QR КОД ТИЗИМИ ОРҚАЛИ МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ: СЕРТИФИКАТЛАР ВА ЛАБОРАТОРИЯ НАТИЖАЛАРИНИНГ ШАФФОФЛИГИГА ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВ

THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 578 QR КОД ТИЗИМИ ОРҚАЛИ МАҲСУЛОТ СИФАТИНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ: СЕРТИФИКАТЛАР ВА ЛАБОРАТОРИЯ НАТИЖАЛАРИНИНГ ШАФФОФЛИГИГА ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВ А.А. Рашидов1, К.М. Юсупова2, С.А. Абдашимова3, Н.Ў. Абдувалиева4, Рашидов Абдумалик Абдулхай ўғли1, Юсупова Камила Муратовна2, Абдашимова Сабрина Акмаловна3, Абдувалиева Нихола Ўктам қизи4 1,2,3,4Тошкент шаҳридаги Белорус-Ўзбекистон қўшма тармоқлараро амалий техник квалификациялар институти; 1“Метрология, стандартлаштириш ва сертификатлаштириш” кафедраси ўқитувчиси Тошкент шаҳридаги Белорус-Ўзбекистон қўшма тармоқлараро амалий техник квалификациялар институти; 2“Метрология, стандартлаштириш ва сертификатлаштириш” кафедраси ўқитувчиси Тошкент шаҳридаги Белорус-Ўзбекистон қўшма тармоқлараро амалий техник квалификациялар институти; 3,4“Метрология, стандартлаштириш ва сертификатлаштириш” кафедраси талабаси; https://doi.org/10.5281/zenodo.17810281 Аннотация. Мақолада QR код тизимидан фойдаланиб маҳсулот сифати устидан шаффоф назорат ўрнатиш масаласи ёритилган. Хусусан, сертификатлар ва лаборатория натижаларини рақамли форматда тақдим этишнинг аҳамияти, истеъмолчилар ишончини оширишдаги роли ҳамда фальсификат маҳсулотларга қарши самарадорлиги кўрсатилган. Халқаро тажриба сифатида Ҳиндистоннинг NABL лаборатория сертификатларида QR коддан мажбурий фойдаланиш амалиёти таҳлил қилинган. Шунингдек, Ўзбекистонда амалга оширилаётган “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегияси доирасида бу ғоянинг аҳамияти ва истиқболлари очиб берилган. Метрология ва ISO/IEC 17025 талабларига асосланган ҳолда QR код ичидаги маълумотнинг ишончлилиги масаласи ҳам ёритилган. Калит сўзлар: QR код тизими, маҳсулот сифати, сертификатлар, лаборатория натижалари, метрология, ISO/IEC 17025, рақамли маркировка, фальсификатга қарши кураш, Рақамли Ўзбекистон – 2030, халқаро тажриба, Ҳиндистон NABL. Abstract. The article discusses the issue of establishing transparent control over product quality using the QR code system. In particular, the importance of providing certificates and laboratory results in digital format, its role in increasing consumer confidence and its effectiveness against counterfeit products are shown. As an international experience, the practice of mandatory use of QR codes in NABL laboratory certificates in India is analyzed. The importance and prospects of this idea within the framework of the “Digital Uzbekistan - 2030” strategy being implemented in Uzbekistan are also revealed. The issue of the reliability of the information contained in the QR code, based on the requirements of metrology and ISO/IEC 17025, is also discussed. THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 579 Keywords: QR code system, product quality, certificates, laboratory results, metrology, ISO/IEC 17025, digital marking, fight against counterfeiting, Digital Uzbekistan – 2030, international experience, India NABL. Глобал бозорда маҳсулот сифати ва хавфсизлигига бўлган талаб тобора ортиб бормоқда. Бу жараёнда рақамли технологиялардан самарали фойдаланиш маҳсулот шаффофлигини таъминлаш, истеъмолчилар ишончини мустаҳкамлаш ва фальсификат маҳсулотларга қарши курашишнинг асосий воситасига айланди. Шу нуқтаи назардан, QR код тизими орқали маҳсулот сифатини назорат қилиш ва лаборатория натижаларини тақдим этиш масаласи долзарб аҳамиятга эга [1]. QR код – икки ўлчамли матрицали штрих-код бўлиб, у маълумотларни тез ўқиш ва сақлаш имконини беради. У орқали истеъмолчи қуйидаги маълумотларни онлайн кўриши мумкин бўлади: • маҳсулотнинг ишлаб чиқарилган санаси ва ишлаб чиқарувчи корхона ҳақида маълумотлар; • сифат сертификатлари ва ISO стандартлари бўйича мувофиқлик ҳужжатлари; • аккредитатсиядан ўтган лабораторияларда олинган синов натижалари; • маҳсулотнинг сақлаш ва ташиш шартлари. Бу маълумотлар истеъмолчини маҳсулот сифати ҳақидаги аниқ ва ишончли маълумот билан таъминлайди [2]. QR код озиқ-овқат маҳсулотлари (сут, гўшт, гўшт маҳсулотлари, мева-сабзавот), қурилиш материаллари (цемент, гипс, арматура) қўлланиладиган соҳалар, дори воситалари ва тиббий буюмлар, маиший техника ва электр асбоблари, косметика ва кимёвий маҳсулотлар, майда саноат маҳсулотларида қўлланилмоқда. Аммо, хозирги кунда Ўзбекистон Республикасида QR код орқали махсулот сертификати, ишлаб чираилган сана ва корхона хамда синов лаборатория натижалари хақида маълумот олиш йўлга қўйилмаган. Агарда, QR код орқали истеъмолчилар ушбу маълумотларни олиш имкони жорий этилса, бу истеъмолчиларнинг махсулотга нисбатан ишончини янада оширади. Биз бу тизим жорий этиш авзалликларинини Ҳиндистон мисолида кўриб чиқдик [3]. Ҳиндистонда NABL (National Accreditation Board for Testing and Calibration Laboratories) 2021 йилдан барча лаборатория сертификатлари ва синов натижаларини QR код билан тақдим этишни мажбурий қилди. • Бу амалиёт сохта ҳужжатлар муомаласини кескин камайтирди. • Лаборатория натижалари истеъмолчилар ва назорат органлари томонидан осон текшириладиган бўлди. • Натижада маҳсулотлар сифатига ишонч ортди, мамлакат экспорт бозорида рақобатбардошлик кучайди. Бу тажриба Ўзбекистон учун ҳам ўрнак бўлиши мумкин. Ўзбекистонда ҳозирда рақамли маркировка тизими босқичма-босқич жорий қилинмоқда. Масалан, тамаки, алкогол, ичимлик сувлари ва дори воситаларида QR код орқали маҳсулот ҳақида маълумот олиш мумкин. Аммо ҳозирча лаборатория натижалари ва сертификатларни QR код билан боғлаш амалиёти йўлга қўйилмаган [4]. Бу эса маҳсулот сифати устидан шаффоф назорат ўрнатиш ва фальсификат THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 580 маҳсулотларнинг олдини олишда катта имконият ҳисобланади. “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегиясининг асосий йўналишларидан бири – давлат бошқарувини ва иқтисодий соҳаларни рақамлаштириш, рақобатбардошликни ошириш ва шаффофликни таъминлашдир. QR код тизими орқали маҳсулот сифати ва лаборатория натижаларини тақдим этиш: • стратегиянинг шаффоф иқтисод ва рақамли хизматлар бўйича мақсадларига хизмат қилади; • истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилади; • экспортбоп маҳсулотларда халқаро талабларга уйғунликни таъминлайди. QR код ичидаги маълумотнинг ишончлилиги лабораториялардаги ўлчаш воситалари ва метрологик қиёслаш ишларига боғлиқ. ISO/IEC 17025 талаблари асосида аккредитатсиядан ўтган лабораториялардан олинган натижалар истеъмолчи учун ҳақиқий кафолат ҳисобланади [5]. QR код тизими орқали маҳсулот сифати ва лаборатория натижаларини шаффоф тақдим этиш – Ўзбекистон учун муҳим инновацион йўналишдир. Бу: • истеъмолчилар ишончини оширади; • сохта сертификатларга қарши самарали восита бўлади; • миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини кучайтиради; • “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегияси мақсадларига тўлиқ мос келади. Хиндистон тажрибаси шуни кўрсатадики, бундай механизмлар давлат назоратини енгиллаштириб, маҳсулот сифатини кафолатлайди. Ўзбекистонда ҳам бу тизимни амалиётга жорий қилиш — замонавий ва истиқболли қадам ҳисобланади [6]. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. M. T. H. Le “Fostering product quality and Brand Trust by QR code traceability and customer reviews: The moderating role of brand reputation in Blockchain” (2024) — QR код орқали траcсировка, маҳсулот сифатини назорат қилиш ва бренд ишончини оширишдаги ўрни. 2. P. Ausawanetmanee “The adoption of Bio-QR code technology for traceability system in ensuring transparency, sustainability, and competitiveness” (2025) — Биология боғлиқ QR код технологияси, шаффофлик ва рақобатдошлик. 3. M. Lukács “Advanced Digital Solutions for Food Traceability” (2025) — Озиқ-овқат саноатида траcсировка: QR кодлар, рақамли тизимлар ва шаффофлик. 4. “Traceability solutions for supply chains, with examples” — QR код ва RFID орқали маҳсулот траcсировкаси, таъминот занжирида шаффофлик. 5. “Food Traceability QR Codes” (QR Codes Australia) — Озиқ-овқат маҳсулотларида QR кодлар орқали траcсировка жараёнлари, сертификатлар ва лаборатория натижалари шаффофлиги. 6. “QR code (Quick Response Code) – маркувкада, маҳсулотда сертификат ва лаборатория натижаларига йўл” — Ўзбекистон/Украина фаолиятида QR кодлардан фойдаланиш ва маркировкадаги янги йўналишлар.