy kamolotini ta’minlash, badiiy didini rivojlantirish hamda til o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirishda muhim omil hisoblanadi. Ingliz tili darslari va sinfdan tashqari mashg‘ulotlarda innovatsion metodlar, interfaol texnologiyalar va madaniyatlararo muloqot elementlaridan foydalanish orqali estetik tarbiyani samarali amalga oshirish imkoniyatlari ilmiy asosda tahlil etilgan. Kalit so’zlar: Ingliz tili, estetik tarbiya, qiziqtirish, dars jarayoni, sinfdan tashqari mashg‘ulotlar, interfaol metodlar, ijodiy tafakkur, madaniy dunyoqarash, pedagogik shartsharoitlar. Abstract. This thesis highlights the theoretical and methodological foundations of forming aesthetic education in students during the process of teaching a foreign (English) language. Aesthetic education is considered an essential factor in ensuring students’ moral and ethical development, enhancing their artistic taste, and increasing their interest in language learning. The paper scientifically analyzes the possibilities of effectively implementing aesthetic education in English language lessons and extracurricular activities through the use of innovative methods, interactive technologies, and elements of intercultural communication. Keywords: English language, aesthetic education, motivation, learning process, extracurricular activities, interactive methods, creative thinking, cultural outlook, pedagogical conditions. Аннотация. В данной тезисной работе освещаются теоретические и методические основы формирования эстетического воспитания у учащихся в процессе преподавания иностранного (английского) языка. Эстетическое воспитание рассматривается как важный фактор обеспечения духовно-нравственного развития учащихся, формирования художественного вкуса и повышения интереса к изучению языка. Научно проанализированы возможности эффективной реализации эстетического воспитания на уроках английского языка и во внеурочной деятельности посредством применения инновационных методов, интерактивных технологий и элементов межкультурной коммуникации. Ключевые слова: английский язык, эстетическое воспитание, мотивация, учебный процесс, внеурочная деятельность, интерактивные методы, творческое мышление, культурное мировоззрение, педагогические условия. Kirisiw. Búgingi kúnde globallasıw processleri bilimlendiriw sistemasına keńnen kirip kelip atırǵan bir dáwirde shet tillerin, atap aytqanda, inglis tilin oqıtıwdıń ornı hám áhmiyeti barǵan sayın artıp barmaqta. Inglis tili tek ǵana baylanıs quralı emes, al oqıwshılardıń dúnyaǵa kózqarasın keńeytiwshi, estetikalıq talǵamın qáliplestiriwshi hám olardı ruwxıy jaqtan bayıtıwshı áhmiyetli bilimlendiriw quralı sıpatında tán alınbaqta. Sol sebepli, oqıwshılardı shet tiline qızıqtırıw arqalı 198 estetikalıq tárbiyalaw máselesi teoriyalıq hám ámeliy jaqtan áhmietli baǵdarlardan biri bolıp esaplanadı. Estetikalıq tárbiya insan shaxsın hár tárepleme rawajlandırıw, onıń gózzallıqtı kóre biliw, qádirlew hám dóretiwge umtılıw sıyaqlı pazıyletlerin qáliplestiriwde áhmiyetli faktor esaplanadı. Ásirese, inglis tilin úyreniw procesinde estetikalıq tárbiya oqıwshılardıń tek ǵana lingvistikalıq bilimlerin emes, al olardıń mádeniy dúnyaqarasın, dóretiwshilik potencialın da keńeytedi. Bul proceste innovaciyalıq bilimlendiriw texnologiyaları, zamanagóy metod hám usıllardan paydalanıw oqıwshılardıń til úyreniwge bolǵan qızıǵıwshılıǵın kúsheytedi hám nátiyjede estetikalıq tárbiyanıń nátiyjeliligi artadı. Sonday-aq, inglis tili sabaqları tek ǵana grammatika yamasa sózlik baylıǵın úyretiwge emes, al xalıq awızeki dóretiwshiligi, kórkem ádebiyat, muzıka, kinofilmler sıyaqlı estetikalıq qádiriyatlardı oqıwshınıń sanasına sińdiriwge de xızmet etedi. Demek, shet tilge qızıqtırıw arqalı estetikalıq tárbiyanı qáliplestiriw tek ǵana bilim beriw emes, al tárbiyalıq process sıpatında da ózine tán metodikalıq qatnastı talap etedi. Oqıwshılardı inglis tiline qızıqtırıw arqalı estetikalıq tárbiyalaw bilimlendiriw procesiniń nátiyjeliligin arttıratuǵın hám olardıń dóretiwshilik qábiletlerin júzege shıǵaratuǵın áhmiyetli pedagogikalıq process bolıp esaplanadı. Bul process, birinshi gezekte, muǵallimniń bilim beriw metodları, tanlaǵan oqıw materialı hám de jaratqan ortalıǵına baylanıslı boladı. Inglis tilin oqıtıwda estetikalıq tárbiyanı qáliplestiriw ushın shınıǵıwlardı qızıqlı, ráńbáreń hám mazmunlı shólkemlestiriw zárúr. Máselen, inglis tilindegi qosıqlardı yadlatıw, qosıqlardı tıńlatıw, rolli oyınlar shólkemlestiriw, inglis tilindegi mámleketler mádeniyatınan úzindiler usınıw oqıwshılardı tek ǵana tilge emes, al estetikalıq qádiriyatlarǵa da qızıqtıradı. Estetikalıq tárbiya oqıwshılarda kórkem talǵamdı, mádeniyatlararalıq qarım-qatnas kónlikpelerin qáliplestiriwde de áhmiyetli rol oynaydı. Shet tilin úyreniw barısında oqıwshılar basqa xalıqlardıń ádebiyatı, kórkem óneri hám úrpádetleri menen tanısadı. Nátiyjede olar gózzallıqtı túrli mádeniyatlarda kóre alıw, qádirlew hám salıstırıw imkaniyatına iye boladı. Bul bolsa olardıń estetikalıq dúnyaqarasın jáne de bayıtadı. Bunnan tısqarı, sabaq procesinde qollanılatuǵın zamanagóy pedagogikalıq texnologiyalar - interaktiv metodlar, multimedia quralları, elektron resurslar estetikalıq tárbiyanıń nátiyjeli quralına aylanadı. Mısalı, inglis tilindegi kórkem filmlerdi tamasha qılıw yamasa saxna kórinislerin atqarıw arqalı oqıwshılarda tildi úyreniwge bolǵan qızıǵıwshılıq kúsheyedi hám olar estetikalıq jaqtan da rawajlanadı. Klastan tısqarı sabaqlar, inglis tili dógerekleri, jarıslar, tańlawlar, viktorinalar da oqıwshılardı estetikalıq tárbiyalawda áhmiyetli orın tutadı. Shet tiline qızıǵıwshılıqtı oyatıwda oqıtıwshınıń jeke úlgisi de áhmiyetli. Oqıtıwshınıń estetikalıq talǵamı, sóylew mádeniyatı, dóretiwshilik qatnası 199 oqıwshılarǵa tikkeley tásir kórsetedi. Sonday-aq, muǵallim estetikalıq tárbiyanı tek ǵana ayırım sabaqlarda emes, al hár bir sabaq procesinde izbe-izlik penen ámelge asırıwı kerek. Estetikalıq elementler menen bayıtılǵan sabaqlar oqıwshılar ushın jáne de qızıqlı boladı hám olardıń til úyreniwge bolǵan motivaciyasın bekkemleydi. Solay etip, inglis tilin oqıtıwda estetikalıq tárbiyanı qáliplestiriw oqıwshılardıń aqılıy, ruwxıy hám dóretiwshilik potencialın rawajlandırıw menen úzliksiz baylanıslı. Bul process sabaq hám klasstan tısqarı shınıǵıwlardı, zamanagóy pedagogikalıq texnologiyalardı, xalıqaralıq tájiriybelerdi hám oqıtıwshınıń jeke sheberligin óz ishine aladı. Juwmaq. Juwmaqlap aytqanda, shet (inglis) tiline qızıqtırıw arqalı oqıwshılarda estetikalıq tárbiyanı qáliplestiriw búgingi bilimlendiriw sistemasında áhmiyetli hám zárúr máselelerden biri bolıp esaplanadı. Bul process oqıwshılarda til biliw kónlikpelerin rawajlandırıw menen bir qatarda, olardıń estetikalıq talǵamı, dóretiwshilik pikirlewi hám mádeniy dúnyaqarasın keńeytedi. Inglis tili sabaqlarında qollanılatuģın interaktiv metodlar, estetikalıq mazmundaǵı materiallar, multimedia quralları hám klasstan tısqarı shınıǵıwlar estetikalıq tárbiyanı nátiyjeli ámelge asırıw imkanın beredi. Demek, shet tilin oqıtıwda estetikalıq tárbiyaǵa itibar qaratıw tek oqıwshılardıń tilge qızıǵıwshılıǵın arttırıp ǵana qoymastan, al olardı hár tárepleme bárkamal shaxs sıpatında qáliplestiriwge xizmet etedi. Sol sebepli, pedagoglar bilim beriw procesinde estetikalıq elementlerden keń paydalanıwı, bul procesti izbe-iz hám sistemalı shólkemlestiriwi maqsetke muwapıq. Paydalanílǵan ádebiyatlar dizimi 1. Hoshimov O„., Yoqubov I. “Ingliz tili O„qitish metodikasi” (o‟quv qo‟llanma) Toshkent: “Sharq” nashriyoti, 2003 2. Xatamova N.Q., Mirzayeva M.N. “Ingliz tili darslarida qo‟llaniladigan interfaol usullar” (uslubiy qo‟llanma), Navoiy, 2006. 3. Abdullaevna, N. S. (2020). Lexical-semantic and cognitive specifics of political discourse (based on Si Jinping's speeches). ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 10(5). 4. Xoldorova M., Fayziyeva N., Rixsittilayeva F. “Chet tilini o„qitishda yordamchi vositalardan foydalanish”. Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2005 5. Khasanova, Gulsanam Khusanovna Main trends in the development of education and professional training in the world // ORIENSS. 2021. https://cyberleninka.ru/article/n/maintrends-in-the-development-of-education-andprofessional-training-in-the-world 6. Hashimova, S. A., & Nasirova, S. A. (2021). FEATURES OF FORMING OF ANIMATED NOUNS WITH THE AFFIXES IN MODERN CHINESE LANGUAGE. Journal of Central Asian Social Studies, 2(04).