RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORQALI AYOLLARNING MEHNAT XAVFSIZLIGINI MONITORING QILISH

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 227 RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORQALI AYOLLARNING MEHNAT XAVFSIZLIGINI MONITORING QILISH Qo‘ldosheva Shodiya Nuriddin qizi “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti Gidromelioratsiya fakulteti MMTX yo’nalishi 440-guruh talabasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17844859 Annotasiya. Ushbu maqolada Mamlakatimizdagi xotin –qizlarning sanoat va qishloq xo‘jaligining barcha tarmoqlarida mehnat qilayotgan ayollarning ish sharoitlarini yanada yaxshilash maqsadida ularning salomatligini har tomonlama o‘rganish hamda zamonaviy texnologiyalar orqali ayollarning xavfsizligini monitoring qilish masalasi yoritib berilgan. Аннотация. В данной статье освещается вопрос всестороннего изучения состояния здоровья женщин, работающих во всех отраслях промышленности и сельского хозяйства нашей страны, с целью дальнейшего улучшения их условий труда, а также мониторинга безопасности женщин с использованием современных технологий. Annotation. This article highlights the issue of comprehensively studying the health of women working in all sectors of industry and agriculture in our country, with the aim of further improving their working conditions and monitoring their safety through modern technologies. Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, ayollar mehnati, mehnat xavfsizligi, monitoring, sog‘liqni saqlash, sanoat, qishloq xo‘jaligi, xavfsiz mehnat sharoitlari, innovatsiyalar, axborot texnologiyalari KIRISH Bugungi kunda ayollar jamiyat rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Ular deyarli barcha sohalarda ta’lim, tibbiyot, fan va texnologiyada faol ishlaydi. Ayollar nafaqat oilasiga g‘amxo‘rlik qiladi, balki iqtisodiyotga ham hissa qo‘shadi. Ko‘plab mamlakatlarda ayollar muvaffaqiyatli rahbar va tadbirkorga aylanmoqda. Ta’lim ayollarga o‘z iste’dodini ko‘rsatish uchun keng imkoniyatlar beradi. Erkaklar va ayollar tengligi butun jamiyatning tezroq rivojlanishiga yordam beradi Ayollarning siyosat va biznesdagi ishtiroki ijtimoiy barqarorlikni oshiradi. Hozirgi zamonaviy dunyo faol ayollarsiz rivojlana olmaydi. Ayollarni qo‘llabquvvatlash — bu millat kelajagini qo‘llab-quvvatlashdir. Shu sababli, ayollarning huquqlarini himoya qilish va ularning xavfsizligini ta’minlash muhimdir. Shundan kelib chiqqan holda, men “O‘zelktroapparat–Elektroshield” korxonasida faoliyat yuritayotgan ayollarning mehnat faoliyatini o‘rgandim. Tadqiqot davomida ularning ish sharoitlari, xavfsizlik darajasi hamda zamonaviy texnologiyalarning mehnat jarayoniga ta’siri tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalar yordamida ayollarning mehnat xavfsizligini monitoring qilish ularning sog‘lig‘ini saqlash va ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. men ularni deagrammalar misolida ko’rsatib o’taman. Muommoning qo‘yilishi: Mamlakatimizda Hayot faolyati xavfsizligi xodimlari oldiga sanoat va qishloq xo‘jaligining barcha tarmoqlarida mehnat qilayotgan hamma ayollarning ish sharoitlarini yanada yaxshilash maqsadida ularning salomatligini har tomonlama o‘rganish masalasi qo‘yilgan. Hozirgi paytda sanoatning rivojlanishi va qator ishlab chiqarish jarayonlarini INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 228 avtomatlashtirishning oshishi tufayli ishlab chiqarishning ayrim tarmoqlarida ayollar mehnatidan unumli foydalanish mumkin bo‘lib qoldi. Mehnat muhofazasini, birinchi galda, ayollar mehnatini muhofaza qilish masalalari bo‘yicha tadqiqot ishlarini kengaytirish va uni chuqur o‘rganish qonuniy hodisadir, zero hozirda ishlaydigan aholining 52 foizini ayollar tashkil qiladi. Respublikamiz olimlari turli ishlab chiqarish omillarining ayol organizmiga ta’sirini chuqur o‘rganmoqdalar, ayollar o‘rtasida kasallanish holatlarini va mehnatga layoqatsiz bo‘lgan kunlarini kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilmoqda. Respublikada ayollar sog‘lig‘ini muhofaza qilish bo‘yicha uzoq yillarga mo‘ljallangan reja tuzilgan. Ayollar sog‘lig‘ini muhofaza qilish, ayni vaqtda, yosh avlod salomatligini ham muhofaza qilish demakdir. “O‘zelktroapparat–Elektroshield” korxonasida faoliyat yuritayotgan jami xodimlar misolida diagramma orqali va kelajakda ayollarni xavfsizligini ta’minlash borasida tushuntirish berib o’taman. Tadqiqot uslubi: Tadqiqot statistik ma’lumotlar yig’ish va ularni tahlil qilishdan iborat. “O‘zelktroapparat–Elektroshield” korxonasida faoliyat yuritayotgan jami xodimlar misolida o‘tkazilgan tahlillar asosida ayollarning mehnat xavfsizligi holati o‘rganildi. Diagrammalar orqali korxona xodimlari tarkibi, ayollar ulushi hamda ularning ish sharoitlari yoritib berildi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, korxonada xavfsizlik qoidalariga rioya etish, mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va zamonaviy himoya vositalaridan foydalanish INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 229 darajasi muntazam ravishda yaxshilanmoqda. Kelajakda esa, raqamli texnologiyalarni yanada keng joriy etish orqali ayollarning mehnat xavfsizligini yanada mustahkamlash, ularning sog‘lig‘ini muhofaza qilish va qulay ish muhiti yaratish rejalashtirilgan. Bu jarayon nafaqat ayollarning mehnat samaradorligini oshiradi, balki korxonaning umumiy ishlab chiqarish sifatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Zamonaviy ishlab chiqarish korxonalarida mobil ilovalar xodimlarning sog‘lig‘ini va ish faoliyatini real vaqt rejimida kuzatish imkonini beradi. Bunday dasturlar yordamida ayollarning ish davomida yurak urish tezligi, qon bosimi, harorat yoki charchoq darajasi kabi ko‘rsatkichlarini aniqlash mumkin. Ushbu ma’lumotlar maxsus raqamli platformalarga uzatiladi va u yerdan xavfsizlik xizmati yoki tibbiy bo‘lim tomonidan doimiy nazorat qilinadi. Mobil ilovalar yordamida aniqlangan har qanday og‘ishlar yoki sog‘liq bilan bog‘liq muammolar haqida tizim avtomatik tarzda xabar beradi. Bu esa ayollarning mehnat xavfsizligini ta’minlashda, sog‘liq muammolarining oldini olishda va ish jarayonini yanada samarali tashkil etishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, bunday raqamli yechimlar korxonalarda inson omiliga bog‘liq xatoliklarni kamaytirib, xavfsizlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Natijalar va tahlil Tahlil natijalariga ko‘ra, korxonada ayollar mehnat qiladigan bo‘limlarda ish jarayonini nazorat qilish uchun raqamli kuzatuv tizimlari joriy etilgan. Bu tizimlar xavfsizlik kameralari, harorat va harakat sensorlari, shuningdek, favqulodda holatlarda xabar beruvchi elektron qurilmalarni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, ayollar uchun ergonomik ish joylari yaratilgan bo‘lib, bu ularning sog‘lig‘iga salbiy ta’sirlarni kamaytiradi. Mehnat xavfsizligi sohasida olib borilgan raqamli monitoring natijalari asosida korxona rahbariyati tomonidan xavfli zonalarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy choralar ko‘rilgan. Kelgusida raqamli texnologiyalarni yanada keng joriy etish orqali ayollar mehnat xavfsizligini mustahkamlash, ularning sog‘lig‘ini muhofaza qilish va qulay ish muhiti yaratish rejalashtirilgan. Bu jarayon nafaqat ayollarning mehnat samaradorligini oshiradi, balki korxonaning umumiy ishlab chiqarish sifati va barqaror rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Xulosa Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, “O‘zelktroapparat–Elektroshield” korxonasida raqamli texnologiyalar yordamida ayollarning mehnat xavfsizligini monitoring qilish samarali natijalar bermoqda. Ushbu tajriba boshqa sanoat korxonalari uchun ham namuna bo‘lishi mumkin. Ayollarning salomatligi va xavfsizligini ta’minlash — jamiyatning barqaror rivojlanishi va iqtisodiy yuksalishining muhim omillaridan biridir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Karimova, D. (2023). Ayollar mehnat xavfsizligini ta’minlashda raqamli texnologiyalarning o‘rni. Toshkent: Ijtimoiy fanlar jurnali, №2, 45–52-betlar. 2. Xudoyberdiyeva, M. (2022). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida ishlab chiqarish xavfsizligini monitoring qilish tizimlari. O‘zbekiston Milliy universiteti ilmiy axboroti, №4, 87–94-betlar. 3. United Nations Women. (2023). Digitalization and Women’s Occupational Safety: Global Trends and Best Practices. New York: UN Women Publications. 4. World Bank. (2022). Empowering Women through Digital Technologies in the Workplace. Washington D.C.: World Bank Group. INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 230 5. International Labour Organization (ILO). (2021). Gender, Technology and Occupational Safety and Health. Geneva: ILO Publications. 6. Ismoilova, N. (2021). Raqamli iqtisodiyot sharoitida ayollar mehnatini muhofaza qilish masalalari. Toshkent: Iqtisodiyot va innovatsiya jurnali, №3, 102–110-betlar. 7. OECD. (2022). Digital Transformation and Gender Equality in the Labour Market. Paris: OECD Publishing. 8. Azizova, S. & Tursunov, B. (2023). IoT texnologiyalari asosida ishlab chiqarishda xavfsizlik monitoringi. “Texnologik yangiliklar” jurnali, №1, 55–61-betlar. 9. European Institute for Gender Equality (EIGE). (2022). Gender and Digitalisation: Women’s Safety in Digital Work Environments. Vilnius: EIGE Reports. 10. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi (yangi tahrirda). (2023). Toshkent: Adolat nashriyoti.