ATEROSKLEROZ KASALLIGINING RIVOJLANISHIDA C-REAKTİV OQSIL DARAJASINI AHAMIYATI

“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 244 DOI: https://10.5281/zenodo.17836462 ATEROSKLEROZ KASALLIGINING RIVOJLANISHIDA C-REAKTİV OQSIL DARAJASINI AHAMIYATI Agababyan Irina Rubenovna Ismoilov Rajabboy Maxmayusuf o‘g‘li Samarqand davlat tibbiyot unversiteti O‘zbekiston Respublikasi Samarqand shahri ANNOTATSIYA Oxirgi o‘n yillik davomida ateroskleroz va yallig‘lanish o‘rtasida qarashlar bir qancha uzgardi, unga ko‘ra past intensivlikdagi yallig‘lanish jarayoni aterosklerotik jarayonning shakllanishi va rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. CRO yalligʻlanish jarayonida plazma proteinlaridan biriga aylanadi va bu yalligʻlanishning oʻzi aterosklerotik blyashkalarning shakllanishi, oʻsishi va yorilishi bilan bogʻliq, bu esa oʻz navbatidayurak xurujlari va insultlar kabi yurak-qon tomir kasalliklariga olib keladi. Kalit so‘zlar: Ateroskleroz, CRO, multifokal ateroskleroz. ABSTRACT Over the past decade, the relationship between atherosclerosis and inflammation has changed somewhat, with low-grade inflammation playing a key role in the formation and progression of the atherosclerotic process. CRP is a plasma protein involved in the inflammatory process, and this inflammation is associated with the formation, growth, and rupture of atherosclerotic plaques, which in turn lead to cardiovascular diseases such as heart attacks and strokes. Keywords: Atherosclerosis, CRO, multifocal atherosclerosis. “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 245 Maqsad: C-reaktiv oqsil (CRO) darajasi va ateroskleroz xususiyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlash. Materiallar va usullar. Ikki yoki undan ortiq bo‘lgan qon tomirda ateroskleroz tasdiqlangan, shuningdek, ateroskleroz uchun bir yoki bir nechta xavf omillari bo‘lgan 45 yoshdan oshgan 80 nafar bemor tadqiqot ishiga kiritilgan. Tadqiqot o‘tkazish uchun bemorlar 2023-yil 1-noyabrdan qabul qilingan va tadqiqot davomiyligi 6 oyni tashkel qilib 2024-yil may oyigada yakunlangan. Tadqiqotni yakunlash uchun 80 bemorning maʼlumotlari tahlil qilindi: 1-guruh — CRP darajasi 8mg/L dan kam boʻlgan 40 bemor; 2-guruh - CRO darajasi 5 mg / L dan 7,99 mg / L gacha bo‘lgan 40 bemor. Ikkala guruhdagi bemorlar jinsi bo‘yicha taqqoslangan 1-guruh bemorlarda ayol jinsi ustunlik qildi 2-guruh bemorlarda erkak jinsi ustunlik qildi. Natijalar. Ikkala guruhdagi bemorlarning o‘rtacha yosh chegarasi farqi sezilarli darajada emas. Har ikkala guruh bemorlarda ham tana massasi indeksi sezilarli darajada yuqori edi (30,3). 2-guruh yurak ishemik kasalligi, ateroskleroz kuzatilgan bemorlar guruhida [27,8; 32,4] kg/m2 ga, umumiy xolesterin (5,2 [4,3; 5,8] mmol/l ga, triglitseridlar (1,5 [1,2; 1,9] mmol/l ga, 1-guruh yurak ishemik kasalligi, ateroskleroz va parodontit bilan og‘rigan bemorlar guruhida 28,4 [25,7; 31,7] kg/m2; p<0,001), umumiy xolesterin 4,6 [3,8; 5,7] mmol/l; p<0,001), triglitseridlar 1,4 [1;/l; 5,8] mmol/lga teng. Bundan tashqari, CRO darajasi 5-7,99 mg /L bo‘lgan ateroskleroz va parodontit bo‘lgan bemorlarda 2-bosqich arterial gipertenziya (AH) (34,1% ga nisbatan 25,1%; p = 0,008), atriyal fibrilatsiya (AF) (14,1% ga nisbatan 8,4% (FCCH0); p = 8) surunkali yurak etishmovchiligi (FC00); p = 0) bilan og‘riganligi aniqlandi. NYHA ma’lumotlariga ko‘ra (75,1% ga nisbatan 45,0%; p<0,001) va vaqtinchalik ishemik xurujga duchor bo‘lgan (20,2% ga qarshi 5,8%; p<0,001), shuningdek chuqur tomir trombozi (3,3% ga nisbatan 0,5%; p = 0,004). Shu bilan birga, 1-guruhdagi bemorlarda 1-bosqich gipertenziya (17,5% ga nisbatan 9,9%; p=0,002) va NYHA funktsional “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 246 klassi (FC) 3 CHF (42,4% ga nisbatan 16,1%; p<0,001) bo‘lish ehtimoli sezilarli darajada yuqori edi. 3-bosqich gipertenziya, NYHA FC 1 va 4 CHF, koronar yurak kasalligi, 2-toifa qandli diabet, o‘tkir koronar sindrom va o‘tkir serebrovaskulyar holatning tarqalishida sezilarli farqlar topilmadi (p>0,05). Xulosa. Ateroskleroz kasalligini prognozlashda CROni holatini baholash orqali kasallikning kechishi va og‘irlik darajasini baholashda muhim hisoblanadi. Bemorlarda CROning aniqroq prognostik qiymatini aniqlash orqali aterosklerozning rivojlanish ehtimolini baholab, samarali qarshi kurashish amaliyotlarini ishlab chiqish mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1.Агабабян И. Р., Кобилова Н. А., Норматов О. С. У. ЗАВИСИМОСТЬ УРОВНЯ НЕЙТРОФИЛОВ ОТ СОСТОЯНИЯ ПАРОДОНТА У БОЛЬНЫХ ХРОНИЧЕСКОЙ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА //Journal of cardiorespiratory research. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 9-13. 2. Alimjanovich R. J., Sattor o‘g‘li N. O., Mahmayusuf o‘g‘li I. R. ЗАВИСИМОСТЬ УРОВНЯ НЕЙТРОФИЛОВ ОТ СОСТОЯНИЯ ПАРОДОНТА У БОЛЬНЫХ ХРОНИЧЕСКОЙ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА.(ЛИТЕРАТУРНЫЙ ОБЗОР) //JOURNAL OF BIOMEDICINE AND PRACTICE. – 2023. – Т. 8. – №. 1. 3. Agababyan I. R., ugli Ismoilov R. M. AUTOIMMUNE INFLAMMATION-AS A CAUSAL RELATIONSHIP BETWEEN PERIODONTITIS AND ATHEROSCLEROSIS //Analysis of world scientific views International Scientific Journal. – 2023. – Т. 1. – №. 5. – С. 50-66. 4. KARIMOV D. R. et al. ISHEMIK INSULT BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA YURAK URISH TEZLIGINING O‘ZGARUVCHANLIGINI BAHOLASH //Results of National Scientific Research International Journal. – 2024. – Т. 3. – №. 4. – С. 152165. 5. Агабабян И. Р., Исмаилов Ж. А. методы раннего выявления и лечения осложнений хронической обструктивной болезни легких //Journal of cardiorespiratory research. – 2022. – Т. 3. – №. 3. – С. 25-32.