GLOBALLASHUV JARAYONIDA MA'NAVIY HAYOTIMIZDAGI YANGILANISHLAR DIALEKTIKASINING VATANPARVAR YOSHLARNI TARBIYALASHGA TA'SIRI

Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 165 GLOBALLASHUV JARAYONIDA MA’NAVIY HAYOTIMIZDAGI YANGILANISHLAR DIALEKTIKASINING VATANPARVAR YOSHLARNI TARBIYALASHGA TA’SIRI Shahrisabz davlat pedagogika insituti Pedagogika fakulteti Pedagogika kafedirasi o’qituvchisi Rahmatullayev Botir Sobir o’g’li Maktabgacha ta’lm talabasi Raxmatova Nilufar , Meyliyeva Sevinch [email protected] https://orcid.org/0009-0001-8327-7309 Annotatsiya: Mazkur maqolada globallashuv sharoitida ma’naviy hayotdagi yangilanishlarning dialektik mohiyati va ularning yoshlar tarbiyasiga, xususan, vatanparvarlik ruhini shakllantirish jarayoniga ta’siri tahlil qilinadi. Maqolada milliy qadriyatlar va global g ‘oyalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, ma’naviy yangilanishning ijobiy hamda salbiy jihatlari yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy axborot makonida yoshlar ma’naviyatini mustahkamlash yo‘llari haqida ilmiy xulosalar berilgan. Kalit so‘zlar: globallashuv, ma’naviy hayot, yangilanish, dialektika, vatanparvarlik, yoshlar tarbiyasi, milliy qadriyatlar. Annotation:This article analyzes the dialectical nature of spiritual renewal in the context of globalization and its impact on educating patriotic youth. It explores the interconnection between national values and global ideas, emphasizing both the positive and negative aspects of spiritual transformation. The paper also provides conclusions on strengthening the moral and spiritual upbringing of young people in the modern information space. Keywords: globalization, spiritual life, renewal, dialectics, patriotism, youth education, national values. Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 166 Bugungi globallashuv davrida dunyo xalqlari o‘rtasidagi iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalar tobora kengayib bormoqda. Shu jarayon, bir tomondan, insoniyat taraqqiyoti uchun yangi imkoniyatlar ochayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, milliy qadriyatlar va ma’naviyat sohasida muayyan sinovlarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, yosh avlodni milliy ruhda, vatanparvarlik g‘oyalari asosida tarbiyalash masalasi bugungi kunning dolzarb mavzularidan biri bo‘lib qolmoqda. Globallashuv jarayonida ma’naviy hayotimizda kechayotgan yangilanishlar murakkab dialektik xususiyatga ega. Bir tomondan, axborot texnologiyalari, internet va ommaviy madaniyatning jadal rivojlanishi yoshlar dunyoqarashini kengaytiradi, ularni erkin fikrlashga undaydi. Ammo ikkinchi tomondan, bu jarayonlar milliy g‘oyalar, urf-odatlar va qadriyatlar tizimiga begona unsurlar kirib kelishiga ham sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun bugungi kunda yoshlarni tarbiyalashda globallashuvning ijobiy va salbiy jihatlarini chuqur tahlil qilish muhimdir. Ma’naviy yangilanish jarayonida milliy o‘zlikni saqlab qolish, qadimiy an’analar bilan zamonaviy qarashlarni uyg‘unlashtirish — vatanparvarlik tarbiyasining asosiy yo‘nalishidir. Ma’naviy hayotdagi yangilanishlar dialektikasini anglash — bu bir tomondan, taraqqiyot va yangilanish, ikkinchi tomondan, milliy o‘zlikni saqlab qolish jarayonini tushunish demakdir. Globallashuv natijasida dunyo xalqlari birbiriga yaqinlashmoqda, turli madaniyatlar o‘rtasida g‘oyalar almashinuvi kuchaymoqda. Biroq bu jarayonning ichida milliy qadriyatlarni yo‘qotish xavfi ham mavjud. Shu bois, har bir xalq, xususan, o‘sib kelayotgan yosh avlod o‘zining milliy ildizlarini chuqur anglab, global madaniyatni tanqidiy tahlil asosida qabul qila olishi zarur. Ma’naviy yangilanishlar yoshlarning dunyoqarashi, axloqiy qarashlari va ijtimoiy faolligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Internet, ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalarining keng rivojlanishi yoshlarni dunyo voqealaridan xabardor etmoqda, biroq shu bilan birga, begona g‘oyalar, individualizm, iste’molchilik ruhiyati ham ularning ongi va qalbiga kirib bormoqda. Shunday Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 167 sharoitda vatanparvarlik tarbiyasi yoshlarni ma’naviy jihatdan mustahkamlashning eng muhim omiliga aylanadi. Chunki vatanparvarlik – bu faqat vatanni sevish emas, balki uning taqdiri uchun mas’uliyatni his etish, xalqining qadriyatlarini himoya qilish va rivojlantirishga tayyor bo‘lish demakdir. Globallashuv sharoitida vatanparvar yoshlarni tarbiyalash uchun, avvalo, ma’naviy yangilanishlarni to‘g‘ri yo‘naltirish lozim. Ma’naviy yangilanish deganda biz qadimiy an’analarni inkor etish emas, balki ularni zamon talablari asosida yangicha talqin qilishni tushunamiz. Ajdodlarimizdan meros bo‘lib qolgan milliy qadriyatlar, urf-odatlar, til va din – yoshlar tarbiyasining asosiy manbai bo‘lib qolmog‘i kerak. Shu bilan birga, dunyo miqyosida kechayotgan madaniy o‘zgarishlardan oqilona foydalanish, zamonaviy g‘oyalarni milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish bugungi kun tarbiyachilari, pedagoglari va ota-onalarining eng muhim vazifasidir. Yoshlar orasida ma’naviy immunitetni shakllantirish – bu ularni begona va zararli g‘oyalardan himoya qilishning eng samarali yo‘lidir. Buning uchun ta’lim tizimida vatanparvarlik, milliy o‘zlikni anglash, tarixiy merosga hurmat ruhida darslar, tadbirlar, tarbiyaviy loyihalar tashkil etilishi zarur. Har bir yosh o‘z tarixini, xalqining boshidan kechirgan sinovlarini bilsa, unda milliy g‘urur va vatanparvarlik hissi tabiiy shakllanadi. Shu orqali u global dunyoda o‘z o‘rnini topa oladigan, mustahkam hayotiy pozitsiyaga ega shaxsga aylanadi. Ma’naviy hayotdagi yangilanishlarning dialektik mohiyati shundan iboratki, yangilik doimo mavjud qadriyatlar bilan kurashish emas, balki ularni yangi sharoitda qayta anglash, mazmunini boyitish demakdir. Bugungi yoshlar global dunyo bilan bir qatorda yashamoqda. Ularning hayot falsafasi, orzu-maqsadlari, dunyoqarashi avvalgi avlodlardan tubdan farq qiladi. Ammo shunga qaramay, ularning qalbida vatan sevgisini, milliy g‘ururni saqlab qolish – bu ma’naviy tarbiyaning bosh maqsadi bo‘lishi lozim. Xulosa qilib aytganda, globallashuv jarayonida ma’naviy hayotimizdagi yangilanishlar yoshlar tarbiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Ushbu jarayonda milliy qadriyatlar bilan global yondashuvlar o‘rtasidagi muvozanatni saqlash — Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 168 vatanparvar yoshlarni tarbiyalashning eng muhim sharti hisoblanadi. Ma’naviy barkamollikka erishgan, milliy g‘urur va vatanparvarlik tuyg‘usi kuchli yoshlar esa mustaqil O‘zbekistonning kelajagini belgilovchi asosiy kuchdir. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 2. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 3. Habibullayeva D. Globallashuv va ma’naviyat: muammolar va yechimlar. – Toshkent: Ijtimoiy fikr nashriyoti, 2019. 4. To‘xtaxo‘jayev B. Ma’naviyat va yoshlar tarbiyasi: nazariya va amaliyot. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.