Pulpitlarni devital usulda davolashning afzalliklar

PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Pulpitlarni devital usulda davolashning afzalliklar Xakimova Zilola Qahramonjonovna – Propedevtik stomatologiya kafedrasi mudiri Abdumalikov Olimjon Rasuljon oʻgʻli - Stomatologiya fakulteti magistri Andijon davlat tibbiyot instituti, Andijon, Oʻzbekiston Annotatsiya: Ushbu maqolada Pulpitlarni devital usulda davolashning afzalliklari,muhum ko’rsatmalar, ko’pincha yuzaga keladigan xatoliklar va qo’llash mumkin bo’lmagan holatlar haqida ma’lumotlar berilgan. Kalit so‘zlar: devitalis, paraformaldegid, applikatsion usul, Gates– Glidden, pulpotomiya, pulpektomiya. Devital (lot. devitalis — “hayotsizlantirilgan”) usul — bu pulpitni davolashning ikki bosqichli usulidir. Avval yallig‘langan nerv maxsus pasta yordamida “o‘ldiriladi”, bir necha kundan keyin esa u olib tashlanadi va kanallar plombalanadi. Ilgari buning uchun mishyak ishlatilgan, ammo hozirda paraformaldegid asosidagi xavfsiz preparatlar qo‘llaniladi. Ular yumshoqroq ta’sir qiladi va tasodifan tishdan tashqariga chiqib ketsa ham to‘qimalarni zaharlamaydi. Nima uchun nervni darhol olib tashlamaymiz? Ba’zan pulpa shunchalik yallig‘langanki, hatto kuchli og‘riqsizlantirish ham ta’sir qilmaydi. Yoki bemor ignadan nihoyatda qo‘rqadi. Bunday holatda devital usul “qutqaruv” bo‘ladi — nerv og‘riqsiz holda “uyquga ketadi”, va biz keyingi tashrifda bemalol ishlay olamiz. Qachon qo‘llanadi? Bu usul hamma holatlar uchun emas! U quyidagilarda qo‘llanishi mumkin:  O‘tkir pulpit kuchli yiringli jarayon tufayli anesteziya qilish imkonini bermasa.  Bemor anestetiklarga allergiyaga ega bo‘lsa (kam uchraydi, ammo bo‘lishi mumkin). PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E)  Og‘riqni tezda kamaytirish zarur bo‘lsa, lekin to‘liq davolashga vaqt bo‘lmasa (masalan, bemor safarga ketayotgan bo‘lsa). Ammo gangrenoz pulpit yoki kista bo‘lsa, bu usul mos kelmaydi — bunday holatlarda kanallarni darhol tozalash zarur. Davolash qanday o‘tadi? Bosqichma-bosqich Birinchi tashrif Birinchi bosqich. Og‘iz bo‘shlig‘ini tozalash, og‘riqsizlantirish (applikatsion usul, analgetiklar qabul qilish, tinchlantiruvchi preparatlar, audioanesteziya va boshqalar). Ikkinchi bosqich. Kariyes o‘chog‘ining qisman kavitasini ishlov berish, tish bo‘shlig‘ini ochish, devitalizatsiya qiluvchi pasta qo‘yish va germetik bog‘lamni qo‘yish. Pulpa keskin og‘riqli bo‘lgani uchun yumshagan dentinni o‘tkir ekskavator bilan olib tashlash mumkin. Kariyes bo‘shlig‘iga ishlov berish qisman bajariladi — pulpa uchun yaxshi kirish yo‘lini ta’minlash va germetik bog‘lamning mahkamlanishi uchun sharoit yaratish maqsadida. O‘tkir pulpitni davolashda pulpa shoxi ustini ochish majburiy shart hisoblanadi. Tish bo‘shlig‘i o‘tkir ekskavator yoki sharsimon bor yordamida kariyes bo‘shlig‘i tubida joylashgan yumshagan dentinni qatlamma-qatlam olib tashlash orqali, pulpa shoxi proyeksiyasida ochiladi. Agar tish bo‘shlig‘i ochilganda kuchli og‘riq paydo bo‘lsa, kariyes bo‘shlig‘iga paxta tamponcha yordamida anestezik qo‘yish lozim. Tish bo‘shlig‘ini ochish natijasida yallig‘lanish ekssudatining chiqib ketishi uchun sharoit yaratiladi, bu esa og‘riqning kamayishiga olib keladi, ayniqsa o‘tkir yiringli pulpitda. Og‘riq to‘xtagandan so‘ng ochilgan pulpa sohasiga zond yordamida devitalizatsiya qiluvchi pasta qo‘yiladi, uning ustiga biroz anestezik bilan namlangan paxta tampon qo‘yiladi va tish bo‘shlig‘i germetik bog‘lama (suvda eritiladigan sun’iy dentin) bilan ehtiyotkorlik bilan, bosimsiz yopiladi. PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Mishyakli pasta qo‘llanilganda alohida e’tibor kariyes bo‘shlig‘ining germetik yopilishiga qaratilishi kerak — mishyak kislotasi bog‘lama bilan bo‘shliq devorlari orasidan sizib chiqmasligi juda muhim. Agar bog‘lama germetik qo‘yilmasa, mishyak kislotasi toksik papilllit yoki lokal parodontitga olib kelishi mumkin. Pasta bir ildizli tishlarda — 24 soat, ko‘p ildizli tishlarda — 48 soatga qo‘yiladi. Ikkinchi tashrif Birinchi bosqich. Bemorni so‘rab-surishtirish va obyektiv ko‘rikdan so‘ng germetik bog‘lama olib tashlanadi va kariyes bo‘shlig‘iga yakuniy ishlov beriladi. Xatolarga yo‘l qo‘ymaslik uchun tish bo‘shlig‘ini ochishdan oldin uning topografiyasini yaxshi bilish lozim. Tish bo‘shlig‘i anatomiyasi, uning shakli va chuqurligi haqida yetarli bilim bo‘lmasa, perforatsiya yoki ortiqcha dentin olib tashlash xavfi mavjud. Kontakt yuzasidagi kariyes bo‘shliqlari (kesuvchi tishlar va qoziq tishlarda) til tomonga, premolyar va molyarlarda esa chaynash yuzasiga o‘tkaziladi, undan so‘ng tish bo‘shlig‘i ochiladi. Faqat shundan keyin ikkinchi bosqichga o‘tiladi. Ikkinchi bosqich. Tish bo‘shlig‘ini ochish. Tish bo‘shlig‘i gumbazi fissurali bor yordamida kesib tashlanadi, kariyes bo‘shlig‘i devorlari tish bo‘shlig‘i devorlariga o‘tishi kerak. Uchinchi bosqich. Pulpa amputatsiyasi (pulpotomiya). Pulpa amputatsiyasi premolyar va molyarlarda o‘tkir ekskavator yoki sharsimon bor yordamida amalga oshiriladi. To‘g‘ri bajarilgan amputatsiya operatsion maydonning yaxshi ko‘rinishini ta’minlaydi: kanallar kirishlari va ulardagi kulrang-qizg‘ish pulpa ko‘rinib turishi kerak. To‘rtinchi bosqich. Kanal og‘izlarini ochish va ularning og‘iz qismidagi pulpasini olib tashlash. Buning uchun nayzasimon bor yoki Gates–Glidden tipidagi borlar qo‘llaniladi. PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Beshinchi bosqich. Pulpaning ildiz qismini ekstirpatsiya qilish (pulpektomiya). Pulpa ekstraktori yordamida amalga oshiriladi; asbobning uzunligi va o‘lchami davolanayotgan tishning ildiz kanali hajmiga mos bo‘lishi kerak. Oltinchi bosqich. Kornevoy kanallarning medikamentoz va instrumental ishlovi. Pulpani mishyakli pasta yordamida devitalizatsiya qilgandan so‘ng, kanal ichiga yod eritmalari, mishyak qoldiqlarini zararsizlantirish uchun unitiol qo‘llanadi; undan keyin kanallar 0,5% furatsillin, 0,1% xlorheksidin eritmalari va boshqa antiseptiklar bilan yuviladi. Instrumental ishlov avvalgi bobda bayon qilingan umumqabul qilingan texnologiyalar bo‘yicha to‘liq hajmda bajariladi. Yettinchi bosqich. Ildiz kanallarini plombalash va tish bo‘shlig‘ini to‘ldirish. Sakkizinchi bosqich. Kariyes bo‘shlig‘ini plombalash. Muhim: pastani 2 haftadan ortiq qoldirish mumkin emas — u ildiz atrofi to‘qimalarini qo‘zg‘atishi mumkin. Shuning uchun ikkinchi tashrifni o‘tkazib yubormang! Usulning afzalliklari va kamchiliklari Afzalliklari:  Anesteziya ta’sir qilmaydigan “qaysar” nervlarda qo‘l keladi.  Stulda uzoq o‘tirishga hojat yo‘q — davolash ikki qisqa bosqichga bo‘lingan.  Mikroskop ostida bir martalik davolashga nisbatan arzon. PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Kamchiliklari:  Nerv to‘liq o‘lmasligi xavfi bor — bu esa ikkinchi bosqichda og‘riqqa sabab bo‘lishi mumkin.  Pastadagi moddalarga allergiya bo‘lsa, qo‘llash mumkin emas.  Aniqlik talab qiladi: dozada xato bo‘lsa, asoratlar (masalan, periodontit) rivojlanishi mumkin. Devital yoki Vital usul: qaysi biri yaxshi? Vital usul — nervni bir marta anaesteziya ostida olib tashlashdir. U zamonaviyroq, tezroq, ammo barcha holatlarga mos kelmaydi. Tanlov holatga bog‘liq:  Devital usul — murakkab holatlar, ukoldan kuchli qo‘rquv yoki shoshilinch og‘riqni bartaraf etish uchun.  Vital usul — yosh tishlarda pulpani qisman saqlab qolish kerak bo‘lsa yoki pastaning toksik ta’siridan qochish zarur bo‘lsa. Pasta qo‘yilgandan keyin nima qilish kerak?  2–3 soat davomida og‘riyotgan tish bilan chaynash mumkin emas — vaqtinchalik plomba qattiqlashishga ulgurmaydi.  Birinchi sutkada keskin og‘riq yoki shish paydo bo‘lsa — darhol shifokorga murojaat qiling! Bu pasta milkka tushganini ko‘rsatadi.  Ikkinchi tashrifni kechiktirmang — o‘lik to‘qimalar infeksiyalanishi mumkin. Xulosa qilib aytganda pulpitni devital usulda davolash an’anaviy usullardan biri hisoblanadi. Bu usul xavfsiz hamda qulay usul hisoblanadi, lekin bemor ko’p qatnashi tufayli noqulaylik tug’diradi. Yana hamma bemorlar ham og’riq qolgandan keyin qaytib kelavermaydi, natijada pulpani o’ldirish uchun qo’yilgan malham nojo’ya ta’sir qilishni boshlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Terapevtik stomatologiya (M.Ziyayeva, R.Bahodirova) 2. STOMATOLOGIYA-J.A. Rizaev 2018 yil 3. KOMILOV-Terapevtik Stomatologiya 4. ПУЛЬПИТ. Н.Ф.Данилевский PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E)