KONCHILIK TERMINLARINING MAVZUVIY GURUHLAR BO'YICHA TASNIFI: NAZARIY ASOS, QIYOSIY TAHLIL VA AMALIY AHAMIYATI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 871 KONCHILIK TERMINLARINING MAVZUVIY GURUHLAR BO‘YICHA TASNIFI: NAZARIY ASOS, QIYOSIY TAHLIL VA AMALIY AHAMIYATI Kodirova Dilrabo Shamsidinovna NavDU, Ingliz tilshunosligi katta o‘qituvchi https://doi.org/10.5281/zenodo.17836964 Annotatsiya. Ushbu maqolada konchilik sohasiga oid terminlarning mavzuviy guruhlarga ajratilishi, ularning lingvistik xususiyatlari va uch til — o‘zbek, rus hamda ingliz tillari misolida qiyosiy tahlili ilmiy asosda o‘rganiladi. Uch tillik qiyosiy tahlil natijalari konchilik terminologiyasida rus va ingliz tillaridan o‘zlashmalar ustunligini, ayrim birliklarda semantik noaniqlik va variantlilik mavjudligini ko‘rsatadi. Shuningdek, terminlarning tizimlashtirilishi yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagani ilmiy-texnik matnlarda izchillikni susaytirayotgan omillardan biri sifatida baholanadi. Tadqiqot yakunida konchilik sohasida terminlarni barqarorlashtirish, milliy standartlarni yaratish va ko‘p tilli terminografik resurslarni ishlab chiqish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: konchilik terminologiyasi; mavzuviy tasnif; terminlar tizimi; qiyosiylingvistik tahlil; ingliz tili; rus tili; o‘zbek tili; texnik tarjima; terminografiya; standartlashtirish; semantik tahlil; geologik terminlar; texnologik jarayonlar; xavfsizlik terminlari. Kirish Tog‘-kon sanoati - bu geologiya, texnika va iqtisodiyot kesishmasida joylashgan murakkab va ko‘p vazifali tizimdir. Uning samarali faoliyati nafaqat texnik jihozlar va geologik ma’lumotlarga, balki aniq va tizimli terminlarning mavjudligiga ham bog‘liq bo‘ladi. Konchilik ishlarida qo‘llaniladigan terminlar uskunalar tavsifida, ishlab chiqarish jarayonlarida, xavfsizlik texnikasi qoidalarida, moliyaviy hisob-kitoblarda va me’yoriy hujjatlarda bir xil tushunishni ta’minlashi kerak. Shu jihatdan terminologiya soha ichida ma’lumot almashinuvi, texnik hujjatlar ishlab chiqish, xalqaro hamkorlik, ilmiy tadqiqotlar hamda kasbiy ta’lim uchun fundamental zamin yaratadi. Terminlarning mavzuviy tasnifi — sohadagi terminlarni ma’lum funksional va semantik guruhlarga ajratish jarayoni — ilmiy tadqiqotlar va amaliy faoliyat uchun bir nechta muhim vazifani hal qiladi. Birinchidan, mavzuviy tasnif terminlarni tizimlashtirib, ular orasidagi semantik va paradigmatik bog‘liqliklarni ko‘rsatadi; bu esa lug‘at tuzish va terminografiya uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. Ikkinchidan, tasnif tarjima va texnik tarjima jarayonlarini soddalashtiradi: tarjimon va mutaxassis qaysi termin qanday kontekstlarda ishlatilishini bilgan holda aniq va mos ekvivalentni tanlashi mumkin bo‘ladi. Uchinchi jihatdan, mavzuviy guruhlar orqali terminlarni standartlashtirish osonlashadi — milliy va mintaqaviy standartlar mazkur guruhlar bo‘yicha aniq tavsiflar, ta’riflar va foydalanish qoidalarini belgilaydi. Ushbu ish doirasida terminlar sakkiz asosiy mavzuviy guruhga ajratiladi: (1) geologiya va tog‘ jinslari; (2) qurilmalar va mexanizmlar; (3) asbob-uskunalar; (4) texnologik jarayonlar; INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 872 (5) xavfsizlik va mehnat muhofazasi; (6) materiallar va xom ashyolar; (7) o‘lchov birliklari va texnik parametrlar; (8) yarim tayyor mahsulotlar va konstruktiv elementlar. Har bir guruh o‘z ichida ichki subkategoriya va semantik tarmoqlarga bo‘linib, terminlarning morfologik yasalishi, leksik semantik xususiyati hamda kontekstual ishlatilishi bo‘yicha tahlil qilinadi. Ushbu yondashuv birlikning ichki strukturasi va tashqi funksiyasini birgalikda ko‘rib chiqish imkonini beradi — ya’ni termin ham o‘z ma’nosi, ham amaliy qo‘llanish doirasiga ega ekanligi aniqlanadi. Lingvistik nuqtai nazardan, uch tillik (ingliz, o‘zbek, rus) qiyosiy tahlil terminning yasalishi (kompaundlar, suffiksatsiya, qal’unkor o‘zlashuv), semantik doirasi (noaniqlik, polisemiya, sinonimiya) va pragmatik funksiyasini (texnik matn, hujjat, o‘quv-material) ochib beradi. Masalan, texnologik jarayonlar guruhidagi atamalar ingliz tilida ko‘pincha gerund/nominalizatsiya («drilling», «blasting») orqali ifodalanadi, rus tilida esa «-ние» kabi sufikslar yordamida nominalizatsiya kuchliroq, o‘zbek tilida esa otlashgan fe’l shakllari («burg‘ilash», «portlatish») keng tarqalgan. Bunday grammatik farqlar tarjima strategiyasini belgilaydi: kontekstga qarab fe’lni ot yoki birikma sifatida tarjima qilish zarurati paydo bo‘ladi. Xuddi shunday, qurilmalar va mashinalar nomlari (masalan, excavator / экскаватор / ekskavator) o‘zbek tilida ko‘pincha ruscha transliteratsiya qilingan shaklda qabul qilingan, bu esa milliy terminologiyani rivojlantirish va normativlashtirish uchun qo‘shimcha choralarni talab qiladi. Semantik aniqlik va terminotexnik barqarorlikni ta’minlash uchun har bir mavzuviy guruh bo‘yicha quyidagi elementlarni ishlab chiqish tavsiya etiladi: aniq ta’rif (terminograflar uchun testable definition), kontekstual foydalanish misollari (praktik matnlardan real misollar), terminning sinonim va antonimlari, shuningdek, uning tarjima ekvivalentlari va texnik xususiyatlari. Bunday yondashuv lug‘at tuzishda — ayniqsa uch tillik (o‘zbek-rus-ingliz) lug‘atlarda — terminning akademik va amaliy jihatlarini birlashtirishga yordam beradi. Standartlashtirish jarayonida mavzuviy tasnif milliy va mintaqaviy normativ hujjatlar (GOST tipi hujjatlar, milliy standartlar yoki texnik shartnomalar) bilan uyg‘unlashtirilishi zarur. Xalqaro hamkorlik esa ingliz tilidagi standartlar (ISO va boshqa xalqaro tashkilotlar) ga mos keluvchi tarjimalarni talab qiladi; shu bois, terminlarni mavzuviy guruhlar bo‘yicha tasniflash xalqaro va milliy talablarni bir-biri bilan integratsiyalash imkonini yaratadi. Natijada, bu yondashuv nafaqat terminlarni metodologik jihatdan tartibga soladi, balki konchilik sohasidagi texnik bilimlarning uzluksiz almashinuvi, xavfsizlik standartlarining uyg‘un qo‘llanilishi va kasbiy ta’limning zamonaviy talablar darajasiga olib chiqilishiga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, mavzuviy tasnif — bu terminlarning ham ontologik (ma’no va struktura) ham amaliy (tarjima, standartlashtirish, ta’lim) jihatdan markaziy vositasi. Dissertatsiyaning keyingi bo‘limlarida har bir guruh bo‘yicha tarixiy rivojlanish, termin yaratilish mexanizmlari, amaliy misollar va taksonomik tuzilmalar batafsil ko‘rib chiqiladi hamda uch tillik lug‘at asosida model namunalar taqdim etiladi. Tadqiqot metodologiyasi Ushbu tadqiqotning metodologik asosini nazariy-analitik yondashuv hamda qiyosiylingvistik tahlil tashkil etadi. Metodologiya konchilik terminologiyasining mazmuniy, semantik va struktur xususiyatlarini aniqlashga, shuningdek ularni uch til — o‘zbek, rus va ingliz tillarida qiyosiy o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqot metodlari tizimli yondashuv talablariga javob berib, INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 873 terminlarning shakllanishi, qo‘llanilishi va standartlashtirilishiga oid ilmiy xulosalar chiqarishga imkon beradi. Metodologiya quyidagi asosiy komponentlarni o‘z ichiga oladi: 1. Mavzuviy klassifikatsiya. Konchilikka oid terminlar semantik maydon, funksional vazifasi va qo‘llanish konteksti asosida guruhlarga ajratiladi. Bunday tasnif terminologik tizimning ichki tuzilishini aniqlash, terminlar o‘rtasidagi paradigmatik va sintagmatik aloqadorlikni yoritish hamda ularni tahlil qilish jarayonini osonlashtiradi. 2. Korpus tahlili. Tahlil jarayonida konchilik sohasiga oid texnik pasportlar, ekspluatatsiya bo‘yicha qo‘llanmalar, ilmiy maqolalar, geologik hisobotlar kabi materiallar nazariy manba sifatida inobatga olinadi. Ushbu matnlar asosida terminlarning haqiqiy qo‘llanilishi, ularning birikma hosil qilish xususiyati va uslubiy chegaralari aniqlanadi. 3. Lingvistik qiyoslash. Terminlarning morfologik tuzilishi, semantik doirasi, leksik ma’nosi va funksional xususiyatlari ingliz, rus va o‘zbek tillari misolida solishtiriladi. Qiyosiy-lingvistik tahlil uch tildagi ekvivalentlik darajasi, sinonimiya va polisemiya holatlarini aniqlashga yordam beradi, shuningdek tarjima jarayonidagi muammolarni yoritadi. 4. Terminografik tahlil. Tadqiqot jarayonida lug‘at tuzish tamoyillari, standartlashtirish talablari, terminlarning normativ shakllari va ularning kodifikatsiya jarayonlari o‘rganiladi. Bu yondashuv amaliy terminologiya, xususan, konchilik sohasida ikki va ko‘p tilli lug‘atlar yaratish uchun metodik asos vazifasini bajaradi. Mavzuviy guruhlar va ularning lingvistik tahlili Tadqiqot doirasida konchilik sohasiga oid terminlar mazmuniy va funksional xususiyatlariga ko‘ra sakkiz asosiy guruhga ajratildi. Ushbu guruhlar konchilik terminologiyasining tizimli tuzilishini belgilaydi, tarjima jarayonini soddalashtiradi, o‘quv jarayonida aniq leksik birliklardan foydalanish imkonini yaratadi va terminlarning xalqaro standartlarga mos ravishda unifikatsiyasiga xizmat qiladi. Quyida har bir guruh bo‘yicha nazariy sharh, lingvistik xususiyatlar va uch til misolida qiyosiy tahlil bayon qilinadi. Geologiya va tog‘ jinslari terminlari. Konchilik terminologiyasining eng fundamental qatlamini geologik tushunchalar tashkil etadi. Ushbu guruhga ruda turlari, tog‘ jinslari, qatlamlar, geotexnik tuzilmalar va mineralogik birliklarni ifodalovchi terminlar kiradi. Geologik nomenklatura konchilik jarayonlarining boshlang‘ich bosqichi — razvedka, baholash, qazib olish strategiyasini ishlab chiqish va xavfsizlik choralarini belgilash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan: tog‘ jinslari — горные породы — rocks, ruda — руда — ore, qatlam/plast — пласт — layer/bed, mineral — минерал — mineral. Qiyosiy tahlilda ingliz tili terminlari ko‘pincha yunoncha-lotincha ilmiy asosga ega bo‘lib, xalqaro akademik standartlarda mustahkam joylashgan. Rus tilidagi terminlar esa GOST va Sovet ilmiy maktabi standartlari orqali izchil tartiblangan. O‘zbek tilida ayrim geologik terminlar hanuz semantik jihatdan keng qamrovli bo‘lib, bir terminning bir nechta kontekstual ma’noga ega bo‘lishi tarjima jarayonida noaniqliklar keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, ruscha пласт atamasi aniq geologik qatlamni bildirsa, o‘zbekchada qatlam va plast farqlanmay qo‘llanadigan holatlar mavjud. Qurilmalar va mexanizmlar nomlari. Ushbu guruh konchilik jarayonida foydalaniladigan yirik texnik qurilmalar va mexanizmlarni qamrab oladi: ekskavatorlar, INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 874 konveyerlar, burg‘ilash platformalari, buldozerlar va boshqa og‘ir texnika. Bular kon infratuzilmasining asosiy funksional qismini tashkil etib, ularning nomlanishida aniqlik texnologik jarayonlarning to‘g‘ri boshqarilishi uchun alohida ahamiyatga ega. Masalan: ekskavator — экскаватор — excavator, buldozer — бульдозер — bulldozer, burg‘ilash qurilmasi — буровая установка — drilling rig. Qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilidagi qurilma nomlari asosan birikma (compound) shaklida bo‘lib, texnik tavsifni bevosita aks ettiradi (drilling rig, conveyor belt). Rus va o‘zbek tillarida esa terminlarning ko‘pchiligi transliteratsiya asosida shakllangan. O‘zbek tilida ruscha shakllar ustun bo‘lib, global amaliyot esa inglizcha terminlarni qo‘llashni talab qiladi. Asbob-uskunalar terminologiyasi. Bu guruhga kichik o‘lchamdagi, amaliy ish jarayonida qo‘llanadigan qo‘l asboblari kiradi: bolg‘alar, burg‘ular, qisqichlar, burama asboblar va boshqalar. Ularning lug‘aviy raishtiligi konchilikdagi kundalik texnik muloqotning samarali kechishini ta’minlaydi. Masalan: qisqich — зажим — clamp/socket, bolg‘a — молоток — hammer, burama asbob — отвёртка — screwdriver. Ingliz va rus tillaridagi asbob nomlari ko‘pincha universal bo‘lib, texnik tillarda keng qo‘llanadi. O‘zbek tilida esa ba’zan bir narsaga bir nechta nom berilishi (masalan, qisqich, klamp) sinonimiya muammosini yuzaga keltiradi. Texnologik jarayonlar terminlari . Konchilikda amalga oshiriladigan asosiy texnologik operatsiyalar: burg‘ilash, portlatish, qazib olish, saralash, maydalash, boyitish va boshqalar ushbu guruhni tashkil etadi. Jarayon nomlarining ilmiy aniqligi ishlab chiqarish rejalarini tuzishda, xavfsizlik qoidalarini belgilashda muhim. Masalan: burg‘ilash — бурение — drilling, portlatish — взрывание — blasting, boyitish — обогащение — enrichment. Ingliz tilida jarayonlar asosan -ing qo‘shimchasi bilan, rus tilida -ние sufiksi bilan ifodalanadi; o‘zbek tilida esa o‘tgan yoki hozirgi zamon fe’lining otlashgan shakli qo‘llanadi. Ushbu grammatik farqlar tarjimada nominalizatsiya muammolarini keltirib chiqaradi. Xavfsizlik va mehnat muhofazasi terminlari. Konchilik eng xavfli ishlab chiqarish yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, xavfsizlikka oid terminlar ushbu sohada hal qiluvchi ahamiyatga ega. Himoya vositalari, favqulodda holat choralarini bildiruvchi terminlar, monitoring va nazorat tizimlari nomlari ushbu guruhga kiradi. Masalan: himoya kiyimi — защитная одежда — protective clothing, gaz detektori — газоанализатор — gas detector, favqulodda chiqish — аварийный выход — emergency exit. Tarjimada xalqaro normalar (ISO, OSHA va boshqalar) asosiy manba sifatida xizmat qiladi. O‘zbek tilida ayrim xavfsizlik terminlari hali to‘liq normallashtirilmagan va bir nechta variantda uchrashi mumkin (masalan, evakuatsiya yo‘li / favqulodda chiqish yo‘li). Materiallar va xom ashyolar nomlari. Konchilikda foydalaniladigan materiallar, metallar, qotishmalar, yarim tayyor mahsulotlar va boshqa texnologik resurslar nomlari ushbu guruhga kiradi. Bu atamalar ishlab chiqarish texnologiyasi va iqtisodiy tahlil uchun muhim. Masalan: shag‘al — щебень — gravel, prokat — прокат — rolled metal, qotishma — сплав — alloy. Material nomlari ko‘pincha texnik va tijoriy terminologiya bilan bog‘liq bo‘lib, ingliz tilida xalqaro bozor atamalari ustunlik qiladi. O‘zbek tilida ayrim material terminlarining to‘liq qo‘llanish standartlari mavjud emas. O‘lchov birliklari va texnik parametrlar. Chuqurlik, bosim, harorat, tezlik, diametr kabi parametrlar konchilik jarayonining texnik asosini tashkil etadi. Masalan: chuqurlik — глубина — depth, bosim — давление — pressure, harorat — температура — temperature. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 875 Ko‘pchilik birliklar SI tizimiga asoslanganligi sababli terminologiya umumiy va universal sanaladi. Shunga qaramay, parametr nomlarining kontekstga ko‘ra turlicha tarjima qilinishi (masalan, working depth, seam depth) noaniqliklarni yuzaga keltirishi mumkin. Yarim tayyor mahsulotlar va konstruktiv elementlar. Mashina konstruksiyalari, metall prokatlar, quyma detallar, ramkalar, ustunlar kabi texnik elementlar ushbu guruhni tashkil qiladi. Ular konchilik texnikasi va inshootlarining asosiy konstruktiv qismlaridir. Masalan: prokat — прокат — rolled metal, quyma — литое изделие — casting, ramka — рама — frame. Ingliz terminlari aniq ilmiy va konstruktiv shaklga ega bo‘lsa, rus va o‘zbek tillarida ko‘pincha tavsifiy yoki kalkalangan nomlar uchraydi. Texnik chizmalar, konstruktor hujjatlari va ishlab chiqarish pasportlarida terminlarning yagona shaklda qo‘llanishi muhim. Umumiy qiyosiy natijalar va mavjud muammolar Ingliz, rus va o‘zbek tillaridagi konchilik terminologiyasi qiyosiy lingvistik tahlili ushbu leksik qatlamning shakllanishida umumiy qonuniyatlar va ayrim o‘ziga xos muammolar mavjudligini ko‘rsatadi. Terminlarning tarkibi, semantik tutashuv doirasi, grammatik shakllanishi, normativlashtirilish darajasi hamda tarjima jarayonidagi moslashuv xususiyatlari tillararo farqlar ta’sirida murakkab ko‘rinishga ega. Ushbu bo‘limda aniqlangan asosiy xulosalar quyidagi yo‘nalishlarda umumlashtiriladi. 1. O‘zlashuv darajasining yuqoriligi. O‘zbek konchilik terminologiyasi tarkibida rus va ingliz tillaridan kirib kelgan terminlar ustuvor o‘rin egallaydi. Bu jarayon tarixiy-sotsiolingvistik omillar, xususan, Sovet davrida texnik rivojlanishning rus tilida olib borilganligi va keyingi yillarda xalqaro texnologiyalarga keng integratsiya bilan bog‘liq. O‘zlashuv texnik birliklarni tez qabul qilishga yordam bergan bo‘lsada, fonetik, morfologik va imlo darajasida variantlilikning kuchayishiga sabab bo‘lgan. Buning natijasida ayrim terminlarning barqaror shakli hali to‘liq normativlashmagan. 2. Semantik noaniqlik va ko‘pma’nolilik muammosi. Terminologiyaning yagona, aniq va barqaror definitsiyaga ega bo‘lishi ilmiy-texnik kommunikatsiya uchun muhim omil hisoblanadi. Biroq konchilik sohasida ayrim terminlar turli kontekstlarda, turli subsohalarda va turli maktablarda turlicha talqin qilinadi. Masalan, “pressure”, “load”, “reserve”, “krepost’” kabi birliklar texnik, iqtisodiy, geologik yoki texnologik ma’nolarda farqli semantik yuklama bilan qo‘llanishi mumkin. Bunday ko‘pma’nolilik tarjima jarayonida terminning mazmunini to‘g‘ri belgilashni qiyinlashtiradi hamda amaliy hujjatlarda chalkashliklar keltirib chiqaradi. 3. Grammatik va morfologik farqlarning mavjudligi. Ingliz tilidagi -ing formanti, rus tilidagi -ние affiksi hamda o‘zbek tilidagi fe’l-nom konstruksiyalari mazmunan bir-biriga mos bo‘lsa-da, ularning grammatik tuzilishi sezilarli darajada farqlanadi. Bu farqlar tarjimada nominalizatsiya jarayonini murakkablashtiradi va terminlarning gap tarkibidagi sintaktik funksiyalarini o‘zgartiradi. Masalan, “drilling – бурение – burg‘ilash”, “loading – погрузка – yuklash jarayoni” kabi mosliklar izchil qo‘llanayotgan bo‘lsa-da, ko‘plab boshqa terminlar bo‘yicha grammatik ekvivalentlar hali yakdil shaklda belgilab olinmagan. 4. Standartlashtirish jarayonining yetarlicha rivojlanmaganligi. Konchilik sohasida ishlatilayotgan ko‘plab terminlar uchun milliy me’yoriy hujjatlar yoki yagona terminologik standartlar mavjud emas. Turli korxonalar, ilmiy markazlar, texnik institutlar yoki o‘quv qo‘llanmalarda terminlarning turli variantlarda qo‘llanishi kuzatiladi. Bu holat ilmiy-texnik axborot almashinuvi jarayonida izchillikning yo‘qolishiga olib keladi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 876 Shuning uchun soha bo‘yicha milliy va mintaqaviy terminologik standartlarni yaratish, ularni amaliyotga joriy etish va muntazam ravishda yangilab borish zarur hisoblanadi. 5. Terminografik faoliyatni kengaytirish zarurati. Mavjud ikki tillik yoki uch tillik lug‘atlar ko‘pincha umumtexnik yo‘nalishda bo‘lib, konchilik kabi tor ixtisoslashgan soha uchun yetarli chuqurlikda tuzilmagan. Amaliyotda sohaning texnik chizmalari, diagrammalari, modellar va vizual grafikalar bilan boyitilgan multimodal lug‘atlar, terminlar asosidagi kollokatsion qo‘llanmalar, interaktiv glossariylar, tezkor qidiruv tizimiga ega onlayn bazalarga ehtiyoj sezilmoqda. Bunday resurslar nafaqat tarjima jarayonini yengillashtiradi, balki ilmiy-tadqiqot ishlari, korxona ichki hujjatlari va ta’lim jarayonida terminlarning izchil qo‘llanishini ta’minlaydi. Xulosa Tadqiqot natijalari ingliz, rus va o‘zbek tillarida konchilik terminologiyasining shakllanishi va qo‘llanilishida bir qator umumiy qonuniyatlar hamda muammolarni aniqladi. O‘zbek tilida terminlarning sezilarli qismi rus va ingliz tillaridan o‘zlashganligi sababli ularning fonetik va morfologik barqarorligi hali to‘liq shakllanmagan. Ayrim terminlarning semantik ko‘pma’noliligi tarjima jarayonida aniqlikning buzilishiga olib kelmoqda. Uch tilning grammatik tizimidagi farqlar terminlarni ekvivalentlashtirishni qiyinlashtiradi hamda sintaktik moslashuvni talab qiladi. Shuningdek, sohada yagona standartlarning yetishmasligi terminlarning turlicha qo‘llanishiga sabab bo‘lmoqda. Shu nuqtai nazardan, konchilik bo‘yicha milliy terminologik standartlarni ishlab chiqish, zamonaviy terminografik resurslar yaratish va terminlar mazmunini aniq chegaralovchi normativ definitsiyalarni shakllantirish dolzarb masala hisoblanadi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Карпова, О., & Карташкова, Ф. (2015). Терминология и лексикография: новые направления XXI века. Ньюкасл-апон-Тайн: Cambridge Scholars Publishing. 2. Лейчик, В. М., & Шелов, С. Д. (2012). Терминология и профессиональная лексика: состав и функции. Санкт-Петербург: РИО СПбГУ. 3. Mamadjanov, Z. (2020). O‘zbek texnik terminologiyasining shakllanishi va rivojlanish tamoyillari. O‘zbek tili va adabiyoti, 3(1), 112–123.