MUSTAHKAM OILA VA FAOL AYOLLAR — JAMIYAT FAROVONLIGINING USTUNI: FITRAT MEROSI VA ZAMONAVIY ISLOHOTLAR TАHLILI

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 288 MUSTAHKAM OILA VA FAOL AYOLLAR — JAMIYAT FAROVONLIGINING USTUNI: FITRAT MEROSI VA ZAMONAVIY ISLOHOTLAR TАHLILI Sayfullayeva Dilnoza Dilshod qizi o‘qituvchi, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti https://doi.org/10.5281/zenodo.17845762 Annotatsiya. Maqolada mustahkam oila institutining jamiyat barqarorligi va farovonligidagi strategik o‘rni Abdurauf Fitratning “Oila” risolasidagi g‘oyalar hamda O‘zbekistonda olib borilayotgan ijtimoiy-gender siyosati misolida tahlil qilinadi. Ayollarning ijtimoiy faolligi, ularning oila va jamiyatdagi yetakchilik roli zamonaviy islohotlar, qonunchilik asoslari va ma’naviy meros uyg‘unligida ko‘rib chiqiladi. Mavzu doirasida oilaviy zo‘ravonlikka qarshi kurash, gender tengligi, ta’lim va iqtisodiyot sohalarida xotin-qizlarning roli bo‘yicha tahliliy misollar keltiriladi. Kalit so‘zlar: oila, ayollar, gender tengligi, islohotlar, ma’naviyat, ijtimoiy barqarorlik, zo‘ravonlikka qarshi muhit. Аннотация. В статье анализируется стратегическая роль института крепкой семьи в обеспечении стабильности и благополучия общества на примере идей, изложенных в трактате Абдурауфа Фитрата «Оила» («Семья»), а также социальной и гендерной политики, проводимой в Узбекистане. Социальная активность женщин, их лидирующая роль в семье и обществе рассматриваются в гармоничном сочетании современных реформ, законодательной базы и духовного наследия. В рамках темы приводятся аналитические примеры по борьбе с семейным насилием, гендерному равенству, а также роли женщин в сферах образования и экономики. Ключевые слова: семья, женщины, гендерное равенство, реформы, духовность, социальная стабильность, среда против насилия. Abstract. the article analyzes the strategic role of the strong family institution in ensuring societal stability and prosperity, drawing upon the ideas presented in Abdurauf Fitrat’s treatise “Oila” (“The Family”) and the social and gender policy currently pursued in Uzbekistan. The social activity of women and their leadership role in the family and society are examined through the lens of a harmonious combination of modern reforms, the legal framework, and spiritual heritage. Within the scope of the topic, analytical examples are provided concerning the fight against domestic violence, gender equality, and the role of women in the spheres of education and the economy. Keywords: family, women, gender equality, reforms, spirituality, social stability, antiviolence environment. Oila — jamiyatning ijtimoiy, ma’naviy va iqtisodiy taraqqiyotida hal qiluvchi rol o‘ynaydigan institutdir. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar aynan oilani mustahkamlash, xotin-qizlarning jamiyatdagi rolini oshirish va gender tengligini ta’minlashga qaratilgan. 2025-yil 14-martdagi PQ-103-son qarori bu borada muhim siyosiy hujjat bo‘lib, xotin-qizlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash, ularning iqtisodiy INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 289 faolligini oshirish, tazyiq va zo‘ravonlikka murosasiz muhitni shakllantirish bo‘yicha aniq vazifalarni belgilab berdi. Tarixiy jihatdan bu islohotlar jadidchilik davrida shakllangan milliy ma’naviy uyg‘onish g‘oyalari bilan uyg‘unlashadi. Abdurauf Fitratning “Oila” risolasi shunday manbalardan biri bo‘lib, u oilani nafaqat shaxsiy hayotning markazi, balki millat taraqqiyotining tayanchi sifatida ko‘radi. 1. Fitrat qarashlarida oila — millatning ma’naviy ustuni Fitrat “Oila” risolasida oilaning jamiyatdagi vazifasini “millatning tarbiya maktabi” sifatida talqin qiladi. Uning fikricha, agar oila ma’naviy, ilmiy va iqtisodiy jihatdan mustahkam bo‘lsa, bu jamiyatning barcha qatlamlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Fitrat ayolni farzand tarbiyasi, jamiyatni uyg‘otuvchi kuch sifatida ko‘radi. U: “Ayolning savodsizligi — millatning ko‘zi bog‘liq holda yurishidir” deya ta’kidlaydi. Ushbu g‘oya bugungi kunda gender siyosati va oilaviy qadriyatlar tizimi uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. Masalan, O‘zbekistonda ayollarni oliy ta’limga jalb qilish ko‘rsatkichlari so‘nggi besh yilda 17 foizdan 40 foizga oshdi. Qishloq joylarida ayollarning kasb-hunar markazlariga jalb qilinishi ham Fitrat ilgari surgan “ayolni ilm bilan qurollantirish” g‘oyasiga amaliy javobdir. 2. Mustahkam oila — ijtimoiy barqarorlik kafolati Oila barqarorligi jamiyatning siyosiy va ijtimoiy xavfsizligiga bevosita ta’sir qiladi. O‘zbekiston Respublikasida 2020-yildan boshlab “Oilaviy zo‘ravonlikka qarshi kurash to‘g‘risida” qonun loyihasi ishlab chiqilib, 2023-yilda amaliy mexanizmlari kuchaytirildi. 2024yilda Xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash va oila institutini mustahkamlash agentligining faoliyati kengaytirildi. Natijada 2024-yilda oilaviy zo‘ravonlik bo‘yicha murojaatlar soni kamayib, himoya orderlari tizimi takomillashtirildi. Bu jarayon Fitratning oilani milliy barqarorlikning asosi sifatida ko‘rgan qarashlariga mos keladi. Uning nazarida, oiladagi tarbiya va tartib jamiyatda zo‘ravonlik va jaholatni kamaytiruvchi eng samarali vositadir. 3. Ayollarning ijtimoiy faolligi va iqtisodiy islohotlar Zamonaviy O‘zbekiston islohotlarida xotin-qizlarning iqtisodiy faolligini oshirishga katta e’tibor qaratilmoqda. 2023-yildan boshlab “Ayollar daftari” mexanizmi asosida 1,2 milliondan ortiq ayol ijtimoiy yordam va ishga joylashtirish bo‘yicha qo‘llab-quvvatlandi. 2025-yilda esa “Faol ayollar dasturi” orqali 5000 dan ortiq ayol startap loyihalariga grant oldi. Bu Fitratning “ayol jamiyat hayotida faol bo‘lishi kerak” degan g‘oyasining zamonaviy iqtisodiy ko‘rinishidir. Jadid olimi ayolni faqat uy bekasi sifatida emas, balki millat taraqqiyotining faol ishtirokchisi sifatida ko‘radi. Bugungi islohotlar bu yondashuvni amaliyotga tatbiq qilmoqda. 4. Ta’lim va madaniyat sohasida ayollar roli Fitrat ayollarning savodxonligi masalasini markazga qo‘ygan. U oila tarbiyasining sifatini bevosita ayolning bilim darajasi bilan bog‘laydi. Bugungi O‘zbekistonda ham bu yo‘nalishda izchil ishlar olib borilmoqda. 2024-yilda 800 dan ortiq qizlar uchun ixtisoslashtirilgan STEAM ta’lim markazlari tashkil etildi. 2025-yilda “Qizlar akademiyasi” loyihasi doirasida yuqori salohiyatli 10 mingdan ortiq qizlar IT, muhandislik, tibbiyot yo‘nalishlarida chuqurlashtirilgan ta’lim olishmoqda. Bu Fitratning “ilmli ayol — millatni uyg‘otuvchi kuch” degan g‘oyasiga to‘la mos keladi. 5. Ma’naviyat va gender siyosati uyg‘unligi INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 290 Fitrat merosini zamonaviy gender siyosatiga tatbiq etishning asosiy afzalligi — bu siyosiy qarorlarning milliy ma’naviy qadriyatlarga tayangan holda qabul qilinishi. Gender tengligi bo‘yicha xalqaro tajriba ko‘pincha mahalliy qadriyatlar bilan to‘qnash keladi. Fitratning “Oila”dagi qarashlari esa bu ikki qatlamni uyg‘unlashtirish imkonini beradi. Masalan, gender tengligi bo‘yicha davlat dasturlari nafaqat huquqiy, balki tarbiyaviy, diniy va ma’naviy asosda tushuntirilmoqda. “Mahalla” institutining oilaviy tarbiyaga oid dasturlari Fitratning jamiyatni oila orqali isloh qilish g‘oyasini zamonaviy sharoitga mos holda davom ettirmoqda. Abdurauf Fitratning “Oila” risolasi bugungi O‘zbekiston ijtimoiy siyosatining chuqur ma’naviy ildizlaridan biridir. Uning oilaning tarbiyaviy, ilmiy va ma’naviy roliga doir qarashlari mustahkam oila institutini rivojlantirish, xotin-qizlarning ijtimoiy va iqtisodiy faolligini oshirishga qaratilgan zamonaviy islohotlar bilan uyg‘unlashmoqda. Mustahkam oila — barqaror jamiyatning kafolati, faol ayollar esa bu jamiyatning intellektual va iqtisodiy tayanchi hisoblanadi. Fitrat merosiga tayanilgan holda olib borilayotgan islohotlar tazyiq va zo‘ravonlikka murosasiz, gender tengligi tamoyillari mustahkam qaror topgan farovon jamiyatni shakllantirishga xizmat qilmoqda. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abdurauf Fitrat. Oila. — Toshkent,. Ma’naviyat. 2000. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-103-son qarori, 2025-yil 14-mart. 3. “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. 2019.03.09. 4. Gulhayo, E. (2025). GENDER TENGLIGI TUSHUNCHASINI O’QUVCHILAR ONGIGA SINGDIRISH. THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY, 3(29), 65-70. 5. Jabbarova, Z. (2025). GENDER TENGLIK VA AYOLLAR HUQUQLARI: GLOBAL VA MAHALLIY MUAMMOLAR TAHLILI. Инновационные исследования в современном мире: теория и практика, 4(18), 89-92. 6. Yo‘ldashova, M. (2025). OILA PSIXOLOGIYASI. Молодые ученые, 3(10), 50-55. 7. Safarova, M. (2024). FITRATNING OILA TARBIYASIGA DOYR FIKRLARIDAN FOYDALANISH USULLARI. Наука и инновация, 2(12), 49-53.