KOLLABORATIV O'QITISHDA BAHOLASH MEZONLARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 633 KOLLABORATIV O‘QITISHDA BAHOLASH MEZONLARI Xalilova Nasiba Djamolovna Doktorant, Navoiy davlat universiteti https://doi.org/10.5281/zenodo.17825056 Annotatsiya. Ushbu maqolada kollaborativ o‘qitishda baholash jarayonida yuzaga keladigan muammolar, baholashning adolatliligi, talaba ishtirokini monitoring qilish, guruh faoliyatidan individual hissa ajratish va baholashning obyektivligini ta’minlash masalalari yoritiladi. Maqola kollaborativ o‘qitish jarayonida kuzatiladigan pedagogik, metodik va texnologik qiyinchiliklarni nazariy jihatdan sharhlab, simulyativ eksperiment asosida baholash mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha model taklif qiladi. Olingan natijalar baholashning shaffofligi, talabaning faolligini aniqlash, guruhdagi rollarning taqsimlanishi va o‘qituvchining baholash strategiyasini optimallashtirishga qaratilgan usullarni ishlab chiqishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: kollaborativ o‘qitish, baholash muammolari, guruh ishi, individual hissa, o‘zaro baholash, simulyativ eksperiment, talaba faolligi, adolatli baholash, kompetensiya, o‘quv jarayoni. Abstract: This article highlights the problems arising in the assessment process in collaborative learning, the fairness of assessment, monitoring student participation, individual contribution to group activities, and ensuring the objectivity of assessment. The article provides a theoretical overview of the pedagogical, methodological, and technological difficulties encountered in the process of collaborative learning and proposes a model for improving assessment mechanisms based on a simulation experiment. The obtained results serve to develop methods aimed at increasing the transparency of assessment, determining student activity, distributing roles in the group, and optimizing the teacher's assessment strategy. Keywords: collaborative learning, assessment problems, group work, individual contribution, peer assessment, simulation experiment, student activity, fair assessment, competence, learning process. Zamonaviy ta’lim tizimida kollaborativ o‘qitish talabalarning ijtimoiy faolligini oshirish, o‘zaro fikr almashish, muammolarni birgalikda hal qilish, tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantirishning eng samarali pedagogik usullaridan biri hisoblanadi. Ammo kollaborativ o‘qitish jarayoni murakkab ijtimoiy-psixologik omillarga, guruh ichidagi o‘zaro ta’sirlar, rollar, mas’uliyat taqsimoti va shaxsiy hissaning notekisligi kabi holatlarga tayanadi. Shu sababli ushbu jarayonda baholashni samarali tashkil etish ta’lim jarayonining eng dolzarb masalalaridan biridir. Kollaborativ o‘qitishda baholashning asosiy qiyinchiligi shundaki, guruh faoliyatidan individual talabaga tegishli bo‘lgan aniq hissani ajratib olish oson emas. Ba’zi talabalarning faol ishtirok etmasdan guruh natijasidan baho olishi, ayrim talabalar esa haddan tashqari yuk bilan ishlashga majbur bo‘lishi baholashning adolatliligiga salbiy ta’sir qiladi. Bu jarayonda o‘z-o‘zini baholash va o‘zaro baholash kabi mexanizmlar qo‘llanilganda ham subyektivlik darajasi yuqori bo‘lib, baholashning ishonchliligini pasaytirishi mumkin. Shu sababli kollaborativ o‘qitish jarayonida baholashni optimallashtirish uchun aniq mezonlar, faoliyatni monitoring qilish vositalari, guruh ichidagi rollarni kuzatish, talabaning shaxsiy hissasini aniqlash bo‘yicha takomillashtirilgan metodikalar zarur. Ushbu maqolada INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 634 kollaborativ o‘qitishda baholash muammolari nazariy jihatdan tahlil qilinadi hamda simulyativ tajriba modeli orqali baholash strategiyalarini takomillashtirish imkoniyatlari yoritiladi. 1. Nazariy-metodik tahlil metodologiyasi Kollaborativ o‘qitishda baholash jarayonini o‘rganishda nazariy-metodik tahlil boshlang‘ich va asosiy ilmiy yondashuv hisoblanadi. Ushbu metodologiya mavjud ilmiy adabiyotlar, pedagogik konsepsiyalar, baholash nazariyalari, kognitiv va ijtimoiy o‘rganish modellari, shuningdek, kollaborativ faoliyatning psixologik mexanizmlarini chuqur o‘rganishga tayanadi. Nazariy tahlil asosida baholash jarayonida uchraydigan konseptual muammolar tizimli ravishda aniqlanadi: guruh ishidagi rol nomutanosibligi, baholash mezonlarining aniq belgilab qo‘yilmagani, jarayon baholashning to‘liq shakllanmagani, individual hissani ajratishdagi adolatsizlik, o‘zaro baholashning subyektiv xarakteri kabi muammolar ilmiy asosda yoritiladi. Shu bilan birga, nazariy-metodik tahlil kollaborativ o‘qitishda kuzatiladigan psixologik to‘siqlarni, talabalarning o‘zaro munosabatlaridagi dinamikani, “dominant ishtirokchi” va “freerider” kabi holatlarning paydo bo‘lish mexanizmlarini chuqur tushuntirish imkonini beradi. Mazkur yondashuv tadqiqot uchun asosiy kategoriyalarni shakllantirib, keyingi eksperimental bosqichlarning ilmiy asoslanishiga zamin yaratadi. 2. Sifat (kvalitativ) tadqiqot metodologiyasi Kollaborativ o‘qitishning ijtimoiy-psixologik mazmuni uni sifat tadqiqot metodologiyasidan foydalanmasdan to‘liq o‘rganishni imkonsiz qiladi. Mazkur metod talabalarning subyektiv tajribasi, guruh faoliyatida ishtirok etish jarayonidagi hissiyotlari, baholash tizimiga munosabati, guruh ichki tuzilmasi va o‘zaro munosabat dinamikasini chuqur tahlil qilishga qaratilgan. Kuzatuv metodi orqali talabalar o‘rtasidagi tabiiy muloqot shakllari, qaror qabul qilish jarayonlari, rollarning taqsimlanishi va real baholash vaziyatlarida kuzatiladigan xulq-atvor namunalari aniqlanadi. Intervyu va fokus-guruh suhbatlari yordamida esa baholash tizimining adolatliligi, unga bo‘lgan ishonch, motivatsion omillar va kollaborativ baholash jarayonida uchraydigan qiyinchiliklar haqida chuqur ma’lumot to‘planadi. Sifat metodologiyasi miqdoriy usullar bilan aniqlab bo‘lmaydigan murakkab psixologik va ijtimoiy jarayonlarni aniqlashda nihoyatda samarali bo‘lib, baholash tizimining yashirin mexanizmlarini ochib beradi. 3. Miqdoriy (kvantitativ) tadqiqot metodologiyasi Baholash jarayonidagi muammolarni aniqlashda miqdoriy metodologiya ob’ektiv natijalar beruvchi ilmiy yondashuv sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu metod talabalar faolligi, guruh ishidagi faol ishtirok ulushi, o‘zaro baholash natijalari, topshiriqlarni bajarish samaradorligi kabi sonli indikatorlarni yig‘ish va ularga statistik tahlil o‘tkazishga asoslanadi. So‘rovnomalar, reyting tizimlari, Likert shkalalari yordamida olingan ma’lumotlar guruh ichida rol taqsimotining bahoga ta’siri, baholash adolatliligi darajasi, individual hissa va yakuniy natija o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash imkonini beradi. Regressiya tahlili, ANOVA, korrelyatsiya tahlili kabi statistik usullar baholash tizimining samaradorligi va barqarorligini ilmiy asos bilan isbotlaydi. Miqdoriy metodlar ayniqsa baholashdagi nomutanosibliklarni aniq raqamlar orqali tasdiqlashda yuqori qiymatga ega bo‘lib, tizimni takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan ob’ektiv dalillarni taqdim etadi. 4. Aralash metodologiya (Mixed Methods) Kollaborativ o‘qitishning murakkab tabiatini to‘liq yoritish uchun aralash metodologiya — ya’ni sifat va miqdoriy tadqiqotlarning integratsiyasi — eng samarali yondashuv hisoblanadi. Ushbu metodologiyada bir tomondan sifat tadqiqoti orqali aniqlangan psixologik va ijtimoiy INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 635 holatlar, ikkinchi tomondan miqdoriy natijalar orqali tasdiqlanib, tadqiqotning ilmiy qiymatini oshiradi. Misol tariqasida, kuzatuv va intervyular yordamida aniqlangan baholashdagi subyektivlik muammolari keyinchalik statistik so‘rovnomalar orqali ishonchli tasdiqlanishi mumkin. Natijada, aralash metodologiya nafaqat aloqalar va bog‘liqliklarni, balki ularning paydo bo‘lish sabablarini ham ochib beradigan kompleks ilmiy model yaratishga imkon beradi. Bu yondashuv baholash tizimlarini takomillashtirish bo‘yicha chuqur, asoslangan va ko‘p qirrali ilmiy xulosalar chiqarishga yordam beradi. 5. Simulyativ (model asosidagi) tadqiqot metodologiyasi Agar real guruhlar bilan eksperiment o‘tkazish murakkab bo‘lsa yoki baholash tizimining nazariy asoslarini oldindan sinovdan o‘tkazish zarur bo‘lsa, simulyativ metod eng maqbul variant hisoblanadi. Simulyatsiya jarayonida virtual talabalar guruhi yaratiladi va ular uchun turli parametrlar — faollik, muloqot chastotasi, g‘oya generatsiyasi, topshiriq bajarish tezligi, liderlik potentsiali — belgilab olinadi. Ushbu parametrlar o‘zaro ta’sir qiluvchi murakkab tizim sifatida modellashtirilib, baholash mezonlari turli ssenariylarda sinovdan o‘tkaziladi. Bunda baholash ulushi o‘zgartirilganda natijalar qanday o‘zgarishi, o‘zaro baholashning adolatlilikka ta’siri yoki jarayon baholashning free-rider muammosini kamaytirishdagi samaradorligi oldindan prognoz qilinadi. Simulyativ metodologiya baholash tizimini amaliyotga tatbiq etishdan oldin sinab ko‘rish, xatoliklarni aniqlash va modelni optimallashtirish imkonini beradi. 6. Pedagogik eksperiment metodologiyasi Pedagogik eksperiment kollaborativ baholash tizimini real o‘quv sharoitida tekshirishga imkon beruvchi eng amaliy metodologiyalardan biridir. Eksperiment jarayonida ta’lim oluvchilar ikki guruhga bo‘linadi: eksperimental guruhda yangi baholash tizimi joriy etiladi, nazorat guruhida esa an’anaviy baholash usuli qo‘llanadi. Natijada yangi tizimning talaba faolligi, motivatsiyasi, hamkorlik samaradorligi, guruh dinamikasi va o‘quv natijalariga ta’siri aniq ko‘rsatkichlar orqali o‘lchanadi. Pedagogik eksperiment orqali baholash tizimining amaliy maqbulligi, uning talabalarga ta’sir darajasi, psixologik moslashuv jarayoni va umumiy samaradorligi ilmiy asosda aniqlanadi. Shu tariqa, ushbu metodologiya taklif etilayotgan baholash modelining amaliyotga tatbiq etilishi mumkinligini isbotlaydi. 1-jadval Tavsiya etiladigan metodologiya Baholash muammolarini nazariy ochish Nazariy tahlil Talabalar fikri, guruhdagi rollarni o‘rganish Kvalitativ metodlar Baho adolatliligi va ballar o‘zgarishini o‘lchash Miqdoriy metodlar Muammoni har tomonlama ochish Aralash (mixed) metod Baholash modellarini sinash Simulyatsiya Real o‘zgarishni isbotlash Pedagogik eksperiment Mazkur tadqiqotda qo‘llanilgan simulyativ model uchun 12 nafar ishtirokchidan iborat guruh tanlab olindi. Simulyativ baholash bo‘yicha olib borilgan tajriba kompyuter modeliga asoslangan bo‘lib, u Python dasturlash muhiti yordamida tashkil etildi. Jarayonni amalga oshirishda ilmiy hisob-kitoblar uchun maxsus kutubxonalar — NumPy, Pandas va Matplotlib — INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 636 qo‘llandi. Bu vositalar virtual talabalarning faoliyatini turli parametrlar asosida modellashtirish, ma’lumotlarni tahliliy jadvalga joylashtirish va baholash natijalarini ishonchli matematik asosda hisoblash imkonini berdi. Simulyatsiya jarayonida faollik, sifat, muloqot va liderlik kabi ko‘rsatkichlar har bir talaba uchun alohida qiymatga ega bo‘lib, ular belgilangan vazn koeffitsientlari asosida umumiy formulaga birlashtirildi. Ushbu hisoblash mexanizmi yakuniy ballarni avtomatik tarzda generatsiya qilishga va talabalar reytingini aniqlashga imkon yaratdi. Modellashtirish yondashuvi, real guruhlarda eksperiment o‘tkazmasdan turib, baholash tizimining ishlash mexanizmlarini sinovdan o‘tkazish hamda turli ssenariylarni taqqoslash imkoniyatini berdi. Tajriba natijalari kollaborativ o‘qitishda baholash ko‘p qirrali jarayon ekanini ko‘rsatdi. Yakuniy baho faqat bitta ko‘rsatkichga asoslanmay, aksincha talabaning psixologik, kognitiv va ijtimoiy faoliyat elementlarining o‘zaro uyg‘unlashgan tizimi orqali shakllandi. Simulyatsiya davomida virtual talabalarning har biri uchun to‘rtta asosiy parametr belgilandi va ularning kombinatsiyasi orqali yakuniy ball hosil qilindi. Natijalardan ko‘rinishicha, eng yuqori baholarga ega bo‘lgan ishtirokchilar odatda yuqori muloqot faolligi va barqaror ishtirok namoyon qilgan talabalar bo‘ldi, bu esa kollaborativ jarayonda kommunikativ kompetensiyaning ustun rolini tasdiqlaydi. Shunday qilib, baholash tizimida faqat faol bo‘lish yetarli emas, balki fikrning mazmundorligi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Yuqori o‘rinlarni egallagan talabalar nafaqat faol bo‘lgan, balki sifatli va mazmunli fikr bildirgan ishtirokchilardir. Bu holat kollaborativ baholashda faollikning o‘zi yetarli emasligini, samarali baholash sifat ko‘rsatkichlari bilan ham bog‘liqligini yaqqol namoyon qiladi. Aksincha, past natijalarga ega bo‘lgan talabalar, ko‘pincha, muloqotda sustlik yoki o‘z hissasini yetarli darajada qo‘sha olmaslik kabi omillar bilan ajralib turgan. Bu baholash tizimi talabaning alohida kuchli tomoniga emas, balki ko‘p komponentli kompetensiyalar to‘plamiga tayanishini ko‘rsatadi. Simulyativ tahlil jarayonida liderlik parametri ham muhim omil sifatida namoyon bo‘ldi. Har qanday vaziyatda bu ko‘rsatkichning ulushi boshqa parametrlar bilan taqqoslaganda pastroq bo‘lishiga qaramay, ayrim talabalar uchun aynan shu omil yakuniy bahoni sezilarli darajada oshirgan. Masalan, o‘rtacha faollik ko‘rsatkichi bo‘lgan, biroq liderlik jihatidan kuchli talabalarning umumiy reytingi ko‘proq bo‘lgani aniqlangan. Bu esa kollaborativ jarayonda tashabbuskorlik, jarayonni boshqarish va guruhni yo‘naltirish kabi kompetensiyalarning o‘quv natijasiga bevosita ta’sirini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, baholash mezonlariga berilgan og‘irlik koeffitsientlari natijaning shakllanishiga sezilarli ta’sir qilishi aniqlangani uchun, darsning maqsadiga mos holda ularni qayta moslashtirish zarurligi ko‘rsatib berildi. Tahlillar baholash tizimining adolatliligini baholash imkonini ham berdi. Ayrim talabalarda faollik past bo‘lsa-da, yuqori sifat ko‘rsatkichi ularning ballini balanslashtirgani kuzatildi. Ayniqsa, parametrlar orasida birining haddan tashqari ustuvorlik qilmasligi, yakuniy natijani sun’iy ravishda o‘zgartiruvchi holatlarning oldini oldi. Shu bois simulyatsiya orqali qurilgan baholash tizimi real kollaborativ o‘qitish jarayonida uchraydigan adolatsizlik xavfini kamaytirishi mumkin. Tajribada bir nechta metodologik yondashuvlar birgalikda qo‘llandi. Avvalo, nazariymetodik tahlil orqali baholash mezonlari ilmiy asosda tanlab olindi. Keyinchalik miqdoriy yondashuv yordamida har bir parametr sonli qiymatga aylantirildi va yakuniy natijalar matematik modellashtirish asosida hisoblab chiqildi. Simulyativ yondashuv esa mazkur baholash tizimini real tajribasiz sinovdan o‘tkazish imkonini yaratdi. Shu bilan birga, parametrlarning INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 637 mazmuniy tabiatiga ko‘ra sifat yondashuvi ham mavjud bo‘lgani uchun, tadqiqot aralash metodologiya xususiyatlarini namoyon qildi. Bu jarayonni pedagogik eksperiment modeliga tayyorgarlik bosqichi sifatida baholash mumkin. Quyidagi 2-jadvalda simulyatsiya asosida shakllangan talabalarning parametrlar kesimidagi umumiy natijalari keltirilgan bo‘lib, ular yakuniy ballarning qanday shakllanganini aniq tasvirlaydi. 2-jadval Talabalar baholanishi natijalari Talaba Faollik Sifat Muloqot Liderlik Yakuniy baho Talaba 12 0.97 0.37 0.81 0.52 0.689 Talaba 10 0.71 0.14 0.95 0.66 0.579 Talaba 2 0.95 0.21 0.79 0.10 0.568 Talaba 8 0.87 0.29 0.17 0.91 0.561 Talaba 1 0.37 0.83 0.46 0.30 0.518 Talaba 3 0.73 0.18 0.20 0.68 0.453 Talaba 9 0.60 0.61 0.07 0.26 0.446 Talaba 4 0.60 0.18 0.51 0.44 0.433 Talaba 11 0.02 0.29 0.97 0.31 0.335 Talaba 6 0.16 0.52 0.05 0.50 0.296 Talaba 5 0.16 0.30 0.59 0.12 0.283 Talaba 7 0.06 0.43 0.61 0.03 0.277 Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, har bir talabaga berilgan parametrlarning vaznli kombinatsiyasi yakuniy natijani belgilagan. Bu ko‘rsatkichlar kollaborativ baholashning murakkab, ko‘p faktorlar tabiatini yaqqol aks ettirmoqda. Xulosa. O‘tkazilgan simulyativ tadqiqot natijalari kollaborativ o‘qitishda baholash jarayoni ko‘p komponentli, murakkab va ijtimoiy-psixologik omillar bilan to‘yinib boradigan tizim ekanini tasdiqladi. Tadqiqot modeli turli parametrlardan — faollik, sifat, muloqot va liderlikdan — iborat bo‘lib, ularning birgalikdagi ta’siri yakuniy bahoning shakllanishida hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, baholash jarayonida faqat faol ishtirokning o‘zi yetarli emas; guruhdagi kommunikativ faollik, fikrning sifat jihatdan boyligi va tashabbuskorlik talabaning yakuniy reytingiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Aynan shu jihat kollaborativ o‘qitishning asosiy tamoyili — o‘zaro hamkorlik va mazmunli muloqot — baholash jarayonining markazida bo‘lishi lozimligini isbotlaydi. Simulyativ tahlil liderlik kompetensiyalarining ham baholashda muhim o‘rin tutishini ko‘rsatdi. Liderlik vazni boshqa parametrlar bilan taqqoslanganda nisbatan past bo‘lsa-da, ayrim talabalar reytingida aynan shu parametr natijani sezilarli oshirgan. Bu holat kollaborativ jarayonda tashabbuskorlik, boshqaruvchanlik va guruhni yo‘naltirish kabi ko‘nikmalarni INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 638 baholash tizimiga integratsiya qilish zarurligini anglatadi. Shuningdek, simulyatsiya baholash tizimida adolatlilik, shaffoflik va balansni ta’minlashning muhimligini ko‘rsatdi. Parametrlar ulushining haddan tashqari og‘ir bo‘lishi yoki aksincha, yetarlicha hisobga olinmasligi natijalarni sun’iy o‘zgartirish xavfini tug‘dirishi aniqlandi. Shu sababli baholash mezonlari darsning maqsadi, o‘quv vazifasi va guruhning psixologik xususiyatlariga mos holda qayta ko‘rib chiqilishi lozim. Tadqiqotda qo‘llangan nazariy, miqdoriy, sifat, aralash, simulyativ va pedagogikeksperimental metodologiyalar bir-birini to‘ldirgan holda baholash jarayonini turli jihatlardan tahlil qilish imkonini berdi. Bunday yondashuv baholash tizimini kompleks ko‘rinishda o‘rganish, uning ishlash mexanizmlarini aniqlash va baholashda uchraydigan nomutanosibliklarni ilmiy asosda bartaraf etish imkonini yaratdi. Ayniqsa, simulyativ model baholash tizimining kuchli va zaif tomonlarini xavfsiz, nazoratli muhitda sinash imkonini bergani bilan ahamiyatlidir. Umuman olganda, olib borilgan tajriba kollaborativ o‘qitishda baholash tizimini takomillashtirish, baholashning adolatli, shaffof va kompetensiyaviy asoslangan modelini yaratish, hamda talabalarning o‘quv jarayonidagi ishtirokini chuqur tahlil qilish uchun mustahkam ilmiy asos taqdim etdi. Mazkur natijalar amaliyotda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan baholash mexanizmlarini shakllantirish, o‘quv jarayoniga moslashtirilgan differensial yondashuvlarni ishlab chiqish va kollaborativ o‘qitish mazmunini boyitishga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Anderson L.W., Krathwohl D.R. A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. New York: Longman, 2001. – 352 p. 2. Johnson D.W., Johnson R.T., Smith K. Cooperative Learning: Improving University Instruction by Basing Practice on Validated Theory. Journal on Excellence in College Teaching, 2014, 25(3). – 85–118. 3. Slavin R.E. Cooperative Learning: Theory, Research, and Practice. Boston: Allyn & Bacon, 1995. – 251 p. 4. Khalilova N.Dj. The effect of collaborative learning and its impact on students’ performance. Обучение, развитие, воспитание в современном образовательном процессе. – 2023. – с. 20-24. 5. Vygotsky L. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press, 1978. – 159 p. 6. Lave J., Wenger E. Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Cambridge University Press, 1991. – 138 p. 7. Black P., Wiliam D. Assessment and Classroom Learning. Assessment in Education, 1998, 5(1). – 7–74. 8. Khalilova N.Dj. Factors influencing the effectiveness of collaborative learning. Актуальные исследования. – 2023. – №. 26. – с. 43. 9. Nicol D., Macfarlane‐Dick D. Formative Assessment and Self‐Regulated Learning: A Model and Seven Principles. Studies in Higher Education, 2006, 31(2). – 199–218. 10. Brookhart S. How to Give Effective Feedback to Your Students. ASCD, 2017. – 144 p. 11. Lai P. Collaborative Learning and AI-Based Assessment: A Systematic Review. Educational Technology & Society, 2021, 24(4). – 34–47.