ILMIY TARJIMADAGI MUAMMOLAR VA UNING YECHIMI

newjournal.org zenodo.org 1 ILMIY TARJIMADAGI MUAMMOLAR VA UNING YECHIMI Axmedova Ulxanoy shukurjon qizi Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o’zbek tili va adabiyoti universiteti Tarjima nazaryasi va amalyoti ingliz tili yo‘nalishi talabasi Annotatsiya Ushbu tezis ilmiy tarjimadagi muammolar va ilmiy matnlarni tarjima qilish jarayonidagi lingvistik va uslubiy muammolarni ochib beradi. Tezisda tarjimonning malakasi va texnologik vositalardan foydalanishi ilmiy tarjima sifatiga yaxshi ta‘sirini ko’rsatadi. Tezisda ilmiy tarjimaga xos muammo-kamchiliklarni o‘rganish va ularga yechim etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.Taklif etilgan yechimlar amaliy tarjima ya‘ni amalyotni rivojlantrishga yordam beradi .Bundan tashqari ilmiy matnlarda ixchamlilig va terminlar ishlatilishi tarjima jarayonini yaxshi samara berishi ko‘rsatib o‘tiladi.Natijada ish ilmiy tarjimaning murakkab jihatlarini ochib berib ,tarjimonlarga amaliy va nazariy faolyatini samarali rivojlantrishga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar ilmiy tarjima , tarjimon ,uslubiy , tarjima strategyalari ,ilmiy matn , amaliy yechim , tarimon malakasi. KIRISH Ilmiy tarjima undagi muammolar va uning yechimi tarjima nazaryasi va amalyotining eng murakkab yo‘nalishlaridan biridir .Tarjima nazaryasi va tarjimada o‘rganuvchi matnning uslubi , ma’nosi uning fonetik xususyatiga e‘tibor qaratadi. Ilmiy tarjimada matnning asl manosi saqlanadi.Ayniqsa ilmiy matnlarni tarjima qilishda nafaqat so‘zlarni boshqa tilga o‘tkazish balki terminologik va uslubiy jihatlarini hisobga olish muhim.Ilmiy tarjimadagi muammolar ko‘p hollarda terminlarda aniq emasligi jumlani newjournal.org zenodo.org 2 murakkabligi shuningdek matnni madaniy xususyatlariga bog‘liq. O‘ylashimcha ilmiy tarjimaning muammoli jihatlarini o‘rganish nafaqat tarjimonlar uchun zarur, balki kommunikatsiyani ham oshradi.Tarjima jarayonida tarjimon matni o‘zga xos tarzda tarjima qilishga harakat qiladi. Bu jarayonda tarjimon o‘z qarashlarini ochib beradi va matnni ma‘nosi uslubi bo‘yicha ishlab tahlil qiladi.Hozirgi zamonaviy matnlarda tarjima jarayonida uchraydigan muammolar bor bulardan biri terminga xos ya‘ni terminologik ekvivalent topishdir. Har bir soha ajralib turadi uslubiy talablari bilan .Terminologik aniq konteks to‘g‘ri yondashuv natijasida biz ilmiy matnlarni to‘g‘ri va sifatli tarjima qilishni asosiy kaltini topamiz. Tarjimon ilmli kuchli nafaqat ikki til bilimlariga ega bo‘lishi va shu sohada malakaga ega bo‘lishi lozim.Ilmiy tarjima eng muhim tarjima turlaridan sifatida talqin qilinadi.Ilmiy tarjimon o‘sha mavzu bo‘yicha mukammal tayyorgarlikka ega bo’lish kerak ,chunki ilmiy uslubdagi tarjima matnni noto‘g‘ri tarjima qilinsa ilm-fanda tanqidiy muhokamalarga duch kelish munkun.Ona yurtimizda ilimli va o‘z ishini mukammal egallaydigan ilmiy tarjimonlar yetishtrish bizning muhim vazifalardandir. Ilmiy tarjimada murakkabliklari birni boshqa tilga tarjimasida ko’plab qiyinchiliklar qamraydi. Ilmiy tarjima turida ilmiy sohada kitoblar maqolalar dissertatsiyalar monografiyalar shunga kiradigan materyallarni boshqa tillarga tarjima qilishni o‘z ichiga oladi.Ilmiy tarjima asosan nimasi muhim shu sohadagi hujjatlar o‘rganishda boshqa millat olimlari tomonidan yozilgan kitoblar asarlarni butun dunyo bazasiga kiritish uchun muhim omil hisoblanadi .Chet -el jurnallarida chop etish juda muhim. Bunday murakkabliklarni tushunish aniqlash uchun tarjimon ilmiy uslubiy matnlarni chuqur thalil qilish kerak .Tarjimonda ba‘za va uslubiy ko’nikmasi bo’ishi kerak zero xatoga yo‘l qo‘ymaslik uchun aniqlik muhim har bir jarayon ahamyatga ega tarjimon bu uslubdagi matnni bilganicha tarjima qilolmaydi o‘zidan har-xil bo‘yoqlar qo‘sholmaydi,ma‘nosini o‘zgartrolmaydi ilmiy uslubdan chiqolmaydi. Matndagi so‘zlar va gaplar o‘rtasidagi aloqalar ma‘no matnnni asl ma‘nosini tushunish uchun muhim .Uslub matndagi avvalgi tilga uni uslubga mos kelish shart. Shuni aytaolamanki amaliy mashq va matnlar tahlili tarjimasi ,tarjimonni malakasini oshradi va ilmiy uslub tarjima sifatini yaxshilaydi. Tarjima 4 turli bo’ladi badiiy ilmiy publisistik rasmiy. Ilmiy uslub aytganimdek murakkab bo’ladi, xattoki onatilimizda yozilgani ham bizga biroz o‘z qiyinchiliklarini tug‘diradi.Ilmiy tarjimon newjournal.org zenodo.org 3 shu sababli o‘z tilini va boshqa tarjima qilinayotgan tilni ham chuqur egallagan bo’lishi lozim.Tarjimada so‘zlar soni ham saqlanib qolishi kerak agar tushurib ketilsa qisqartrilsa ko‘plab noto‘g‘ri vaziyatlarga duch kelinadi .Butun boshli tarjima xatolikka uchraydi. XULOSA Ilmiy tarjimaning buyuk sifati so‘zlarni tarjima qilish emas ilmiy mazmuni ushlab qolish o‘qiyotgan insonga yetkazish to‘liq tushunarli ifoda qilish .Tarjimon doim o‘z ustida ishlashi muhim chunki to‘g‘ri va ishonchli ma‘lumotlar yetkazish uchun. Tarjima jarayonida ilmiy uslub ko‘p uchraydi.Eng yaxshi tarjima uchun ko‘p vaqt ketishi ham munkun .Bu uslubda akademik standartlarga roiya qilinadi va ilmiy ish jarayonlar olib boriladi.Tarjimon ma‘sulyati ko’p u bir misoli bir uzun yo‘l ilmiy bilimlarni yetkazuvchi shuning uchun ular yuksak . Foydalanilgan adabiyotlar 1. G‘oziyev E.Umumiy tilshunoslik asoslari .Toshkent ; 2010 2. Ochilov E. Tarjima nazaryasi va amalyoti .qo‘llanma. 3. Rixsiyeva G SH. Tarjima nazaryasi va amalyoti [qo’llanma ] Toshkent 4. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta‘lim vazirligi. Tarjima Nazariyasi bo‘yicha uslubiy qo‘llanma, 2020. 5. Newmark, P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988. 6. Baker, M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge, 2011.