Интенсификация производства кондитерских добавок из растительного сырья с высоким содержанием углеводов

THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 2 III საერთაშორისო სამეცნიერო–პრაქტიკული ინტერნეტ-კონფერენცია თანამედროვე ფარმაცია – მეცნიერება და პრაქტიკა (ეძღვნება აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის 90 წლის იუბილეს) შრომათა კრებული ქუთაისი 05.09.2023-30.09.2023 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 3 konferenciis organizatori: akaki wereTlis saxelmwifo universiteti, medicinis fakulteti konferenciis saorganizacio komiteti: შალვა კირთაძე - თავმჯდომარე, რექტორი, მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ირინე ფხაკაძე – თანათავმჯდომარე, მედიცინის დოქტორი, პროფესორი, ფაკულტეტის დეკანი, ნინო აბულაძე – თანათავმჯდომარე, ფარმაციის დოქტორი, პროფესორი ნატო ალავიძე – ფარმაციის დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი, მედიცინის ფაკულტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის ხელმძღვანელი, ოლგა ნაბოკა - სამედიცინო–ფარმაცევტული ტექნოლოგიების დეკანი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, ბიოქიმიისა და ვეტერინალური მედიცინის დეპარტამენტი, ეროვნული ფარმაცევტული უნივერსიტეტი, ხარკივი, უკრაინა ალექსანდრ ბაშურა - ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, კოსმეტოლოგიისა და არომოლოგიის დეპარტამენტი, ხარკივი. უკრაინა მარგარიტა ბეგლარიანი - ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, ფარმაციის ორგანიზაციის დეპარტამენტი, ერევანი, სომხეთი პაველ იავიჩი – ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, ბიოლოგიურად აქტიური დანამატებისა და კოსმეტიკურ საშუალებათა მიმართულების მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი, თსსუ ი. ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტი, თბილისი ნოდარ სულაშვილი ფარმაციის დოქტორი. ასოცირებული პროფესორი, სულხან- –საბა ორბელიანის უნივერსიტეტი, თბილისი მაკა ჯავახია – ფარმაციის დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი, მედიცინის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე ქეთევანი გაბუნია - ფარმაციის დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი შრომათა კრებულის რედაქტორი: ნინო აბულაძე ISBN 978-9941-448-61-4  აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 4 AKAKI TSERETELI STATE UNIVERSITY FACULTY OF MEDICINE The 3rd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNET CONFERENCE MODERN PHARMACY : SCIENCE AND PRACTICE within the celebrating 90 years of the Akaki Tsereteli State University PROCEEDINGS KUTAISI 05.09.2023-30.09.2023 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 5 CONFERENCE ORGANIZER: AKAKI TSERETELI STATE UNIVERSITY, FACULTY OF MEDICINE CONFERENCE ORGANIZING COMMETTEE: Shalva Kirtadze – Chairman, Rector, PhD, Professor Irine Pkhakadze – Dean of Faculty of Medicine. PhD in Medicine, Professor Nino Abuladze – Co-Chairman, PhD in Pharmacy, Professor Nato Alavidze – PhD in Pharmacy, Associate Professor Head of QAS of Faculty of Medicine Olga Naboka - Doctor of Biological Sciences, Professor, Dean of Faculty of Medical-Pharmaceutical Technologies, Department of Biological Chemistry and Veterinary Medicine, National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine Aleksandr Bashura - Doctor of Pharmaceutical Sciences, Professor, Head of the Department of Cosmetology and Aromology, National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine Margarita Beglaryan - Doctor of Pharmaceutical Sciences, Professor, Head of Department of Pharmacy Management at Yerevan State Medical University, Erevan, Armenia Pavel Iavich– Doctor of Pharmaceutical sciences, Professor, TSMU Iovel Kutateladze Institute of Pharmacochemistry, Senior Researcher of Department of Biological Active Supplements and Cosmetic Products, Tbilisi, Georgia Nodar Sulashvili - Phd in Pharmacy, Associate Professor, Sulkhan-Saba Orbeliani University, Tbilisi, Georgia Maka Javakhia – PhD in Pharmacy, Associate Professor, Deputy Dean of Faculty of Medicine Ketevan Gabunia – PhD in Pharmacy, Associate Professor E D I T O R: NINO ABULADZE ISBN 978-9941-448-61-4  Printed by Akaki Tsereteli State University THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 6 Countries participating in the conference THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 7 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 8 DIRECTION 1. INVESTIGATION OF MEDICAL PLANTS AND OTHER NATURAL RESOURCES IN ORDER TO OBTAIN NEW PHARMACEUTICAL PTODUCTS. THEIR PHARMACOGNOSTIC, PHYTOCHEMICAL AND TOXICOLOGICAL ANALYSIS. DIETARY SUPPLEMENTS mimarTuleba 1. samkurnalo mcenareebisa da sxva bunebrivi resursebis kvleva, damuSaveba axali fitopreparatebis miRebis mizniT; maTi farmacevtuli – farmakognosturi, fitoqimiuri, toqsikologiuri analizi. bioaqtiuri sakvebi danamatebi HPTLC Identification of Chlorogenic Acid in Shoots of Ledum palustre Halyna Kukhtenko 1,2 , Izabela Jasicka-Misiak 2 1 University of Opole, Opole, Poland 2 National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine Introduction. Herbal medicines have been widely used for the prevention and treatment of many diseases for 1000 of years. Various pharmacological effects of herbal medicines have been attributed to many bioactive compounds. Phenolic acids have recently attracted considerable attention due to their biological activity. Chlorogenic Acid (3-CQA) is a most abundant isomer among caffeoylquinic acid isomers (5-CQA). Chlorogenic acid is a valuable polyphenolic acid with wide therapeutic activity (antioxidant, antibacterial, anti-inflammatory, hepatoprotective, cardioprotective, antipyretic) [1]. Ledum palustre is known as an ethereal plant, in the glandular trichomes of which a large number of terpenoids are synthesized, which give the plant a characteristic aroma. In addition to terpenoids, the shoots of Ledum palustre also contain polyphenolic compounds. Aim. The work aimed to develop a technique for the identification of chlorogenic acid in the shoots of Ledum palustre by high-performance thin layer chromatography (HPTLC). Methods. The harvesting of raw materials of Ledum palustre was carried out in the flowering phase in September 2022 on the territory of Ukraine (51°17'42.0"N 26°29'56.0"E). Separate methanolic extracts of shoots, stems, leaves and flowers of Ledum were prepared (1:10), followed by evaporation to a dry residue using a rotary evaporator (Heating Bath B-100, BUCHI). The resulting dry residue was dissolved in methanol and used for analysis, compared with a standard sample of chlorogenic acid. Chromatographic analysis was performed using CAMAG analytical system (Muttenz, Switzerland). Chromatographic separation was carried out on a plate for HPTLC (silica gel 60) 20x10 cm in a vertical glass chamber. As the mobile phase system of solvents anhydrous formic acid : water : ethyl acetate (10 : 10 : 80) was used. The chromatograms were scanned in the system Vision Cat before and after spraying. Detection of chlorogenic acid was carried out in ultraviolet light (366 nm) after derivatization by alternate spraying of the 10 g/L solution of diphenylboric acid aminoethyl ester in methanol and 50 g/L solution of macrogol 400 in methanol. Spots of chlorogenic acid acquired a blue coloration after spraying. Identification of chlorogenic acid in the studied samples was carried out by comparing the coloration and Rf of the chromatographic strip with the standard sample. Results. On the chromatographic track of the studied samples scanned at UV 366 nm, there are THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 9 zones that correspond to the standard sample of chlorogenic acid in terms of coloration (blue) and Rf (0.58). The intensity of the staining of the spots decreases in the following sequence: leavesshoots - flowers - stem. Conclusion. Thus, a technique for the HPTLC identification of chlorogenic acid in the raw material of Ledum palustre was developed. Reference 1. Naveed, M., Hejazi, V., Abbas, M., Kamboh, A. A., Khan, G. J., Shumzaid, M., … XiaoHui, Z. (2018). Chlorogenic acid (CGA): A pharmacological review and call for further research. Biomedicine & Pharmacotherapy, 97, pp. 67–74. თეთრი თაგვების დასწავლისა და მეხსიერების პროცესების შესწავლა მაიონიზებელი დასხივების დროს და გამოვლენილი დარღვევების კორექცია ჰერნიარინის მეშვეობით სოფიო კალმახელიძე 1,2 , მიხეილ გოგებაშვილი 1 , დიანა მუსერიძე 1 , ნაზი ივანიშვილი 1 , ნინო ღვინაძე 1 , ლალი გეგენავა 1 , თამარ სანიკიძე 1,2 1 ივანე ბერიტაშვილის ექსპერიმენტული ბიომედიცინის ცენტრი, საქართველო 2 თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, საქართველო აბსტრაქტი მიზანი: კვლევის ძირითად მიზანს წარმოადგენდა γ-დასხივებული თაგვების დასწავლისა და მეხსიერების პროცესის დარღვევების გამოვლენა და ჰერნიარინის მეშვეობით ამ დარღვევების შემცირების შესაძლებლობის დადგენა. კვლევის მასალა და მეთოდები: კვლევაში გამოყენებულ იქნა მამრი 2-2.5 თვის თეთრი თაგვი (Mus musculus) (23-25გ). ექსპერიმენტულ ცხოველებს ჩაუტარდათ ერთჯერადი ტოტალური γ-რადიოდასხივება დოზით 5 გრ. “Gammacell 40 Exactor” (MDS Nordion, Ottawa, Canada) 137Cs (Cesium137), დოზის სიმძლავრე - 1,1 გრ/წუთ. ექსპერიმენტში მონაწილე თაგვები იღებდნენ ჰერნიარინს (20მგ/კგ) დასხივებამდე 5 დღით ადრე და დასხივების შემდეგ ერთ საათში. თაგვებს აღნიშნული პრეპარატი მიეწოდებოდათ პერორალურად დღეში ერთხელ პიპეტით. ქცევის ფიზიოლოგიურ პარამეტრებზე მაიონიზებელი გამოსხივების მყისიერი და მოგვიანებითი ეფექტის შესასწავლად გამოყენებულ იქნა მრავალმხრიანი ესტაკადური ლაბირინთი. კვლევის შედეგები: პოსტრადიაციული პერიოდის ადრეულ ვადაზე დასხივებულ თაგვებში გაზრდილია ლაბირინთის გავლისთვის საჭირო დრო და შეცდომათა რიცხვი, ხოლო დასხივებული თაგვების ჰერნიარინით მკურნალობის ფონზე მე-7 დღეს ლაბირინთის მაჩვენებლები არ განსხვავდება დასხივებული ჯგუფის მონაცემებისგან, ხოლო პოსტრადიაციული პერიოდის 1, 3 და 6 თვის ვადაზე დასხივებულ (5 გრ) ცხოველებში სტატისტიკურად სარწმუნოდ იზრდება ლაბირინთის გავლისთვის საჭირო დრო და შეცდომათა რიცხვი. დასხივებული ჯგუფის მონაცემებთან შედარებით ჯგუფში, რომელიც იღებდა ჰერნიარინს შეცდომათა რიცხვი და ლაბირინთში გატარებული დროის რაოდენობა სტატისტიკურად სარწმუნოდ შემცირდა. ჩვენ მიერ მიღებული მონაცემების საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ რომ, მოგვიანებით პოსტრადიაციულ პერიოდში ექსპერიმენტულ ცხოველებში ვლინდება დასწავლისა და მეხსიერების პროცესის ცვლილება, რაც შესაბამისობაშია ჩვენს წინა კვლევებში მიღებულ მორფოლოგიურ ცვლილებებთან. როგორც ჩანს ნეიროპლასტიკურობა და კომპენსატორული მექანიზმები არ არის საკმარისი მაიონიზებელი გამოსხივებით გამოწ- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 16 ABSTRACT The Alleviating Effect of Herniarin Against Ionizing Radiation-Induced Cognitive Impairments in White Mice Sophio Kalmakhelidze 1,2 , Mikheil Gogebashvili 1 , Diana Museridze 1 , Nazi Ivanishvili 1 , Nino Gvinadze 1 , Lali Gegenava 1 , Tamar Sanikidze 1,2 1 Ivane Beritashvili Center of Experimental Biomedicine, Georgia 2 Tbilisi State Medical University, Georgia Background: Radiation-induced brain injury is a common complication after head and neck cancers radiotherapy. Our study aimed to evaluate the radioprotective effect of Herniarin on radiation-induced learning and spatial memory formation process impairments. Materials and Methods: 2-2.5-month-old male white mice -Mus Musculus - were divided into 3 groups the mice were divided into three groups. The I control group of not irradiated mice, II experimental group of irradiated mice. The III experimental group was treated with Herniarin (20 mg/kg) for five days before irradiation and the same dose was administrated after one hour of γirradiation. Mice whole-body irradiation with 137 Cs was performed at a dose rate of 1,1Gy/min for a total dose of 5 Gy with a “Gamma-capsule-2”. Spatial learning and formation of memory were estimated in the elevated-type multi-way maze. Results: Our study revealed that exposure to ionizing radiation resulted in learning and memory formation deficiency in different stages of the post-irradiation period (P<0.05). Using Herniarin as a potential antioxidant and radiosensitizer significantly reduced ionizing radiation-induced impairments. These results coincide with our previous study of ionizing irradiation induced morphological changes in limbic system. Conclusion: Herniarin demonstrated protective properties on the limbic system's neurons, resulting in improved learning and spatial memory formation process. Keywords: Herniarin; ionizing radiation; cognitive impairments. THE STUDY OF SOME TECHNOLOGICAL PROPERTIES OF SALVIA SCLAREA DRY EXTRACT, OBTAINED FROM TAJIK RAW MATERIAL Kholov Safarali В., Musozoda Sofol M. Tajik National University, Dushanbe, Republic of Tajikistan [email protected] Introduction. The national heritage of the Republic of Tajikistan are natural resources in the form of wild-growing medicinal plants and mineral ore deposits. Currently, the use of wild medicinal plants in traditional and folk medicine is experiencing a new peak of recognition. Due to favourable climatic conditions, the biodiversity of wild medicinal herbs in Tajikistan is very rich. According to preliminary estimates, over 150 plant species grow in the republic that are used or recommended for use in official medicine, and more than 1,500 species are used in folk medicine [1]. Clary sage (Salvia sclarea L.) possesses a variety of biological activities (antioxidant, antiinflammatory, antimicrobial, analgesic, wound healing), which is due to the various components that make up the raw material - essential oil, flavonoids, tannins and alkaloids [1, 2, 3]. Due to the large variability of the chemical composition of the plant depending on the growing conditions and geographic localization, research aimed at studying the technological properties of dry extract of clary sage (DECS), growing in Tajikistan, as a potential pharmaceutical substance, is relevant. The dry extract was obtained at the department of pharmaceutical technology and pharmacology. Standardization of the extract was carried out by the content of phenolic compounds and hydroxycynnamic acids. Aim. The work aimed to research crystallographic and hygroscopic properties of tajik Salvia THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 17 sclarea dry extract. Methods. For crystallographic analysis, a Lumam P1 microscope equipped with a DMC 300 digital camera and ScopePhoto software have been used. The samples were viewed using a 20x objective with an intermediate magnification of 1.6x. The hygroscopicity of the dry extract was studied according to the method presented in the Pharmacopoeia of the Eurasian Economic Union, Monograph.2.3.6.0. Results. The results are presented in Fig. 1 show that SESHM is a fine amorphous powder with isodiametric particles in the form of polygons and their fragments. The surface of the particles is slightly rough. Linear dimensions from 5 to 50 microns. The average particle size of the dominant fraction is 10-20 microns. Based on the results of crystallographic studies, it is possible to predict some technological properties of DECS. Thus, the insignificant particle size and its amorphous structure indicate the ability to form a bulk powder with a large bulk volume and, as a consequence, greater compaction. And the roughness of the surface in combination with the dense packing of particles contributes to the likelihood of their adhesion and, as a result, a decrease in fluidity. The relief of the surface indicates a high probability of their adhesion to each other, which may indicate moderate compression values. Dry extracts of medicinal plants, as a rule, are hygroscopic, which is a critical parameter in the technological process of manufacturing medicines. With this in mind, the hygroscopic properties of DECS were studied, based on the results of which it was found that the dry extract is highly hygroscopic - the increase in mass is 15% or more. Appearance of DECS Micrograph of DECS Fig. 1. Photographs of DECS Significant moisture sorption characteristics of DECS substance indicate the risk of formation of wet masses during storage and allow predicting the choice of some excipients (hygroscopicity stabilizers), as well as production conditions. In addition, this parameter may indicate a high risk of loss of quality of DECS substance and unsuitability for the technological process of mass encapsulation. DECS should be stored under controlled environmental conditions and in sealed containers. Conclusions. As a result of studies of some technological properties of the DECS substance, such as crystallographic characteristics and hygroscopicity, critical quality indicators were established and measures aimed at their stabilization predicted. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 18 References 1. Avula, B., Bae, J. Y., Chittiboyina, A. G., Wang, Y. H., Wang, M., Srivedavyasasri, R., Ali, Z., Li, J., Wu, C., & Khan, I. A. (2022). Comparative analysis of five Salvia species using LC-DAD-QToF. Journal of pharmaceutical and biomedical analysis, 209, 114520. 2. Miroddi, M., Navarra, M., Quattropani, M. C., Calapai, F., Gangemi, S., & Calapai, G. (2014). Systematic review of clinical trials assessing pharmacological properties of Salvia species on memory, cognitive impairment and Alzheimer's disease. CNS neuroscience & therapeutics, 20(6), 485–495. 3. Uță, G., Manolescu, D. Ș., & Avram, S. (2021). Therapeutic Properties of Several Chemical Compounds of Salvia officinalis L. in Alzheimer's Disease. Mini reviews in medicinal chemistry, 21(12), 1421–1430. Yucca gloriosa L. – Chemical Composition and Biological Activity Eter Kemertelidze, 1 Mariam Benidze 2 1 Doctor of Pharmaceutical Sciences, Academician of the GeorgianNational Academy of Sciences; chief scientist of the TSMU Iovel Kutateladze Institute of Pharmacochemistry; Georgia 2 Doctor of Pharmacy, senior scientist of the TSMU Iovel Kutateladze Institute of Pharmacochemistry; Georgia Yucca gloriosa L. (fam. Agavaceae) introduced on an industrial scale in Georgia is the object of our many years research. The steroidal sapogenin tigogenin – (25R)-5- spirpstan - 3β-ol was recognized as a suitable raw material for the synthesis of steroids of the 5 -series. In order to provide raw materials for the production of tigogenin plantation of Yucca gloriosa was cultivated on an area of 150 ha in eastern Georgia according to the agrorecommendations developed at the Iovel Kutateladze Institute of Pharmacochemistry. The aim of our research was to study the chemical composition and biologically activity of substances from the different organs of the Yucca gloriosa – leaves, flowers, stems, roots, rhizomes and fruits. About 75 chemical compound have been separated and identified from them, including 30 new organic substances. Yucca gloriosa blooms profusely twice a year – in spring and autumn. In the first and second year of life it develops 1 and in following years 2-3 flower stalks. It is possible to collect 60-70g. air-dried flowers from one flower stem. The flowering period lasts only 20 -25 days, then they wither and fall of as unused waste. The flowers are characterized by a high content of steroid glycosides. There were isolated and identified 8 steroid glycosides, as well as flavonoid glycosides and phenolic acids. It is known that steroid glycosides are surfaceactive substances, they act on the cell membrane and improve its permeability, are involved in the process of plant metabolism and perform the function of bioregulators. On the basis of steroid glycosides of flowers an effective stimulator of plant growth named “Aleksin” has been developed. By pre-sowing treatment of seeds of agricultural crops or spraying plants with its weak concentration (0.002 – 0.005%) aqueous solution increases the yield of grain and legumineus crops, as well as vegetable crops by 20 -40 %, improves the quality and provides ecologically clean production [1]. The leaves of the lower tier of Yucca gloriosa dry at 3-4 years of age. Our observations showed that leaves drying on the living plants contain only spirostanol glycosides. In all probability, the furostanols are converted to the corresponding spiroforms during drying and they consist tetra-, pentaand hexaosides of tigogenin. Antifungal activity of the total and individual glycosides was studied in vitro tests against human pathogenic, yeast, dermatophyte and filamentous fungi. High activity was shown by individual yuccaloesides B and C in the concentration range of 0,39 - THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 19 6,25g/ml, for dermatophyte fungi – in the range of 0,78 – 12,5 g/ml and were similar to those of reference agents – amphotericin B and ketoconazole.On the basis of spirostanol glycosides obtained from the dried leaves a potential ready to use medicinal formulation in the form of a 1% cream named Gloriofucin has been prepared , which is recommended for clinical approval in case of skin infection with dermatophyte fungi – Trichophyton and Microsporum species[1]. The total sum of phenolic substances in the amount of 10 -12% was obtained from the roots, bark of stems and rhizomes of the plant, in which stilbenes with the rare spirostructures were determined. Five of them – gloriosaols A,B,C, D and E are new organic compounds with a complex spirostructures. Their molecules consist of two C 15 rings containing γ-lactone and connected to each other with trans – 3,3 1 ,5,5 1 -tetrahydroxy-4 1 -methoxystilbene. The sum of phenolic substances and individual gloriosaols show high antioxidant activity – equivalent to Trolox (TEAC) – 4,0 -5,8, which is 2 times higher than the comparative drugs – quercetin and β-carotene.[1] From the flowers of Yucca gloriosa there were isolated 8 individual substances. There chemical structures were established by physical - chemical data and modern spectral methods of analysis such as oneand two-dimensional NMR ( 1 H, 13 C, HSQC, HMBC, COSY) and mass – spectrometry (ESIMS). Spectral data of 1-7 substances were indicative to sesquiterpene glycosides of nerolidol type and 8 – triterpene glycoside derivative of soyasapogenol B with the structures [2,3 ]: (1E,3S,5R,6E,9E)-5-O-β-D-Glcp(16)-O-β-D–Glcp-3,5,11-trihydroxy-3,7,11-trimethyldodeca1,6,9-trien (1); (1E,3S,5R,6E,9E)-5-O-β-D-Glcp(16)-O-β-D–Glcp-3,5,11,12-tetrahydroxy-3,7,11trimethyldodeca1,6,9-trien (2); (1E,3S,5R,6E,10E)-(12-O-β-D–Glcp)-5-O-β-D-Glcp-(16)-O-β-DGlcp-3,5,12-trihydroxy-3,7,11-trimethyldodeca-1,6,10-trien(3); (1E,3S,5R,6E,10E)-5-O-β-D-Glcp3,5,12,13-tetrahydroxy-3,7-dimethyldodeca – 1,6,10-trien (4); (1E,3S,5R,6E,10E)-5-O-β-D-Glcp3,5,12-trihydroxy-3,7,13-trimethyldodeca-1,6,10trien (5); (1E,3S,5R,6E,10E)-5-O-β-D–Glcp-3,5dihidroxy-3,7,12,13-tetramethyldodeca-1,6,10-trien (6); (1E,3S,5R,6E,10E)-5-O-β-D-Glcp-3,5- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 20 dihydroxy-12-carbonyl-3,7,13-trimethyldodeca -1,6,10-trien (7); Soyasapogenol B – 3-O --L-Rhap- (12)-O--L-Arabp (8). Sesquiterpene and triterpene glycosides is new class for the genus of Yucca. In this way, our studies have determined that Yucca gloriosa L. cultivated in Georgia in an industrial scale is rich with substances of different chemical classes, they exhibit various biological activities, which gives a great opportunity to use them in practice . Key words: tigogenin, spirostanol, furostanol, gloriosaol, sesquiterpene. References 1. Kemertelidze E.P., Benidze M.M., Skhirtladze A.V., Nadaraia N.Sh., Merlani M.I., Amiranashvili L.Sh. (2018).Synthesis of steroidal hormonal preparations from tigogenin of Yucca gloriosa L. introduced in Georgia and study chemical composition of the plant . Georgian National Academy of Sciences,Tbilisi.(in Russian). 2. Yang M.C., Kim S.M., Lee K.H., Kim K.H., Lee K.R. (2007) A new sesquiterpene glycoside from the aerial parts of Saussurea triangulate. Molecules, no.10, vol.12, pp. 2270-2276. 3. Benidze M., Skhirtladze A., Getia M., Kemertelidze E. (2022) Chemical constituents of Yucca gloriosa flowers.Chemistry of Natural Compounds. no.1, vol.58, pp. 50-54. Identification of the Native and Modified Bromelain by FT-IR Spectroscopy T. Korinteli 1 , N. Gorgaslidze 1 , M. Getia 2 , L. Nadirashvili 2 1 Tbilisi State Medical University, Tbilisi, Georgia 2 I. Kutateladze Institute of Pharmacochemistry TSMU, Tbilisi, Georgia Bromelain is a complex of plant-derived proteolytic enzymes found in almost all parts of the Pineapple plant (Ananas comosus L. Merr.) [1] currently used for the treatment of musculoskeletal disorders [2]. Chemical modification of Bromelain might improve the physical, chemical and pharmacological properties and reduces its side effects, such as allergenicity. The aim of this work was the comparative studies of native and modified Bromelain gels and the assessment of their physical-chemical, kinetical and pharmacological properties. In order to reduce the allergenicity, we have obtained Bromelain, immobilized with aldehyde dextran (modified bromelain) [3]. Model samples of 150 PE/g proteolytic activity gels were prepared from native and modified bromelain based on carbopol. Identification of the base, native and modified Bromelain gels was carried out using Fourier transform infrared (FT-IR) spectroscopy. Fig.1. FT-IR spectra of the base (KBr) THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 21 The FT-IR spectrum (Fig.1) of Carbopol 940 (C 940) was in agreement with reported data (USP 29, 2006). In case of C 940, the FT-IR spectra having peak at 2925.48 cm -1 represented OH stretching vibration, i.e., ν OH and intramolecular hydrogen bonding. The prominent band at 1744.3 cm -1 was assigned to carbonyl C=O stretching vibration i.e., ν C=O. While the peak at ν 1454.06 cm -1 was for COO-H, the band at 1287.57 cm -1 was due to ν C-O-C of acrylates, the band at 802.242 cm -1 was for out of plane bending of C=CH., δ=C-H19,22. Fig.2. FT-IR spectra of native bromelain (KBr) On the spectrum (Fig. 2) the main characteristic peaks of Carbopol 940 were identified as - 2925.48 cm -1 , 1745.26 cm -1 , 1456.96 cm -1 , 1285.32 cm -1 and 801.278 cm - . The following peaks of Bromelain were detected: N–H stretch bands at 3417.24 cm -1 , C–H stretches at 2925,48 cm −1 , that overlaps the ν O-H bond of Carbopol. Strong intensities of C=O stretch bands (amide 1 area) at 1646.91 cm -1 , C–N stretch bands at 1538.92 cm -1 , aliphatic amine at 1250.61 cm -1 , C–H bending of aromatic residue of tryptophan or tyrosine at 890.952, at 748 N–H wagging of secondary amide and at 679.785 C–S stretch of sulfides and disulfides. Fig.3. FT-IR spectra of modified bromelain (KBr) Both Carbopol 940’s (2930.31 cm -1 , 1745.26 cm -1 , 1456.96 cm -1 , 1279.54 cm -1 and 804.17 cm -1 ) and Bromelain (3404.02 cm -1 , 2930.31cm −1 , 1646.91 cm -1 , 1536.99 cm -1 , 1250.61 cm -1 , 752.382 cm -1 , 679.785 cm -1 ) main characteristic peaks were identified (Fig.3). As regards to dextran, the peaks at 3504.02 cm −1 and 3312.14 cm −1 are attributed to the O-H stretching, the band at 1645.95 cm −1 corresponds to water molecule bending. Furthermore, the peaks at 2930 (this peak overlaps with those of Carbopol and Bromelain) and 1419 cm −1 are assigned to the v (C‒H) and δ (C‒H) vibrational modes the peaks at 1161.9 illustrates C-O stretching vibrations, and the peaks at 916.022 cm −1 and 852.382 cm −1 demonstrates α-glucopyranose ring deformation mode. FT-IR was used to recognize the occurrence of different functional groups present in the samples. The method allowed the identification the base, native and modified Bromelain. Also, due to the detection of dextran peaks, natural and modified Bromelain can be distinguished from each other. And therefore, the method can be used for the standardization of given gels. Key words: Bromelain, Carbopol 940, aldehyde dextran, modification. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 22 References: 1. Ramli, AN.M.; Manas, N.H.A.; Hamid, A.A.; Hamid, H.A.; Illias, R.M. (2018). Comparative structural analysis of fruit and stem bromelain from Ananas comosus. Food Chem., 266, 183–191. 2. Chakraborty, A.J.; Mitra, S.; Tallei, T.E.; Tareq, A.M.; Nainu, F.; Cicia, D.; Dhama, K.; Emran, T.B.; Simal-Gandara, J.; Capasso, R. (2021). Bromelain a Potential Bioactive Compound: A Comprehensive Overview from a Pharmacological Perspective. Life, 11, 317. 3. T. Korinteli, N. Gorgaslidze, L. Nadirashvili, G. Erkomaishvili. (2021). The Chemical Modification of Bromelain with Dextran Aldehyde and its potential chemical application. Georgian Medical News, no 6 (315), pp. 185-189. ALKALOIDS FROM VINCA ROSEA L. Nina Vachnadze 1 , Aliosha Bakuridze 2 , Malkhaz Jokhadze 2 , Tamar Suladze 1 , Valentina Vachnadze 1 1 I.Kutateladze Institute of Pharmacochemistry, TSMU, Tbilisi, Georgia 2 Tbilisi State Medical University, Tbilisi, Georgia Introduction. Vinca rosea (Catharanthus roseus L.) G.Don is a medicinal plant which belonges Apocynaceae family. Catharanthus roseus contains various indole alkaloids, monoterpene and dimer compounds. (1,2,3) The principal constituents are bisindole alkaloids – vinblastine, vincristine, leurosine, leurosidine and monoterpene alkaloids vindoline, catharantine, ajmalicine etc. The bisindole alkaloids – vinblastine and vincristine are suggested for the treatment of Hodgkin`s disease, leukaemia in children and choriocarcinoma (3). Vinca rosea produces terpenoid indole alkaloids of high medicinal importance: antidiabetic, bactericide, antihypertensive, cytotoxic activity (4). Materials and methods. Vinca rosea was introduced at the Kobuleti (Western Georgia) experimental station of medicinal plants. Plant material was collected in the phase of secondary flowering. (5). The dried powdered aerial parts were subject to extraction with ethanol by liquid/solid extraction. The yield of the sum alkaloids was 2.6 g, then it was dissolved in chloroform and precipitated with petroleum ether to obtain a fraction insoluble in petroleum ether (2.8 g). Alkaloids were identified by high-performance liquid chromatography with tandem mass spectrometry LC-MS/MS and gas chromatography with mass spectrometric detection GC/MS on Agilent technologies 1290 Infinity, 6460 Triple quad LC/MS and Agilent Technologies 7890 A GC System, 7000 GC/MS/MS Triple Quad. Results and discussion. By high-performance liquid chromatography with tandem mass spectrometry LC-MS/MS and gas chromatography with mass spectrometric detection GC/MS/MS methods in the fraction insoluble in petroleum ether identified the following alkaloids: 1-H-Pyrrolo- [2,1-b]-quinazolin-9-one-3-hydroxy - 2,3 - dihydz; 9H-Pyrido[3,4-b]-indole; 9H-Pyrido [3,4-b]- indole-1 carboxylic acid, methyl ester; 2,20-cycloaspidospermidine-3-carboxylic acid, 6,7didehyro, methyl ester. In vitro cytotoxic activity of the alkaloid-containing fraction was evaluated on A-549 (human lung carcinoma cell line), DLD-1 (human colon adenocarcinoma cell line) and W-1 (human normal skin fibroblast cell line), which was expressed as the concentration of alkaloids inhibiting cell growth by 50% (IC50). Conclusions. The identified alkaloids precipitated with petroleum ether are low molecular weight carboline compounds occurring in nature as decomposition products of complex indole alkaloids. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 23 Results According to in vitro studies of cytotoxic activity, the fraction showed a strong cytotoxic effect on both tumor cells - A-549, DLD-1 and normal fibroblasts - WS-1. Based on the foregoing, we can conclude that the fraction is interesting and promising for further in-depth study of other strains of tumor cells. References: 1. Almagro L., Pѐrez F.F., Pedrenö M.A. (2015). ,,Indole alkaloids from Ctharanthus roseus: bioproduction and their effect on Human Health”. Molecules, vol. 20, 2, pp. 2973-3000. 2. Moudi M. Gor., Yien CYS, Nazre M. (2013). ,,Vinca alkaloids”. J.Prev. Med., vol. 4, pp. 1231-1235. 3. Vachnadze N., Kintsurashvili L., Suladze T., Bakuridze A., Vachnadze V. (2013). ,,Alkaloids of Vinca rosea L, introduced to Western Georgia.” Georgian Medical News, vol.11, 224, pp. 8588. 4. Piong S.H., Looi C.Y., Hazni H., Arya A., Paydar M., Wong W.F., Cheah S.C., Rais M.M., Awang K. (2013). ,,Antidiabetic and antioxidant properties of alkaloids from Ctharanthus roseus (L.) G. Don”. Molecules, vol.18, pp. 9770-9784. 5. Lazarevska S., Makreski P. (2015). ,,Insights into the infrared and Raman spectra of fresh and lyophilized royal jelly and protein degradation IR spectroscopy study during heating.” Maced. J. Chem. Chem. Eng. May, vol. 34, 1, pp. 87-93. Biologically Active Phenolic Compounds from Some Plants of Georgian Flora Shalashvili Ketevani 1 , Sagareishvili Tamar 1 , Kavtaradze Nana* 1 , Sutiashvili Marina 1 , Khubashvili Keti 2 1 I. Kutateladze Institute of Pharmacochemistry, TSMU, Tbilisi, Georgia 2 Tbilisi State Medical University, Tbilisi, Georgia Introduction: Plants common to the flora of Georgia - Rhododendron ungernii Trautv., Salvia garedji Troitzk., Urtica urens L., Astragalus brachycarpus M. Bieb.- are distinguished by the variety and significant content of biologically active compounds [1]. According to the literary data they are characterized by antiviral, anti-inflammatory, antioxidant and other activities [2-7]. The aim of the study: to study the biologically active phenolic compounds of the plants - Rhododendron ungernii Trautv., Salvia garedji Troitzk., Urtica urens L., Astragalus brachycarpus - common to Georgian flora . Research methodology: the objects of the research were the above-ground parts of plants taken during the active phase of vegetation. Fractions enriched with phenolic compounds from herbal material were obtained by extraction with 80% ethanol; liquid-liquid extraction of the obtained ethanolic extracts were performed with ethyl acetate / n-butanol, and the fractionation on polyamide - with alcohols of different concentrations. Separation of individual substances from fractions enriched with phenolic compounds was carried out on silica gel, polyamide, and cellulose columns, also by HPLC. Chemical, optical, physico-chemical and NMR spectral methods of analysis were used to determine and identify the structures of individual compounds. Results and discussion: In addition to the previously obtained substances [8] from the ethylacetate fraction of Rhododendron ungernii Trautv. leaves, quercetin and kaempferol hexosides were isolated, the structures of which are being determined. The herpes treatment ointment "Rhodopes" was created on the basis of phenolic compounds of the plant; it is successfully used in medical practice. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 24 The content of flavonoids, phenolic acids, depsides, and condensed tannins was determined by the phytochemical analysis of the above-ground parts of the endemic species of Georgia - Salvia garedji Troitzk. A significant amount of diand triterpene substances are biosynthesized in the plant. Flavonoids isolated and identified from the aerial parts of Salvia garedji Troitzk. include: apigenin-7O-β-D-glucuronide, luteolin-7-O-β-D-glucuronide, 6-hydroxy-luteolin-7-O-β-D-glucuronide, nepetin (6-methoxy-5,7,3′,4′-tetrahydroxyflavone), hispidulin, cirsimaritin, salvigenin, epigallocatechin; Condensed tannin - salviatannin; Phenolic terpenes: carnosol, carnosic acid, rosmadial; Depsides: salvianolic acid A, F, salvianolic acid A isomer, rosmarinic acid, methyl rosmarinate, yunnaneic acid F, sagerinic acid; Phenolic acids and their derivatives: salvianic acid A, methyl gallate. The antioxidant activity of the phenolic compounds of Salvia garedji compared to ethylenediaminoacetic acid and α-tocopherol has been established. Phytochemical analysis of the extract obtained from the leaves of the small nettle - Urtica urens L. determined the content of phenolic compounds with the dominance of phenolic acids and their products. In contrast to the leaf, anthocyanins are biosynthesized in the stem of the small nettle. Three anthocyanin pigments were obtained by column separation on cellulose; UV spectral analysis revealed that they are acylated with aromatic acid residues. Quantitative content of anthocyanins in the stem of the plant (spectrophotometrically) - 0.19%. Two individual phenolic acids - caffeic and chlorogenic acids - were isolated from the leaf extraxt. Flavonoids - apigenin, isorhamnetin, isorhamnetin-3,7-diglucoside, daidzin - have been isolated and identified from the above-ground parts of Astragalus brachycarpus M. Bieb. Conclusion: Based on the phenolic compounds of the leaves of Rhododendron ungernii Trautv., a highly effective herpes treatment ointment "Rhodopes" was created. The studied species Salvia garedji Troitzk., Urtica urens L., Astragalus brachycarpus M. Bieb. are distinguished by diverse and rich content of biologically active phenolic compounds, which creates a prerequisite for their further research for use in medicine. Keywords: Rhododendron ungernii, Salvia garedji, Urtica urens, Astragalus brachycarpus, phenols References: 1. Alania, M., Shalashvili, K., Sagareishvili, T., Kavtaradze, N., Sutiashvili, M., Aneli, J. (2023). Phenolic compounds of some plants spread and cultivated in Georgia, Tbilisi, 334 p. 2. Lu, Y., Foo, L.Y. (2002). „ Polyphenolics of Salvia - A review “, Phytochemistry, vol. 59, pp.117–140 3. Walker, J.B., Systma, K.J. (2007). „Staminal Evolution in the genus Salvia (Lamiaceae)“, Ann. Bot., vol. 100, pp.375–391. 4. Wu, Y.B., Ni, Z.Y., Shi, Q.W., Dong, M., Kiyota, H., Gu, Y.C., Cong, B. (2012). „Constituents from Salvia Species and Their Biological Activities“. Chem. Rev., vol. 112, pp.5967–6026 5. Kamatou, G.P.P., Makunga, N.P., Ramogola, W.P.N., Viljoena, A.M. (2008). „ South African Salvia species: A review of biological activities and phytochemistry“. J. Ethnopharmacol., vol. 119, pp.664–672 6. Marrassini, C., Acevedo, C., Miño, J., Ferraro, G., Gorzalczany, S. (2010). „Evaluation of Antinociceptive, Antiinflamatory Activities and Phytochemical Analysis of Aerial Parts of Urtica urens L.“, Phytother. Res., vol. 24, pp.1807–1812 7. Mzid, M., Khedir, S. B., Bardaa, S., Sahnoun, Z., Rebai, T. (2017). „Chemical composition, phytochemical constituents, antioxidant and anti-inflammatory activities of Urtica urens L. leaves“, Arch Physiol Biochem, vol. 123, № 2, pp.93-104 8. Kemertelidze, E. P., Alania, M. D., Shalashvili, K. G., Sagareishvili, T. G., Kavtaradze, N. Sh. (2016). Original medicinal preparations of flavonoid-containing plants of Georgia. Georgian National Academic Press, Tbilisi, 120p. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 25 EFFECT OF THE EXTRACT FROM PRUNUS DOMESTICA FRUITS ON THE GROWTH OF NON-CORROSIVE BACTERIA AND FUNGI OF EXTRACT Igor Seniuk, Vira Kravchenko, Nataliia Filimonova National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine; Abstract One of the main directions of improving the concept of treatment of diseases of the gastrointestinal tract and liver, which is accompanied by dysfunction of the hepatobiliary system and intestines, was the search and development of herbal remedies with hepatoprotective effect with a laxative effect and concomitant prebiotic activity. Aim of the research: to study the antimicrobial and prebiotic properties of the studied phytosubstance obtained from the fruits of Prunus domestica. The study of the antimicrobial activity of the test sample of plum fruit extract with fibers was performed in vitro by the method of multiple serial dilutions. The reference strains of the following microorganisms were used as the microbiological model: S. aureus-ATCC-25923, E. сoli-ATCC-25922, P. aéruginosa-ATCC-27853, B. subtilis-ATCC-6633, C. albicans-ATCC-885653. The determination of the prebiotic properties of the studied sample was carried out by the method of cultivation of bacteria Bifidobacterium bifidum No.1 and L. rhamnosus R0011 ND on nutrient media, which included the composition of plum fruit with fibers. Studies on the antimicrobial activity of plum fruit extract with fibers showed that the studied phytosubstance does not reveal antagonistic properties both with respect to gram-positive and gram-negative bacteria, as well as in the case of Candida fungi. The results of studies on the study of the prebiotic properties of the studied extract confirmed the improvement of the main physiological parameters of the culture of Bifidobacteria strain Bifidobacterium bifidum No.1 and the strain lactobacillus L. rhamnosus R0011 ND when the fruit plums with fibers were added to the culture medium. The conducted studies allowed to establish the prebiotic properties of the studied extract of plum fruits with fibers, which proves the promise of its use in complex therapy schemes for gastrointestinal pathology. Keywords: hepatoprotective agent, fruits of Prunus domestica, Bifidobacteria, Lactobacilli, prebiotic properties, antimicrobial activity. Introduction. The concept of hepatoprotective agents’ use is to minimize the effects of toxic agents on the liver. Most medicinal products and xenobiotics are converted into the liver and initiate the first phase of the enzyme detoxification reaction, which causes the formation of active metabolites (products of lipid peroxidation) and leads to membrane-disruptive effect. The key role of the destabilizing action of free radicals, products of lipid peroxidation in the pathogenesis of liver diseases was proved, and the possibility of their treatment with hepatoprotective drugs was substantiated. The promising direction of the pharmacotherapy of liver disease is the use of phytopreparations. The advantages of pharmacotherapy with herbal medicines are: the absence of toxic effects, the possibility of prolonged use, a significant range and "softness" of the effect, the optimal pharmacoeconomic component, the possibility to use in patient at all age groups [1, 2]. Therefore, the Prunus Domestica attracted the interesting and unique chemical content of its fruits and its wide application in folk medicine was chosen as object for experimental research [3]. Prunus domestica (family Rosaceae) is widespread horticultural crops in Ukraine. It has a lot of breeds and occupy the second place in quantity after apples, pears and cherries [4, 5]. Extracts of Prunus Domestica were firstly developed at the department of chemistry of nature substances of the National University of Pharmacy [6]. In the previous research the qualitative and quantitative chemical composition of the Prunus domestica were determined. It was shown the presence of organic acids (malate, citrate, chlorogenic, neoclonogenic and coffeic acids) anthocyanins, rutin, gallic acid, sugars, dietary fibers and hydroxy- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 32 7. V.Y. Vachnadze; L.G. Kintsurashvili; N.S. Vachnadze; T.Sh. Suladze: V. Mshvildadze: K. Mchedlidze. (2017). „Some Alkaloid-Containing Plants Grown And Introduced In Georgia And Their Biological Activities“, Experimental And Clinical Medicine, V. 3, pp 1-37. ABSTRACT Biologically Active Alkaloids of ATROPA CAUCASICA (Kreyer) V.E. Avet. Common in Georgia 1 Lali Kintsurashvili, 2 Jean Legault, 1,2 Vakhtang Mshvildadze 1 TSMU I. Kutateladze Institute of Pharmacochemistry, Tbilisi, Georgia 2 Université du Québec a Chicoutimi (Canada) The goal of presented research was a study on tropane group alkaloids from the above-ground and underground organs of Atropa caucasica Kreyer (Solanaceae) grown in Georgia, and evaluation of their cytotoxic activity. Alkaloid-containing total substances were obtained by liquid-demand extraction from the airdried comminuted of the above-ground and underground organs of Atropa caucasica Kreyer with NH4OH (12%) pre-elution and delay, we treated the alkaloids with chloroform. The combined extracts were washed with H 2 SO 4 10%. The acidic extracts was treated with ethyl ether. pH to 9 was adjusted with concentrated ammonia and alkaloids were extracted with an organic solvent. The yield of total alkaloids was: From the above-ground organs - 0.28%, from the underground organs - 0.54%, calculated to the air-dried material of the plant. As a result of phytochemical studies on the base of FC-MS and TLC experiments, has been determined the dominated alkaloids of the tropane group in the total sum of purified alkaloids were: atropine and hyoscyamine in aboveground organs and atropine, hyoscyamine and scopolamine in underground organs. In vitro evaluation of cytotoxic activities according to Resazurine and Hoechst experiments demonstrated that the total alkaloid sum obtained from above-ground organs revealed a weak cytotoxic activity against colon adenocarcinoma (DLD-1) and normal human skin fibroblasts (WS-1), and the total alkaloid sum obtained from the underground organs, exhibited a moderate cytotoxic activity against cell cultures of A-549 (lung adenocarcinoma) and DLD-1 without any significant toxicity against normal human skin fibroblasts (WS-1). KEYWORDS: Alkaloids, Atropa caucasica, cytotoxic activity. Fatsia japonica (Thunb.) Decne. et Planch. ფოთლის მიკროსტრუქტურული თავისებურებანი (Araliaceae) ქეთევან მჭედლიძე, ზურაბ ქემოკლიძე თსსუ იოველ ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტი , თბილისი , საქართველო შესავალი. შესწავლილია საქართველოში ინტროდუცირებული Fatsia japonica (Thunb.) Dacne.-ს, როგორც ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების წყაროს[1,2,3,4,5] ფოთლის შინაგანი აგებულება და დადგენილია მისი მიკროსტრუქტურის სადიაგნოსტიკო მახასიათებლები, კვლევის შედეგები ფუნდამენტური ცნობარების, სამეცნიერო ნაშრომების შედგენის საფუძველს განეკუთვნება. მიკროტექნიკაში მიღებული კამერალური მეთოდებით კვლევის საფუძველზე აღსანიშნავია: კვლევის შედეგები. F. japonica-ას ფოთოლი შიშველია, ბიფაცუალური ფორმის, დორზოვენრტალური, ჰიპოსტომატური სტრუქტურის. ფოთლის აბაქსიალური და ადაქსიალური ეპიდერმისის ფუძემდებარე უჯრედები არადაგვირისტებული, მრუდხაზოვანი და მრუდკედლიანია, ქვედა ეპიდერმისის კუტიკულარული მოზაიკა ტალღისებრი. იაპონური ფაციას ფოთოლში დიფერენცირებული ბაგის აპარატი ანიზოციტური ტიპისაა, ბა- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 33 გეთშორისი ხვრელი თითისტარისებრი, ხოლო, ბაგეთა განწყობა ქაოტური. ფოთლის რბილობში უკუ-კოლატერალური აღნაგობის გამტარი კონა აღიბეჭდება. მცენარის ფოთლის ყველა მორფოლოგიური ორგანოს სტრუქტურულ ერთეულში შეინიშნება მჟაუნმჟავა კალციუმის დრუზა კრისტალების და სეკრეტორული სავალების დიფერენცირება. F. japonicaას ფოთლის ნაკვთის მთავარი ძარღვის ძირითადი ქსოვილი პოლიგონალურია, გამტარი სისტემა როგორც ძარღვში, ასევე ყუნწში ჭურჭლ-ბოჭკოვანი, ღია-კოლატერალური ტიპის, მხოლოდ მთავარ ძარღვში მათი განწყობა ასიმეტრულია, ხოლო ყუნწში მჭიდროდ ურთიერთგანწყობილი და სიმეტრიული; F. japonica-ს ფოთლის ნაკვთის მთავარი ძარღვის და ყუნწის მერქანში დიფერენცირებულია სიგრძეზე მწყობრ მწკრივედად განლაგებული სანათურები. ყუნწის სიგრძივ ანათანზე აღიბეჭდება მერქნის გამტარი ჭურჭლების გარსის სპირალური, რგოლური და ბადისებრი გასქელება. საკვანძო სიტყვები: Fatsia japonica (Thunb.) Decne.; ფოთოლი; ყუნწი; ანატომია; სადიაგნოსტიკო მახასიათებლები. სურათი 1. F. japonica-ას ფოთლის მიკროსტრუქტურა: A. ადაქსიალური და B. აბაქსიალური ეპიდერმისის სტრუქტურის პანორამა; C. ფოთლის რბილობი; D. ფოთლის ნაკვთის მთავარი ძარღვის სტრუქტურის პანორამა; E. ფოთლის ნაკვთის მთავარი ძარღვის ჭურჭელ-ბოჭკოვანი, ღია-კოლატერალური გამტარი კონა; F. ფოთლის ყუნწის (მეზოპეციოლი) სტრუქტურის პანორამა; G. ყუნწის ძირითადი სტრუქტურული ელემენტების ფრაგმენტი THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 34 1. არადაგვირისტებული, მრუდხაზოვანი და მრუდკედლიანი ფუძემდებარე უჯრედები; 2. ანიზოციტური ბაგე; 3. დორზოვენრტალური მეზოფილი; 4. ფირფიტოვანი კოლენქიმა; 5. სეკრეტორული სავალი; 6. ქლორენქიმა; 7. სკლერენქიმული უჯრედები; 8. ლაფანი; 9. მერქანი; 10. პოლიგონალური უჯრედები. ლიტერატურა 1. T.Aoki, 1980, “Struqtures end biosynthetic sequence of tritenpenoid saponins of Fatsia japonica”; Jurnal of science of the Hirosima university, series A, V.44, №1. JULY p. 199-214; 2. Xuewei Ye, Siran Yu et all., 2014, “Quantitative determination glicosides in Fatsia japonica Dence. and Planch. Using high performance liquid chromatography”, Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysys, N88, p.472-476; 3. В.И. Гришковец и др., 2000, “Тритерпеновые гликозиди Fatsia japonica”, ХПС, №5, ст.395-398; 4. З.С. Кемоклидзе, Г.Е. Деканосидзе, Э.П. Кемертелидзе, 2018, “Биологически активные тритерпеновые гликозиды Фатсии Японской (Fatsia japonica (Thunb.) Dence. and Planch.), култивированной в Грузии”, Журнал «Вопросы биологической, медицинской и фармацевтической химии», N 10, Т.21, ст. 77-80; 5. Э.П. Кемертелидзе, Г.Е. Деканосидзе, А.И.Березнякова, 2001, „Тритерпеновые гликозиды Fatsia japonica, культивируемой в Грузии и их фармакологические своиства’’, Химико-фармацевтический журнал, Т. 35, №8, ст.24-27. ABSTRACT Features of the Microstructure of the Leaves of Fatsia japonica (Thunb.) Decne. et Planch. (Araliaceae) Ketevan Mchedlidze*, Zurab Kemoklidze TSMU I. Kutateladze Institute of Pharmacochemistry, Tbilisi, Georgia The internal structure of leaf of the F. japonica that is introduced in Georgia as a source of biologically active substances, was studied, and its microstructural diagnostic signs were determined. F. japonica leaf bilateral, dorsoventral, hypostomatic structure. The basal cells of the abaxial and adaxial epidermis of the leaf are non-stitched, curvilinear and curved-walled. The stomatal apparatus is anisocytic. A reverse-collateral conductive bundle is imprinted in the pulp of the leaf. The conducting system both in the vein and in the petiole is of fibro-vascular, open-collateral type. Keywords: Fatsia japonica (Thunb.) Decne.; leaf; petiole; anatomy; diagnostic signs. ეთნოფარმაცია და ეთნობოტანიკა: როლი და მნიშვნელობა ახალ სამკურნალო საშუალებების ძიებაში ნანა ჯიქია1, ქეთევან გაბუნია2, ნოდარ სულაშვილი3 1 დოქტორანტი 2 ასოცირებული პროფესორი 1,2 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 3 ფარმაციის დოქტორი, ასოცირებული პროფესორი, მედიცინის ფაკულტეტი, სულხან–საბა ორბელიანის უნივერსიტეტი, თბილისი ეთნოფარმაცია არის ინტერდისციპლინარული მეცნიერება, რომელიც იკვლევს ფარმაცევტული საშუალებების (განსაკუთრებით ტრადიციული მედიკამენტების, მაგრამ არა მხოლოდ) აღქმას და გამოყენებას მოცემულ ადამიანურ საზოგადოებაში. ეთნოფარმაცია ახდენს ფარმაცევტული სა- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 35 შუალებების შესწავლას მათი გამოყენების კულტურულ კონტექსტებთან მიმართებაში. ეთნობოტანიკა მოიცავს იმ მცენარეების შესწავლას, რომლებსაც აქვთ თერაპიული გამოყენება. ეთნობოტანიკის სფერო უფრო მეტად ასახავს ადამიანებსა და მცენარეებს შორის ურთიერთობის კულტურულ მნიშვნელობას, ვიდრე მცენარეული ფარმაცევტული საშუალებების და მცენარეების შესახებ ინფორმაციის მოპოვებას (Will C. McClatcheya,*, Gail B. Mahadyb. 2009). ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ეთნობოტანიკური მონაცემები აქტიურად გროვდება მთელ მსოფლიოში. ვინაიდან ხალხსა და მცენარეთა შორის ურთიერთკავშირი კაცობრიობის დასაბამიდან იღებს სათავეს, ცხადია ეთნობოტანიკური კვლევა უნდა უკავშირდებოდეს ხალხის მიერ შექმნილ უძველეს ჩანაწერებს, რომლებიც ჩვენამდე ძირითადად ძველმა ქართულმა კარაბადინებმა (ქანანელის უსწორო კარაბადინი, ზაზა ფანასკერტელ– ციციშვილის სამკურნალო წიგნი– კარაბადინი, დ. ბაგრატიონის იადიგარ „დაუდი“ და სხვა.) შემოინახეს. დამუშავებული ლიტერატურული წყაროები გვაძლევს უფლებას ვიფიქროთ, რომ ეთნობოტანიკის და ეთნოფარმაციის საწყისები ამ დარგის მსოფლიოს სპეციალისტებმა სწორედაც მედეას ქვეყანაში უნდა ეძიონ, ასევე საქართველოში ეთნოფარმაცევტული კვლევების გაფართოება დაგვეხმარება ახალი მაღალეფექტური წამლის ფორმების შექმნაში. საკვანძო სიტყვები: ეთნობოტანიკა, ეთნოფარმაცია, ეთნოფარმაკოლოგია, წამალის შექმნა, კარაბადინები. ეთნოფარმაცია არის ინტერდისციპლინარული მეცნიერება, რომელიც იკვლევს ფარმაცევტული საშუალებების (განსაკუთრებით ტრადიციული მედიკამენტების, მაგრამ არა მხოლოდ) აღქმას და გამოყენებას მოცემულ ადამიანურ საზოგადოებაში. ეთნოფარმაცია ახდენს ფარმაცევტული საშუალებების შესწავლას მათი გამოყენების კულტურულ კონტექსტებთან მიმართებაში.იგი მოიცავს კვლევებს: - ბუნებრივი მასალის იდენტიფიკაცია და ეთნოტაქსონომია (შემეცნებითი კატეგორიზაცია), საიდანაც წარმოიქმნება წამალი (სამედიცინო ეთნობიოლოგია: ეთნობოტანიკა ან ეთნომიკოლოგია ან ეთნოზოოლოგია); - ფარმაცევტული ფორმების ტრადიციული მომზადება (ეთნოფარმაცევტიკა); - ასეთი პრეპარატების ფარმაკოლოგიური მოქმედების ბიოშეფასება (ეთნოფარმაკოლოგია); - მათი კლინიკური ეფექტურობა (კლინიკური ეთნოფარმაცია); - სოციალურ-სამედიცინო ასპექტები, რომლებიც იგულისხმება ამ ფარმაცევტული საშუალებების გამოყენებაში (სამედიცინო ანთროპოლოგია/ეთნომედიცინა). - საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და ფარმაცევტული პრაქტიკასთან დაკავშირებული საკითხები ამ პრეპარატების საჯარო გამოყენებასთან და/ან ხელახალი შეფასებასთან დაკავშირებით. ეთნოფარმაციას საერთო რელიეფი აქვს სამედიცინო ანთროპოლოგიასთან და ფარმაცევტული პროდუქტების ანთროპოლოგიასთან [1]. ტერმინი „ეთნოფარმაცია“ მოიცავს ყველა დისციპლინას: ფარმაკოგნოზიას, ფარმაკოლოგიას, ფარმაცევტიკას (განსაკუთრებით გალენიკასთან დაკავშირებით), წამლების მიწოდებას, ტოქსიკოლოგიას, ბიოშეღწევადობას და მეტაბოლომიკას, ისევე როგორც სააფთიაქო პრაქტიკა/კლინიკური აფთიაქი [2]. ეთნოფარმაციაში განიხილება: 1.მეტაბოლური და ფიტოქიმიური ანალიზი, 2. სამკურნალო და საკვები მცენარეების კვლევა. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 36 (Michael Heinrich. 2007) მეცნიერები კორსონი და კრიუსი [3]. თავიანთ ნაშრომებში აღნიშნავდნენ, რომ ტრადიციული მედიკამენტები გვთავაზობენ თერაპიული ტყვიებით მდიდარ და დიდწილად შეუსწავლელ წყაროს ფარმაცევტული ინდუსტრიისთვის.ეთნობოტანიკური და ეთნოფარმაკოლოგიური მიდგომების გამოყენებით ფარმაცევტულ მეცნიერებებში ჩატარებული აკადემიური კვლევები საშუალებას იძლევა მიღებულ იქნას მაღალი თერაპიული ეფექტის მქონე პრეპარატები. ერთ–ერთი მაგალითია აცეტილქოლინესთერაზას ინჰიბიტორი გალანტამინი. სამკურნალო ნედლეულის ბოტანიკურ სახეობებზე (მაგ.Galanthus spp.) ადრეული კვლევები ეფუძნებოდა ადგილობრივ ცოდნას, მეტაბოლური და ფიტოქიმიური კვლევების საფუძველზე მისი გამოყენების არეალი გაიზარდა. ამჟამად ის გამოიყენება პოლიომიელიტის სამკურნალო მედიკამენტად და კარგი შედეგი დაიდო ალცჰეიმერის დაავადების ახალ მკურნალობაში (Galanthus spp.) [4]. დღესდღეობით სამკურნალო მცენარეებიდან მიღებული მრავალი პროდუქტი გამოიყენება მედიცინაში. ახალი პრეპარატების შექმნისათვის [2, 5–6], ფიტოქიმიური ასპექტები განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს და მოითხოვს კვლევის გაფართოებას. მაგალითად, მცენარეულმა ექსტრაქტებმა, რომლებიც შეიცავს სხვადასხვა ბიოაქტიურ ნაერთებს, შეიძლება უზრუნველყონ მნიშვნელოვანი კომბინირებული თერაპია, რომელიც ერთდროულად მოქმედებს მრავალ ფარმაკოლოგიურ სამიზნეზე და უზრუნველყოფს კლინიკურ ეფექტურობას ერთნაირ ნაერთზე დაფუძნებული მედიკამენტებისგან განსხვავებით. თუმცა, ეს აშკარად მოითხოვს მკაფიო და კარგად განსაზღვრულ სტრატეგიას, ექსტრაქტებისა და მცენარეების ფიტოქიმიურ შესწავლას [7–8]. ეთნობოტანიკა შეიძლება განვიხილოთ როგორც „გადარჩენის მეცნიერება“ [9] უფრო ზუსტად, ეთნობოტანიკა, ეთნობიოლოგიის უდიდესი ქვედისციპლინაა, ზოგადად განისაზღვრება, როგორც „მეცნიერება მცენარეებთან ადამიანების ურთიერთქმედების შესახებ“ [10]. "ეთნო" - ადამიანების შესწავლა და "ბოტანიკა" - მცენარეების შესწავლა. ეს სფერო მოიცავს იმ მცენარეების შესწავლას, რომლებსაც აქვთ თერაპიული გამოყენება. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ეთნობოტანიკის უპირველესი მიზნები არც ახალი ფარმაცევტული საშუალებების შემუშავებაა და არც ახალი ბიოაქტიური ქიმიური ნაწილაკების აღმოჩენა, კონკრეტული მცენარის ფარმაკოლოგიური აქტივობების გარკვევა ზოგიერთი ეთნობოტანიკოსების კვლევის ნაწილს წარმოადგენს. ეთნობოტანიკის სფერო უფრო მეტად ასახავს ადამიანებსა და მცენარეებს შორის ურთიერთობის კულტურულ მნიშვნელობას, ვიდრე მცენარეული ფარმაცევტული საშუალებების და მცენარეების შესახებ ინფორმაციის მოპოვებას [11]. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 37 ეთნობოტანიკის მთავარი მიზანია იცოდეს, თუ როგორ გამოიყენება და აღიქმება მცენარეები ადამიანთა საზოგადოებებში და სოციალურ ცხოვრებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი „ეთნობოტანიკა“ არ იყო გამოყენებული 1895 წლამდე. ეთნობოტანიკის ისტორია გაცილებით ძველია. 77 წელს ე. ბერძენმა ექიმმა დიოსკორიდემ გამოაქვეყნა წიგნი "სამკურნალო ნივთიერებები" (ლათ. De Materia Medica), ეს ილუსტრირებული წიგნი შეიცავს ინფორმაციას ხმელთაშუა ზღვის 600 მცენარის შესახებ და როგორ და როდის უნდა შეაგროვოს ადამიანმა გარკვეული ტიპის მცენარე, შხამიანია თუ საკვები, და გამოიყენოს იგი განკურნებისას. 1542 წელს ლეონარტ ფუქსმა გამოაქვეყნა ნაშრომი „მცენარეების აღწერა“ (ლათ. De Historia Stirpium), სადაც აღწერილია გერმანიისა და ავსტრიის 400 მცენარე. ფრანცისკო ერნანდესის მოცულობითი, კარგად ილუსტრირებული ნაშრომი, „ახალი ესპანეთის მცენარეების ისტორია“ (1570-1577) , და ბერნარდინო დე საჰაგუნის ნაშრომი "ახალი ესპანეთის საქმეთა ზოგადი ისტორია" (1576) ეფუძნებოდა აცტეკების ინფორმაციას, მათ ირგვლივ სამყაროს შესახებ და, შესაბამისად, შეიძლება ჩაითვალოს, რომ ნაკლებად ექვემდებარება ევროპულ გავლენას [12]. პირველი ადამიანი, ვინც გამოიკვლია ტრადიციულ მედიცინაში მცენარეების გამოყენების პერსპექტივა იყო მე-19 საუკუნის ბოლოს სარაევოში მოღვაწე გერმანელი ექიმი ლეოპოლდ გლუეკი. მისი ნამუშევარი მცენარეთა ტრადიციული სამკურნალო გამოყენების შესახებ შეიძლება ჩაითვალოს პირველ თანამედროვე ნაშრომად ეთნობოტანიკაზე [13]. მე-20 საუკუნეში ეთნობოტანიკოსების ინტერესები მარტივი ფაქტების შეგროვებიდან უფრო მეთოდოლოგიურ და კონცეპტუალურ ორიენტაციაზე გადავიდა. დღესდღეობით ეთნობოტანიკა მეცნიერისგან მოითხოვს მრავალფეროვან ცოდნას და უნარებს: ბოტანიკის კანონების ცოდნას და მცენარეების ამოცნობის, ნიმუშების შეგროვებისა და შენახვის უნარს; ადგილობრივი კულტურული რეალობის გააზრებას, ლინგვისტურ მომზადებას [14]. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ეთნობოტანიკური მონაცემები აქტიურად გროვდება მთელ მსოფლიოში. მცენარეების გამოყენების შესახებ ყველა კონტინენტზე, განსაკუთრებით ცენტრალურ ამერიკაში, აფრიკაში, ინდოეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მასალებში და რიგარ ასამთავრობო ორგანიზაციები, მსოფლიო რესურსების ინსტიტუტი (WRI) და მსოფლიო კონსერვაციის მონიტორინგის ცენტრი (UNEPWCMC), მზარდ ყურადღებას აქცევს მცირე ხალხების მიერ ადგილობრივი ფლორის სახეობების გამოყენების თავისებურებების შესწავლის აუცილებლობას. ისინი განიხილავენ არა მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის პრობლემებს, არამედ სწავლობენ ტრადიციული მეთოდებით მკურნალობის ხალხურ გამოცდილებას ადგილობრივი ფლორის მცენარეების გამოყენების სხვადასხვა ასპექტებს შემდგომში მათი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესანარჩუნებლად ბოლო ათწლეულების განმავლობაში, ცივილიზაციისა და თანამედროვე კომუნიკაციის საშუალებების აქტიური შეღწევა ქვეყნის შორეულ კუთხეების ცხოვრებაში ართულებს შეგროვილ იქნას უნიკალური ხალხური მეთოდები და ტექნიკა ველური მცენარეების სახეობების გამოსაყენებლად ადგილობრივ ფლორაში [15]. მედიკამენტების შესახებ ცოდნის გაჩენა იკარგება პრიმიტიული ეპოქის სიღრმეში - THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 38 ყველაზე გრძელი პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში. პირველყოფილი ადამიანი მთლიანად იყო დამოკიდებული გარე სამყაროზე. ავადმყოფობისა და ტანჯვისგან განთავისუფლების საძიებლად ის იყენებდა სხვადასხვა საშუალებებს თავისი გარემოდან, რომელთაგან პირველი მცენარეული წარმოშობის ბუნების საჩუქრების შეგროვების პერიოდში გაჩნდა. ასე აღმოაჩინეს ბელადონა, ყაყაჩო, თამბაქო, აბზინდა და ხახვი. ქალებმა პირველებმა შეგნებულად დააგროვეს ეს გამოცდილება. მატრიარქატის პერიოდში ქალი, როგორც კლანის მეთაური, ზრუნავდა არა მხოლოდ კვებაზე და კერის შენარჩუნებაზე, არამედ ახლობლების კეთილდღეობაზე და ჯანმრთელობაზე, სამკურნალო მცენარეების გამოყენებით და მათი მკურნალობის სხვადასხვა ხერხის დამახსოვრებაზე [16]. პრიმიტიული საზოგადოების განვითარების შემდგომ ეტაპებზე, როდესაც ნადირობა გახდა დომინანტური საქმიანობა, ადამიანმა, მცენარეულ საკვებთან ერთად, დაიწყო ცხოველური საკვების მოხმარება, რამაც ხელი შეუწყო ცხოველის ორგანოებისა და ქსოვილების სამკურნალო თვისებების ჩამოყალიბებას: ცხიმი, სისხლი, ძვლის ტვინი, ღვიძლი, ელენთა, ფილტვები. ამ პერიოდში მამაკაცი ხდება ოჯახის უფროსი და მკურნალის როლი თანდათან მასზე გადადის. პრიმიტიული მონადირეები იწყებენ იმის გაგებას, რომ ცხოველები მათი კეთილდღეობის მთავარი წყაროა. ბევრი ტომი ცხოველს თავის წინაპარად მიიჩნევს. ჩნდებიან ტოტემური, ანუ საკულტო ცხოველები: ციმბირში - დათვი, ინდოეთში - ძროხა, სლავურ ხალხებში - გარეული ღორი, ჩრდილოეთ აფრიკაში - კამეჩი, ავსტრალიელ ხალხებში - კენგურუ და ა.შ. ზოგიერთი მონადირე აკეთებდა ამულეტებს (ძვლისგან, ქვისგან, ხისგან), სადაც გამოსახული იყო საკულტო ცხოველები და თან ატარებდა, რადგან ითვლებოდა, რომ ამულეტი იცავდა საფრთხისგან და ინარჩუნებდა ჯანმრთელობას [17]. უნდა აღვნიშნოთ, რომ სწორედ, რომ მსოფლიო მედიცინის განვითარებაში დიდია ძველი კოლხების და მათი მონათესავე– კაბადოკიის და პონტოს ტომების როლი. კოლხეთსა და იბერიას კარგად იცნობდნენ ბერძენი თუ რომაელი ისტორიკოსები. ისინი ძველ საქართველოს სამკურნალო მცენარეებისა და სამედიცინო საქმის მცოდნე ქვეყნად თვლიდნენ. საინტერესოა, რომ ზოგიერთი მცენარის ლათინურ–ბერძნული ტრანსკრიპცია ქართული წარმოშობისაა. გერმანელმა ექიმმა, ბოტანიკოსმა და მედიცინის ისტორიის მკვლევარმა, პროფ. იოჰიმ კურტ შპრენგელმა 1792–1803 წწ. 5 ტომად გამოცემულ მსოფლიო ცივილიზაციის ისტორიაში უძველესი მედიცინის კლასიკურ ქვეყნად ჯერ საქართველო, შემდეგ ეგვიპტე, ფინიკია, შუმერი, კართაგენი, საბერძნეთი დაასახელა. მან მსოფლიო მედიცინის ისტორიის განხილვა სწორედ ძველი კოლხეთის მედიცინიდან დაიწყო. მანვე მაგიური მედიცინის ფუძემდებლად კოლხეთის მეფის ასული და მისი დედა აღიარა. მისი დამსახურებით მედიცინის ისტორიაში შემოვიდა ტერმინი „Cura Mediana”– ე. ი “მედეასეული მკურნალობა“. ამრიგად, ჰეკატესა და მედეას ბაღი, რომელიც 3400 წლის წინ არსებობდა, მსოფლიოში სახელგანთქმულ „სემირამიდას ბაღებზე“ ხუთი საუკუნით ადრე იყო. სხვა მონაცემებით ძველ საქართველოში კიდევ ყოფილა სპეციალური ყვავილნარები, „სავარდეები“, ბოსტნები, თავისებური ბოტანიკური ბაღები. ჩვენს ტერიტორიაზე აღმოჩენილი პირველყოფილი ადამიანის ნაკვალევი, მატერიალური კულტურის ძეგლები და საგანძური უფლებას გვაძლევს სარწმუნოდ ჩავთვალოთ ქართველური ტომების მიერ მცენარეებისგან წამლების THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 39 მომზადების ხელოვნების ცოდნა შორეულ ისტორიულ წარსულში[17]. სწორედ ამიტომაც უძველესი თვითმყოფადი კულტურის მქონე ქვეყანა– საქართველო ძალიან მდიდარია მეტად მნიშვნელოვანი ძველი ქართული სამედიცინო ხელნაწერი ძეგლებით. მარტო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში ასზე მეტი ხელნაწერი საექიმო წიგნი და კარაბადინია დაცული. მაგრამ სამწუხაროდ ქართული სამედიცინო ხელნაწერი ძეგლების ამ მდიდარი საგანძურიდან მხოლოდ და მხოლოდ 5 მანუსკრიპტია გამოქვეყნებული. ცნობილია, რომ ქართველი ხალხი სამედიცინო ხელნაწერ წიგნებს, ისევე როგორც სხვა ხელნაწერ ძეგლებს, ძველთაგანვე თვალისჩინივით უფრთხილდებოდა, და ისტორიული ავბედობის ჟამს, სხვა ძვირფას სახალხო განძეულობასთან ერთად, მთას შეაფარებდა ხოლმე [18]. ვინაიდან ხალხსა და მცენარეთა შორის ურთიერთკავშირი კაცობრიობის დასაბამიდან იღებს სათავეს, ცხადია ეთნობოტანიკური კვლევა უნდა უკავშირდებოდეს ხალხის მიერ შექმნილ უძველეს ჩანაწერებს, რომლებიც ჩვენამდე ძირითადად ძველმა ქართულმა კარაბადინებმა (ქანანელის უსწორო კარაბადინი, ზაზა ფანასკერტელ– ციციშვილის სამკურნალო წიგნი– კარაბადინი, დ. ბაგრატიონის იადიგარ „დაუდი“ და სხვა.) შემოინახეს. ამ ხელნაწერებიდან განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს ქანანელის „უსწორო კარაბადინი“, რომლის შექმნის საუკუნე თითქმის უცნობია, მაგრამ არის ეჭვი, რომ ის არის ასლი უფრო ძველი ხელნაწერისა. მისი წარმოშობა XI საუკუნეს უნდა ეკუთვნოდეს ან ტექსტის დაწერის თარიღი უნდა ვიანგარიშოთ ავიცენამდე (980–1030) და ავიცენას გავლენის გარეშე. მისი ავტორის შესახებ ინფორმაცია მწირეა. მაგრამ არსებობს საფუძვლიანი ეჭვები იმის შესახებ, რომ ის შეიძლება იმდროინდელ მეტად მცოდნე და განათლებულ ქართველი ექიმი ყოფილიყო. ამას ადასტურებს მისი ქართული ენისა, ტერმინოლოგიისა და ზნეჩვეულებების ფართე ცოდნა, მან კარგად იცის აგრეთვე არაბულ–ირანული და ბერძნული ტერმინოლოგია (19). ეთნოფარმაციამ ჩაუყარა საფუძველი ბუნებრივი ნაერთების გამოყენებას ახალი წამალთ ფორმების შექმნაში. ნატურალურ პროდუქტებს, როგორც საწყისი ფორმით, ასევე მათგან აქტიური ინგრედიენტების ექსტრაქციის შემდეგ, დიდი ხანია იყენებდა სხვადასხვა ქვეყნის მოსახლეობა და წარმოადგენდნენ, როგორც წამლის დიზაინის ფასდაუდებელ წყაროს (Stergios Pirintsos, Athanasios Panagiotopoulos 2022. 1). ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მასალა ცხადყოფს იმაზე, რომ ქართველები მსოფლიოს სხვა ქვეყნის ხალხს ნამდვილად არ ჩამოუვარდებიან სამკურნალო მცენარეებთან ურთიერთობის გამოცდილებით. ამიტომაც მიგვაჩნია, რომ ეთნობოტანიკის და ეთნოფარმაციის საწყისები ამ დარგის მსოფლიოს სპეციალისტებმა სწორედაც მედეას ქვეყანაში უნდა ეძიონ, ასევე საქართველოში ეთნოფარმაცევტული კვლევების გაფართოება დაგვეხმარება ახალი მაღალეფექტური წამლის ფორმების შექმნაში გამოყენებული ლიტერატურა 1. Stergios Pirintsos, Athanasios Panagiotopoulos, Michalis Bariotakis, Vangelis Daskalakis, Christos Lionis, George Sourvinos, IoannisKarakasiliotis, MarilenaKampa, Elias Castanas. From Traditional Ethnopharmacology to Modern Natural Drug Discovery: A Methodology Discussion and Specific Examples.J, Molecules. 2022 Jul;27(13): 4060. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 40 2. Michael Heinrich Ethnopharmacy and natural product research—Multidisciplinary opportunities for research in the metabolomic age 2007 3. T.W. Corson et al. Molecular understanding and modern application of traditional medicines: Triumphs and trials Cell (2007) 4. Michael Heinrich et al. Galanthamine from snowdrop-The development of modern drug against Alzheimer’s disease from local Caucasian Knowledge j. Ethnopharmacol (2004) 5. G.M. Cragg et al. Plants as a source of anti-cancer agents j.Ethnopharmacol. (2005) 6. I. Raskin et al. Plants and human health 2st century Trends Biotechnol. (2002) 7. Barbara M Schmidt 1 , David M Ribnicky, Peter E Lipsky, Ilya RaskinRevisiting the ancient concept of botanical therapeutics 2007. 8. E.M. Williamson Synergy and other interactions in phytomedicines Phytomedicine (2001) 9. Prance GT, Aiona K, Balick MJ, Bennett BC, Bridges K, Burney DA, et al. Ethnobotany, the Science of survival: A declaration from Kauài. Economic Botany. 2007;61:1–2. [Google Scholar 10. Turner, N. Ethnobotany today in northwestern North America. Pp. 264-283 in Ethnobotany: Evolution of a discipline. 1995 11. Will C. McClatcheya,*, Gail B. Mahadyb. Ethnobotany as a Pharmacological Research Tool and Recent Developments in CNS-active Natural Products from Ethnobotanical Sources. 2009 12. G.T. Prance et al. Quantitative Ethnobotany and the Case for Conservation in Ammonia. 1987 13. https://www.chemeurope.com/en/encyclopedia/Ethnopharmacy.html 14. https://ru.wikipedia.org/wiki/ 15. К. Г. Ткаченко, Т. П. ЛебедеваЭТНОБОТАНИКА В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ. 2018 16. История фармации. Возникновение лекарствоведения. ...https://farm.ru/>lekcii 2015 17. ლ.ერისთავი. ფარმაკოგნოზია. საქართველოს სამკურნალო მცენარეები. 2005წ. თბილისი. „საქართველოს მაცნე“ 18. დ. ბაგრატიონი „ იადიგარ დაუდი“ 1992 წ. 19. ქანანელი „უსწორო კარაბადინი“ საქმედგამი თბილისი, შესავალი ნაწ. 1940 წ. Abstract Ethnopharmacy and Ethnogotany: the Role and Importance in Research of New Medicines Nana Jikia 1 , Ketevan Gabunia 2 , Nodar Sulashvili 3 1 PhD student Akaki Tsereteli State University 2 Associate Professor Akaki Tsereteli State University 3 PhD (Pharmacy), Associate Professor of Medical Pharmacology of Faculty of Medicine at Sulkhan-Saba Orbeliani University, Tbilisi, Georgia Ethnopharmacy is an interdisciplinary science that investigates the perception and use of pharmaceuticals (especially traditional medicines, but not only) in a given human society. Ethnopharmacy studies pharmaceuticals in relation to the cultural contexts of their use. Ethnobotany includes the study of plants that have therapeutic uses. The field of ethnobotany more reflects the cultural importance of the relationship between people and plants, rather than obtaining information about herbal pharmaceuticals and plants (WillC. McClatcheya,*, Gail B. Mahadyb. 2009). Ethnobotany data are actively collected all over the world In recent decades. As the relationship between people and plants dates back to the beginning of mankind, it is clear that ethnobotanical research should be related to the ancient records created by people, which were preserved for us mainly by the ancient Georgian Karabadins (Kananel's “uscoro Karabadin”, Zaza FanaskertelTsitsishvili's “medical bookKarabadin”, D. Bagrationi's “Yadigar Daud" and others.). The processed literary sources allows us to think that the world specialists in this field should look for the beginnings of ethnobotany and ethnopharmacy in the country of Medea, and the expansion of ethnopharmaceutical researches in Georgia will help us to create new highly effective forms of medicine. Key words: ethnobotany, ethnopharmacy, ethnopharmacology, drug creation, karabadin. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 41 საკონდიტრო დანამატების წარმოების ინტენსიფიკაცია ნახშირწყლების მაღალი შემცველობის ბოსტნეული ნედლეულიდან მალხაზი მიქაბერიძე 1 , ვარლამ აპლაკოვი 1 , თამარ ხუციძე 1 , მარიამი მიქაბერიძე 2 1 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი , საქართველო 2 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი , მედიცინის ფაკულტეტი , ბაკალავრი , ქუთაისი, საქართველო აბსტრაქტი. ჩვენი კვლევის მიზანს შეადგენდა მაღალი კვებითი ღირებულების მქონე საკონდიტრო დანამატების (ძირხვენების და ტუბერების ნარევის მშრალი ფქვილი) წარმოების ახალი ტექნოლოგიური სქემის შემუშავება ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების შემცველობის მაქსიმალური შენარჩუნებით და სპეციფიკური ორგანოლეპტიკური თვისებებით. დაქუცმაცებული ნახშირწყლების მაღალი შემცველობის მქონე ბოსტნეულის ძირხვენების და ტუბერების ნარევის (მიწის ვაშლი, ჭარხალი, სტაფილო, ძირთეთრა) თერმული დამუშავების (შრობა) ოპტიმალური რეჟიმული პარამეტრების დადგენა ინფრაწითელი (იწ) სხივების ველში. შემუშავებულია მაღალი ბიოლოგიური აქტივობის მქონე კულინარიული დანამატის წარმოების ახალი ტექნოლოგიური სქემა; დადგინდა ინფრაწითელი სხივების ველში დაქუცმაცებული ბოსტნეული ნედლეულის ნარევის (მიწის ვაშლი, ჭარხალი, სტაფილო, ძირთეთრა) თერმული დამუშავების (შრობა) ოპტიმალური რეჟიმული პარამეტრები იწ სხივების ველში, კერძოდ: უწყვეტი დასხივებით: გენერატორების ტიპი - NIK-220-1000; დასხივების ტიპი - ორმხრივი; დასხივების სიმკვრივე Р=0,35-0,40 კვტ/მ 2 ; მანძილი საცდელ მასალასა და იწ სხივის გენერატორებს შორის H=25 სმ; მასალის სისქე δ=5 სმ; თერმული ზემოქმედების ხანგრძლივობა - I ფაზა - τ=18...20 წთ (70...75 0 C); II ფაზა – τ=35...37 წთ (85...90 0 С); ნახევარფაბრიკატის ნარჩენი ტენიანობა შეადგენს 5-7%. ექსპერიმენტების შედეგებმა აჩვენა, რომ საკვლევ მასალაზე იწ სხივების ეფექტური ზემოქმედება აუმჯობესებს პროდუქტის ხარისხს. ამრიგად, ნახშირწყლების მაღალი შემცველობის ბოსტნეული ნედლეულის თერმული დამუშავების (შრობის) ტექნოლოგიური მეთოდი მიზანშეწონილი და პერსპექტიულია იწ სხივების არეში. პროცესის ინტენსივობა შრობის არსებულ მეთოდებთან შედარებით იზრდება 5-ჯერ და მეტად, რაც დადებითად აისახება ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების რაოდენობრივ შემცველობაზე და პროდუქტის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე, მარტივდება პროცესი და ა.შ. შემოთავაზებული საკვები დანამატი რეკომენდირებულია საკონდიტრო მრეწველობაში, როგორც კვების და სამკურნალო-პროფილაქტიკური მიზნით ვიტამინების, ნახშირწყლების, მინერალების მაღალი შემცველობის გამო, ასევე გამოირჩევა სპეციფიკური ორგანოლეპტიკური თვისებებით. საკვანძო სიტყვები: ბოსტნეული ნედლეულის შრობა; ინფრაწითელი ენერგია; საკონდიტრო ნაწარმების დანამატები. შესავალი. სწორი და სრულფასოვანი კვება ადამიანის ჯანმრთელობის განმსაზღვრელი ძირითადი ფაქტორია, რაც ხელს უწყობს ორგანიზმის ყველა სასიცოცხლო ფუნქციის გამართულ მიმდინარეობას. სწორი კვებით შესაძლებელია ჯანმრთელობის შენარჩუნება, ქრონიკული დაავადებების რისკის შეამცირება და თავიდან აიცილება. ჯანსაღი კვება განისაზღვრება ცილების, ცხიმების, ნახშირწყლების, ვიტამინებისა და მინერალების დაბალანსებული მიღებით. ნივთიერებები, რომელთა გამოყენება შესაძლებელია ორგანიზმში სასიცოცხლო პროცესების პოზიტიური მიმართულებით წარმატებით მართვისთვის და თავისუფალი რადიკალების დონის შესამცირებლად, ცნობილია სახელწოდებით - ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებები. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 48 შეწოვას. კეტოკონაზოლი ახანგრძლივებს ანტიჰისტამინების ნახევარგამოყოფის პერიოდს. ამ პრეპარატების კომბინირებულმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს არითმიის განვითარება. კეტოკონაზოლი ახანგრძლივებს მიდაზოლამის და ტრიაზოლამის, ციკლოსპორინის ნახევარგამოყოფის პერიოდს და აძლიერებს არაპირდაპირი ანტიკოაგულანტების მოქმედებას. თავად კეტოკონაზოლის კონცენტრაცია მცირდება რიფამპიცინთან ერთად მიღებისას. ანტიმიკოზური საშუალებების გამოყენების დროს ხშირად გამოვლენილი გვერდითი მოვლენებია: თავის ტკივილი, ღებინება, დიარეა,თავბრუსხვევა, უძილობა, პარესთეზიები,თრომბოციტოპენია, ოლიგოსპერმია,ალერგიული რეაქციების მხრივ შესაძლოა გამოვლინდეს გამონაყარი კანზე, ქავილი, ჭინჭრის ციება, ანგიონევროზული შეშუპება, სტივენს-ჯონსონის სინდრომი; ხანგრძლივი მიღებისას კი შესაძლოა განვითარდეს გინეკომასტია, მენსტრუალური ციკლის დარღვევა [9]. მიუხედავად იმისა, რომ მიღწეულია გარკვეული წინსვლა სოკოვანი დაავადების პრევენციასა და მკურნალობაში, ინფექციების რაოდენობის მუდმივი ზრდა ხაზს უსვამს სტანდარტიზებული პროფილაქტიკისა და მკურნალობის გაიდლაინების, აგრეთვე დიაგნოსტიკური, პროფილაქტიკური და მკურნალობის ვარიანტების გაუმჯობესების აუცილებლობას [2]. ლიტერატურული მონაცემების დამუშავების საფუძველზე მიგვაჩნია, რომ პრაქტიკოსმა ექიმმა პაციენტის კომპლექსური თერაპიის პროცესში უნდა იცოდეს გამოსაყენებელი მედიკამენტის გვერდითი ეფექტები, უკუჩვენებები, გათვალისწინებული იქნას მედიკამენტების თავსებადობა. ასევე ანტიმიკოზური პრეპარატების ტოქსიური ეფექტების შესამცირებლად აუცილებელია ერთდროულად არ იქნას გამოყენებული მსგავსი ტოქსიური მოქმედების მედიკამენტები და შეირჩეს მკურნალობის ისეთი ტაქტიკა, რომელიც გამოიწვევს გვერდითი ეფექტების შემცირებას. გამოყენებული ლიტერატურა: 1. Patrick Vandeputte, Selene Ferrari, and Alix T. Coste. Institute of Microbiology, University of Lausanne and University Hospital, Rue du Bugnon 48, 1011 Lausanne, Switzerland. Received 21 July 2011; Accepted 6 September 2011. 2. Prevalence and Healthcare Burden of Fungal Infections in the United States, 2018. JOURNAL ARTICLE. Published: 10 January 2022 3. https://garant-clinic.ru/art-177/ 4. Sanjay G. Revankar , MD, Wayne State University School of Medicine. Общие сведения о грибковых инфекциях. Полный пересмотр/редакция апр 2021 5. Современные антимикотики: выбор, основанный на доказательствах. А. В. Зайченко, Т. А. Брюханова // Щотижневик «Аптека on-line». – 2013. – № 17 (888). – URL 6. Fungal Infections (Mycosis) https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24401-fungal-infections-mycosis 7. Ibrahim Al-Mohsen and Walter T. Hughes. Systemic Antifungal Therapy: Past, Present and Future. Annals of Saudi Medicine. 1998. 8. Возможности применения гепатопротекторов в комбинированной терапии онихомикозовю. РМЖ русский медицинский журиал. 9. А. Ю. Сергеев. Системная терапия онихомикозов. Второе издание. Москва, 2007. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 49 ABSTRACT Toxic Systemic Effects of Antimycotic Agents Natia Tavadze 1 , Ketevan Gabunia 2 1.2 Akaki Tsereteli State University: MS student; Associate Professor Fungal disease is a serious clinical problem with significant health care costs and significant increases in morbidity and mortality. Globally, fungal infections are responsible for more than 1.5 million deaths per year, mostly in immunocompromised people. When selecting a drug, it is important to take into account: spectrum of action, clinical picture, probability of cure, ease of administration and prevention of unwanted side effects. Based on the processing of literature data, we believe that the practicing doctor in the process of complex therapy of the patient should know the side effects and contraindications of the medicine to be used, and the compatibility of the medicines should be taken into account. Also, in order to reduce the toxic effects of antimycotic drugs, it is necessary not to use drugs with similar toxic effects at the same time, and to choose such treatment tactics that will lead to a reduction of side effects. Key words: fungal diseases, antimycotic agents, toxic effect. ზოგიერთი სამკურნალო მცენარე ოჯახურ პირობებში მზია გურული აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სამკურნალო მცენარეებს კვლავ თვალსაჩინო ადგილი უკავია სამკურნალო საშუალებათა არსენალში. განსაკუთრებით ხშირად მათ იყენებენ ოჯახურ პირობებში. მცენარეთა გამოყენება დაავადებათა სამკურნალოდ და ჯანმრთელობის გასაკაჟებლად უძველესი დროიდან დაიწყეს.ჯერ კიდევ პირველყოფილი ადამიანები იყენებდნენ მუნების „ცოცხალი აფთიაქის“ ნაბოძებს. სტატიაში წარმოდგენილია თუ როგორ შეიძლება ქაცვის, ტირიფის და ქრისტესისხლას გამოყენება სამკურნალოდ ოჯახურ პირობებში. საკვლევი თემის მიზანია ქართულ დამწერლობით წყაროებში გამოყენებული სამკურნალო მცენარეების ზოგიერთი წარმომადგენლის სამკურნალწამლო დანიშნულების მოკვლევა. შედეგები და მათი ანალიზი: მცენარეთა გამოყენება დაავადებათა სამკურნალოდ და ჯანმრთელობის გასაკაჟებლად უძველესი დროიდან დაიწყეს.ჯერ კიდევ პირველყოფილი ადამიანები იყენებდნენ მუნების „ცოცხალი აფთიაქის“ ნაბოძებს [1–3]. ქაცვი Hippophae - პატარა ხე ან მსხვილი ეკლიანი ბუჩქნარი ფშატისებრთა (Elacagnaceace) ოჯახიდან, 6 მეტრამდე სიმაღლის. აქვს კარგად განვითრებული ფესვთა სისტემა, შეუძლია გამრავლება ფესვის ამონაყარით. ქაცვის ფესვებს აქვთ ბოლქვები, რომლებზეც ცხოვრობენ მიკროორგანიზმები, ისინი ჰაერიდან ითვისებენ აზოტს. აქვს მორიგეობით განლაგებული, ხაზოვანი ან ხაზოვან-ლანცეტური, 8 სმ-მდე სიგრძისა და 1სმ-მდე სიგანიზ, მოკლე ყუნწებიანი ფოთლები. ქაცვი ორსახლიანი მცენარეა. ყვავილები წვრილწვრილი აქვს, ყვითელი; ყვავის ფოთლების გაშლამდე ან მასთან ერთად, აპრილ-მაისში, ნაყოფი მწიფდება აგვისტოს ბოლოდან ოქტომბრის ბოლომდე, უამრავი ნაყოფით თით- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 50 ქმის დაფარულია ტოტების დიდი ნაწილი. ქაცვს ფართოდ იყენებენ დასავლეთ და აღმოსავლეთ ციმბირში, კავკასიაში, ყაზახეთსა და შუა აზიაში. ხარობს მდინარეების, მთის წყაროებისა და ნაკადულების, ტბების ნაპირებზე, ჭაობების შემოგარენში, ჭალებში, ყვავილთ კვალად იზრდება დამლაშებულ და დაჭაობებულ მდელოებზე. აშენებენ როგორც დეკორატიულ და ქვიშრობისა და ხრამის გამამაგრებელ მცენარეს, გზისპირა ნარგავებში ცოცხალ ღობეებად. უკანასკნელ წლებში მას კულტივირებენ როგორც სამკურნალო მცენარეს, გამოყვანილია რამდენიმე ჯიში. ნაყოფის გამოყენება მრავალფეროვანია: მას იყენებენ საკვებად ახალი, მშრალი და კონსერვირებული სახით, მისგან აკეთებენ კისელს, ჟელეს, თათარას,მურაბას,ღვინოს. ნაყოფს აქვს სამედიცინო გამოყენება. რბილობიდან იღებენ ცხიმოვან ზეთს(9% გამოსავალი), რომელიც გვევლინება ბუნებრივ პოლივიტამინურ კონცენტრატად; მასში არის კაროტინი (40-100მგ%),კაროტინოიდები(180-250მგ%), ასკორბინის მჟავა (450%-მდე), E ვიტამინი (110165მგ%), ფოლიევმჟავა (0,79მგ%-მდე), B 1 (0,035მგ%-მდე), B 2 (0,056მგ%- მდე), Pდა E ვიტამინები. გარდა ამისა ნაყოფში არის შაქრები (3,5%), ორგანული მჟავები(3,2%), სტერინები, მთრიმლავი და ფლავონური ნივთიერებები, მიკროელემენტები (რკინა, ბორი, მანგანუმი). ქაცვის ნაყოფს ამზადებენ ოქტომბერ-თებერვალში, მას შემდეგ, რაც ისინი მოიყინებიან და გამაგრდებიან. ბუჩქის ქვეშ აფენენ ქსოვილს ან ჭილობს, ღეროს ჯოხს შემოკრავენ და გაყინულ ნაყოფს ბერტყავენ. ხანდახან ტოტებს ჭრიან და მათ ყინულზე გალეწავენ. ნაყოფს წმენდენ ნაგვისგან და იყენებენ ზეთის მისაღებად. ქაცვი მნიშვნელოვანი პოლივიტამინური მცენარეა. კენკრა, მისგან მიღებული წვენი ან ნაყენი რეკომენდებულია ჰიპო და ავიტამინოზის დროს. ქაცვის ზეთი ხელს უწყობს ქსოვილის შეხორცებას,და ეპითელიზაციას.მას იყენებენ კანის სხივური დაზიანების მკურნალობისათვის, საყლაპავი მილის კიბოს სხივური თერაპიით დაზიანების პროფილაქტიკისათვის, გინეკოლოგიურ პრაქტიკაში საშვილოსნოს ყელის კოლპიტების, ენდოცერვიციტების, ეროზიების, კანის დაავადებების, სიდამწვრის,მოყინვის,ნაწოლების, ტროფიული წყლულების, ასევე კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადებების დროს, ზეთს იყენებენსწორი ნაწლავის წყლულოვანი დაზიანების , შინაგანი ბუასილის, უკანა ტანის ნახეთქების სამკურნალოდ. ქაცვის ზეთს იყენებენ თვალის რქოვანას მცოცავი, გაიმორიტისა და სხვა. დაავადებების მკურნალობაში. სამკურნალოდ ქაცვის ზეთი შეიძლება მივიღოთ სახლის პირობებშიც. წვენსაწურში, როდინში ან ქვაბში მწიფე ნაყოფს აცლიან წვენს. წვენ მოშორებულ დარჩენილ მასას აშორებენ , აქუცმაცებენ და ასხამენ მზესუმზირას ზეთს 1:1,5 (მასის მიხედვით) და დგამენ სამი კვირის განმავლობაში ოთახის ტემპერატურაზე (ხანდახან ურევენ). ამის შემდეგ თხიერ ნაწილს ფაქიზად გადმოასხამენ. მიღებული ზეთი ვარგისია გამოსაყენებელად. ხალხურ მედიცინაში ქაცვის ფოთლებს იყენებენ ნიკრისის ქარისა და რევმატიზმის დროს. ნაყოფის ნახარშებს გარეგანად კანის დაავადებების სამკურნალოდ ხმარობენ თესლის ნახარშს-შინაგანად, როგორც სასაქმებელ საშუალებას. ტირიფი - მსხვილი ხეა ტირიფისებრთა ოჯახიდან (Salicaceae). აქვს დიდი კარვისებრი ვარჯი,1 მეტრამდე დიამეტრის ღერო, რომელსაც აქვს ღრმად დახეთქილი ქერქი, გრძელი, THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 51 დრეკადი ტოტები, ლანცეტისებური ფოთლები. წვრილი ყვავილები მჭადა ყვავილედებადაა შეკრებილი. ყვავილები ცალ-ცალკე სქესიანია, ყვავილსაფარის გარეშე, მამრობითში ორი მტვრიანაა, მდედრობითში ზედა ნასკვიანი ერთი ბუტკო. ნაყოფი მრავალრიცხოვანი წვრილი ფრენია თესლებიანი კოლოფებია. ყვავის აპრილმაისში, ნაყოფი მწიფდება მაისივნისში, ერთდროულად ფოთლის გაშლასთან ერთად. ველური სახით ფართოდაა გავრცელებული ყოფილი საბჭოთა კავშირის ევროპული ნაწილის მდინარეების ხეობებსა და ნესტიან ტყეებში, დასავლეთ ციმბირში, კავკასიაში, ყაზახეთსა და შუა აზიაში. იყენებენ მწვანე ნარგავებად. სამკურნალო გამოყენების დროს თეთრ ტირიფს ჩვეულებრივ არ განასხვავებენ სხვა ხისებრი ტირიფებისაგან. ხალხურ მედიცინაში იყენებენ ტირიფის ქერქს. მასში არის მთრიმლავი ნივთიერება (11,5%-მდე) ფლავონები, გლიკოზიდი სალიცინი, C ვიტამინი. ქერქს აცლიან ნორჩ ხეებს ან ტოტებს წვენის მოძრაობის პერიოდში-აპრილიდან ივლისის დასაწყისამდე. ჩვეულებრივ ამისათვის ხეებს ტოტებს აჭრიან ან სპეციალურად ჭრიან ახალგაზრდა ხეებს. ქერქს ნებისმიერი საშუალებით აშრობენ, მათ შორის მზეზეც, მშრალი ქერქი 4 წელი ინახება. ქერქის ნახარშს იყენებენ, როგორც სიცხის დამწევ საშუალებას ციებ-ცხელების დროს. ქინაქინის შექმნამდე ევროპის ბევრ ქვეყანაში იგი ფართოდ გამოიყენებოდა მალარიის საწინააღმდეგო საშუალებად. ხანდახან ქერქის ნახარშს იყენებენ როგორც სისხლდენის შემაჩერებელ საშუალებას. შინაგანი სისხლდენის დროს, ნიკრისის ქარისა და რევმატული ართრიტების დროს. რევმატიზმის სამკურნალოდ მისი გამოყენების მართებულობა აიხსნება მასში სალიცინის არსებობით. ტირიფის ქერქის შემკვრელი და ანთების საწინააღმდეგო თვისებებმა განაპირობა მისი გამონაწურის გამოყენება გამოსავლებად პირის ღრუსა და ზედა სასუნთქი გზების ლორწოვანი გარსის ანთების დროსა და საფენებად კანის დაავადებების დროს, ჩვეულებრივ,როგორც გარეგანი, ასევე შინაგანი გამოყენებისათვის ამზადებენ ნახარშს 10-15 გრ. დაქუცმაცებული ქერქისა და 1 ჭიქა წყლისაგან. ნახარშს სვამენ თითო სუფრის კოვზს 3-4 ჯერ დღეში, აგრეთვე იყენებენ ფეხის აბაზანებისათვის , თუ ფეხები ოფლიანდება. თავზე ქავილის, ქერტლისა და თმის გამაგრების მიზნით თავს იბანენ თანაბარი რაოდენობით ტირიფის ქერქისა და ოროვანდას ფესვების ნახარშით. ტირიფი შედის ოფლმდენი ნარევების შემადგენლობაში და ყელის გამოსავლებად ნაკრებში. ქრისტესისხლა - მრავალწლიანი (ზოგჯერ ორწლიანი) ბალახოვანი მცენარეა ყაყაჩოსებრთა (Papaveraceae) ოჯახიდან, აქვს მოკლე ფესვურა და მისგან გამომავალი ფესვების კონა, პირდაპირი, დატოტვილი, სქლადშეფოთლილი, 90 სმ-მდე სიმაღლის ღეროები. ფოთლები ფრთისებრი დანაკვთული, მომრგვალო ან ქნარისებრ-ფრთისებრი 20 სმ-მდე სიგრძის,ზევიდან მწვანე,ქვევიდან ნაცრისფერი, ქვედა ფოთლები გრძელყუნწიანია,ზედა მჯდომარე; ძალზე ადვილად იმტვრევიან. ყვავილები წვრილ, დაახლოებით 3 სმ-ის სიგრძის ყვავილია ფეხებზე შეკრებილია ქოლგისებურ ყვავილედად; აქვს ორი მწვანე ჯამის ფოთოლაკი.ოთხი ყვითელი ფურცლისაგან შემდგარი 2სმ-მდე დიამეტრის გვირგვინი, მრავალრიცხოვანი მტვრიანა, ერთი ბუტკოს ზედა ნასკვით. ნაყოფი გრძელი, ხაზოვანი, ჭოტაკისებური 6 სმ-მდე სიგრძის კოლოფებია, მრავალრიცხოვანი შავი - მოყავისფრო თესლით. მცენარის ყველა ნაწილი შეიცავს ნარინჯისფერ რძიან წვენს. ყვავის მაის-აგვის- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 52 ტოში, ნაყოფი მწიფდება ივლის-ოქტომბერში. სამკურნალო ნედლეულია ქრისტესისხლას მიწისზედა ნაწილი. მის რძიან წვენში არის ფიზიოლოგიურად აქტიური ალკალოიდები: ქელიდონინი, სანგვინარინი, ქელერიტრინი, პროტოპინი, ასევე ეთერზეთი, ორგანული მჟავები,C ვიტამინი, A პროვიტამინი. ბალახს ამზადებენ ყვავილობის პერიოდში, მაის-აგვისტოში, ქრისტესისხლას მთელ მიწისზედა ნაწილს ჭრიან დანით, მაკრატლით, ან ტეხავენ ხელით.ახალი ბალახისაგან იღებენ წვენს სამკურნალო გამოყენებისათვის. ბალახის დამზადებისას მიმართვენ სწრაფ შრობას ორპირქარზე, რადგან რაც უფრო მალე შრება ბალახი,მით უფრო მეტად ინახება მასში რძის წვენი. გამომშრალ ბალახს ინახავენ თავდახურულ ჭურჭელში ან ქილებშუი მშრალ განიავებულ შენობასი 3 წლის განმავლობაში. ქრისტესისხლას რძიან წვენს, რომელსაც აქვს არასასიამოვნო სუნი და მწკლარტე გემო, ძველთაგანვე იყენებენ ხალხურ მედიცინაში მეჭეჭების, ბებერების ამოსაყვანად და წყლულების, ჭრილობების, ლიქენის, გამონაყარის და კანის სხვა დაავადებების სამკურნალოდ. ხანდახან ექიმებიც იყენებენ ქრისტესისხლას წვენს მეჭეჭების, კონდილომებისა და პაპილომების მოსაწვავად. კანის დაავადებების სამკურნალოდ წვენთან ერთად იყენებენ ქრისტესისხლას წყლიან გამონაწურებს, რომელთაც აქვთ ანთების საწინაარმდეგო, ქავილსაწინააღმდეგო, ანტიმიკრობული და ჭრილობის შესახორცებელი თვისებები. ნაკლებად სახიფათოდაა მიჩნეული შინაგანი გამოყენებისათვის ბალახის ნაყენის ან ნახარშის ხმარება, თუმცა ამ შემთხვევაშიც აუცილებელია მკაცრი საექიმო კონტროლი. მის ნაყენს იყენებენ ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის , გასტრიტის, ბუასილის და სხვა დაავადებების მკურნალობისას. ნაყენის მისაღებად 1 სუფრის კოვზ ბალახს 1 ჭიქა ადუღებულ წყალს ასხამენ . მას იღებენ თითო სუფრის კოვზს 3-ჯერ დღეში ჭამამდე 15-20 წუთის წინ. ამ მცენარეს იყენებენ ჰომეოპათიაში [4–8]. დასკვნა: სტატიაში განხილულია ქაცვის, ტირიფის, ბაღის ცელანდინის და მათი ოჯახების სამკურნალწამლო ღირებულება მათი მოშენების მარეგულირებელ წესებთან ერთად. ესენი და სხვა მრავალი მცენარე ქართულ სამედიცინო წყაროებში უძველესი დროიდანაა მოხსენებული და არც დღეს დაუკარგავთ თავიანთი მნიშვნელობა. ლიტერატურა: 1. Boy, H. I. A., Rutilla, A. J. H., Santos, K. A., Ty, A. M. T., Alicia, I. Y., Mahboob, T., ... & Nissapatorn, V. (2018). Recommended medicinal plants as source of natural products: a review. Digital Chinese Medicine, 1(2), 131-142. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2589377719300187 2. Akhalkatsi, M., Goloshvili, T., & Gvaladze, G. (2018). Rare and Endangered Medicinal Plants of Georgia. International Journal of Reserach Studies in Science, Engineering and Technology, 5(3), 16-25. https://www.researchgate.net/publication/325066759_Rare_and_Endangered_Medicinal_Plants_of_Georgia 3. World Health Organization. (1999). WHO monographs on selected medicinal plants (Vol. 2). World Health Organization. 4. Скляревский, Л. Я., & Губанов, И. А. (2013). Лекарственные растения в быту. Рипол Классик. 5. გოგიჩაძე გიორგი, ლექსიკონი ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები / გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე. - თბ. : [მერიდიანი], 2011. 442 გვ. 6. ზ. შენგელია. საქართველოს სამკურნალო მცენარეები. თბ. 1952. 303 გვ. 7. კარაბადინი (ხალხური სამკურნალო რეცეპტები) კ. მამაცაშვილი. 2021. 712 გვ. 8. ნინო ვადაჭკორიაგურიაში არსებული სამკურნალო მცენარეები.-PDF 76 გვ. http://guria.gov.ge/res/docs/2015101914280215860.pdf THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 53 ABSTRACT Some Medicinal Plants of the Family Conditions Mzia Guruli Akaki Tsereteli State University Natural products are one of the sources of pharmaceuticals in the pharmaceutical industry, and medicinal plants are a significant source of natural products. Humans have been using plants to treat illness and improve health for thousands of years. Folk medicine has a long history in Georgia. In accordance with contemporary scientific findings, 74 species have been planted in Georgia. 35 of them are still utilized in contemporary scientific medicine, and 70 are still used in traditional medicine. Primitive nature is still used by people. Ancient stories refer to the medicinal qualities of plants that are still passed down from generation to generation as well as their uses. The therapeutic value of seaberries, willow, garden celandine, and their family is discussed in the article along with the regulations governing their cultivation. წყალმცენარეები - მედიცინასა და კვების მრეწველობაში ბუნებრივი ნედლეულის შეუცვლელი წყარო ნინო ძოწენიძე აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი წყალმცენარეები დედამიწის უძველესი ორგანიზმებია . წყალმცენარეთა განვითარება დაკავშირებულია წყალთან , თუმცა ზოგიერთი წარმომადგენელი ნიადაგში და ხეებზეც ბინადრობს . ამ ჯგუფში შედის , როგორც პრიმიტიული და მცირე ზომის , ასევე გიგანტური წყალმცენარეებიც , რომელთა სიგრძე რამოდენიმე ათეულ მეტრს აღწევს . ცნობილია წყალმცენარეთა 8 ეკოლოგიური ჯგუფი . წყალმცენარეებში შემავალი ნივთიერებების თითქმის 100% შეიწოვება ორგანიზმის მიერ . მათი გამოყენების სპექტრი ძალიან დიდია . ისინი შეუცვლელნი არიან დეტოკსიკაციისა და წონის კორექციის მისაღწევად , ახალგაზრდული კანის შენარჩუნებისა და ცელულიტის მოსაცილებლად . აუმჯობესებენ მეტაბოლიზმს და აძლიერებენ იმუნიტეტს , აქრობენ ქრონიკული დაღლილობის შეგრძნებას . წყალმცენარეებს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ბუნებაში და სახალხო მეურნეობაში . წყალსატევებში ისინი წყლის ცხოველების საკვები და ჟანგბადის წყაროა . ასევე გამოიყენებიან ადამიანის და ცხოველის საკვებად , სასუქად , ბიოსაწვავად და მედიცინასა და კოსმეტოლოგიაში ნედლეულად . საკვანძო სიტყვები : წყალმცენარე , ფარმაცია , მედიცინა , კვების მრეწველობა . შესავალი წყალმცენარეები დედამიწის უძველესი ორგანიზმებია. მხოლოდ ბაქტერიები თუ გაუწევენ მათ კონკურენციას წარმოშობასა და ხანგძლივ არსებობაში. უძველესი გეოგოლოგიური ეპოქიდან დაწყებული წყალმცენარეები ითვისებდნენ ოკეანეებს, მდინარეებს, ტბებს და სხვა წყალსაცავებს . გაამდიდრეს რა ატმოსფერო ჟანგბადით, ამით გზა გაუხსნეს ცხოველთა სამყაროს მრავალფროვნებას და აერობული ბაქტერიების განვითარებას. მათ ასევე საფუძველი ჩაუყარეს ხმელეთის მცენარეებს და წარმოქმნეს მასიური მთათა სისტემები და რიფები.წყალმცენარეთა განვითარება დაკავშირებულია წყალთან, თუმცა ზოგიერთი წარმომადგენელი ნიადაგში და ხეებზეც ბინადრობს. ძირითადი ნაწილი წყალმცენარეების ჯგუფში შედის, როგორც პრიმიტიული და მცირე ზომის, ასევე გი- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 54 განტური წყალმცენარეებიც, რომელთა სიგრძე რამოდენიმე ათეულ მეტრს აღწევს. მათი სხეული არაა დიფერენცირებული ფესვად, ღეროდ და ფოთლად. წყალმცენარეებს შეუძლიათ აითვისონ ნებისმიერი აუზისის - კონტინენტურის თუ ზღვის - წყლის სივრცე, თავისუფლად იცურავონ, შექმნან პლანქტონი, ან დასახლდნენ ფსკერზე და წარმოქმნან ბენთოსი. თუმცა ბევრი სახეობა ასევე თავისუფლად სახლდება ხმელეთის ნოტიო ზედაპირიან სუბსტრატებზეც. მათ მრავალი საუკუნის განმავლობაში უხდებოდათ შეგუება ცვალებად საარსებო პირობებთან, ამიტომაც ჩამოყალიბდა წყალმცენარეთა განსაკუთერული ეკოლოგიური ჯგუფები. ცნობილია წყალმცენარეთა შემდეგი ეკოლოგიური დაჯგუფებები (ცენოზები). 1. პლანქტონური წყალმცენარეები 2. ბენთოსური წყალმცენარეები 3. მიწისზედა წყალმცენარეები 4. ნიადაგის წყალმცენარეები 5.ცხელი წყლების წყალმცენარეები 6. თოვლის და ყინული წყალმცენარეები 7. მარილიანი წყლების წყალმცენარეები 8. კირქვიანი სუბსტრატის წყალმცენარეები პლანქტონური წყალმცენარეები. რაც შეეხება წყალმცენარეთა როლს ნივთიერებათა ცვლაში, ამ მხრივ განსაკუთრებული როლი მიუძღვის დიატომურ წყალმცენარეებს. წარმოადგენენ რა ორგანული ნივთიერებების ამოუწურავ წყაროს, ისინი არიან ბევრი ორგანიზმის ძირითადი საკვები ბაზა და კვებითი ჯაჭვების პირველადი რგოლი. სიკვდილის შემდეგ იძლევიან დეტრიტის დიდ მასას, რომელიც იხარჯება უმარტივესებისა და ბაქტერიების კვებაზე. ისინი ასევე შეუცვლელ საკვებს წარმოადგენენ ბევრი უხერხემლო ორგანიზმისთვის, გარდა ამისა მათი იკვებება ზოგიერთი თევზის სახეობა და მათი ახალი თაობაც. დადგენილია, რომ პლანქტონური დიატომები კვებითი ღირებულებით არ ჩამორჩებიან და ზოგჯერ აღემატებიან კიდეც საკვებ მცენარეებს. ცხიმებისა და ცილების შემადგენლობთ უსწრებენ კიდეც კარტოფილსა მარცვლოვან პურეულს. დადგენილია პირდაპირი კავშირი ფიტო და ზოოპლანქტონის, ასევე ფიტო და ზოობენთოსის განაწილებასა და რაოდენობას შორის. წყალმცენარეთა ძირითად როლი ბუნებაში ახლოსაა უმაღლეს მწვანე მცენარეებთან და მათი მსგავსი ფიზიოლოგიური თავისებურებებით აიხსნება. როგორც ხმელეთის უმაღლესი მცენარეები, წყალმცენარეებიც წარმოადგენენ წყლებში ორგ. ნივთიერებათა ძირითად მწარმოებლებს. თუმცა წყალში არის ასევე სხვა ავტოტროფებიც-ქემოსინთეზის ბაქტერიები და უმაღლესი წყლის მცენარეებიც, თუმცა მათი საერთო წილი წყალმცენარეებთან შედარებით უმნიშვნელოა. შეიძლება თამამად ითქვას, რომ წყლის ორგანიზმთა უდიდესი ნაწილის არსებობას სწორედ წყალმცენარეები, როგორც ავტოტროფული ორგანიზმები, განაპირობებენ. დადგენილია, რომ წყალმცენარეები აწარმოებენ მთელს დედამიწაზე წლიურად წარმოქმნილი ორგ. ნივთიერებათა ¼. პროდუცენტებისა და კონსუმენტების ბიომასის თანაფარდობა დედამიწის სხვადასხვა რაიონში მკვეთრად განსხვავებულია, ეს განსხვავება განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ხმელეთსა და წყლის გარსებს შორის. მაგ: თუ წყალმცენარეთა ბიომასა 1,7 მლრდ. ტონაა, წყალში მცხოვრებ ცხოველთა-32,5 მლრდ. ტონას შეადგენს, ე.ი. 20-ჯერ აღემატება მცენარეულ ბიომასას, თუმცა ეს სხვაობა კომპენსირდება მცენარეთა ძალიან მაღალი პროდუქტიულობით, რომლის წლიური ჯამი 10-ჯერ აღემატება ცხოველებისას. წაბლა წყალმცენარეები წარმოადგენენ ბევრი საჭირო ნივთიერების წყაროს. უპირველესად ესააალგინატები-ალგინის მჟავას მარილები. განსაკუთრებული გამოყენება აქვს THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 55 ნატრიუმის ალგინატს, იგი წყალში ხსნადი მარილია, ამიტომ ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა სუსპენზიების და ხსნარების დასამზადებლად. მისი მცირე კონცენტრაციით დამატებაც საკმარისი საკვები პროდუქტების ხარისხის ასამაღლებლად (კონსერვები, ხილის წვენი, ნაყინი). ალგინატები ფართოდ გამოიყენება წიგნის ბეჭვდვის ხარისხის ასამაღლებლად, ნატურალურ ქსოვილებს ხდიან უხუნვადს. ალგინატები ფართოდ გამოიყენება პლასტმასების, სინთეზური ბოჭკოს წარმოებაში, ასევე ფარმაცევტულ და კოსმეტიკურ მრეწველობაში. მეორე უმნიშვნელოვანესი ნივთიერება, რომელსაც იღებენ წაბლა წყალმცენარეებისაგა არის ექვსატომიანი სპირტიმანიტი. ის გამოიყენება ფარმაცევტულ წარმოებაში ტაბლეტების დასამზადებლად, ასევე დიაბეტური კვების პროდუქტებში, სინთეზური საღებავების, ქაღალდის, ასაფეთქებელი ნივთიერებების, ტყავის წარმოებაში. წაბლა წყალმცენარეები შეიცავენ განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით იოდს და სხვა მიკროელემენტებს. ამიტომ ისინი გამოიყენებიან იოდის მისაღებად. წაბლა წყალმცენარეები როგორც ნედლი ასევე გადამუშავებული სახით სასუქად გამოიყენებიან. წაბლა წყალმცენარეები გამოიყენებიან მედიცინაში, როგორც სისხლის შედედების საწინააღმდეგო პრეპარატების მისაღებად, ასევე ორგანიზმიდან რადიოაქტიური ნივთიერებების გამოსადევნად. უძველესი დროიდან მათ იყენებნენ საკვებად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხალხები, განსაკუთრებული გამოყენება აქვს ლამინარიასნაირთა სახეობებს სხვადასხვა კერძების მოსამზადებლად. ყველაზე გავრცელებული სახეობაა „ზღვის კომბოსტო“ ანუ ლამინარია და მასთან ახლოსმყოფი სახეობები: ალარია და უნდარია.მათგან მიღებული პროდუქტები ცობილია იაპონიაში „კომბუს“ სახელწოდებით და მათი მომზადების 12 წესია ცნობილი. ლამინარია ასევე გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის სისტემის ზოგიერთი პათოლოგიისას, რაქიტის, ათეროსკლეროზის პროფილაქტიკისათვის, აფთიაქში იყიდება მშრალი სახით აღსანიშნავია, რომ როგორც საკვები ასევე სამრეწველო მნივნელობა და გამოყენება ძირითადად წყლის ბინადარ წყალმცენარეებს აქვთ ხმელეთის წყალმცენარეებთან შედარებით. განსაკუთრებული ყურადღება ბოლო ათწლეულების მანძილზე, მიექცა მიკროსკოპულ პლანქტონურ წყალმცენარეებს, ისინი მიეკუთვნებიან ლურჯ-მწვანე, დიატომურ მწვანე წყალმცენარეთა განყოფილებებს და მასიურად იწვევენ წყალსატევების „აყვავებას“ ზაფხულის პერიოდში. მათი უმრავლესობა მწვანე ფერისაა, შეიძლება იყოს ასევე წითელი და ყავისფერიც. ისინი ბინადრობენ როგორც მარილიან, ასევე მტკნარ წყლებში, მჟავე ჰაბიტატებში, ფოროვან ქანებში, ძალიან მშრალ და ძალიან ცივ ადგილებშიც. ზოგი მათგანი გამოიყენება კვების მრეწველობაში, როგორც საკვები დანამატი ქათმის ხორცის და კვერცხის გულების პიგმენტაციის გასაზრდელად, პიგმენტების სახით გამოიყენება ისეთ პროდუქტებში როგორიცაა: მარგარინი, მაიონეზი, ფორთოხლის წვენი, ნაყინი, ყველი, პურპროდუქტები. ასევე მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ნაყოფიერების გასაზრდელად. ფართო გამოიყენება კბილის პასტებში, აქრობენ ბაქტერიებს პირის ღრუში და აფერხებენ კარიესის განვითარებას. წითელი წყამცენარეები-წითელი წყალმცენარეები ფართოდ გამოიყენება ადამიანის მიერ მრეწველობასა და ყოფა-ცხოვრებაში. ბევრი მათგანი სასარგებლო საკვეს წარმოადგენს, მათგან ამზადებენ სალათებს, გამოიყენება გარნირებად და საკმაზებად ხორცისა და თევზის კერძებისათვის. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 56 გამოყენების მხრის პირველ ადგილს იკავებენ პორფირა და როდიმენია, მათ განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენებენ წყნარი ოკეანის სანაპიროების მოსახლეობა, იაპონიაში განვითარებულია პორფირას კულტივირება მის ბუნებრივ საარსებო გარემოში.ყველაზე ძვირფასი პროდუქტი, რომელსაც პორფირადან ღებულობენ არის: ფიკოკოლოიდები - ლორწოვანი ნივთიერებები (პოლისაქარიდების ჯგუფიდან) და აგარ-აგარი. აგარი ფართოდ გამოიყენება მიკრობიოლოგიაში მიკროორგანიზმების საკვებ არედ მათი კულტივირებისას, მას აგრეთვე იყენებენ ნაწლავების პათოლოგიებისას, ამზადებენ ანტიბიოტიკების , ვიტამინების კაფსულებს. ასევე ფართოდ იყენებენ კვების მრეწველობაში ჟელეს, მარმელადის, რბილი კანფეტების, მურაბების დამზადებისას, როგორც ზედმეტი ჩაშაქრიანებისაგან დამცველს. წყალმცენარეებში შემავალი ნივთიერებების თითქმის 100% შეიწოვება ორგანიზმის მიერ . მათი გამოყენების სპექტრი ძალიან დიდია. ისინი შეუცვლელნი არიან დეტოქსიკაციისა და წონის კორექციის მისაღწევად, ახალგაზრდული კანის შენარჩუნებისა და ცელულიტის მოსაცილებლად. აუმჯობესებენ მეტაბოლიზმს და აძლიერებენ იმუნიტეტს, აქრობენ ქრონიკული დაღილობის შეგრძნებას. წყალმცენარეთა შემადგენლობა ახლოს დგას ადამიანის სისხლის პლაზმის შემადგენლობასთან წყალმცენარეთა 50-მდე სახეობა გამოიყენებს კოსმეტოლოგიაში ნივთიერებები: ომეგა-3, ცხიმოვანი მჟავა, პოლისაქარიდები, ფერმენტები, ფენოლური ნივთიერებები, ვიტამინები, მიკრო და მაკრო ელემენტები, ალგინის მჟავა და სხვ ალგინის მჟავას და მის მარილებს სხეულიდან გამოყავს ტოქსინები, ატენიანებს კანს, ამინომჟავები ეხმარებიან ვიტამინებისა და მინერალების შეწოვას, არიან კანის ბუნებრივი დამატენიანებლები. წყალმცენარეები ზღვის წყლისაგან სასარგერბლო მინერალებისა და მიკროელემენტებს შეწოვის უნარით ხასიათდებიან ისინი მარტივად ეგუებიან არახელსაყრელ პირობებს, ასევე დიდი რაოდენობით შეიცავენ A,B 1 , B 6 ,B 5 ,,C,E,K,D ვიტამინებს. მინერალებიდან I,Fe, Ca, Cl, Na, Zn, P, Se. ყველა იმ ელემენტს, რომელიც კანს სიგლუვეს და სიჯანსაღეს უნარჩუნებს. სასარგებლო კომპონენტების მაღალი შემცველობის გამო წყალმცენარეები შეიძლება გამოყენებული იქნას, არა მხოლოდ როგორც ძვირფასი საკვები, არამედ როგორც სასუქიც. ისინი შეიძლება დავუმატოთ კომპოსტს ნედლად და ასევე მოვამზადოთ თხევადი ან ფხვნილის სახით. ზღვის მიმოქცევის შედეგად ხმელეთზე დიდი რაოდენობით წყალმცენარე გამოირიყება, რომელსაც ადგილობრივი ფერმერები აგროვებენ სასოფლო-სამეურნეო გამოყენებისათვის. ცნობილია,რომ სასუქად წყალმცენარეთა გამოყენება ზრდის სოფლის კულტურათა რაოდენობას და ხარისხს. ძირითად სასუქად იყენებენ მწვანე, წითელ და წაბლა წყალმცენარეებს. ისინი მდიდარი არიან: მაკრო და მიკრო ელემენტებით, აზოტით, იოდით, კალიუმით, პოლისაქარიდებით, ამინომჟავებით, ვიტამინებით. წყალმცენარეთა სასუქს ნაკელთან და კომპოსტთან შედარებით მთელი რიგი უპირატესობები აქვს: არ შეიცავს სარეველა მცენარეთა თესლებს, სოკოების სპორებს, ჰელმითების კვერცხებს. პოლისაქარიდებს შემცველობის გამო უმჯობესდება ნიადაგის მექანიკურსტრუქტურული შემადგენლობა, ვიტამინები და ამინომჟავები კვებავენ ფესვთა სისტემებს, რაც კულტურულ მცენარეთა განვითარებს უზრუნველყოფს. აზოტის შემცველობით ნაკელსაც აღემატებიან, რაც შეეხება ფოსფორის მცირე რაოდენობას, ამას სუპერფოსფატის დამატებით აკომპენსირებენ. კალიუმის შემცველობით და ასათვისებლად ხელსაყრელი ფორმითაც უპირატესნი THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 57 არიან, ვიდრე კალიუმიანი სასუქები. წყალმცენარეთა სასუქში იოდის შემცველობა ხელს უწყობს კულტურებში სასარგებლო ნივთიერებათა კონცენტრაციის ზრდას. დასკვნა: წყალმცენარეები უფრო და უფრო იკვლევენ გზას ფარმაცევტულ ინდუსტრიაში, როგორც ახალი წამლების და ბიოაქტიური ნაერთების წყარო. წყალმცენარეებს აქვთ მრავალი თვისება, რაც განასხვავებს მას სინთეზური მედიკამენტებისგან. შესაბამისად წყალმცენარეებს აქვთ კარგი პოტენციალი, მახასიათებლები, თერაპიული გამოყენება. კერძოდ კი, ყურადღებას ვამახვილებთ წყალმცენარეების გამოწვევებზე და პოტენციურ გამოყენებაზე ფარმაცევტულ და კვების მრეწველობაში. ლიტერატურა 1. Aditya, T., Bitu, G., & Mercy Eleanor, G. (2016). The role of algae in pharmaceutical development. J. Pharm. Nanotechnol , 4 , 82-89. 2. Torres, F. A., Passalacqua, T. G., Velásquez, A., Souza, R. A. D., Colepicolo, P., & Graminha, M. A. (2014). New drugs with antiprotozoal activity from marine algae: a review. Revista Brasileira de Farmacognosia , 24 , 265-276. 3. Жизнь растений. Том 3. Водоросли. Лишайники' //Под ред. проф. М. М. Голлербаха - Москва: Просвещение, 1977 - с.487. ხელმისაწვდომია: http://plantlife.ru/books/item/f00/s00/z0000025/index.shtml 4. Водоросли. ხელმისაწვდომია: https://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/VODOROSLI.html 5. ლინა ერისთავი „ფარმაკოგნოზია“ თბილისი 2005 6. თამარ შამათავა. წყალმცენარე - ყველაზე ენერგოეფექტიანი ბიოსაწვავი. Agronews 2017. 7. Robert A. Andersen. Encyclopedia Britannica. Algae. 2023. Available from: https://www.britannica.com/science/algae/Physical-and-ecological-features-of-algae 8. ძოწენიძე ნ. ბოტანიკა ქუთაისი 2016 ABSTRACT Algae: A Reliable Source of Natural Raw Materials for the Food and Pharmaceutical Industries Nino Dzotsenidze Akaki Tsereteli State University. Kutaisi. Georgia The earliest living things on Earth are algae. Water is necessary for algae to exist, and they also deposit on trees and soil. Algae have no distinguishable root, stem, or leaf parts. Plankton, benthos, terrestrial, soil, hot water, snow and ice, salty water, and calcareous substrate are the groups of algae that are known ecologically. The body absorbs almost all of the chemicals found in algae. Their application is highly diverse. They are essential for detoxing, removing cellulite, maintaining youthful skin, treating winkles, repairing wrinkles, boosting immunity, and curing chronic fatigue. Algae have a significant role in both environment and the economy. They provide food and oxygen to aquatic species in the water. Natural compounds and nutraceuticals with pharmacological activity can be found in abundance and variety in algae. These goods are currently quite valuable on the market. Products for use in human and animal health are now widely available on the market. Algae are being studied more and more by the pharmaceutical industry for the development of new drugs as sources of bioactive compounds. Algae have a lot of persuasive qualities that set it apart from manmade medications. The potentials, characteristics, therapeutic applications, and applications of algal compounds are the main topics of this review. Additionally, it focuses on the challenges and potential uses of algae in the pharmaceutical and nutraceutical industries. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 64 hydrogen ions (protons) [1]. The CRP in various pathological conditions has been studied insufficiently. There are few studies characterizing the CRP in renal pathology [2]. This concerns, first of all, the pH of the environment, blood buffer systems (carbonate, phosphate, protein) [3]. In addition to the fast-acting blood buffering mechanisms and the effective role of the lungs in the regulation of the CRP, slower processes in the kidneys are also involved in maintaining the pH of the internal environment. The kidneys are capable of excreting a number of cations and anions in the urine in a much higher concentration than they are found in blood plasma. The kidneys play a particularly important role in the excretion of acidic decomposition products [4]. These physiological processes are based on two specific features inherent in the glomerular and tubular apparatus of the nephron. First, by removing cations and anions from the blood plasma in proportions that reflect their content in the blood plasma, the kidneys are able to actively reabsorb bicarbonates in the tubules. Secondly, in the distal tubules, additional amounts of acidic products can be excreted, as well as hydrogen ions can be bound and substances (e.g., ammonium chloride) can be formed that can change the pH of the urine [5]. The main biochemical parameters of the body's acid-base balance (ABB) are the current (true) pH, current (true) partial pressure of carbon dioxide (рСО 2 ), standard (SB - "Standard Bicarbonate"), buffer bases (BB - "Buffer Base"), excess/lack of buffer bases (BE - "Base Excess") [6]. However, according to the domestic and foreign literature, a systematic study of changes in the ABB both in the experiment and in patients with hypertension has not been conducted [7, 8]. Previous studies have supplemented the scientific data on the pharmacodynamics of 2carboxyanilide of 1-hydroxy-5-methyl-3-oxo-5,6-dihydro-3H-pyrrolo[3,2,1-ij]quinolin-2-carboxylic acid (quinocarb) at a dosage of 10 mg/kg based on the results of studying antihypertensive and myotropic spasmolytic effects and its effect on electrolyte and metabolic profile and circulating immune complexes in spontaneously hypertensive SHR rats. After leader substance administration for 7 days, blood pressure decreased in SHR, electrolyte composition was restored, renal filtration function improved, and the severity of nonspecific inflammation decreased. In terms of the severity of antihypertensive action, quinicarb was not inferior to the comparator drugs enalapril and hydrochlorothiazide, and in terms of the ability to restore renal filtration function, it was superior to their action. The substance of quinocarb relieved vasospasm initiated by phenylephrine at a level of the comparing drug drotaverine [9]. It is worth noting that quinocarb has also previously been found to have related activities (antihypoxic, antioxidant, anti-inflammatory) [10, 11]. Aim of research. The aim of the present study was to investigate disorders of acid-base balance and blood gas composition in spontaneously hypertensive rats (SHR) and the prospects for their correction with quinacarb. Materials and methods of investigation. ABB and blood gas composition were studied according to the method of R. Astrup [12] With the use of BMS-3MC-2 microanalyzer by “Radiomer” (Copenhagen, Denmark). According to the Siggaard-Andersen normogram, the following were determined: рСО 2 – partial pressure of carbon dioxide, mm Hg; рО 2 – partial pressure of oxygen, mm Hg. BE (Base Excess) – excess or deficiency of buffer bases, mmol/L; SB (Standard Bicarbonate) – standard bicarbonate, mmol/L; AB (Actual Bicarbonate) – true bicarbonate, mmol/L; BB (Buffer Base) – the sum of buffer bases, mmol/L; tCO 2 – total carbon dioxide, mm Hg; HbО 2 – oxyhemoglobin level, %. Calculation of the arterial-venous oxygen difference in volume percentage was made bt the following formula: THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 65 Wherе: AV ‒ arterial-venous difference, volume percent; Hba ‒ hemoglobin content in arterial blood, g%; Hbv ‒ hemoglobin content in venous blood, g%; HbО 2a ‒ percentage of oxygen saturation in arterial blood; HbО 2в ‒ percentage of oxygen saturation in venous blood; 1.34 - Hufner's constant. Oxygen utilization percentage (OUP) was calculated by the formula: Arterial and venous blood for the determination of gas composition and ABB was obtained from the left (arterial) and right (venous) ventricles of the rat heart under etomidate-sodium anesthesia (40 mg/kg) with a syringe washed with heparin and injected under petroleum jelly in an amount of 2 ml [12]. The experiments were performed in three groups of rats, 8 animals in each group. The first group included intact animals, the second group included SHR obtained from the laboratory animal nursery "Biomodelservice", Kyiv, and the third group included SHR injected with quinocarb at a dosage of 10 mg/kg. During the experiment, the animals were treated in accordance with the International Principles of the European Convention for the Protection of Vertebrate Animals Used for Experimental and Other Scientific Purposes (Strasbourg, 18.03.1986). Statistical processing of the results obtained was performed by nonparametric statistics using tscore by “Students” [13]. This applies primarily to arterial blood рСО 2 (p<0,05), arterial and venous blood рО 2 (p<0,05), and arterial and venous HbO 2 (p<0,05). Along with this, the partial pressure of СО 2 in the arterial blood in SHR significantly increased to 60,601,09 mmHg compared to the values of intact rats. At the same time, a uniform decrease in the partial pressure of oxygen in the arterial (511,16 mmHg) and venous (27,670,73 mmHg) streams was observed. At the same time, the percentage of oxygen saturation of blood hemoglobin decreased (79,331,52%; 39,331,91%). These changes in the ABB were maintained against the background of almost stable characteristics of the arteriovenous oxyhemoglobin gradient (40,001,65%) and the percentage of oxygen utilization by tissues (37,671,54%). After 3 and 7 days of observation, the ABD indicators in SHR remained at the same level. Small fluctuations in pH, рСО 2 , рО 2 , and HbO 2 are probably related to the slight stress that animals experience during the experiment. The introduction of quinocarb at a dosage of 10 mg/kg on the third and especially on the seventh day contributed to the restoration of the ABD, although there were still some minor deviations. Results and discussions. The results of the experiments have showed that in the SHR body, the ABB is altered compared with intact animals (tab. 1). On the third day of the experiment (Table 2), in animals that did not receive quinicarb, the ABD fit into the picture of partial compensation of metabolic acidosis according to the parameters of arterial (pH – 7,220,009; рСО 2 – 46,00,60 mm Hg.; EC - -7,580,38 mmol/L) and venous (pH – 7,150,011; рСО 2 – 49,831,60 mm Hg; EC - -9,080,22 mmol/L) blood. At the same time, there was a decrease in the content of standard bicarbonate to 17,50,33 mmol/L, 15,750,2 mmol/L; as well as the actual bicarbonate of the arterial and venous beds to 18,170.31 mmol/L and 17,080,28 mmol/L, respectively. As a result, the amount of buffer bases decreased (40,020,38 mmol/L and 38,920,22 mmol/L). THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 66 Table 1 Indicators of ABB blood SHR in comparison with intact animals (M ± m), n = 8 Experimental groups Indicators to be studied The blood stream SHR Intact rats рН arterial venous 7,28±0,009 7,22±0,012 7,30±0,011 7,24±0,011 рСО 2 arterial venous 60,60±1,09 * 58,00±1,11 45,83±1,52 56,67±0,73 ВЕ arterial venous -2,50±0,42 -2,66±0,47 -3,33±0,44 -2,08±0,50 АВ arterial venous 23,08±0,40 23,22±0,38 21,83±0,38 23,92±0,38 tСО 2 arterial venous 24,58±0,38 24,83±0,38 23,25±0,42 25,50±0,37 SB arterial venous 21,25±0,35 20,83±0,38 21,00±0,20 21,08±0,44 ВВ arterial venous 45,50±0,42 45,33±0,47 44,67±0,44 46,25±0,48 рО 2 arterial venous 51,00±1,16 * 27,67±0,73 * 78,83±1,95 31,17±1,09 НbO 2 arterial venous 79,33±1,52 * 39,33±1,91 * 93,83±0,49 48,83±2,75 AB difference in НbO 2 40,00±1,65 45,00±2,54 OUP 37,67±1,54 35,83±2,11 Notes: 1. * – the difference is significant in relation to the group of intact animals, р<0,05; 2. n – number of animals in group The oxygen saturation of hemoglobin in arterial blood was significantly reduced (62,002,09%), while that in venous blood remained within physiological fluctuations (42,003,65%). Therefore, the arteriovenous oxyhemoglobin gradient was significantly lower than in intact animals. In SHR, partial pressure of oxygen in arterial blood decreased (39,671,02 mm Hg). Arterial hypoxemia led to a decrease in tissue oxygen utilization (24,333,28%). Table 2 Indicators of ABB of SHR blood on the 3rd day of the experiment under the influence of quinocarb (M ± m), n = 8 Experimental groups Indicators to be studied The blood stream SHR + quinocarb SHR (control, without drug administration) рН arterial venous 7,24±0,009 7,18±0,009 7,22±0,009 7,15±0,011 рСО 2 arterial venous 50,33±0,90 * 58,42±1,44 * 46,00±0,60 49,83±1,60 ВЕ arterial venous -4,67±0,25 * -5,33±0,25 * -7,58±0,38 -9,08±0,22 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 67 АВ arterial venous 21,11±0,25 * 21,08±0,20 * 18,17±0,31 17,08±0,28 тСО 2 arterial venous 22,58±0,22 * 22,50±0,20 * 19,67±0,31 18,58±0,28 SB arterial venous 19,39±0,28 * 17,81±0,39 * 17,50±0,33 15,75±0,20 ВВ arterial venous 43,33±0,25 * 42,62±0,24 * 40,02±0,38 38,92±0,22 рО 2 arterial venous 45,24±1,29 * 31,33±0,96 39,67±1,02 31,00±1,41 НbO 2 arterial venous 71,00±2,21 * 43,67±2,57 62,00±2,09 42,00±3,65 AB difference in НbO 2 27,32±1,71 * 20,00±2,34 OUP 29,00±1,08 24,33±3,28 Notes: 1. * – difference is significant relative to the control group without drug administration, р<0,05; 2. n – number of animals in group. With quinacarb administration, arterial blood parameters were within the limits of respiratory acidosis (pH – 7,24; рСО 2 – 50,330,90 mm Hg; BE - -4,670,25 mmol/L). The level of standard bicarbonate decreased (19,30,28 mmol/l), and the level of actual bicarbonate remained within the values of the intact group (21,110,25 mmol/l), while the parameters of the venous bed indicated the development of subcompensated metabolic disorders (pH – 7,180,009; pCO2 – 58,421,44 mm Hg.; DBP - -5,330,25 mmol/L; SBP – 17,810,39 mmol/L; ABP – 21,080,20 mmol/L; BBP – 42,620,24 mmol/L). The hypotensive effect of quinocarb also affected the degree of oxygen saturation of arterial blood hemoglobin. The drop in the partial pressure of oxygen in arterial blood was much lower (45,241,29 mmHg), and in venous blood the oxygen tension remained within the physiological norm. The arteriovenous gradient in oxyhemoglobin was not as significantly reduced (27,321,71%) as in the control group (20,002,34%). On the 7 th day of the experiment (Table 3), the gasometric parameters of animals which did not receive quinocarb indicated a moderate decompensated metabolic acidosis (pH – 7,240,015; 7,110,013; pCO2 – 46,171,60 mm Hg; 53,671,04 mm Hg.; ВЕ - -7,130,35 mmol/l; -7,920,36 mmol/l), which proceeded with a great tension of adaptive mechanisms, as evidenced by the values of buffer systems (SB – 17,750,33; 16,420,47 mmol/l; AB – 18,330,31; 18,330,31 mmol/l; BB – 40,830,35; 40,040,36 mmol/l). Partial oxygen tension (17,331,09 mm Hg) and oxyhemoglobin concentration (80,253,74%) in arterial blood were kept at a low level. Hypoxemia caused a decrease in oxygen utilization by tissues (22,53,16%), as in general, the animals showed signs of partially compensated metabolic acidosis. The use of quinacarb contributed to the restoration of ABD on the seventh day of the experiment, although there were still slight deviations from the norm of venous blood buffer systems (SB – 20,180m35 mmol/L; AB – 22,770,45 mmol/L; BB – 44,500,42 mmol/L). The hypotensive effect of quinicarb resulted in an increase in oxyhemoglobin levels (91,550,62%; 47,421,81%), partial pressure of oxygen in the vascular bed (73,01,22; 32,500,81 mm Hg), and normalization of oxygen. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 68 Table 3 ABD indicators in SHR blood on the 7th day of the experiment under the influence of quinocarb (M ± m), n = 8 Experimental groups Indicators to be studied The blood stream (SHR) + quinocarb SHR (control, without drug administration) рН arterial venous 7,31±0,009 * 7,23±0,012 * 7,24±0,015 7,11±0,013 рСО 2 arterial venous 50,67±1,17 54,17±1,34 46,17±1,60 53,67±1,04 ВЕ arterial venous -2,50±0,41 * -3,83±0,48 * -7,17±0,35 -7,92±0,36 АВ arterial venous 22,77±0,45 * 23,17±0,44 * 18,33±0,31 18,33±0,31 tСО 2 arterial venous 22,25±0,48 * 24,67±0,44 * 19,83±0,31 19,83±0,31 SB arterial venous 20,18±0,35 * 19,17±0,49 * 17,75±0,33 16,42±0,47 ВВ arterial venous 44,50±0,42 * 44,17±0,48 * 40,83±0,35 40,04±0,36 рО 2 arterial venous 73,00±1,22 * 32,50±0,81 17,33±1,09 19,33±1,84 НbO 2 arterial venous 91,55±0,62 * 47,42±1,81 80,25±3,74 56,50±3,93 AB difference in НbO 2 42,75±1,35 * 23,75±1,13 OUP 25,18±1,16 * 22,50±3,16 Notes: 1. * – the difference is significant in relation to the control group without drug administration, р<0,05; 2. n – number of animals in group. It should be noted that quinocarb has previously been shown to have concomitant activities (antihypoxic, antioxidant, anti-inflammatory), which, in our opinion, significantly influenced the compensation of ABD in SHR group. Conclusions: 1. It was found that in SHR, compared to intact animals, there are significant disturbances in ABB and blood gas state. 2. Disturbances of the ABB in the SHR group are manifested by subcompensated metabolic acidosis, namely a decrease in hemoglobin saturation in the arterial and venous beds, an increase in the partial pressure of carbon dioxide in the arterial blood, a decrease in the partial tension of oxygen in the arterial and venous beds and a violation of almost all venous blood buffer systems. 3. Quinicarb at a dose of 10 mg/kg against the background of arterial hypertension in SHR normalizes hemoglobin, phosphate buffer systems and plasma system. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 69 References: 1. Gaw, A, Murphy, M J., Cowan, R.A., O`Reilly, D.St.J. et al. (2008). Clinical Biochemistry, Churchill Livingstone; 4th edition, pp. 38-43 2. Bakanov M.I. (2001). Kislotno-osnovnoye ravnovesiye krovi v norme i pri patologii // Meditsinskiy nauchnyy i uchebno-metodicheskiy zhurnal. № 3. – S.17-28. 3. Klinicheskaya farmakologiya : uchebnik : pod red. O. YA. Babaka, A. N. Belovola, I. S. Chekmana. (2012). Kiyev : VSI "Meditsina", 728 s. 4. Naboka, O.I. (2007). Natriyuretychna ta kaliyuretychna diya karborenu za umov vodnoho ta spontannoho dobovoho diurezu, Liky, № 1-2, s. 113-116. 5. Naboka, O.I. (2007). Estimation of kidneys osmoregulatory volumeregulatory functions changes under the influence of carborene. Analiza farmaceutyczna i diagnostyka laboratoryjna a zdrowie Czlowieka, Bialystok, Polska, pp. 61-62. 6. Komov, V.P., Shvedova, V.N. (2006). Biokhimiya, M.: Drofa, 640 s. 7. Efficiency of the combined treatment of arterial hypertension in Ukraine: results of the TRIUMF multicenter study M.I.Lutay, on behalf of the TRIUMF multicenter study group. Український кардіологічний журнал. (2016). Vol. 4. P.17–28. 8. Leung A.A., Daskalopoulou S. S., Dasgupta K. Hypertension Canada. (2017). Hypertension Canada's 2017 Guidelines for diagnosis, risk assessment, preven-tion, and treatment of hypertension in adults. Can J Cardiol. Vol. 33. P. 557–576. 9. Naboka O.I. (2013). Vyvchennya hipotenzyvnoyi diyi khinokarbu na eksperymentalniy modeli arterialnoyi hipertenziyi u shchuriv / O. I. Naboka, YU. V. Voronina // Ukrayinskyy biofarmatsevtychnyy zhurnal. № 6 (29). – S. 37-41. 10. Voronina Yu.V. (2013). Morfolohichne doslidzhennya khinokarbu na rozvytok hemodynamichnoho nabryaku lehen shchuriv / Ukrayinskyy biofarmatsevtychnyy zhurnal. – 2013. – № 1. – S. 52-56. 11. Voronina Yu.V., Naboka O.I. (2016). Correction with quinoline-2-carboxylic acid derivatives of waterelectrolyte imbalance metabolism in experimentally hypertensive rats // Topical issues of new drugs development, Vol. 2 (April 21, Kharkiv, 2016, Ukraine). – Kharkiv, NUPh, – P. 26. 12. Astrup P. (1955). On recognition of recognition of disturbances in the acidbase metabolism // Danish Med. Bull. № 2. – P.136-140. 13. Lapach, S.N., Chubenko, A.V., Babich, P.N. (2001). Statisticheskiye metody v mediko-biologicheskikh issledovaniyakh s ispol'zovaniyem Excel, K.: Morin, 320 s. STUDIES OF DEVELOPED EMULSION BASES WITH OLIVEM EMULSIFIERS Yelizaveta Zuykina, Marina Buryak, Liliia Vyshnevska National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine Abstract Today, in the veterinary industry, there is an ever-growing need to develop effective and safe medicinal forms for the treatment and prevention of animal diseases. One of the promising directions in this area is the research and development of extemporaneous ointment bases, which are the basis for creating medicinal ointments, creams and gels with unique properties. These ointment bases have great potential for use in the therapy of both humans and animals. With advantages in the delivery of active ingredients, ensuring long-term contact with the skin, and improving the absorption of medicinal substances. In this work, we have developed and researched ointment bases as the main emulsifier, we have chosen a complex emulsifier to obtain direct emulsions Olivem. Sunflower oil was used as the oil phase. The samples were studied according to the following indicators: thermal and colloidal stability, viscosity indicators, pH indicators, organoleptic and sensory properties. According to the results of studies of physical, chemical and organoleptic properties, samples containing Olivem 1000 in the concentration range from 4 to 8% (according to the manufacturer's recommendations) and with a minimum concentration of the oil phase of 10– 15% were selected for further study. Sunflower oil was used as the oil phase, as it is the most available, least THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 70 comedogenic and widely used in the extemporaneous production of the semi-solid dosage form (SSDF). Keywords: texture, semi-solid dosage forms; emulsion. Introduction Today, in the veterinary industry, there is an ever-growing need to develop effective and safe medicinal forms for the treatment and prevention of animal diseases. One of the promising directions in this area is the research and development of extemporaneous ointment bases, which are the basis for creating medicinal ointments, creams and gels with unique properties. These ointment bases have great potential for use in the therapy of both humans and animals. Having advantages in the delivery of active ingredients, ensuring long-term contact with the skin and improving the absorption of medicinal substances. In this work, we developed and researched Olivem brand ointment bases with an emulsifier, their rheological properties. World experience shows that in most countries of the world the priority is the preservation and development of extemporaneous recipes, as it provides an individualized approach to the patient's needs. In Ukraine today, there is a promising concept of the development of "personalized medicines". The extemporaneous production of drugs under such conditions acquires a new meaning and today is positioned as the production of drugs for the needs of each specific patient, be it a person or an animal. The advantage of extemporaneous medicines is the individualization of the choice of the most rational ratio of ingredients, a wide selection of doses, taking into account the genetic, age, and sex characteristics of the body. However, unfortunately, most of the extemporaneous prescriptions are outdated, taking into account the pace of development of modern pharmacy and the production of new substances. After analyzing the composition of soft dosage forms, it was established that the emulsion bases used today in prescriptions have not changed over a long period of time and require qualitative improvement. Considering a number of indisputable advantages of emulsion bases, our goal was the development of new carriers of this type for SSDF, the composition of emulsion bases containing the Olivem brand emulsifier and vegetable oils for the further development of extemporaneous ointments and creams based on them. Materials and methods As the main emulsifier, we chose a complex emulsifier for obtaining direct emulsions Olivem 1000 in a mass fraction of 4 and 5%. It is a vegetable emulsifier of the new generation, created from olive oil, it is a complex of fatty acids, chemically similar to the lipid composition of the skin. The main advantage of this emulsifier is chemical compatibility and physiological affinity with the skin, natural origin. However, the main advantage of an emulsifier is its ability to create liquid crystal emulsions. At the same time, liquid crystals imitate the matrix structure of intercellular lipids of the skin, alternating fat and water molecules, thereby integrating into the lipid barrier of the skin and strengthening it. This emulsifier contributes to the penetration of biologically active substances into the deep layers of the skin. Olivem 1000 creates emulsions of direct and reverse type, dermatologically neutral, Sunflower oil was used as the oil phase, which contains a large amount of vitamin E, vitamins A and D. 99% are saturated and unsaturated fatty acids (linoleic, oleic, linolenic, palmitic, stearic, myristic, etc.). Sunflower oil contains the following substances: tocopherol (vitamin E), linoleic, oleic, stearic, palmitic acids, lecithin. At the first stage of the research, the concentration range of the oil phase and emulsifier was established with the ultimate goal of creating stable samples with the necessary rheological and THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 71 consumer properties. Samples were prepared in which Olivem 1000 was introduced in a concentration range from 4 to 8% (according to the manufacturer's recommendations) with a minimum oil phase concentration of 10–15%. Sunflower oil was used as the oil phase, as it is the most available, least comedogenic and widely used in the extemporaneous production of SSDF []. Experimental samples were prepared according to the following technology: weighed vegetable oil and Olivem 1000 (according to the recipe) were heated in a water bath to a temperature of 75–80 °C. In parallel, the water was heated to a temperature of 75–80 o С. Then water was gradually added to the oil phase and emulsified with the help of a laboratory homogenizer (Homogenizer HG-15A) (2000 rpm) until a homogeneous mass was obtained within 20 minutes. After complete cooling (after 24 h) and structuring of the system, the obtained samples were studied. The composition of model samples is given in table. 1. Table 1: Composition of experimental samples of model foundations Mass fraction of ingredients, % / Sample Ingredient 1 2 3 4 5 6 Sunflower oil 10.0 10.0 10.0 15.0 15.0 15.0 Olivem 1000 4.0 5.0 8.0 4.0 5.0 8.0 The water is purified up to 100.0 To study the samples, we used the methods specified in SPhU 2.0, Vol. 3, section "Mild medicinal products for local use", additionally used separate methods specified in DSTU 4765:2007 "Cosmetic creams. General technical conditions". Results and discussion The results of the physico-chemical, rheological and sensory properties of the samples are shown in the table. 3.2 []. Table 2: Properties of experimental samples of model cells Sample Indicators No. 1 No. 2 No. 3 No. 4 No. 5 No. 6 Organoleptic and sensory properties Light creamy consistenc y, easily distributed and absorbed Light creamy consistenc y, easy to apply, well distributed and absorbed Dense creamy consistenc y, easy to apply, well distributed and absorbed Creamy consistenc y, easily distributed and absorbed Creamy consistenc y, well distributed and absorbed Dense creamy consistenc y, easy to apply, well distributed and absorbed Thermal stability Stable Stable Stable Stable Stable Stable Colloidal stability Stable Stable Stable Stable Stable Stable pH 6.8 ± 0.04 6.9 ± 0.04 6.8 ± 0.05 6.9 ± 0.04 6.8±0.03 6.9 ± 0.03 Structural viscosity, ἠ mPa · s at 20 rpm, Dr. 6.8 c-1 8400 ± 84 8500 ± 85 16300 ±163 9800 ± 98 15300 ±150 20500 ±205 Structural viscosity, ἠ mPa · s at 20 rpm, Dr. 18.6 c-1 3800 ± 38 5800 ± 58 10300 ± 103 4700 ± 47 7200 ± 72 12000 ±120 Coefficient of dynamic rarefaction (Kd) 74.21 85.69 57,28 85.32 73.39 69.17 Mechanical stability (MS) 1.22 1.5 1.28 1.33 1.15 2.18 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 72 Studies of the properties of experimental samples of emulsion bases showed slight changes in sensory properties, pH indicators and viscosity. All studied samples had a creamy consistency and satisfactory organoleptic and sensory properties, were stable. It was noted that increasing the content of the oil phase and complex emulsifier helps to increase the rheoparameters. According to the results of the study of the structural and mechanical properties of the experimental samples, complete rheograms of the shear stress dependence were constructed (, Pa) fromshear rate (Dr) at a temperature of 20 °C (Fig. 1, 2). Figure 1: Representative rheogram of the flow of emulsion samples The given rheograms and structural-mechanical properties of the studied model compositions clearly demonstrated the non-Newtonian type of flow and the ability to restore all samples. As can be seen from fig.1, the viscosity of the samples gradually recovers when the shear rate decreases, which confirms the thixotropic and plastic-viscous properties of the samples. It was noted that in the case of a decrease in the shear rate, the period of structure recovery in some samples is slightly delayed (No. 3, 6) compared to others. The formation of descending and ascending hysteresis loops also indicates sufficient thixotropy of the samples, while it should be noted that samples No. 1 and 5 had mechanical stability close to optimal (1) compared to other samples. Figure 2: Dependence of the structural viscosity of the model samples on the shear rate (Dr) at a temperature of 20 ° C THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 73 Analysis of the data shown in fig. 1, shows that the use of 5% of emulsifier and 15% of oil makes it possible to obtain a stable, practically unchanged structure of the emulsion base with high viscosity, which can be justified by the creation of surfactant ionic layer between the drops that are electrostatically repelled from each other. As a result, a system is formed that redistributes energy between elastic and viscous components in a viscoelastic medium. The obtained data make it possible to predict convenience during use, namely application and uniformity of distribution on the skin, which may indicate satisfactory consumer properties. In order to establish consumer preference for the tested samples, a questionnaire was conducted among volunteers (n = 20), who applied the experimental samples to the skin once, filled out the questionnaires and evaluated them on a scale from 1 to 5 according to the following criteria: 1 – ease of application; 2 – speed and degree of absorption; 3 – absence of a fatty film; 4 – no white mark after application; 5 – lack of stickiness; 6 - skin condition after application. Based on the generalized results of the questionnaire, a diagram was constructed (Fig. 3). According to the obtained results, it was established that samples No. 1 and 5 are stable when tested for colloidal, thermal and mechanical stability compared to other samples, have satisfactory rheological properties and showed high scores in the evaluation of consumer properties. The obtained results allow us to state that the rational content of emulsifier and oil is: 10% sunflower oil and 4% Olivem 1000; 15% - sunflower oil, 5% Olivem 1000. In these samples, a balance between the destruction of the structure and its restoration was observed (Figs. 3.1 and 3.2). With such a quantity, the emulsifier molecules are at a relatively large distance from each other, the shear stress is much lower, which, in turn, will contribute to obtaining stable emulsions. Figure 3: Diagram of sensory profile properties of emulsion bases with Olivem 1000 Conclusions The results of the research can be important for the development of new effective dosage forms, contributing to the improvement of animal health and welfare. The composition of experimental samples of bases for creating extemporaneous ointments has been developed. The complex of emulsifiers and their optimal concentration are substantiated. The samples were studied according to the following indicators: thermal and colloidal stability, viscosity indicators, pH indicators, organoleptic and sensory propertie According to the results of research on physico-chemical and organoleptic properties, samples containing: 10% sunflower oil and 4% Olivem 1000; 15% - sunflower oil, 5% Olivem 1000. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 80 In drug technology, 3D printing has the following advantages: 1. Increased productivity. The use of 3D printing facilitates the production of medicines with nonstandard composition and configuration within a few hours. This makes 3D printing technology much faster than traditional methods of obtaining medicines. In addition to speed, other quality indicators such as robustness, accuracy, reliability and repeatability of the technologies are also improving. 2. Personalization. One of the main advantages of this technology is the production of individual preparations. The use of 3D printing allows not only to determine the dosage, but also to adjust the therapy depending on its effectiveness. It is also possible to obtain drugs that have a narrow therapeutic index, considering the initial data of the patient's pharmacogenetic profile, gender, age, race, etc. Thanks to these data, the patient can be prescribed effective therapy with the optimal dosage of the drug. 3. Increased economic efficiency. Complex products, objects created using 3D printing will have a low cost, which is very important for small pharmaceutical companies. Medicines can also be obtained from different LFs, considering the individual characteristics of the patient, the biopharmaceutical indicators of the API, and economic feasibility. According to the literature, it can be argued that the use of three-dimensional technologies allows to prevent the appearance of fakes on the pharmaceutical market. 4. Control of API release profile. In most conventional solid dosage forms, which are a homogeneous mixture of API and excipients, a simple drug release profile is observed. LFs printed on a 3D printer have a porous structure and can be loaded with several APIs surrounded by barrier layers, which allows modification of the release profile. One of the examples is the production of mesoporous bioactive polymer frameworks, nanosuspensions and synthetic matrices based on hyaluronic acid. For example, in a study of drug release profiles of chlorpheniramine maleate, which was 3D printed on a cellulose powder substrate in amounts of only 10-12 mol, an increased accuracy of release of very small doses of the drug was demonstrated compared to drugs produced by them in the traditional way. Today, many different methods of 3D printing have been developed, the main of which are: inkjet, extrusion, and laser printing systems [3]. Results and their discussion The analysis of literature data made it possible to identify the main stages of creating a threedimensional object: • 3D object design using software for automated design and geometry optimization in accordance with the printer specification; • exporting a 3D model to a common printer-recognized file format, such as STL, which includes only 3D geometry in the form of position data for each vertex, or OBJ, in which texture and geometry information is additionally encoded; • importing a file into the program and creating layers for printing; • object production by subsequent application (or hardening) of layers of material intended for a specific printing method. 3D printing technologies The most common 3D printing methods used in the pharmaceutical industry for the production of solid oral dosage forms are Fused deposition modeling (FDM); inkjet printing, stereolithography (Laser stereolithography, SLA); selective laser sintering (Selective laser sintering, SLS). Extrusion printing systems. Modeling by deposition method (FDM). In deposition modeling (FDM), filaments of thermoplastic polymer with drug substance are extruded through a print head at a certain temperature THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 81 in certain directions. Then the molten thread is applied to the work plate and solidifies in successive layers, forming the final object [8]. Initially, this technology was used for non-pharmaceutical purposes, mainly in the aerospace, architectural and automotive industries due to the lack of pharmaceutical grade polymers. However, extensive testing has been done over the years, so today there are many polymers that can be used as drug matrices in FDM 3D printing. According to the data of modern scientific literature, the most commonly used polymers are: ethyl cellulose (EC), hydroxypropyl cellulose (HPC), hydroxypropyl methyl cellulose (HPMC), hydroxypropyl methyl cellulose acetate succinate (HPMCAS), ethylated acrylate copolymer (Eudragit® RL and RS), polyethylene oxide (PEO), polylactic acid (PLA), polyvinyl alcohol (PVA) and polyvinylpyrrolidone (PVP) [6]. The printing process is usually carried out at a temperature of 150-230°C, which exceeds the glass transition temperature (Tg) of polymeric materials, in order to achieve mixing of compounds at the molecular level. Therefore, the main limitation of this method is the thermal degradation of thermolabile APIs. High temperature (higher Tg of polymers) during the printing process ensures molecular diffusion and, as a result, strong interfacial adhesion between adjacent layers of molten material. However, too high a temperature can create air pockets between the layers and induce porosity, which reduces the mechanical strength of the final composition. One way to overcome this is to select polymers with a low glass transition temperature, which lowers the overall melting point of the powder mixture, thus reducing the risk of API degradation at high temperatures [4]. Many dosage forms can be produced by this method, such as implants, tablets with zero release, etc. Semi-solid extrusion (SSE) is a 3D printing technique in which material in a semi-solid or semimolten state is extruded from a syringe-like system in successive layers to form a three-dimensional object. Unlike FDM, which uses solid filaments, SSE prepares the starting material by mixing an ideal ratio of actives with solvents to form a gel or paste [36]. In addition, the process uses low temperatures, making it suitable for heat-labile active ingredients. It is used to prepare various dosage forms, including immediate-release tablets, orodispersible tablets, pediatric gums, controlled-release tablets, floating tablets, and solid lipid tablets. This is a universal and simple method, as the drug can be mixed directly with excipients and filled into a syringe or cartridge. Therefore, it can potentially be used in clinical practice, in local pharmacies or clinics, for the production of individual and personalized formulations [5]. However, SSE has some drawbacks that must be considered. Excipients must be carefully selected to mix and have appropriate viscosity and rheological properties to facilitate the printing process. For example, low viscosity leads to excessive consumption of material, and high viscosity - to insufficient consumption of material. In addition, a post-processing stage - drying or cooling - is often required. However, the physical state of the source material can affect the drying process, potentially leading to shrinkage or deformation of the product or destruction of the product. of the object in case of insufficient hardness [6]. Finally, unlike FDM, SSE prints at a low resolution, mainly because the heads of these printers must be wide enough to accommodate the highly viscous material compared to the extrusion holes of other printers. Jet printing systems Inkjet printing is a general term to describe systems that digitally control the formation and placement of small liquid droplets on a substrate using a pattern-generating device. There are mainly two methods of 3D printing based on inkjet printers: continuous inkjet printing (CIJ) and drop-ondemand (DoD). Both types of printers are characterized by the presence of a printer head (thermal or THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 82 piezoelectric) and the need to control the rate of droplet formation and the viscosity of the liquid. A DoD printhead typically contains multiple nozzles (100-1000). Compared to thermal print heads, the application of which is limited to volatile liquids, piezoelectric print heads can be used with a large amount of "ink". Binder jetting, BJ is an inkjet 3D printing technology in which a solution of a liquid binder component is applied to a powder substrate using a printer nozzle. The wetted powder particles are then fused together to form a layer. The first layer is printed on the construction platform, then the plunger is lowered to the thickness of the next layer, and the subsequent layers are printed and glued together. The process is repeated several times until a 3D object is created. Based on these principles, Aprecia Pharmaceuticals developed the ZipDose technology that led to Spritam®, the first FDA-approved 3D-printed pill [7]. The formation process takes place at room temperature and atmosphere, which avoids oxidation and thermal degradation of active ingredients. In addition, it can be applied to a wide range of materials and allows the production of highly porous tablets. Therefore, it is most suitable for the preparation of fast-release LF, fast-dissolving or orodispersible LF. However, one of the main disadvantages is that it is a multi-step process that requires further processing, such as drying [8]. In addition, it is particularly difficult to obtain tablets with adequate mechanical properties due to high porosity. Laser printing systems Selective sintering of layers, or "selective laser sintering" (from English Selective Laser Sintering, SLS). This is one of the 3D printing techniques that is widely used in the production of medicinal products. With the help of SLS, it is possible to achieve a result close to the reproduction of the LZ by the method of injection molding [9]. In the method of selective laser sintering, solid mixtures of active and auxiliary substances are used. This technique makes it possible to create complex-shaped medical devices. A feature of this technology is the creation of a ready-made 3D model that meets the specified requirements. The technology itself is quite simple. The special compartment of the 3D printer is filled with consumables, after which printing is started. It is interesting that immediately before reproduction, the powder is heated almost to the melting point. With the help of a laser installation, the laser beam is directed to the necessary areas of the powder, sintering them together layer by layer. After the sintering of the first layer, a thin layer of powder is added on top of it, and the process is repeated until the drug is completely obtained. In the pharmaceutical industry, SLS still has limited application due to the possible degradation of APIs caused by the high energy consumption of the laser. However, there are few studies of oral dosage forms printed by this method, mainly orodispersible tablets and immediate release tablets. This is because SLS allows control of porosity and reproducibility by changing printing parameters such as laser scanning speed [10]. The laser scan speed is actually the speed at which the laser beam moves during the formation of the 3D pattern and has a significant effect on the mechanical properties of the final composition. When the speed is low, the contact time between the powder layer and the laser beam increases, resulting in harder and denser tablets. On the other hand, when the scan speed is high, less energy is transferred to the powder, resulting in less sintering and therefore more porous and brittle structures. Stereolithography Stereolithography (SLA) is a process in which an object is created by selectively curing a polymer resin layer by layer using ultraviolet (UV) laser radiation. The support materials used in SLA are light-sensitive polymers that are in liquid form. In some cases, additional hardening in a UV oven can be used to increase the mechanical strength of the object [1]. In the field of medicine, stereolithographic 3D printing is mainly used in tissue engineering and in THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 83 the manufacture of implanted systems [5]. However, applications in the pharmaceutical industry are still limited. One of the main advantages of this technique is the high resolution of printing, which is superior to other 3D printing methods. It also minimizes local heating during the process, making it suitable for the manufacture of oral dosage forms containing thermolabile APIs. This was experimentally demonstrated by Wang et al. who successfully used SLA to print tablets containing 4-aminosalicylic acid, which is a thermosensitive substance [8]. However, the main reason that restrains the application of SLA in pharmaceuticals is the limited number of photocrosslinkable polymers that are safe for pharmaceutical use [11]. There are potential risks from the use of resins, such as carcinogenicity, that need to be determined in the future. In addition, due to the photosensitivity of the starting material, medicinal products may have problems with long-term stability. Finally, there is a possibility of incompatibility between photopolymers and APIs. The analysis of 3D printing technologies, which are most widely used in the creation of solid dosage forms, made it possible to determine their main advantages and disadvantages: low cost, fast production, does not require supporting structures, low-temperature process (suitable for heat-labile APIs), high porosity, good mechanical properties. Thus, with the help of 3D printing methods, it is possible to create dosage forms that are diverse in composition, characteristics, and geometric shape. Microcapsules, mesoporous bioactive frameworks, nanosuspensions and synthetic extracellular matrices based on high molecular weight substances. The analysis of literature data made it possible to identify modern developments of medicines using 3D printing and to establish groups of auxiliary substances used in their production (high molecular weight substances, polymers, thermoplastic materials, photopolymers, ceramic materials, etc.) [7]. 2. Conclusion Thus, 3D printing technology is a valuable and potential tool for pharmaceutical technology, which leads to the individualization of patient therapy, increased economic efficiency and production speed. 3D printing is the newest way to obtain medicines with specified properties with already known excipients and proven technology. 3D printing can be used to create a wide variety of dosage forms that differ in shape, release profile, and combination of APIs. References 1. Vaz V.M., Kumar L. 3D Printing as a Promising Tool in Personalized Medicine. AAPS PharmSciTech. 2021;22:1–20. doi: 10.1208/s12249-020-01905-8. 2. Norman J, Madurawe R, Moore C, Khan MA, Khairuzzaman A. A new chapter in pharmaceutical manufacturing: 3D-printed drug products. Advanced Drug Delivery Reviews. 2017; 108:39-50 3. Diogo JH. 3D Printing of Pharmaceutical Drug Delivery Systems. Archives of Organic and Inorganic Chemical Sciences. 2018; 1(2). AOICS.MS.ID.000109. 4. Andrea AK, Marta GP, Dolores RS. Personalised 3D Printed Medicines: Which Techniques and Polymers Are More Successful? Bioengineering. 2017; 4(79), 1-16 5. Zema L., Melocchi A., Maroni A., Gazzaniga A. Three-Dimensional Printing of Medicinal Products and the Challenge of Personalized Therapy. J. Pharm. Sci. 2017;106:1697–1705. doi: 10.1016/j.xphs.2017.03.021. 6. Vithani K., Goyanes A., Jannin V., Basit A.W., Gaisford S., Boyd B.J. An Overview of 3D Printing Technologies for Soft Materials and Potential Opportunities for Lipid-based Drug Delivery Systems. Pharm. Res. 2018;36:4. doi: 10.1007/s11095-018-2531-1. 7. Alhnan MA, Okwuosa TC, Muzna S, WaiWan K, Ahmed W, Arafat B. Emergence of 3D Printed Dosage THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 84 Forms: Opportunities and Challenges. Pharmaceutical Research. 2016); 33:1817–32 8. Prasad LK, Smyth H. 3D printing technologies for drug delivery: A review. Drug Development and Industrial Pharmacy. 2016, 42, 1019–31. 9. Samiei N. Recent trends on applications of 3D printing technology on the design and manufacture of pharmaceutical oral formulation: A mini review. Beni-Suef Univ. J. Basic Appl. Sci. 2020;9:12. doi: 10.1186/s43088-020-00040-4. 10. Siamidi A., Tsintavi E., Rekkas D.M., Vlachou M. Molecular Pharmacology. InTechOpen Ed.; London, UK: 2020. Chapter 3: 3D-Printed Modified-Release Tablets: A Review of the Recent Advances; pp. 1–13. 11. Serrano D.R., Terres M.C., Lalatsa A. Applications of 3D printing in cancer. J. 3D Print. Med. 2018;2:115–127. doi: 10.2217/3dp-2018-0007. THE PROSPECT OF USING PLANT RAW MATERIALS IN THE THERAPY OF DISEASES OF THE ANORECTAL AREA Mohammad Al Sayasneh, Olena Ruban, Inna Kovalevska National University of Pharmacy, Kharkiv, Ukraine ABSTRACT The purpose of the article. To analyze the scientific literature on the use of features of etiopathogenesis of hemorrhoids and the possibility of using plant raw materials. Research methodology. To achieve the goal, we used bibliosemantic and analytical methods. Data and main results. Considering the constant demand for anti-hemorrhoidal drugs, one of the important tasks of the concept of improving the level of health of the population of Ukraine is the development of alternative approaches to the treatment of this pathology. In this case, the question arises of developing new combined drugs that will act precisely at the site of the disease and contribute to the reduction of the pathological process. It is expedient to create such medicinal products in the form of rectal suppositories, which, based on a complex of structural-mechanical and biopharmaceutical factors, will provide the required type of pharmacological effect. Conclusions. The article examines the features of the etiopathogenesis of diseases of the anorectal zone and the possibility of using plant material in the development of drugs for their therapy. Keywords: anorectal zone; plant material; etiopathogenesis; therapy. 1. Introduction The systematic increase in the incidence of pathologies of the anorectal zone is the result of the influence of various etiopathogenetic factors on the lives of ordinary citizens [1]. For the most part, the root causes of such diseases are directly related to: impaired venous circulation in the lower part of the body, constipation, pregnancy, the use of certain categories of drugs, the propensity of the rectal sphincter to spastic states, alcohol abuse, an inactive lifestyle, and others. The main problem of anorectal pathologies remains that, along with physical pain, a person feels a significant psycho-emotional burden from chronic relapses. Often, with rectoanal diseases, there is also a decrease in performance indicators. Therefore, in order to stimulate the social adaptation of people with pathologies of this type, it is expedient to search for new directions of treatment and to improve already existing lines of therapy. In this case, for each individual situation, there is an opportunity to choose the most appropriate combination of drugs [2]. According to sociological studies, the maximum growth rate of rectoanal pathologies is observed precisely among people of working age. However, despite the presence of physical discomfort, about 80% of people whose diseases are actively progressing make the same mistake - they seek medical THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 85 help in a timely manner. Such negligence leads to the occurrence of coloproctological complications that require urgent surgical interventions. While in the initial stages of the manifestation of the pathology, there is still the possibility of using exclusively conservative methods of treatment. The complex of rectoanal diseases includes more than ten different pathologies with distinct symptomatic manifestations. In this regard, we decided to focus on one of the most common diseases of the rectum - hemorrhoids [3]. Etiopathogenetic characteristics include hemorrhoids among diseases that disrupt the normal architecture of the anorectal zone. The main mechanism of pathology is considered to be a decrease in blood flow in the cavernous tissue of the ascending canal. According to the indicator of the intensity of the inflammatory process, two types of this disease are distinguished. These are acute and chronic hemorrhoids. In the case of acute hemorrhoids, thrombosis of the cavernous tissue occurs as a result of: damage to the vascular wall, delayed blood flow through the vessels, and impaired blood coagulation. The listed factors are considered the main pathological links that need to be affected in order to effectively eliminate the symptoms of hemorrhoids of this type [4]. During the chronic course, four stages of the development of the pathology are distinguished (Fig. 1.1): the first stage is the presence of bleeding from the rectum (there is no prolapse of hemorrhoidal nodes); the second stage – prolapse of hemorrhoidal nodes with their independent injection into the rectum (bleeding may be absent); the third stage – loss of nodes, with the need to insert them into the rectum; the fourth stage is permanent shedding of hemorrhoidal nodes together with the mucous membrane of the rectum. Also, there is another approach to the classification of hemorrhoids, which differentiates the pathology according to the place of its manifestation: 1) external hemorrhoids (the presence of external hemorrhoidal nodes, which are formed from the plexus of the lower hemorrhoidal vessels of venous-arterial origin, and are localized under the skin around the rectum); 2) internal hemorrhoids (caused by the expansion of the cavernous plexuses of the walls of the rectum); 3) combined hemorrhoids (present manifestations of both external and internal hemorrhoids) [5]. When developing new drugs for the treatment of hemorrhoids, special attention should be paid to reducing their bioavailability under the influence of destructive factors. For example, a similar negative factor can be uneven absorption between the active substances from the dispersed phase and the surface of the mucous membrane of the rectum The modern lifestyle of the working-age population is a provoking factor in the emergence of many pathophysiological problems. Yes, one of the unpleasant diseases of today remains the hypertrophic state of the anorectal zone - hemorrhoids. The frequency of occurrence of this proctological problem is correlatively increasing every year in connection with the unification of modern professions for the remote type of work. In addition, it is almost impossible to statistically identify an increase in patients with this pathology, since the majority of people with a similar problem are ashamed to seek medical help. Considering the constant demand for anti-hemorrhoidal drugs, one of the important tasks of the concept of improving the level of health of the population of Ukraine is the development of alternative approaches to the treatment of this pathology. In this case, the question arises of developing new combined drugs that will act precisely at the site of the disease and contribute to the reduction of the pathological process. It is expedient to create such medicinal products in the form of rectal ointment, which, based on a complex of structural-mechanical and biopharmaceutical factors, will provide the THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 86 required type of pharmacological effect. Biologically active substances of natural origin play a significant role in reducing the manifestations of anorectal diseases of acute and chronic origin. The constant interest in their use in the development of new medicines is due to their wide range of therapeutic effects and low toxicity. One of the most numerous classes of compounds, which are present in almost all medicinal plants, are flavonoids and carotenoids. These substances are an alternative to synthetic substances in the treatment of vein diseases, including in the treatment of hemorrhoids. The use of flavonoids in the presence of a pathological process in the rectum leads to the manifestation of such systemic effects as a decrease in the local inflammatory reaction, a decrease in venous stasis, an improvement in lymphatic outflow, venous tone, etc. Of particular interest is the use of known representatives of this group of plant substances in an alternative version of the dosage form. This is due to the possibility of increasing the bioavailability index inherent in these substances by targeted delivery of active substances to the focus of the pathological process. 2. Conclusion According to the above information, the development of a new effective and safe medicinal product with plant raw materials becomes an urgent task. References 1. Purohit T. J., Hanning S. M., Wu Z. Advances in rectal drug delivery systems. Pharmaceutical Development and Technology. 2018. Vol. 23 (10). P. 942–952. 2. Study on effect of pH on rectum permeability of active ingredients in Reduning suppositories in vitro / M. Yan et al. China Journal of Chinese Materia Medica. 2015. Vol. 40 (8). P. 1493–1496. 3. Hua S. Physiological and Pharmaceutical Considerations for Rectal Drug Formulations. Frontiers in Pharmacology. 2019. Vol.10. P. 1–16. 4. Reinus J., Douglas S. Gastrointestinal anatomy and physiology. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell. 2014. 198 p. 5. Mott T., Latimer K., Chad E. Hemorrhoids: diagnosis and treatment options. American family physician. 2018. Vol. 97 (3). Р. 172–179. IODINE TRANSDERMAL DELIVERY: CURRENT STATE OF IN VITRO AND IN VIVO IODINE TRANSDERMAL BIOAVAILABILITY STUDUES (A Brief Review and call for further research) Nino Abuladze Akaki Tsereteli State University. Kutaisi. Georgia ABSTRACT Iodine insufficiency occurs when human body does not receive enough iodine to allow the thyroid gland to function normally. People in many regions of the world still do not get enough iodine, and iodine deficiency remains a public health issue. Around 30% of the world's population is at danger of iodine deficiency. Oral treatment may not be appropriate in certain people at high risk of iodine shortage, such as infants or patients who have had their GI tract surgically removed. As a result, transdermal drug delivery systems may be a viable alternative to oral administration. Transdermal administration, as opposed to conventional drug delivery techniques, provides advantages such as easy, noninvasive, and continuous dosage as well as the avoidance of THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 87 first-pass metabolism. The aim of study is to investigate the current state of iodine and iodide ion transdermal delivery: current state of in vitro/in vivo iodine transdermal bioavailability studies. Research methodology. Investigating, interpreting, assessing, and summarizing as a brief review scholarly literature: journals and publications on the current state of iodide ion transdermal delivery studies. Write conclusions on our research's important findings. Results and their discussion. Research into the transdermal bioavailability of iodine began in the early 20th century. Currently, transdermal delivery of iodine is still relevant and is being studied. The results of in vitro and in vivo studies conducted by the authors over the past ten years were studied primarily. Conclusions: As a novel delivery strategy for treating iodine insufficiency, topical iodide microemulsion has demonstrated promising results. All measurements made confirmed the efficiency of microemulsion as a delivery system for transdermal delivery of iodide into and an effective approach to restoring the hormonal balance in the thyroid system. Skin application is an effective method of applying iodine to the skin for systemic action, with an expected bioavailability of 6–12% of the total amount of iodine applied to the skin. In children, even in adults, a significant amount of povidone-iodine was absorbed via healthy skin. Development of novel remedy by using the iodine or iodide ion for regular iodine prophylaxis and treatment, as well as for the radioactive protection by iodine would be of high urgency for improving the quality of life. However, additional study is required to validate the efficiency of the systemic action of certain medications via the skin through in vivo and in vitro trials for our next target, the development of iodine-containing dosage forms. Keywords: Iodine, iodide ion, Iodine transdermal bioavailability, in vitro studies, in vivo studies. 1. Introduction Iodine insufficiency occurs when human body does not receive enough iodine to allow the thyroid gland to function normally. Thyroid cells require iodine to produce thyroid hormone. We cannot produce enough thyroid hormone if we do not have enough iodine in our body. Iodine shortage can result in: causing our thyroid gland to enlarge (goiter), hypothyroidism occurs when our thyroid gland does not produce enough thyroid hormone, infants with intellectual problems whose mothers did not get enough iodine during pregnancy, because the body does not produce iodine, we must obtain it from the foods we consume. Iodine can be present in a variety of foods: iodized table salt, iodinecontaining multivitamins, seaweed, saltwater fish, shellfish, dairy, eggs. Iodine insufficiency was frequent in the U.S. and Canada, prior to the 1920s. Iodine deficiency became far less common in the United States and Canada after people began consuming iodized salt. People in many regions of the world still do not get enough iodine, and iodine deficiency remains a public health issue. Around 30% of the world's population is at danger of iodine deficiency [1]. Regarding iodine deficiency there had long been sound the alarm in Georgia as well. Here, 43,5% of the population are suffering from endemic goiter, including 38% of children. Children born in the endemic regions are mentally defective by 10 IQ items in comparison with age mates. There occurs progressive decrease in the intellectual potential of nation. Georgia historically was a country with moderate to severe iodine deficiency and high prevalence of endemic goiter. A representative countrywide iodine survey conducted in Georgia in 2017 confirmed optimal iodine nutrition of the population with median UIC 298 mcg/L in SAC and 211 mcg/L in PW. Our doctors together with the international organizations are struggling with iodine deficiency. Despite the efforts made, the problem remains acute [2, 3]. Iodide is required for the thyroid gland to produce the thyroid hormones triiodothyronine (T3) and thyroxine (T4). T3 and T4 insufficiency causes thyroid tissue hypertrophy as well as other metabolic and physiological issues. Previous research has shown that regardless of the dose technique, iodide accumulates significantly in the thyroid gland. The sodium-iodide symporter, which carries iodide from the blood into thyroid epithelial cells, regulates his buildup. To prevent iodine shortage, a modest dose of iodide is usually taken as a daily nutritional supplement, whereas far higher doses are needed to prevent thyroid uptake of radioactive iodine in the aftermath of nuclear fission accidents. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 88 Iodide is found in most people's diets, mostly through the usage of iodized table salt. Oral iodide can also be augmented with potassium iodide (available in tablet and solution forms) and iodine strong solution (Lugol's solution). However, oral treatment may not be appropriate in certain people at high risk of iodine shortage, such as infants or patients who have had their GI tract surgically removed. As a result, transdermal drug delivery systems may be a viable alternative to oral administration, particularly when oral absorption is impaired in illness conditions defined by malabsorption (e.g., short bowel syndrome). Transdermal administration, as opposed to conventional drug delivery techniques, provides advantages such as easy, noninvasive, and continuous dosage as well as the avoidance of first-pass metabolism [4]. Human skin has unique features, one of which is its ability to function as a physicochemical barrier. The human integument can withstand the entry of several chemicals. However, smaller compounds, in particular, can outperform percutaneously. They can pass through the corneal layer, which is regarded to be the primary deterrent. Compound's molecular weight must be less than 500 Dalton in order for it to be absorbed via the skin. Larger molecules are unable to penetrate through the corneal layer. Arguments for the "500 Dalton rule" include: 1) Almost all frequent contact allergens have a molecular weight of less than 500 Dalton; bigger compounds are not known to be touch sensitizers. They cannot penetrate the skin and so cannot act as allergens in humans; 2) the most commonly used pharmacological compounds used in topical dermatotherapy are all less than 500 Dalton; and 3) all known topical medications utilized in transdermal drug-delivery systems are less than 500 Dalton. Furthermore, clinical experience with topical medicines like as cyclosporine, tacrolimus, and ascomycins supports the validity of the 500 Dalton rule. When the goal is topical dermatological therapy, percutaneous systemic therapy, or immunization, it seems appropriate to limit the development of novel revolutionary compounds to MWs of less than 500 Dalton [5,6]. Because of its potential to transfer drug molecules across the epidermal membrane, the transdermal delivery system has recently attracted widespread attention as an alternative to traditional oral or injectable routes. The transdermal delivery method is one of the potential alternatives. However, the stratum corneum (the top layer of skin) is the most impermeable to big molecules. As a result, numerous chemical enhancers have been proposed in this scenario to boost stratum corneum permeability [7]. However, it is not a problem for low molecular weight ions and molecules such as iodine and iodide. 2. Aim of the study To investigate the current state of iodide ion transdermal delivery: in vitro/in vivo: a brief review of the literary sources. 3. Research methodology Investigating, reading, interpreting, assessing, and summarizing scholarly literature: journals and publications on the current state of iodide ion transdermal delivery studies. Write conclusions on our research's important findings. 4. Results and their discussion To fulfill our study's purpose of determining the present state of the investigation of transdermal bioavailability of iodine in vitro/in vivo, we reviewed numerous literature sources. Drug delivery via the skin is a very attractive option and is widely employed for both local and systemic therapy. By In vitro and In vivo studies it is proved diffusion ability of the iodine through human skin as well as the effectiveness of skin application of iodine in blocking radio iodide uptake by the thyroid gland [8–11]. The study by Hao Lou, Ni Qiu, Catherine Crill, et al. [4] is about developing a water-in-oil (w/o) microemulsion that can be used as a transdermal delivery system for iodide ions. Span 20, ethanol, THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 89 Capryol 90®, and water were used to create many w/o microemulsion formulations. The selected formulations contained 5%, 10%, 15%, 20%, and up to 23% w/w water. At 5% w/v, potassium iodide (KI) was added to all formulations. Physicochemical characterizations were conducted to evaluate the structure and stability. Studies included: average droplet size, pH, viscosity, conductivity, and chemical stability tests. To assess the diffusion of the iodide ion through human skin, in vitro human skin permeation tests were carried out. When compared to the control (KI solution), the selected dosage form considerably improved iodide ion diffusion [4]. Martina Nesvadbova, and colleagues used povidine iodine in in vitro study [12]. Povidone iodine is a water-soluble chemical that has a germicidal effect against a wide range of microorganisms and is used to disinfect the skin's surface. The authors evaluated iodine skin absorption after health care providers applied a povidone-iodine solution to the skin during a surgical procedure. System for in vitro diffusion The Franz method was used to study percutaneous absorption using static diffusion cells. Each experiment used the skin of two different donors, male and female, ranging in age from 50 to 70 years. Franz diffusion static cells were used with human skin. After 24 hours, the iodine concentration in the receiving compartment was 11.59-6.3 mg/cm2. The calculated medium flow was 0.73-0.33 mg/cm2/h, with a lag time of 8.9-1.5 h. These in vitro investigations indicated that povidone iodine can pass through the skin in significant amounts, which can explain clinical findings in individuals who had been burned or surgically treated [12]. The rate and extent of Transdermal permeation of Iodine through the mice skin was determined using Franz diffusion cell by Jagtap S.B., Sawant D.A, Jadhav A.R. et al. [13]. Iodine containing patches were tightly protected in a beaker (250ml) put on a magnetic stirrer, and 100 ml of phosphate buffer saline (PBS pH 7.4) was added as the dissolution media. 5ml aliquots were withdrawn with a syringe at predetermined periods (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 hours) and refilled with equal quantities of fresh PBS to maintain the total volume. Iodine concentration was evaluated by measuring absorbance at 226 nm after samples were filtered via Whatman filter paper. [13]. And in this case, good transdermal bioavailability of iodine was also confirmed. According to the Guy E. Abraham [14] a couple of questions concern all researchers: 1) Is it proper to resupply iodine through applying it to the skin? And 2) Is there any evidence verifying the validity of the iodine skin patch test for determining iodine sufficiency in the body? The following are the answers to these two questions: Because the mean serum iodide levels were rather stable over the 24-hour period, they will take data from six patients who were exposed to 160 mg iodine via cutaneous application to address the first question: 0.27 mg/L after 2 hours, 0.2 mg/L after 6 hours, and 0.24 mg/L after 24 hours. The three means had a mean value of 0.24 mg/L iodide. The average quantity of iodine bioavailable in these six participants would be calculated by multiplying serum iodide levels by renal iodide clearance — 0.24 mg iodide/L 43.5 L/day = 10.4 mg. The bioavailable iodine content of 160 mg applied to the skin is 6.5% (10.4 × 100/160). WILLIAM NYIRI and MARIE JANNITTI published data from 1932. That is, 12% of the iodine supplied was available for use by the body. If these findings are applicable to humans, then around 50% of the residual iodine depot was available during the first 24 hours after iodine skin exposure. Skin application is an effective method of applying iodine to the skin for systemic action, with an expected bioavailability of 6–12% of the total amount of iodine applied to the skin. The serum iodide levels were 10 times higher at 2 hours post-intervention with oral ingestion of 100 mg iodide than with 160 mg iodine applied to the skin (Fig. 1. Source 14). THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 96 The obtained data indicates that in cells exposed to hydrogen peroxide, the level of TBA-active products, SH-groups and catalase activity were lower compared to controls without exposure to hydrogen peroxide. The addition of ascorbic acid, lysozyme hydrochloride, and their combination to hydrogen peroxide-induced cells increased the level of all the investigated indicators, which was commensurate with the control without preincubation with hydrogen peroxide. The most normalizing effect was recorded when using a combination of ascorbic acid and lysozyme hydroxide in concentrations that were equal to their content in chewing gum. As shown by the results obtained without the action of hydrogen peroxide, catalase activity under the influence of individual substances in comparison with the control decreased by 30% in lysozyme hydrochloride and by 18% in ascorbic acid. The enzyme activity under the action of the combination of both active substances was almost unchanged compared to control. Therefore, the combination of lysozyme hydrochloride and ascorbic acid completely inhibited the outbreak of lipid peroxidation and restored antioxidant protection in contrast to the use of these substances separately. Upon induction by hydrogen peroxide, the catalase activity increased under the action of lysozyme hydrochloride, ascorbic acid and their combination and reached the activity values of this enzyme in the control with induction of oxidative stress by hydrogen peroxide. In cells, without the action of hydrogen peroxide, the level of SH-groups, which is a quantitative characteristic of one of the main water-soluble antioxidants – reduced glutathione, under the action of lysozyme hydrochloride slightly decreases compared to the control, while ascorbic acid in mono-effect and in combination with lysozyme hydrochloride increases the level of SH-groups, by 35% and 83%, respectively. The increase in the SH-groups activity in the culture medium of the control sample indicated the probable depletion of this link of antioxidant protection. The use of the lysozyme hydrochloride and ascorbic acid combination has been shown to improve protection against lipid peroxidation and to prevent the development of oxidative stress, which has pathogenetically substantiated the active pharmaceutical ingredients use for the prevention and treatment of inflammatory periodontal diseases. Under conditions of induction by hydrogen peroxide of oxidative stress in cells, the level of SH-groups is twice as low as in the corresponding control. However, under the action of the studied components in mono-application and in combination, its increased compared to the control induced by hydrogen peroxide. Thus, lysozyme hydrochloride increased the level of SHgroups almost twice, ascorbic acid almost three times, while the combination of these active ingredients led to a 4-fold increase in SH-groups. As hydroperoxides are not stable, their decomposition leads to the appearance of various secondary and final products of lipid peroxidation, which are highly toxic compounds (diene conjugates, malonic dialdehyde, Schiff bases), causing damaging effects on membranes and cell structures. A simple and available method for determining lipid peroxidation products is the determination of TBA-active products. In the study of TBA-active products, it was found that their level under the action of lysozyme hydrochloride and ascorbic acid (both individually) did not differ from the control, while under the combined effect of lysozyme hydrochloride and ascorbic acid, an increase in TBA-active products by 30% was revealed compared to the control. Induction of oxidative stress by hydrogen peroxide caused a 52% decrease in TBA-active products compared to the corresponding control without hydrogen peroxide, and the addition of ascorbic acid, lysozyme hydrochloride and their combination enhanced the level of TBA-active products by 78%, 46% and 75%, compared to the corresponding control (under the action of hydrogen peroxide). 4. Conclusion So, in the study of prooxidant-antioxidant homeostasis, which is manifested by the activation of lipid peroxidation processes and a decrease in the activity of antioxidant enzymes on cell cultures, it THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 97 was confirmed that these active ingredients in the established concentrations promoted antioxidant protection and prevented the development of oxidative stress – one of the leading links in the development of inflammatory diseases of periodontal tissues. The results also showed that monocomponent therapy with each of the active substances did not have a significant effect on the studied parameter. On the contrary, their combined use increased the antioxidant action, which indicates potentiation and summation of the effects of the lysozyme hydrochloride and ascorbic acid. References 1. Wessel, S. W., van der Mei, H. C., Maitra, A., Dodds, M. W., Busscher, H. J. (2016). Potential benefits of chewing gum for the delivery of oral therapeutics and its possible role in oral healthcare”. Expert Opinion on Drug Delivery, vol. 13, pp. 1421–1431. 2. Jójárt, I., Kása, P. Jr., Kelemen, A., Pintye-Hódi, K. (2016). Study of the compressibility of chewing gum and its applicability as an oral drug delivery system. Pharmaceutical Development and Technology, vol. 21, pp. 321–327. 3. Gálvez-Iriqui, A. C., Plascencia-Jatomea, M., Bautista-Baños, S. (2020). Lysozymes: characteristics, mechanism of action and technological applications on the control of pathogenic microorganisms. Revista Mexicana de Fitopatología, vol. 38, pp. 360–383. 4. Fang, Z., Zhang, Y., Cao, C. Y., Li, Q. L., Wong, H. M. (2022). Constructing an anti-S. mutans and mineralizing membrane by combination self-assembled lysozyme with antimicrobial peptide. Materials and Design, vol. 220, pp. 110891. 5. Ragland, S. A., Criss, A. K. (2017). From bacterial killing to immune modulation: Recent insights into the functions of lysozyme. PLoS Pathogens, vol. 13, pp. e1006512. 6. Akbari, A., Jelodar, G., Nazifi, S., Sajedianfard, J. (2016). An Overview of the Characteristics and Function of Vitamin C in Various Tissues: Relying on its Antioxidant Function. Zahedan. Journal of Research in Medical Sciences, vol. 18, pp. e4037. 7. Sczepanik, F. C., Grossi, M. L., Casati, M., Goldberg, M., Glogauer, M., Fine, N., Tenenbaum, H. C. (2020). Periodontitis is an inflammatory disease of oxidative stress: We should treat it that way. Periodontology 2000, vol. 84, pp. 45–68. 8. Kumar, J., Teoh, S. L., Das, S., Mahakknaukrauh, P. (2017). Oxidative stress in oral diseases: understanding its relation with other systemic diseases. Frontiers in Physiology, vol. 8, pp. 693. 9. Vyna, L. K., Kassima, M. N. I., Syamsumira, D. F., Amirb, H., Ismiyartoc, Y. A. (2020). Antioxidant activity and cytotoxicity property of extracts from various coastal plants against HepG2 cell lines. Current Research on Biosciences and Biotechnology, vol. 1, pp. 45–52. 10. Council of Europe. European Pharmacopoeia, 9th ed.; Council of Europe: Strasbourg, France, 2016. 11. Aguilar, J., De Leon, D., Borges, C. R. (2020). Evaluation of Oxidative Stress in Biological Samples Using the Thiobarbituric Acid Reactive Substances Assay. Journal of Visualized Experiments, vol. 159, pp. 10.3791/61122. 12. Kadhum, M.A., Hadwan, M. H. (2021). A precise and simple method for measuring catalase activity in biological samples. Chemical Papers, vol. 75, pp. 1669–1678. 13. Ellman, G. (1959). Tissue sulfhydryl groups. Archives of Biochemistry and Biophysics, vol. 82, pp. 70– 77.~~ THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 98 მსოფლიოს თანამედროვე კოსმეტიკური საშუალებები და მათი უსაფრთხოება თამარ კილაძე1, მაკა ჯავახია2, ლილი პერანიძე3, ანა ჯამბურია4, თამთა დვალიშვილი5, ნინო აბულაძე6 1 ფარმაციის მაგისტრი, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი 2 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი 2,6 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი 3,4,5 ფარმაციის სამაგისტრო პროგრამის სტუდენტები, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი წინამდებარე ნაშრომი მოკლედ მიმოიხილავს კოსმეტიკური პროდუქტების ისტორიას და მათი უსაფრთხოების დონეს თანამედროვე მსოფლიოში. კოსმეტიკურ ხელოვნებას სხვადასხვა ეპოქაში სხვადასხვა დანიშნულება ჰქონდა. ჩვენს დროში ქიმიური მრეწველობის განვითარებამ კოსმეტიკაში ბუნებრივის გარდა, მრავალი ქიმიკატის გამოყენების საკითხი წამოსწია წინ. ბაზარსაყოლილი კოსმეტიკური მრეწველობა სულ უფრო და უფრო მეტად იყენებს ზემოაღნიშნულ ნივთიერებებს. სხეულის ჰიგიენის სხვადასხვა საშუალებები: საბანი, გამალამაზებელი, შემნიღბავი და ა.შ. დეკორაციული კოსმეტიკის ფარგლებიდან დიდი ხანია გადავიდა მათ სამედიცინო გამოყენებაზე, რაც ალბათ მარკეტინგული თვალთახედვით უფრო მომგებიანია. მეორეს მხრივ, მათ გამოყენებას ზოგჯერ სამკურნალო და ზოგჯერ კი, ტოქსიკური ეფექტი სდევს თან. ჩატარებულია მრავალრიცხოვანი კვლევები კოსმეტიკური საშუალებების ტოქსიკურობაზე. ჩვენი კვლევის მიზანია მსოფლიოს თანამედროვე კოსმეტიკური საშუალებების ინგრედიენტების და მათი უსაფრთხოების და ტოქსიკურობის განსაზღვრისთვის დაწესებული ნორმების მოკლე მიმოხილვა. კვლევის მეთოდი: ლიტერატურული მასალების მიმოხილვა, ინტერპრეტაცია და სათანადო დასკვნის გაკეთება. დასკვნა. აღვნიშნავთ, რომ მიმოხილვაში დასაბუთებულია კოსმეტიკური საშუალებების უსაფრთხოების კვლევის და ტოქსიკურობის დადგენის აუცილებლობა. საკვანძო სიტყვები: კოსმეტიკური საშუალებები, ტოქსიკურობა, უსაფრთხოება, ქიმიური სინთეზის პროდუქტები. შესავალი, კვლევის აქტუალობა კოსმეტიკურ ხელოვნებას სხვადასხვა ეპოქაში სხვადასხვა დანიშნულება ჰქონდა. ჩვენს დროში ქიმიური მრეწველობის განვითარებამ კოსმეტიკაში ბუნებრივის გარდა, მრავალი ქიმიკატის გამოყენების საკითხი წამოსწია წინ. ბაზარსაყოლილი კოსმეტიკური მრეწველობა სულ უფრო და უფრო მეტად იყენებს ზემოაღნიშნულ ნივთიერებებს. სხეულის ჰიგიენის სხვადასხვა საშუალებები: საბანი, გამალამაზებელი, შემნიღბავი და ა.შ. დეკორაციული კოსმეტიკის ფარგლებიდან დიდი ხანია გადავიდა მათ სამედიცინო გამოყენებაზე, რაც ალბათ მარკეტინგული თვალთახედვით უფრო მომგებიანია. მეორეს მხრივ, მათ გამოყენებას ზოგჯერ სამკურნალო და ზოგჯერ კი, ტოქსიკური ეფექტი სდევს თან. ჩატარებულია მრავალრიცხოვანი კვლევები კოსმეტიკური საშუალებების ტოქსიკურობაზე. კვლევის მიზანია მსოფლიოს თანამედროვე კოსმეტიკური საშუალებების ინგრედიენ- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 99 ტების და მათი უსაფრთხოების და ტოქსიკურობის განსაზღვრისთვის დაწესებული ნორმების მოკლე მიმოხილვა. კვლევის მეთოდი: ლიტერატურული მასალების მიმოხილვა, ინტერპრეტაცია და სათანადო დასკვნის გაკეთება. კვლევის შედეგები უპირველეს ყოვლისა დასახვეწია კოსმეტიკური ტერმინოლოგია. მრავალ ქვეყანაში და მათ შორის საქართველოშიც, კოსმეტიკური და ფარმაცევტულ–კოსმეტიკური საშუალებები რომ განასხვავონ ერთმანეთისაგან, გამოყენებულია ტერმინი „კოსმეცევტიკები“ თითქოსდა სამკურნალო დანიშნულების კოსმეტიკური საშუალებების აღსანიშნავად, რაც მცდარია. უნდა მივყვეთ აშშ FDA–ს, რომელიც რაიმე ფარმაკოლოგიური ეფექტის მქონე კანზე მოქმედ საშუალებას თვლის სამკურნალო საშუალებად. აქ არ არის ორი აზრი . მე–20 საუკუნის 30–40–იან წლებამდე კოსმეტიკური პროდუქტები არ განიხილებოდა ფარმაცევტულ საშუალებებად. შესაბამისად, ისინი არ ექვემდებარებოდნენ რაიმე რეგულაციებს, თუმცა ზოგჯერ პრობლემატური იყო მათი უსაფრთხოება მომხმარებლისათვის. კოსმეტიკური პროდუქტების უსაფრთხოების პრობლემა დადგა შეერთებულ შტატებში, სადაც ამჟამად არსებობს FDA (საკვებისა და წამლების ადმინისტრირება). ეს ორგანო იწყება საუკუნის უკან 1906 წელს დამტკიცებული „საკვებისა და წამლის აქტით“, კანონით, რომელიც კრძალავდა შტატებს შორის ვაჭრობას ფალსიფიცირებული საკვებით და არასწორად მარკირებული წამლებით. მოგვიანებით სწორედ მას ეწოდა US FDA და მის მიერ იქნა გამოცემული აქტი კოსმეტიკის შესახებ ორმოციან წლებში. მან განსაზღვრა კოსმეტიკური საშუალებები, როგორც პროდუქტები, რომლებიც განკუთვნილია ადამიანის სხეულის გასაწმენდად, დასასხმელად, მოსასხურებლად ან შესაფრქვევად ან სხვაგვარად გამოსაყენებლად მისი დაბანის, გალამაზების, მიმზიდველობის და წარმოსადეგობის მიზნით. აშშ მოითხოვდა, რომ ეს პროდუქტები უნდა ყოფილიყო უსაფრთხო ინგრედიენტებისგან მომზადებული, ე.ი. მათში არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული მავნე ნივთიერებები [1,2]. ქიმიური სინთეზის ეპოქაში უკვე მე–20 საუკუნის 30–იანი წლების ბოლოს მსოფლიოში მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ამ საუკუნის მეორე ნახევარში გაუგონარ მასშტაბებს მიაღწია. ქიმიური ნივთიერებები მიიღება როგორც ბუნებრივი წყაროებიდან მაგალითად მცენარეებიდან, ცხოველთა ორგანოებიდან და მიკროორგანიზმებიდან, ასევე სინთეზური გზით. ერთიც და მეორეც ადამიანის ორგანიზმისთვის შეიძლება ტოქსიკური აღმოჩნდეს. ბუნებრივი ქიმიური შენაერთები აპრობირებულია საუკუნეებით, დღეს კოსმეტიკურ საშუალებებში გამოყენებული კონსერვანტები და სუნამოების უმეტესობა ტოქსიკურია და შეიძლება გამოიწვიოს კიბო, მუტაცია, რეპროდუქციული ტოქსიკურობა და ენდოკრინული დარღვევები. ცნობილია, რომ მძიმე მეტალები კოსმეტიკაში უძველესი დროიდან გამოიყენება, განსაკუთრებით ეს აღწერილია ალქიმიკოსობის დროიდან (სხვადასხვა ქვეყნებში X-XV სს). ისინი განსაკუთრებით საშიშია. დიდი დოზებით მეტალური შხამებით მოწამლვები მრავლადაა აღწერილი ლიტერატურაში. მცირე დოზებში ისინი იწვევენ შინაგანი ორგანოების დაზიანებას, სიმსივნეებს, რესპირატორულ დაავადებებს, გონებრივი მონაცემების დაქვეითებას – აზროვნებაში ჩამორჩენას. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 100 გასული საუკუნის 90–იანი წლებიდან დღემდე კოსმეტიკურ პროდუქტებში გამოყენებული ქიმიური სინთეზის პროდუქტების რიცხვი 3000–დან 10 000–მდე გაიზარდა. აშშ შრომის უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის თანახმად, მათი ერთი მესამედი მწვავე ტოქსიკურია. სხვადასხვა პრობლემებს შორის სახელდება: კარცინოგენულობა, რეპროდუქციულ სისტემაზე ზემოქმედება, ბიოლოგიური მუტაციები, რომ არაფერი ითქვას ყველა მათგანი კანის გამაღიზიანებელი მოქმედებისაა. კოსმეტიკური პროდუქტების ტოქსიკურობის შესწავლისთვის უნდა გვქონდეს საკმარისი ინფორმაცია ბიოლოგიური ობიექტებზე (უჯრედულ კულტურებზე, საკვლევ ცხოველებზე) მათი ზემოქმედების შესახებ. ამით ხერხდება ტოქსიკური ეფექტების შეფასება ადამიანებზე ზემოქმედების შემთხვევაში. მწარმოებლებს მოუწევთ დაიცვან GMP კოსმეტიკური საშუალებებისთვის, რომლებიც გამოქვეყნებული იქნება FDA-ს მიერ 2025 წლის ბოლოსთვის [3]. აშშ-ს FDA-ს აქვს მნიშვნელოვანი როლი კოსმეტიკური პროდუქტების კონტროლსა და ბაზარზე გატანაში. FDA-ს შეუძლია აკრძალოს ან შეზღუდოს ინგრედიენტები უსაფრთხოების საკითხებზე დაყრდნობით, ითანამშრომლოს მწარმოებლებთან, რათა განახორციელონ პროდუქტის მთელი ქვეყნის მასშტაბით გაწვევა, განახორციელოს გამაფრთხილებელი ეტიკეტები საქონელზე, აუდიტი კოსმეტიკის მწარმოებელ ობიექტებს, გასცეს გამაფრთხილებელი წერილები, მოახდინოს უკანონოების კონფისკაცია და დამნაშავეები დასაჯოს. ის აკრძალავს ფალსიფიცირებული ან არასწორი ბრენდირებული კოსმეტიკური საშუალებების გაყიდვას და ინახავს ნებისმიერ დარღვევას კოსმეტიკური ინგრედიენტების, დამაბინძურებლების, დამზადების, შეფუთვის, ან ტრანსპორტირებისა და დამუშავების შესახებ [4, 5]. კოსმეტიკური საშუალებების ტოქსიკურობაზე რეგულაციები და გზამკვლევები აქვს ევროკავშირს და მრავალ ქვეყანას მსოფლიოში [6]. ესენია: 1) კოსმეტიკურ პროდუქტებზე ევროპის პარლამენტისა და საბჭოს 2009 წლის 30 ნოემბრის რეგულაცია No 1223/2009. 2) SCCS/1602/18: მომხმარებელთა უსაფრთხოების სამეცნიერო კომიტეტის (SCCS) გაიდლაინის (გზამკვლევის) შენიშვნები (NoG) კოსმეტიკური ინგრედიენტების ტესტირებისა და მათი უსაფრთხოების შეფასებისთვის, მე-10 რედ. [1]. კომპანიები ვალდებული არიან:  დაიცვან კარგი წარმოების პრაქტიკის სამრეწველო სტანდარტი (ზოგადი და კოსმეტიკური პროდუქტების ცალკე, როგორც მაგალითად აშშ–ს ექნება 2026 წლიდან)  წარმოებაში გამოიყენონ ათწლეულობით გამოცდილი ინგრედიენტები, რომელთაც გავლილი აქვთ უსაფრთხოების კვლევები და არ ჰქონიათ რაიმე საშიში გვერდითი მოქმედება წლების მანძილზე  ჰარმონიზაციაში იყვნენ საერთაშორისო რეგულაციებთან  გამოყენებული და ახალი ინგრედიენტების მიმდინარე შეფასება და ტესტირება როგორ წარვმართოთ ტოქსიკურობაზე კვლევები? არსებობს ორი მიდგომა: მექანიკური და აღწერილობითი. პირველი კვლევა ემყარება ბიოქიმიურ პროცესს, რომლის საშუალებითაც აღიძვრება ტოქსიკური ეფექტი. აღწერილობითი კვლევა ემყარება სხვადასხვა ანალი- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 101 ტიკურ მეთოდს, როგორიცაა პათოლოგია, ფიზიოლოგია და ფარმაკოლოგია. ამჟამად ჩატარებული ტოქსიკურობის კვლევათა უმრავლესობა აღწერილობით ხასიათს ატარებს და ეფუძნება ცხოველების გამოყენებას. კვლევაში გამოყენებულ ცხოველებს ყოველთვის კლავენ კვლევის დასასრულს და იკვლევენ. ძირითადად იყენებენ ბოცვერებს, ზღვის გოჭებს და ვირთაგვებს (ალბინოსებს). კოსმეტიკურ პროდუქტებზე ჩატარებული ტოქსიკურობის კვლევა მოიცავს კვლევებს შემდეგი მიდგომებით:  მწვავე ტოქსიკურობა  კანის გაღიზიანება ან კოროზია  კანის სენსიბილიზაცია  კანზე ტოქსიკურობის გამოვლენა გამეორებითი დოზის დატანისას  ფოტოტოქსიკურობა  თვალის ლორწოვანზე ტოქსიკური მოქმედება  კანცეროგენობა [1]. მოკლედ განვიხილოთ თითოეული მათგანი. კოსმეტიკური პროდუქტების მწვავე ტოქსიკურობის კვლევების მიზანია კოსმეტიკურ პროდუქტებში არსებული ქიმიური ნივთიერებების პოტენციური ტოქსიკურობის დადგენა ადამიანებზე და სხვა ცოცხალ ორგანიზმებზე, კულტურებზე. მწვავე ტოქსიკურობის კვლევები ტარდება მომწამლავი ნივთიერების სიძლიერის დასადგენად 50%–ში მომაკვდინებელი დოზის (LD50) გამოსაკვლევად. ამისათვის ხშირად იყენებენ ვირთაგვებს 92/69/EEC დირექტივის მიხედვით. ორალური, ინჰალაციური და მწვავე ტოქსიკურობის კვლევებისთვის მინიმუმ ათი ვირთხა (ხუთი მამრი და ხუთი მდედრი) უნდა შეირჩეს და ექვემდებარებოდეს ქიმიურ ტოქსიკანტებს სხვადასხვა დოზის, მინიმუმ სამი განსხვავებული დოზის პირობებში. ევროკომისიის 93/21/EEC დირექტივის მიხედვით, ქიმიური აგენტი, რომლის დოზა ვირთაგვებში პირის გზით LD50 <25 მგ/კგ, კლასიფიცირებულია, როგორც ძალიან ტოქსიკური აგენტი. ძალიან ტოქსიკურ ნივთიერებას LD50 დოზით < 50 მგ/კგ კურდღლებში ან ვირთაგვებში, შეუძლია კანის გზით ზემოქმედებისას იყოს ტოქსიკური. ან LC50 დოზით <0,5 მგ/ლ ვირთაგვებში, რომლებიც ექვემდებარებოდნენ ინჰალაციის გზით ოთხი საათის განმავლობაში ზემოქმედებას იყოს ტოქსიკური 50%–ში. იგივე 93/21/EEC დირექტივის მიხედვით, ტოქსიკური ქიმიური აგენტი არის ის, რომელიც წარმოქმნის LD50-ს ვირთხებში 25-დან 200 მგ/კგ-მდე (პერორალური გზა), 50-დან 400/კგ-მდე (კანის გზა) და LC50-ს შორის 0,25-დან 2 მგ/კგ-მდე. ლ/4სთ (ინჰალაციური ექსპოზიცია). ტოქსიკურობის კლინიკური ნიშნებია სისხლდენა პირიდან, ფაღარათი, კრუნჩხვები, დამბლა და სიკვდილი [1, 7]. კანის გაღიზიანება/კოროზია. კანის გაღიზიანება არის კანის შექცევადი დაზიანება [6], რომელიც წარმოიქმნება საცდელი ქიმიკატის გამოყენების შემდეგ 4 საათის განმავლობაში, ხოლო კანის კოროზია არის კანის შეუქცევადი დაზიანება, რომელიც წარმოიქმნება საცდელი ნივთიერების გამოყენებიდან 4 საათამდე დროში, როგორც ხილული ნეკროზი ეპიდერმისში და დერმაში [(ძველი9). 9]. ამ მოვლენების გამომწვევის სიძლიერე ფასდება ინ- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 102 ფორმაციით ადამიანზე მათი მოქმედების გამოცდილებიდან, ცხოველებზე კვლევებიდან, ინ ვიტრო ან ინ ვივო კვლევების მონაცემებიდან. ამ მიზნით ყველაზე ხშირად კურდღლებს იყენებენ. შეარჩევენ ორ კურდღელს. ისინი დაექვემდებარებიან 4 საათის განმავლობაში კანზე ამა თუ იმ ქიმიური ნივთიერების ზემოქმედებას. ერითემას, ნაწიბურს ან შეშუპებას აკვირდებიან წინასწარ განსაზღვრული ინტერვალებით 1, 24, 48, 72 საათის შემდეგ და 14 დღის განმავლობაში. კანის სენსიბილიზაცია ანუ ალერგიული დერმატიტი არის კანის რეაქცია ქიმიურ ნივთიერებაზე. იგი ხასიათდება ქავილით, შეშუპებით, კანის სიწითლით ანუ ერითემით და პაპულებით (მშრალი მუწუკებით) ან მათი კომბინაციით. კანის სენსიბილიზაციას სწავლობენ ზღვის გოჭებზე ან თაგვებზე. ტოქსიკურობის კვლევა განმეორებითი დოზებისას. იყენებენ საცდელი ნივთიერების რაოდენობას, იგი გამოიხატება მასით (გ, მგ) ან საცდელი ნივთიერების მასით საცდელი ცხოველის წონის ერთეულზე (მგ/კგ). ცხოველთა ტოქსიკურობის განმეორებითი დოზების კვლევა გვაწვდის ინფორმაციას კანის გზით გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ქიმიური ნივთიერების განმეორებითი ზემოქმედებით ცხოველის ჯანმრთელობის შესაძლო გაუარესებაზე. ამ კვლევისთვის გამოიყენება ვირთხები, ზღვის გოჭები ან კურდღლები. საცდელი ნივთიერება ყოველდღიურად გამოიყენება საცდელი ცხოველების რამდენიმე ჯგუფზე დადგენილი დოზით, ერთი და იგივე დოზა ჯგუფში 21 დღე/28 დღე. ცხოველებს ყოველდღიურად აკვირდებიან ტოქსიკურობის ნიშნის გამოსავლენად, გამოყენების პერიოდში. ფოტოტოქსიკურობა. ფოტოტოქსიკურობა (სინათლისმიერი გაღიზიანება) განისაზღვრება როგორც ტოქსიკური რეაქცია, რომელიც ვლინდება შემდეგ გარკვეული ქიმიკატების კანზე პირველადი ზემოქმედების და შემდგომ შუქის ზემოქმედების შედეგად. აგრეთვე სისტემური – პერორალური და/ან ინტრავენური წამლების მიღების შემდეგ კანის დასხივების შედეგად [7]. კვლევისთვის ექსპერიმენტში იყენებენ ზღვის გოჭებს და თაგვებს. დოზა წინასწარ განსაზღვრულია. საკვლევ ნივთიერებას გამოიყენებენ საკვლევი ცხოველის კანზე დასატანად. ამას აკეთებენ ჩვეულებრივ საფენის ქვეშ აპლიკაციის სახით 24 ან 48 სთ განმავლობაში, რის შემდეგაც საფენს მოაშორებენ და ერთ–ერთი ადგილი დასხივდება უი სხივებით. კიდევ 24 სთ შემდეგ დაუსხივებელი და დასხივებული ადგილები შედარდება [1,8]. თვალზე ტოქსიკურობის კვლევები. თვალის დაზიანება შეიძლება მოხდეს ქიმიკატის თვალთან შემთხვევითი ან ჩვეულებრივი კონტაქტისას. ეს უკანასკნელი შეიძლება მოხდეს ყოველთვის, როცა ვიყენებთ კანის მოვლის ან სხვა კოსმეტიკურ პროდუქტს თვალის სიახლოვეს. დრეიზის ტესტი გამოიყენება საკვლევი ცხოველის თვალში მომხდარი თვისობრივი ცვლილების აღწერისათვის. ხშირად იყენებენ კურდღელს. დრეიზის მეთოდით რამდენიმე კურდღელს თითო თვალში შეუტანენ საკვლევ ნივთიერებას ერთჯერადი დოზირებით. მეორე თვალი იქნება საკონტროლო თვალი. გაღიზიანების ხარისხი ფასდება საკონტროლო და საცდელი თვალების შედარებით. კანცეროგენულობა. ნივთიერებები, რომლებიც იწვევენ სიმსივნეებს (კეთილთვისებიანი ან ავთვისებიანი) ცნობილია როგორც კანცეროგენული ნივთიერებები. როდესაც ისინი THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 103 ხვდება ორგანიზმში , ჩასუნთქვით, ინექციით, კანით, მათ შეუძლიათ გამოიწვიონ სიმსივნეები. კანცეროგენურობის კვლევისთვის ყველაზე ხშირად გამოიყენება მღრღნელების – თაგვებისა და ვირთაგვების სახეობა. კვლევისთვის მინიმუმ 100 ცხოველი (50 მამრი და 50 მდედრი) მღრღნელი გამოიყენება 3 დოზიდან თითოეულში. სიმსივნის წარმოქმნის ფარული პერიოდი მღრღნელების ცხოველებში არის 1 ან 2 წელი. საცდელი ნივთიერება უნდა იქნას შეყვანილი კვირაში 7 დღე სიცოცხლის ხანგრძლივობის განმავლობაში, დასკვნების გაკეთებისას იგი შედარდება ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობასთან, რომლის დროსაც ნივთიერება სავარაუდოდ იქნება გამოყენებული ადამიანის მიერ. ზოგადად, დოზირების პერიოდი უნდა იყოს 24 თვე ვირთაგვებისთვის და 18 თვე თაგვებისთვის. დაკვირვება უნდა მოიცავდეს მაკროსკოპულ ცვლილებებს, რომლებიც დაფიქსირდა გაკვეთისას და ორგანოებისა და ქსოვილების დეტალურ ჰისტოპათოლოგიას [1,7-9]. დასკვნები  ორი აზრი არ არსებობს იმაზე, რომ კოსმეტიკური პროდუქტები არ უნდა ვნებდნენ ადამიანს. არც იმაზე არსებობს სხვა აზრი, რომ მათი გამოცდა უნდა ხდებოდეს წინასწარ, ბაზარზე გატანამდე. ყველა მწარმოებელ ქვეყანას უნდა გააჩნდეს საკუთარი რეგულაციები ან სარგებლობდეს საერთაშორისო აღიარებული რეგულაციებითა და გზამკვლევებით (გაიდლაინებით). აშშ არის ერთ–ერთი წამყვანი ქვეყანა კოსმეტიკურ ინდუსტრიაში, ასევე ამ სფეროში ევროკავშირის ქვეყნებიც ლიდერობენ. მათ აქვთ რეგულაციები, რომელთა გამოყენება შეუძლიათ მცირე ქვეყნებს წარმოებისა და რეგისტრაციის დროს,  აშშ-ის FDA აცხადებს, რომ კოსმეტიკური პროდუქტები არ უნდა შეიცავდეს მავნე ნივთიერებებს, მაგრამ ქიმიკატების როლი კოსმეტიკაში თანამედროვე ქვეყნებში მნიშვნელოვნად გაფართოვდა, რაც ტოქსიკურია ადამიანის ორგანიზმისთვის და შეიძლება გამოიწვიოს კიბო, მუტაცია, ტოქსიკური ზეგავლენა რეპროდუქციულ სისტემაზე, ენდოკრინული დარღვევები, კანის გაღიზიანებები და ა.შ..  10 ათასზე მეტი ქიმიური ნივთიერება გამოიყენება დღეს კოსმეტიკურ პროდუქტებში, რომელთა უმეტესობა ტოქსიკურია. აუცილებელია ინ ვივო კვლევების ჩატარება კოსმეტიკური პროდუქტების ტოქსიკურობაზე ინფორმაციის მისაღებად და წარმოებული კოსმეტიკური პროდუქტების ტოქსიკური გვერდითი ეფექტების შესაფასებლად. გამოიყენება ძირითადად ცხოველების, ჩვეულებრივ კურდღლების, ზღვის გოჭებისა და ინბრიდინგის გზით გამოყვანილი ვირთაგვების, ალბინოსების გამოყენება.  უნდა შესრულდეს სხვადასხვა ტოქსიკურობის აღწერილობითი კვლევები მწვავე ტოქსიკურობაზე, კანის გაღიზიანებაზე/კოროზიაზე, კანის სენსიბილიზაციაზე, განმეორებითი დოზის კანზე ტოქსიკურობაზე, ფოტოტოქსიკურობაზე, თვალზე ტოქსიკურობაზე და კანცეროგენულობაზე.  ნაშრომში დაწვრილებითაა განხილული ტოქსიკურობის ყველა კვლევის პროცედურა. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 104 გამოყენებული ლიტერატურა 1. Mishra, G., & Rahi, S. (2022). Need of toxicity studies for cosmetic products and their approaches. Biological Sciences, 2(1), 105-109. 2. A history of cosmetics from ancient times. https://www.cosmeticsinfo.org/get-the-facts/ 3. Modernization of Cosmetics Regulation Act of 2022 (MoCRA) https://form.ecomundo.eu/en/cosmeticconsulting-mocra?utm_term=safety 4. US Food & Drug Administration. Food Additive Status List. Available from: https://www.fda.gov/food/food-additives-petitions/food-additive-status-list#ftnA 5. US Food & Drug Administration. Food Additive and Color Additive Petitions Under Review or Held in Abeyance. Available from: https://www.cfsanappsexternal.fda.gov/scripts/fdcc/index.cfm?set=FAP-CAP. 6. Pistollato F, Madia F, Corvi R, Munn S, Grignard E, Paini A, et al. Current EU regulatory requirements for the assessment of chemicals and cosmetic products: challenges and opportunities for introducing new approach methodologies. Arch Toxicol. 2021;1–31. 7. Elsa Nielsen, Grete Ostergaard, John Christian Larsen. Toxicological Risk assessment of chemicals. A Practical Guide. https://books.google.ge/books?hl=en&lr=&id=g2jTEOClROQC&oi=fnd&pg=PP1&dq=Toxicological+risk +assessment+of+chemicals 8. EU Science Hub. https://joint-research-centre.ec.europa.eu/eu-reference-laboratory-alternatives-animaltesting-eurl-ecvam/alternative-methods-toxicity-testing/validated-test-methods-healtheffects/phototoxicity_en 9. Mesko, M. F., Novo, D. L. R., Costa, V. C., Henn, A. S., & Flores, E. M. M. (2020). Toxic and potentially toxic elements determination in cosmetics used for make-up: A critical review. Analytica chimica acta, 1098, 1-26. ABSTRACT MODERN WORLD COSMETICS AND THEIR SAFETY Tamar Kiladze, Maka Javakhia, Lili Peranidze, Ana Jamburia, Tamta Dvalishvili, Nino Abuladze Akaki Tsereteli State University This study provides a brief history of cosmetic products and their current degree of safety. Cosmetic art served diverse functions in different ages. The expansion of the chemical industry in our day has raised the question of the use of various chemicals in addition to natural ones in cosmetics. The aforementioned chemicals are increasingly being used in the cosmetics sector. Body hygiene methods include blankets, beautification, masks, and so on. They have long moved away from decorative cosmetics and toward their medical application, which is arguably more profitable from a marketing standpoint. On the other hand, their use might have both therapeutic and harmful effects. Numerous investigations on the toxicity of cosmetics have been undertaken. The purpose of the research is a brief overview of the ingredients of modern cosmetics of the world and the norms established for determining their safety and toxicity. Research method: review of literary materials, interpretation and appropriate conclusion. Conclusion. We note that the review substantiates the need for safety research and toxicity determination of cosmetics. Key words: cosmetics, toxicity, safety, products of chemical synthesis. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 105 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 112 ? By self-examination (visual signs) Rate the characteristics of anti-dandruff shampoos that are most important to you? ? Quality ? Security ? Efficiency ? Price ? Price-quality ratio ? Packaging ? Brand recognition ? Famous brand Name the brands of anti-dandruff shampoos that you prefer? ? Nizoral ? Friederm Zinc ? Freederm Tar ? ESTEL Otium Aqua ? Hair Vital ? L’Oreal Professionnel Expert Instant Clear Pure ? Matrix Biolage Anti-Dandruff Scalpsync ? Ducray Kelual ? Dercos ? Bioderma ? Uriage ? Eucerin ? Sulsena ? Bioxsine ? Sebamed ? Horse Force Horse power ? Biocon ? Sebozol (Pharmatechnology) ? 911-tar shampoo ? MaYu Healing Shampoo ? Jason Natural Dandruff Relief ? ALPECIN with caffeine ? Head&Shoulders ? Pantene PRO-V ? Librederm ? Garnier ? Shauma ? Syoss ? Clear ? Gliss Kur ? Nivea ? Natura Siberica ? Dove ? Other _______________________________________ Where do you buy shampoos? THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 113 ? In the drug-store ? In specialized cosmetics stores ? PROSTOR chain of stores ? WATSONS ? EVA chain of stores ? Other _______________________________________ How do you choose an anti-dandruff shampoo? ? I turn to a trichologist ? Own previous experience ? Recommendations of friends/acquaintances ? Advertising in mass media ? Recommendations of famous beauty bloggers ? Other ___________________________ What information could be presented in an advertisement for anti-dandruff shampoo shampoo? ? Composition ? Safeness ? Quality ? Effectiveness ? Naturalness ? Price Did you buy anti-dandruff shampoo on the advice of bloggers? ? Yes ? No What kind of shampoos do you prefer? ? Natural organic ? Chemical with sodium lauryl sulfate Do you use complex shampoos "2 and 3 in one"? ? Yes ? Sometimes ? No Do you do salon hair treatments? ? Scalp peeling ? Biorevitalization ? Mesotherapy ? Orising Results and discussions. Men and women from the city of Kharkiv took part in the questionnaire, their number was 175 people. It has been established that the vast majority of buyers of anti-dandruff shampoos were women. This is due to the fact that men have shorter hair and buy shampoos less often, or buy shower gels and use them also as shampoo, or use their wives' shampoos. The hair type of the interviewees was established, since anti-dandruff shampoos are chosen based on this criterion. It was found that 45% of respondents do not change shampoos. They always use the same shampoo. 25% of respondents change shampoo once every 2-3 months and 19% of respondents once every six months. It was established that 27% of respondents wash their hair every day, 34% of respondents wash their hair once a week, and 39% claim that they wash their hair once every 2-3 days. It was found that half of the respondents prefer natural organic shampoos. This is a promotion THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 114 of a healthy lifestyle. At the same time, 30% of respondents buy chemical shampoos. 20% of consumers do not pay attention to the composition of shampoo at all. 35% of respondents use only shampoos for washing their heads. 20% of consumers buy balms and masks, in addition to shampoos. The same number of consumers (20%) buy shampoos in combination with masks and balms. It turned out that not all consumers understand the difference between hair masks and balms. Next, the characteristics of anti-dandruff shampoos, which are given a certain and important value by the respondents on a 5-point scale (1 point – the least value, 5 – the most value) are established. 65% of respondents believe that the composition of anti-dandruff shampoo is crucial (5 points). For 55% of respondents, price and safety are of decisive importance when choosing an anti-dandruff shampoo. For 35% of consumers, the brand is important (5 points). Packaging is not crucial for most respondents. The popularity of the most famous shampoo brands among consumers was determined on a 5point scale. The data are shown in fig. 1. It has been established that the following brands of medicinal anti-dandruff shampoos are in the greatest demand (5 points): Nizoral, Friderm Zinc, Frider Degot, Sulsena. These shampoos are most often recommended by pharmacists when consumers come to the pharmacy with dandruff problems. The following brands of medicated anti-dandruff shampoos are in high demand (4 points): 911 tar shampoo. These shampoos can be purchased at pharmacies. Their price is higher than mass market shampoos. Medicated shampoos such as Ducray, Kelual, Dercos, Uriage, Eucerin Bioxsine, Sebamed are in less demand, as they can only be purchased at a pharmacy and are more expensive than mass market shampoos. They are most often prescribed by a trichologist. But the majority of those surveyed (70%) do not turn to a doctor for the problem of dandruff, because consumers consider dandruff to be only a cosmetic problem. The following brands of anti-dandruff shampoos, which can be purchased in supermarkets, are in the greatest demand (5 points): Head&Shoulders. The following brands of anti-dandruff shampoos that can be purchased in supermarkets are in high demand (4 points): L'oreal Professional, Bioderma, Pantene PRO-V, Syoss, Clear. These shampoos belong to the mass market and have an acceptable price for consumers and a modern formulation that meets consumer requirements. The study found that only 15% of respondents buy anti-dandruff shampoos in pharmacies. Half of the respondents buy these shampoos in supermarkets. Another 33% of respondents are in special cosmetic stores. The obtained data indicate low consumer awareness of seborrheic dermatitis as a disease and not a cosmetic problem. 60% of respondents prefer imported shampoos. This is due to the fact that domestic shampoos are not much different in price from imported ones due to the increase in the price of imported ingredients. Factors that consumers are guided by when purchasing shampoos have been studied. Among them, the decisive factor of choice, unfortunately, remains the price (35%). 20% of consumers took into account natural composition and high quality anti-dandruff shampoos. 5% of consumers choose anti-dandruff shampoos because of the product's "mainstream" or popularity. A wide range affects 135 respondents when buying shampoos. Bright packaging of shampoos attracts the attention of only 5% of respondents. The target audience of anti-dandruff shampoos are women and men aged 15-55. It is in the THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 115 environment of this age group that the culture of shampoo consumption is developing more intensively. Currently, shampoos with a chemical composition are gradually giving way to shampoos with a natural organic composition. Fig. 1. Rating of anti-dandruff shampoo brands among consumers It is established where consumers learn about anti-dandruff shampoos. Thus, for 40% of consumers, advertising in the mass media significantly influences the choice of shampoo. An almost equal number of surveyed consumers are influenced by their own previous experience (15%) and the advice of friends/acquaintances (14%) when choosing an anti-dandruff shampoo. Sellers' advice influences the choice of shampoo for only 3% of respondents. Unfortunately, a doctor's appointment is a source of information for only 10% of consumers. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 116 It was established that the same number of respondents both buy and do not buy anti-dandruff shampoos after the recommendations of famous bloggers on the Instagram network. Thus, influencers are important for the promotion of shampoos against dandruff on the cosmetic market of Ukraine, which must be taken into account by manufacturers in order to promote their products. When analyzing advertising activity, we found that anti-dandruff shampoo advertisements are quite widespread on the Internet (55%). It was found that advertising at points of sale affects the purchase of only 15% of respondents. Advertising on television has a greater impact than advertising at points of sale (influences 30% of respondents). Salon procedures are also an effective method in the fight against dandruff [6]. Of course, it is not expected an instant effect from them, because the care has a cumulative effect, visible only after several sessions. It was established that half of the interviewees peel the scalp. This procedure can be performed both in beauty salons and at home, using professional peeling products. After such cleaning, the condition of the scalp improves, hair growth accelerates, and the penetration of useful components and nutrients into the hair follicle increases. Biorevitalization and mesotherapy were performed by 20% of respondents. Biorevitalization is injections that moisturize the skin, promote cell regeneration and improve hair condition. It is used for the prevention of diseases. Mesotherapy helps to fight serious problems of skin diseases, such as seborrhea and even baldness, because it has a greater number of nutritional components [7]. Only 10% of respondents choose orising to fight against dandruff. Orising is a process of deep cleansing and moisturizing, with the help of individually selected Orising phyto-essential cosmetics. This is not a standard salon procedure, but a multi-level comprehensive care that will help to restore the health and beauty of the hair and scalp. A more delicate method of combating dandruff and dry scalp, especially if individuals are afraid of injections. Conclusions: 1. The cosmetic market of Ukraine offers a wide range of anti-dandruff shampoos of both domestic and foreign origin. Mass market shampoo prices remain affordable for the consumer. The quality of shampoos improves due to modern production technologies and modern formulations. 2. A survey was conducted to determine consumer preferences for shampoos among residents of Ukraine. The survey results were analyzed and the factors affecting the choice of anti-dandruff shampoos were determined. It has been established that the anti-dandruff shampoo market is very specific and has its own structure of consumption offers. Most consumers have already determined their preferences by choosing certain brands of shampoo. 3. The following brands of therapeutic anti-dandruff shampoos are in the greatest demand: Nizoral, Friderm Zinc, Frider Degot, Sulsena. These shampoos are most often recommended by pharmacists when consumers come to the pharmacy with dandruff problems. Their price is higher than mass market shampoos. 4. Medicinal shampoos such as Ducray, Kelual, Dercos, Uriage, Eucerin Bioxsine, Sebamed are in less demand. They are most often prescribed by a trichologist. But the majority of those surveyed (70%) do not turn to a doctor for the problem of dandruff, because consumers consider dandruff to be only a cosmetic problem. 5. The following brands of anti-dandruff shampoos, which can be purchased in supermarkets, are in the greatest demand (5 points): Head&Shoulders. The following brands of anti-dandruff shampoos that can be purchased in supermarkets are in high demand (4 points): L'Oreal Professional, Bioderma, Pantene PRO-V, Syoss, Clear. These shampoos belong to the mass market and have an THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 117 acceptable price for consumers and a modern formulation that meets consumer requirements. 6. Participants of the cosmetic market are oriented towards the target audience represented by women and men aged 15-55. It is in the environment of this age group that the culture of shampoo consumption is developing more intensively. References: 1. Yang FC, Zhang Y, Rheinstädter MC. The structure of people's hair. PeerJ. 2014 Oct 14;2:e619. doi: 10.7717/peerj.619. PMID: 25332846; PMCID: PMC4201279. 2. Saxena R, Mittal P, Clavaud C, Dhakan DB, Hegde P, Veeranagaiah MM, Saha S, Souverain L, Roy N, Breton L, Misra N, Sharma VK. Comparison of Healthy and Dandruff Scalp Microbiome Reveals the Role of Commensals in Scalp Health. Front Cell Infect Microbiol. 2018 Oct 4;8:346. doi: 10.3389/fcimb.2018.00346. PMID: 30338244; PMCID: PMC6180232. 3. Dos Santos RM, Dias-Souza MV. Effectiveness of five antidandruff cosmetic formulations against planktonic cells and biofilms of dermatophytes. Saudi J Biol Sci. 2017 Feb;24(2):331-337. doi: 10.1016/j.sjbs.2015.09.033. Epub 2015 Oct 9. PMID: 28149170; PMCID: PMC5272929. 4. Barak-Shinar D, Green LJ. Scalp Seborrheic Dermatitis and Dandruff Therapy Using a Herbal and Zinc Pyrithione-based Therapy of Shampoo and Scalp Lotion. J Clin Aesthet Dermatol. 2018 Jan;11(1):26-31. Epub 2018 Jan 1. PMID: 29410727; PMCID: PMC5788265. 5. Dall'Oglio F, Nasca MR, Gerbino C, Micali G. An Overview of the Diagnosis and Management of Seborrheic Dermatitis. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2022 Aug 6;15:1537-1548. doi: 10.2147/CCID.S284671. PMID: 35967915; PMCID: PMC9365318. 6. Diao Y, Matheson JR, Pi Y, Baines FL, Zhang S, Li Y. Comparison of whole-head and split-head design for the clinical evaluation of anti-dandruff shampoo efficacy. Int J Cosmet Sci. 2021 Oct;43(5):510-517. doi: 10.1111/ics.12718. Epub 2021 Aug 23. PMID: 34058011; PMCID: PMC9290732. 7. Bonnist EY, Pudney PD, Weddell LA, Campbell J, Baines FL, Paterson SE, Matheson JR. Understanding the dandruff scalp before and after treatment: an in vivo Raman spectroscopic study. Int J Cosmet Sci. 2014 Aug;36(4):347-54. doi: 10.1111/ics.12132. Epub 2014 May 14. PMID: 24749991. ცხოვრების ხარისხი და მისი გამოყენება სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შეფასებაში ნინო აბულაძე1, ნოდარ სულაშვილი2, თათია ცხადაძე3 1 აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი 2 სულხან–საბა ორბელიანის უნივერსიტეტი, თბილისი 3 ფარმაციის სამაგისტრო პროგრამის სტუდენტი, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფარმაცევტული დახმარების შეფასება ხდება ფარმაკოეკონომიკური ანალიზით. კვლევის მიზანია იმის შესწავლა, თუ რა არის ცხოვრების ხარისხი და როგორ გამოიყენება იგი სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შეფასებისათვის. კვლევის მეთოდია ლიტერატურული წყაროების მოკვლევა, შესწავლა, ინტერპრეტაცია და სათანადო დასკვნების გამოტანა. კვლევის შედეგები და მათი განსჯა. ჯანმოს განმარტებით ცხოვრების ხარისხი არის ცხოვრებაში ადამიანის მდგომარეობის მოდელის აღქმა კულტურალური თავისებურებების ფასეულობათა სისტემასთან დამოკიდებულებაში, მიზნებთან, მოლოდინებთან და საზრუნავებთან კავშირში. ცხოვრების ხარისხის განსაზღვრისათვის საკმაოდ მარტივია ქულების სისტემა. ავადმყოფს სთავაზობენ 5 ქულიანი სისტემით შეაფასონ თავისი მდგომარეობა. მეორე მარტივი მეთოდია, 10 სმ სახა- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 118 ზავზე ავადმყოფი ტკივილის შეგრძნების სიმძიმეს. კიდევ ერთხელ აღვნიშნავთ, რომ ცხოვრების ხარისხის განსაზღვრა სუბიექტურ ხასიათს ატარებს. არიან რიგი ავტორები: J. Ware, W. Spitzer და საზღვარგარეთ გავრცელებული სხვადასხვა მეთოდიკები: Sickness Impact Profile, Mics Health Index Questionnaire, Nottingham Health Profile, Quality of Well Being Scale, Quality of Life Index და მრავალი სხვა ცხოვრების ხარისხის შეფასებისათვის. ცხოვრების ხარისხის შეფასების ამ მეთოდიკებს აქვთ თავისი ეფექტურობის კრიტერიუმები. ესენია: ვალიდურობა, საიმედოობა, მგრძნობიარობა. დასკვნა: ფარმაკოეკონომიკურ კვლევებზე და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების განსაზღვრაზე მოთხოვნილება მთელს მსოფლიოში ყოველწლიურად იზრდება. დიდი მნიშვნელობა აქვს ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შედეგებზე მსჯელობასა და შეფასების პროცესში. საკვანძო სიტყვები: ცხოვრების ხარისხი QoL, ფარმაკოეკონომიკური კვლევა, სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შეფასება, QoL კონცეპტუალური მოდელები. ფარმაცევტის მოვალეობა მოსახლეობისთვის სამკურნალწამლო საშუალებების მიწოდებაა, რასაც ეწოდება ფარმაცევტული დახმარება. გაწეული ფარმაცევტული დახმარების შეფასება ხდება ფარმაკოეკონომიკური ანალიზით. აქ ხდება სამკურნალო და პროფილაქტიკური მიზნით გაწეული დანახარჯების და მათი უშუალო შედეგების შეფასება. ბოლო ხანებში საექიმო და ფარმაცევტული მომსახურების შედეგის შეფასებისათვის შემოღებულია ცხოვრების ხარისხის (სიცოცხლის ხარისხის) ინტეგრალური მაჩვენებელი. ჩვენი კვლევის მიზანია იმის შესწავლა, თუ რა არის ცხოვრების ხარისხი და როგორ გამოიყენება იგი სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შეფასებისათვის. კვლევის მეთოდია ლიტერატურული წყაროების მოძიება, შეკრება, შესწავლა, ინტერპრეტაცია და სათანადო დასკვნების გამოტანა. კვლევის შედეგები და მათი განსჯა ცხოვრების ხარისხი Quality of life (QOL) ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ განისაზღვრა, როგორც „ინდივიდის ცხოვრებისეული პოზიციის აღქმა იმ კულტურისა და ღირებულებითი სისტემების კონტექსტში, რომელშიც მას უხდება ცხოვრება და მის მიზნებთან, მოლოდინებთან, სტანდარტებთან და საზრუნავებთან მიმართებაში“[1]. ცხოვრების ხარისხის სტანდარტული ინდიკატორები მოიცავს კეთილდღეობას, დასაქმებას, ეკოლოგიურ გარემოს, ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობას, განათლება, დასვენებას, თავისუფალ დროს, სოციალურ კუთვნილებას, რელიგიურ შეხედულებებს, უსაფრთხოებას, უსაფრთხოებას და თავისუფლებას. [2 , 3, 4]. ცხოვრების ხარისხის კონცეპტუალური მოდელების გაცნობა შესაძლებელია ცხრილში 1. მაგალითის სახით წარმოვადგენთ მიკროეკონომიკურ კონცეპტუალურ მოდელს, რომელიც მოწოდებული იქნა ე.ვ. დავიდოვის და ა.ა. დავიდოვის მიერ. იგი მოწოდებულია ცხოვრების ხარისხის ჯამური შეფასებისათვის: ცხოვრების ხარისხი არის ბუნებრივი გარემოს ხარისხს დამატებული სოციალური გარემოს ხარისხი და დამატებული არსებობის პირობების სუბიექტური შეფასება. თავის მხრივ პირველი კომპონენტი: ბუნებრივი გარემოს ხარისხი უდრის ცოცხალი და არაცოცხალი ბუნების ხარისხების ჯამს. მეორე კომპონენტი – სოციალური გარემოს ხარისხი განისაზღვრება სოციალური გარემოს ქვესისტემების ხარისხთა ჯამით. ესენია: დემოგრაფიული, ეკონომიური, ჯანდაც- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 119 ვის და ა.შ. n ქვესისტემის ხარისხები. მესამე კომპონენტი – არსებობის პირობების სოციალური შეფასება. იგი შედგება აფექტური ბალანსის, ცხოვრებით კმაყოფილების, ცხოვრების სხვადასხვა სფეროებით კმაყოფილების ჯამისაგან. ცხრილი 1. ცხოვრების ხარისხის QoL კონცეპტუალური მოდელები წყარო [5] ობიექტური მოდელი ფსიქოლოგიური მოდელი ცხოვრების ხარისხის განსაზღვრა ცხოვრების ხარისხი – სხვადასხვა სტატისტიკური მაჩვენებლების კომბინაციის შედეგი: დანაშაულობების დონე, უმუშევრობა და სხვ. ცხოვრების ხარისხის ჭეშმარიტი მნიშვნელობა აირეკლება ინდივიდების სუბიექტურ შეგრძნებებში, რომლებიც ყალიბდება ინდივიდის ინტელექტუალური განვითარების, მისი ცხოვრებისეული გამოცდილების, ემოციური მდგომარეობისა და ა.შ. საფუძველზე ცხოვრების ხარისხის ინდიკატორები ობიექტური ინდიკატორებია: ა) ბუნებრივი, რომლებიც საცხოვრებელი ადგილის ფიზიკურ–გეოგრაფიულ პირობებს ახასიათებს (განედი და გრძედი, სიმაღლე ზღვის დონიდან, საშუალო წლიური ტემპერატურა და ა.შ.) ბიოლოგიური პირობები (ფლორისა და ფაუნის მოცულობა და მრავალფეროვნება, საკვებად მისი ვარგისობა) ანთროპოგენური დატვირთვის დონე ბუნებაზე (ატმოსფეროში, წყალსა და წიაღში მავნე ნივთიერებების კონცენტრაცია, ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობა, რადიაცია) ბ) სოციალური ინდიკატორებია: დემოგრაფიული (სიცოცხლის ხანგრძლივობის მაჩვენებელი, სიკვდილიანობა ახალგაზრდა ასაკში და სხვ.) ეკონომიკური (მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე, უმუშევრობის დონე, მომსახურეობაში დასაქმებულთა დონე და სხვ.) ჯანდაცვის მაჩვენებლები (ავადობა 100 000 მოსახლეზე, სიკვდილიანობა განსაზღვრული მიზეზით და სხვ) სამართლებრივი, კულტურის და ა.შ. სუბიექტური: ა) კოგნიტიური (რაციონალური) კომპონენტისა: ცხოვრებით საერთო კმაყოფილების შეფასება ცხოვრების სხვადასხვა სფეროებით კმაყოფილების შეფასება ბ) ეფექტური კომპონენტისა (ბედნიერების, სოციალური მხარდაჭრის, პირადი კომპეტენტურობის შეგრძნება) და ნეგატიური ეფექტების (დეპრესიის, შფოთისა და სტრესის შეგრძნება) ზოგადი სუბიექტური შეფასება ცხოვრების ხარისხისა შედგება წარსული, აწმყო და მომავალი ცხოვრების ხარისხებისაგან გაზომვები ტარდება როგორც ცალკეული მაჩვენებლების, ასევე მაჩვენებელთა ერთობლიობის მიხედვით [5, 6]. როგორც აღვნიშნეთ, ჯანმოს განმარტებით ცხოვრების ხარისხი არის ცხოვრებაში ადამიანის მდგომარეობის მოდელის აღქმა კულტურალური თავისებურებების ფასეულობათა სისტემასთან დამოკიდებულებაში, მიზნებთან, მოლოდინებთან და საზრუნავებთან კავშირში. ცხოვრების ხარისხი ანუ ინტეგრალური მაჩვენებელი თავის ფარგლებში მრავალ შემადგენელ ნაწილს მოიცავს. ჯამში ყველა მათგანი შეიძლება ასეთ ერთიანობაში წარმოვადგინოთ: THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 120 o ფუნქციური მდგომარეობა o დაავადების სიმპტომები o ფსიქიკური მდგომარეობა o სოციალური აქტივობა o სქესობრივი ფუნქცია o სამედიცინო დახმარებით დაკმაყოფილება. ცხოვრების ხარისხში ორი ტიპის მაჩვენებლები გამოიყოფა: ობიექტური და სუბიექტური. ცხოვრების ხარისხის კლინიკური გამოკვლევებისას სამი მნიშვნელოვანი კომპონენტი გამოიყოფა: პაციენტის ფუნქციური შესაძლებლობების შეფასება, საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობის სუბიექტური აღქმა და დაავადების ძირითადი სიმპტომების ობიექტური შეფასება. ცხოვრების ხარისხის შეფასებით ასეულობით მოდელი შეიძლება ორ დიდ ჯგუფში გაერთიანდეს: 1) ზოგადი მეთოდიკები და 2) კერძო მეთოდიკები. მრავალ შემთხვევათა შორის თითოეულში ხდება შემდეგის შეფასება: ცხოვრებისეული მდგომარეობა, ცხოვრებით დაკმაყოფილების დონე ერთიანობაში, ოჯახური და სოციალური ურთიერთობები, დღიური აქტივობა და შრომისუნარიანობა, თავისუფალი დრო, ფინანსები, უსაფრთხოება, იურიდიული პრობლემები, ჯანმრთელობა, მათ შორის სომატური შეგრძნებები, კოგნიტიური პროცესები, განწყობილება. ინფორმაცია ძირითადად გროვდება გამოსაკვლევი პიროვნების მიერ გამოკითხვის ფორმების შევსებით. თუმცა, თვითშეფასება და მოვლენების რეალური შეფასება ყოველთვის როდი ემთხვევა ერთმანეთს, განსაკუთრებით, თუ გამოსაკვლევ პიროვნებას ფსიქიკური დარღვევები აღენიშნება. ცხოვრების ხარისხის განსაზღვრისათვის საკმაოდ მარტივია ქულების სისტემა. ავადმყოფს სთავაზობენ 5 ქულიანი სისტემით შეაფასონ თავისი მდგომარეობა. მეორე მარტივი მეთოდია, 10 სმ სახაზავზე ავადმყოფი ტკივილის შეგრძნების სიმძიმეს. კიდევ ერთხელ აღვნიშნავთ, რომ ცხოვრების ხარისხის განსაზღვრა სუბიექტურ ხასიათს ატარებს. არიან რიგი საზღვარგარეთელი ავტორები: J. Ware, W. Spitzer და საზღვარგარეთ გავრცელებული სხვადასხვა მეთოდიკები: Sickness Impact Profile, Mics Health Index Questionnaire, Nottingham Health Profile, Quality of Well Being Scale, Quality of Life Index და მრავალი სხვა ცხოვრების ხარისხის შეფასებისათვის. ცხოვრების ხარისხის შეფასების ამ მეთოდიკებს აქვთ თავისი ეფექტურობის კრიტერიუმები. ესენია: ვალიდურობა, საიმედოობა, მგრძნობიარობა. ვალიდურობა გულისხმობს, ცხოვრების ხარისხის შეფასების მეთოდიკის კითხვები რამდენად შეეფერება გასაზომ სიდიდეებს. უნდა არსებობდეს ცხოვრების ხარისხის სამიზნე ნიშნულები, მათი შეფასების სტანდარტული მეთოდიკა და ჩვენი შედეგები ამას უნდა შევადაროთ. თუ იქმნება ახალი მეთოდიკა, უნდა მოიძებნოს კორელაცია ახალ და ძველ მეთოდებს შორის. საიმედოობა გულისხმობს მეთოდიკის შესაძლებლობას, ერთი და იმავე პირობებში იძლეოდეს ერთსა და იმავე შედეგს [7, 8]. მეთოდიკის მგრძნობიარობა გულისხმობს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ცვლილებე- THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 121 ბის გამოვლენის უნარы მაშინაც კი, როდესაც ეს ცვლილებები უმნიშვნელოა [7]. დასკვნა: ფარმაკოეკონომიკურ კვლევებზე და კონკრეტულად, ჩატარებული მკურნალობის თუ სამედიცინო ჩარევის შედეგად ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების განსაზღვრაზე მოთხოვნილება მთელს მსოფლიოში ყოველწლიურად იზრდება. საზოგადოდ ამ კვლევების მოთხოვნილება მჟღავნდება ჯანდაცვის ორგანოების ხელმძღვანელების, სწავლული–ექსპერტების, ფარმაცევტული და დისტრიბუტორული კომპანიების, სააფთიაქო დაწესებულებების, სამეცნიერო დეპარტამენტების და ა.შ. მხრიდან. დიდი მნიშვნელობა აქვს ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას სამკურნალწამლო ტექნოლოგიების შედეგებზე მსჯელობასა და შეფასების პროცესში. გამოყენებული ლიტერატურა 1. WHOQOL: Measuring Quality of Life". World Health Organization. Archived from the original on 15 May 2020. Retrieved 22 May 2020 2. Gregory, Derek; Johnston, Ron; Pratt, Geraldine; Watts, Michael; et al., eds. (June 2009). "Quality of Life". Dictionary of Human Geography (5th ed.). Oxford: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-32879.3. Martha Nussbaum and Amartya Sen, ed. (1993). 3. The Quality of Life, Oxford: Clarendon Press. Description and chapter-preview links. Archived 11 February 2019 at the Wayback Machine 4. Barcaccia, Barbara (4 September 2013). "Quality Of Life: Everyone Wants It, But What Is It?". Forbes/ Education. Archived from the original on 22 May 2019. Retrieved 10 May 2016. 5. Л.Б. Васькова, Н.З. Мусина. Методы и методики фармакоэкономических исследований. Москва. Гэотар-Медиа. 2007. 112 С./Интегральный показатель качества жизни в оценке лекарственных технологий. Cc.: 21-32. 6. Estoque RC, Togawa T, Ooba M, Gomi K, Nakamura S, Hijioka Y, Kameyama Y. A review of quality of life (QOL) assessments and indicators: Towards a "QOL-Climate" assessment framework. Ambio. 2019 Jun;48(6):619-638. doi: 10.1007/s13280-018-1090-3. Epub 2018 Sep 11. PMID: 30206898; PMCID: PMC6486941. 7. Burckhardt CS, Anderson KL. The Quality of Life Scale (QOLS): reliability, validity, and utilization. Health Qual Life Outcomes. 2003 Oct 23;1:60. doi: 10.1186/1477-7525-1-60. PMID: 14613562; PMCID: PMC269997. 8. Reeves, A. J., Baker, R. T., Casanova, M. P., Cheatham, S. W., & Pickering, M. A. (2020). Examining the factorial validity of the Quality of Life Scale. Health and Quality of Life Outcomes, 18, 1-17. ABSTRACT QUALITY OF LIFE AND ITS USE IN PHARMACEUTICAL CARE TECHNOLOGY EVALUATION Nino Abuladze 1 , Nodar Sulashvili 2 , Tatia Tskhadadze 3 1 Akaki Tsereteli State University, Kutaisi, Georgia 2 Sulkhan-Saba Orbeliani University, Tbilisi, Georgia 3 MS Pharmacy Program Student, Akaki Tsereteli State University, Kutaisi, Georgia Pharmacoeconomic analysis is used to evaluate pharmaceutical care technology. The purpose of our investigation is to study what quality of life (QoL) is and how it might be utilized to evaluate pharmaceutical care technologies. Research method is finding, collecting, studying, interpreting, and drawing appropriate conclusions from literary sources is the research process. Results and their discussion. The WHO defines quality of life as "the perception of a model of a person's life condition in relation to the value system of cultural features, goals, expectations, and concerns." The scoring system for determining quality of life is straightforward. The patient is given the option of evaluating his condition using a 5-point scale. The second basic way is to use a 10 cm ruler to measure the severity of the patient's pain. We emphasize once more that the definition of quality of life is subjective. For evaluating the THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 128 Pharm) being offered to in developing countries [5-8]. The programs in developing countries vary significantly from similar programs offered in countries such as the United States, Canada, and the United Kingdom. The main reasons for the differences in developing countries are differences in need, professional standards, and pharmacy practice. Both clinical pharmacy and pharmaceutical care are closely related concepts, although there are differences among the professional bodies that define them. For example, the United Kingdom Clinical Pharmacy Association describes clinical pharmacy as encompassing the knowledge, skills, and attitudes required by pharmacists to contribute to patient care [9-10]. The society of European Union defines clinical pharmacy as a health care specialty that declares the activities and services of the Hospital/clinical pharmacist in proceeding, developing and promoting the rational, dedicate and appropriate use of medicinal products and medical devices [11-12]. However, the American College of Clinical Pharmacy, in an abridged definition, describes clinical pharmacy as that area of pharmacy concerned with the science and practice of rational medication use. The practice of clinical pharmacy embraces the philosophy of pharmaceutical care; it blends a caring orientation with specialized therapeutic knowledge, experience, and judgment for the purpose of ensuring optimal patient outcomes [13-14]. The term "pharmaceutical care" was published in 1990. Many of European countries have tried to explain the meaning of this word. Given the fact that European countries are different pharmaceutical activities and policies of the organization, according to their different visions of the issue. Pharmaceutical care is the responsible provision of pharmacotherapy for the goal of reaching certain effect that enhance a patient’s quality of the life. That results are: treatment of a disease; elimination or decrease of the patient's symptomatology; exciting or slowing of a disease process; or preventing a disease or symptomatology [15-16]. Pharmaceutical care includes the process through which a pharmacist cooperates with a patient and other medical professional in planning, monitoring, controlling and implementing a therapeutic scheme that will generate concrete therapeutic results for to the patients. This set involves three major functions: identifying potential and actual drug associated issues; resolving actual drug associated problems; and preventing drug associated issues [17-18]. Pharmaceutical care is a needful element of health care system and should be integrated with other basic elements. It is provided for the straight benefit of the patient, and therefore the pharmacist is responsible entirely to the patient for the quality of pharmaceutical care [19-20]. The main relationship in pharmaceutical care is a jointly useful interchange in which the patient grants authority to the provider, and the provider gives competence, ability, capacity, power, capability, and commitment (accept responsibility) to the patient. The vital goals, processes, and relationships of pharmaceutical care exist regardless of practice setting [21-22]. Health care costs increase by 100% to 200% annually, the volume of medication takes up a significant segment. Effective medication management and Patient care issues become actual. As a result, functioning of clinical pharmacist as a specialist in public health care system is required of human health protection in the private or public insurance companies’ active participation will raise the demand for clinical pharmacist as a specialist in the area. Insurance companies work should be focused on the relationship between the clinic and pharmacy institutions with highly qualified specialists [23-35]. Goal: The main aim of the study was to analyze the scientific discussion of invocation of features of clinical pharmacist profession, clinical pharmacy science and pharmaceutical organizational regulations vista globally, according new challenges in modern pharmacy practice of health care divisions. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 129 Material and methods: Research objectives are materials of sociological research: the study was quantitative investigation by using survey (Questionnaire). The study was quantitative investigation by using survey (Questionnaire). The in-depth interview method of the respondents was used in the study. The 7 types of approved questionnaires were used (Respondents were randomly selected): Questionnaire for chief pharmacists: 410 chief pharmacists participated in the study. Questionnaire for patients: 1506 patients (customers of drug-stores) participated in the study. Questionnaire for the employed pharmacy faculty-student: 222 employed pharmacy faculty students participated in the study. Questionnaire for health-care specialists: 307 public health specialists participated in the study. Questionnaire for pharmacist specialist, 810 pharmacist specialists participated in the study.; Totally 3888 respondents were interviewed in Georgia. We used methods of systematic, sociological (surveying, questioning), comparative, segmentation, mathematical-statistical, graphical analysis. The data was processed and analyzed with the SPSS program. Results and discussion: The survey was conducted through the questionnaires.1506 patients were interviewed in Georgia. Questions and answers are given in the tables. On each question are attached diagrams or table. Questionnaire and diagrams are numbered. Study of the data was processed and analyzed with the SPSS program. We conducted descriptive statistics and regression analyses to detect an association between variables. Statistical analysis was done in SPSS version 11.0. A Chi-square test was applied to estimate the statistical significance and differences. We defined p < 0.05 as significant for all analyses. The study’s ethical items. In order to provide the study’s ethical character each participant of it was informed about the study’s goal and suggested of willingness of the work to be done. So, the respondents’ written or oral compliance was got on that issue. All the studies were carried out by the selected organizations administrations’ previous compliance. Were used Informed consent form for each respondent to participate in an anonymous survey. During the whole period of research, the participants incognita was also provided. For the international rules and criteria’ conformity this human subject comprising given study was discussed and confirmed on the Bioethics Committee sessions of the YSMU. In order to meet the objectives, set in the research we also used the results obtained through analysis of available official information, studies and opinions about pharmacists, as well as the methods of quantitative studies. We conducted descriptive statistics and regression analyses to detect an association between variables. Statistical analysis was done in SPSS version 11.0. A Chi-square test was applied to estimate the statistical significance and differences. The research implementation required the following sub studies: the scientific discussion of invocation of features of clinical pharmacist profession, clinical pharmacy science and pharmaceutical organizational regulations vista globally, according new challenges in modern pharmacy practice of health care divisions. RESULTS AND DISCUSSION: On the basis of performed study results the following have been found: Q-1. Do you think the professional activity of pharmacist is important for the society? On the question do you think the professional activity of pharmacist is important for the society? Health-care specialists’ 94.8% answer yes, health-care specialists’ 2.9% answer no; health-care specialists’ 2.3% answer to a small extent. See Table 1. Table 1. Opinion of respondents of about importance of professional activity of pharmacist. Q-1. Do you think the professional activity of pharmacist is important for the society? Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent Valid 1 Yes 291 94.8 94.8 94.8 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 130 2 No 9 2.9 2.9 97.7 3 To a small extent 7 2.3 2.3 100.0 Total 307 100.0 100.0 Source – study results Q-2. What is the sense (meaning) of the work of pharmacist? On the questionWhat is the sense (meaning) of the work of pharmacist? health-care specialists’ 39.1 % answer with timely, proper and qualitative provision (supply) of the population and hospitals/clinics with pharmaceutical products, health-care specialists’ 60.9% answer optimization of quality of life for people, related to health by providing of pharmaceutical care (assistance, aid). See Illustration 1. Illustration 1. Respondents’ opinion of the meaning of the pharmacist work. Q-3. What functions are performed by pharmacists in the drug store (Pharmacy)? Indicate no more than 5 answers On the question - What functions are performed by pharmacists in the drug store (Pharmacy)? Indicate no more than 5 answers - health-care specialists’ 53.4% answer realization of drugs (medications) and instruments of medical purpose, health-care specialists’ 35.8% answer creation, development, production and sale of drugs, medical devices, instruments for medical purposes and healthcare products, health-care specialists’-53.7% answer provide information about drugs (medications) to the population, health-care specialists’ 25.1% answer pharmaceutical care , healthcare specialists’ 33.2% answer they are experts of drugs (medicines.), health-care specialists’ 42.7% answer ultimately cared about their patients’ health and wellness, health-care specialists’ 40.4% answer to dosage and dispensing of drugs (medications), health-care specialists’ 34.9% answer to inform customersconsumers (patient) in pharmacotherapy direction, health-care specialists’ 28.7% answer to inform customersconsumers (patient) in cost-effectiveness and cost-benefits of drugs , health-care specialists’ 25.1% answer helping customersconsumers (patient) in offering or selection of (Over-the-counter) OTC drugs , health-care specialists’ 12.1% answer to inform customersconsumers (patient) about drug design and drug forms, health-care specialists’ 12.7% answer to inform customersconsumers (patient) about drugs’ generic, chemical and brand name, health-care specialists’ 21.5% answer to inform customersconsumers (patient) about drugs’ effectiveness, safety and toxic effects , health-care specialists’ 9.8% answer to inform customersconsumers (patient) about routes of drug administration, health-care specialists’ 11.4% answer to inform customersconsumers (patient) about rules of drug administration , health-care specialists’ 31.6% answer to help in selection of analogue of drugs (medication). [26-27] See Table 2. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 131 Table 2. Respondents’ opinion about the pharmacists’ functions in the drug store (Pharmacy). Q-2. What functions are performed by pharmacists in the drug store (Pharmacy)? Indicate no more than 5 answers Count Column N % 1 Realization of drugs (medications) and instruments of medical purpose 164 53.4% 2 Creation, development, production and sale of drugs, medical devices, instruments for medical purposes and healthcare products 110 35.8% 3 Provide information about drugs (medications) to the population 165 53.7% 4 Pharmaceutical care 77 25.1% 5 They are experts of drugs (medicines.) 102 33.2% 6 Ultimately cared about their patients’ health and wellness 131 42.7% 7 To dosage and dispensing of drugs (medications) 124 40.4% 8 To inform customersconsumers (patient) in pharmacotherapy direction 107 34.9% 9 To inform customersconsumers (patient) in cost-effectiveness and cost-benefits of drugs 88 28.7% 10 Helping customersconsumers (patient) in offering or selection of (Over-thecounter) OTC drugs 77 25.1% 11 To inform customersconsumers (patient) about drug design and drug forms 37 12.1% 12 To inform customersconsumers (patient) about drugs’ generic, chemical and brand name 39 12.7% 13 To inform customersconsumers (patient) about drugs’ effectiveness, safety and toxic effects 66 21.5% 14 To inform customersconsumers (patient) about routes of drug administration 30 9.8% 15 To inform customersconsumers (patient) about rules of drug administration 35 11.4% 16 To help in selection of analogue of drugs (medication) 97 31.6% Source – study results Q-4. Does the level of basic training of pharmacists correspond to the contemporary requirements? On the questionDoes the level of basic training of pharmacists correspond to the contemporary requirements? Health-care specialists’ 24.1% answer yes, health-care specialists’ 45.6% answer no, health-care specialists’ 20.8% answer to a small extent, health-care specialists’ 9.4% answer cannot say. See Illustration 2. Illustration 2. Respondents’ opinion about pharmacists’ basic training level if corresponding to the contemporary requirements. THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 132 Q-5. What are the issues to which for pharmacists are in need of additionalfurther regular study or training? (You can indicate several answers) On the question-What are the issues to which for pharmacists are in need of additionalfurther regular study or training? (You can indicate several answers) Health-care specialists’ 60.9% answer New medications, Health-care specialists’ 33.6% answer psychology of communication with customersconsumers (patient), health-care specialists’ 64.2% answer issues of pharmacotherapy of certain diseases, health-care specialists’ 50.2% answer safety and effectiveness of drugs (medications), health-care specialists’ 73% answer pharmacology and pharmacotherapy , health-care specialists’ 30.6% answer normative legal regulation of pharmaceutical activity ,health-care specialists’ 53.4% answer about drugs (medications) toxicity, health-care specialists’ 36.5% answer about drugs (medications) dosage, health care specialists’ 35.8% answer about routes of drug administration , health care specialists’ 19.9% answer about drug forms , health care specialists’ 14% answer about drug design, health care specialists’ 40.1% answer about rules of drug administration , health care specialists’ 18.6% answer about drugs generic, chemical and brand names, health care specialists’ 35.2% answer about selection of (Over-the-counter) OTC drugs, health care specialists’ 31.3% answer about cost-effectiveness and cost-benefits of drugs. See Table 3. Table 3. Respondents’ opinion about the issues to for pharmacists are in need of additionalfurther regular study or training. Q-11. What are the issues to which for pharmacists are in need of additionalfurther regular study or training? (you can indicate several answers) Count Column N % 1 New medication 187 60.9% 2 Psychology of communication with customersconsumers (patient) 103 33.6% 3 Issues of pharmacotherapy of certain diseases 197 64.2% 4 Safety and effectiveness of drugs (medications) 154 50.2% 5 Pharmacology and Pharmacotherapy 224 73.0% 6 Normative legal regulation of pharmaceutical activity 94 30.6% 7 About drugs (medications) toxicity 164 53.4% 8 About drugs (medications) dosage 112 36.5% 9 About routes of drug administration 110 35.8% 10 About drug forms 61 19.9% 11 About drug design 43 14.0% 12 About rules of drug administration 123 40.1% 13 About drugs generic, chemical and brand names 57 18.6% 14 About selection of (Over-the-counter) OTC drugs 108 35.2% 15 About cost-effectiveness and cost-benefits of drugs 96 31.3% Source – study results Q-6. Is it necessary to provide cooperation between Pharmacists and physicians on the issues of pharmacotherapy? On the questionIs it necessary to provide cooperation between Pharmacists and physicians on the issues of pharmacotherapy? Health care specialists’ 89.3% answer yes, health care specialists’ 4.9% THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 133 answer no, health care specialists’ 4.9% answer to a small extent, health care specialists’1% answer cannot say. See Illustration 3. Illustration 3. Respondents’ opinion about the necessity to provide cooperation between pharmacists and physicians on the issues of pharmacotherapy. Q-7. Is a pharmacist responsible for treatment together with a physician? On the question is a pharmacist responsible for treatment together with a physician? Health care specialists’ 25.4% answer yes, health care specialists’ 54.1% answer no, health care specialists’ 20.2% answer partially, health care specialists’ 0.3% answer cannot say. See Illustration 4. Illustration 4. Respondents’ opinion if pharmacist responsible for treatment together with a physician. Q -8. Is the pharmacist responsible for registration of side (adverse) effects of the drug (medication)? On the question - Is the pharmacist responsible for registration of side (adverse) effects of the drug (medication)? Health care specialists’ 30.6% answer yes, health care specialists’ 49.5% answer no, health care specialists’ 14.3% answer partially, health care specialists’ 5.5% answer cannot say. See Table 4. A clinical pharmacist is required to participate in the design of a drug use policy, collaborate with specialists in the development of recommendations and methodological guidelines for the treatment of specific diseases, and participate in the purchase and sale of drugs, the creation of medicinal formulations, etc. The pharmacist profession is not yet a clinical profession, but is more focused than THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 134 ever on its transformation from a product-oriented profession (including the procurement, preparation and evaluation of medicines) to a patient profession - job-oriented. The clinical pharmacist plays an important role in ensuring patient health [28-30]. Table 4. Respondents’ opinion, If the pharmacist responsible for registration of side (adverse) effects of the drug (medication). Q-16. Is the pharmacist responsible for registration of side (adverse) effects of the drug (medication)? Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent 1 Yes 94 30.6 30.6 30.6 2 No 152 49.5 49.5 80.1 3 Partially 44 14.3 14.3 94.5 4 Can not say 17 5.5 5.5 100.0 Valid Total 307 100.0 100.0 Community pharmacists’ activity is at the forefront of medical care, working at their own pharmacies or in the private ones. Pharmacist’s job is all about helping the public, as they participate in the medicines distribution and offering advice to patients and maintaining their health. Pharmacist work is a very demanding occupation in the world. Pharmacists usually are greatly honorable members of the society. Changes in the role of pharmacist and pharmacy community as a medical supplier accelerate along with the fast-moving environment. Today to offer advanced medical services pharmacies deliver educational information at multiple points of contacts and also to raise awareness of the disease are of great importance. These include over the counter (OTC) and the personal care aisle, a pharmacy counter, specialties publications and pickup areas prescription. These innovations are useful not only for customers’ pharmacies but also create opportunities for pharmaceutical marketers, measurable return on investment. The educative center of occupational programs and schemes growingly identifies the necessity for the possibility to use the knowledge obtained via simulation laboratories or experiential studying, which needs corresponding faculties and personnel conditions to satisfy these educational necessities. Innovations in faculties and personnel positions with greater consideration to learning, or practice also include accentuation on the research within the framework of PharmD programs. There is a need to encourage the pharmacy’s graduates to encounter that, as well as to conducting PharmD degree programs in postgraduate level masters or doctoral scale in philosophy or promoted scientific basement grants for the pharmaceutical, biomedical, clinical, administrative and other fields of researches in the pharmacy direction [31-32]. In the higher pharmaceutical institutions and academy, the health occupations schooling-education programs should contribute career possibilities for pharmacy faculty post-graduates. Pharmacy schoolmaster must make more energetically engaged at the growth for particular training /educational possibilities to arrange and overlook the newest generation for pharmacy faculty or program personnel positions in higher education institutions. In order to engage pharmacy faculty post-graduates to take part in the scientific research. Pharmaceutical faculty program post-graduate professionals should be supported to research the capacity function and role of various pharmaceutical, medical/health care, academic and educational, research and scientific program schemes for to growth consideration in interprofessional scientific groups upon the health professions formation, teaching and education; which is very significant for the high-quality patient care services [33-34]. Clinical pharmacy and career opportunities, although many clinics across the country participate in international clinical trials, which according to international protocol should have a clinical THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 135 pharmacist participate, although at this stage such a profession and staff clinics turns out to be general practitioners formally fulfill the functions of a clinical pharmacist, which is confirmed in our survey that a pharmacist is needed to expand the role at Georgia. Clinical pharmacy as the field of pharmacy concerned with the science and practice of rational drug use. With this definition, the possibilities for clinical pharmacists are endless. Many career options are available to pharmacists seeking clinical opportunities in their practice. As a clinical pharmacist, you can provide general clinical services. However, there are several highly specialized areas that cover different patient groups [35-36]. Pharmaceutical supply will be an important new concept, representing the growth of the profession beyond clinical pharmacy as commonly practiced and beyond the other activities of pharmacists, including the preparation and dispensing of medicines. In Europe, however, all these professional activities are important and strongly support the need for pharmacists to be involved. In practice, these activities should be integrated and result in the pharmaceutical care of individual pharmacists for individual patients. The philosophy of pharmaceutical care (PA) is the sum of the pharmacist's responsibilities to meet all of the patient's medication-related needs through direct patient care and collaboration with other facets of the healthcare system. Clinical pharmacists have in-depth therapeutic knowledge and scientific skills that enable them to act as experts in drug therapy in healthcare settings. The American College of Clinical Pharmacy (ACCP) defined clinical pharmacy as a discipline in which specialized pharmacists are involved that deal with the science and practice of rational drug therapy. Clinical pharmacists apply scientific knowledge to ensure and advise on the best use of medicines for optimal drug therapy. In addition, they participate in various [37-38] Research activities to generate new knowledge and practical skills that can further improve health and quality of life. Over the years, the role of pharmacists has evolved to be part of a multidisciplinary healthcare team, participating in patient advisory groups and reviewing the patient profile with the aim of identifying and resolving drug-related problems. Pharmacist interventions such as B. Patient counselling to improve adherence and compliance, have contributed to the steady development of clinical pharmacy services around the world, the lack of specific legislation and recognition by other healthcare providers [39-40]. Possible reasons may include a lack of acceptance of the pharmacist's professional position by other healthcare professionals, poor leadership skills, patient perceptions, and the existence of communication gaps between pharmacists and physicians. These challenges are particularly noticeable in developing countries. Physician expectations and perceptions about the roles and responsibilities of pharmacists are the main factor influencing the advancement of clinical pharmaceutical services in hospitals [41-42]. Recent reforms to hospital implementation guidelines state that pharmacists should be assigned to hospitals for the benefit of patients. Prioritizing national guidelines, the undergraduate pharmacy curriculum shifted toward patient-centered practice by including a mandatory one-year internship program as part of academic training. Hospital clinical pharmacists began to work as an integral part of healthcare teams. Clinical pharmacists sporadically provided various care services to patients. This includes managing drug therapy, dose adjustments, interventions to optimize drug therapy, and providing information about drugs to healthcare professionals and patients. Hospital. A better understanding of the perspectives of healthcare professionals regarding clinical pharmaceutical services may provide a better opportunity to identify future challenges and opportunities for clinical pharmacists in the hospital. Therefore, the present qualitative study aimed to examine the challenges and opportunities of clinical pharmaceutical services provided in the hospital from the perspective of healthcare professionals [43-44]. On the basis of the theoretical and logical analysis the structure and composition of the factors THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 136 have been developed, considering the objective (external), subjective (internal) and universal factors, which influence on the professional formation of the pharmacist. These factors comprised the content of work, position, correspondence of qualification and nature of work to capabilities, aspirations and inclinations of the pharmacist, the existence of perspective for professional promotion. The existence of perspectives for career promotion, the possibility to enhance qualifications, a high degree of responsibility for the work results, regimen, labor salary and the system of benefits scheme for employees, support and assistance of a manager, direct relations with manager and colleagues serve the essential base for the pharmacists’ successful work. The unity of criteria for pharmacist professional formation, for the common professional formation (characteristic to all stages) and the specific professional formation (characteristic to the separate stage) had been developed. A pharmacist's involvement in the development and conduct of a clinical research study of an investigational drug is critical to maintaining the highest standards of drug safety and ultimately the quality, efficacy and safety of the study results. The pharmacist has the potential to act as a consultant in protocol development or review, to support protocol implementation in a facility, and to provide ongoing compliance or audit support. Ultimately, the pharmacist's experience and training in the safe and effective use of medicines translates naturally into the clinical research environment, enabling researchers to conduct clinical trials more safely and competently. A clinical pharmacist is in no way a competitor of a doctor, on the contrary, he must refer patients who need qualified medical care to a doctor. It is difficult to imagine that a pharmacist does not know the alphabet of medicine and does not have relevant knowledge of the main clinical syndromes. Must have a particularly good knowledge of the nomenclature of medicines (mainly over-the-counter medicines). In essence, a clinical pharmacist must provide a defined pharmaceutical supply and make a decision about the dispensing of the drug [45-46]. It should be noted that in developed countries and in many developing countries pharmaceutical specialty is regulated profession alike the family medicine. In western countries pharmacist as a family doctor need higher pharmaceutical education, diploma and continuous pharmaceutical education, pharmaceutical license and periodic accreditation. Only pharmacists with higher pharmaceutical education have the right to work as pharmacists’ position in the pharmacies. On the pharmacists’ certification programs should be only involved pharmacists who have graduated pharmaceutical faculties from state recognized and accredited universities. It is necessary to provide a deep cooperation between pharmacists and physicians on the issues of pharmacotherapy and healthcare to ensure the patients’ health state effective improvement, and also to provide the best feedback regulation and revision in the healthcare specialists’ team work. Pharmacists also should be responsible for registration of the drugs’ side effect, as well as be attentive in case of improperness and professional defects of drugs they provide. To achieve that it is necessary to raise awareness of specialists on the essence of pharmacists’ profession and functions among the medical personnel and general public [47-48]. The clinical pharmacist monitors and evaluates the prescribed pharmacy programs in terms of operational, quality and financial efficiency and regularly compares himself with the best local and national practices; The clinical pharmacist proactively identifies practice issues that need to be assessed and promotes clinical research projects, quality improvement initiatives, or the training of healthcare professionals as needed to advance the practice. Clinical pharmacist develops and oversees policies and procedures for drug procurement, drug use, drug distribution and drug control. The clinical pharmacist ensures that the pharmacy is an integral part of the health care delivery system and contributes to the improvement and expansion of pharmacy services/programs; Provides direct patient care and clinical practice, including decentralized and service-oriented programs; The clinical THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 137 pharmacist is well versed in decentralized pharmacy services and clinical pharmacy programs; Works as an active member of a multidisciplinary team and collaborates with healthcare providers in decentralized patient care areas to provide patient-centered care; Identifies high-risk patients and implements measures to improve quality and safety; Makes appropriate, evidence-based, patientcentered drug recommendations; The clinical pharmacist is involved in the management of emergency medical care; Providing a review of medication intake at discharge, approval and counseling as needed; Provides pharmaceutical services throughout the medical center; Owns hospital IT systems and drug ordering systems; Provides accurate, safe, timely and appropriate drug therapy in accordance with the age and needs of the patient; The clinical pharmacist performs critical patient monitoring and reviews the patient profile / chart to identify, prevent, or mitigate drug-related problems, wrong drug or dose selection, sub-therapeutic dose, overdose, drug adverse reactions, drug interactions, drug missing, no indication to treatment, the use of drugs without indications and treatment failure; The clinical pharmacist communicates effectively and appropriately with healthcare providers and caregivers (doctors, nurses, etc.), and ensures the continuity of pharmaceutical care between shifts and between staff; The clinical pharmacist is actively involved in drug management and restriction programs; Participate in the work of pharmacies and distribution of medicines; Clinical Pharmacist maintains competence and actively participates in operations programs, central pharmacies, subsidiary pharmacies and specialty pharmacy areas, as required by the work assignment; Facilitates the process of purchasing, ordering and dispensing specialized drugs, including but not limited to chemotherapy, parenteral nutrition, controlled substances, etc., as appropriate [49-50]. Standard safety practices for investigational drugs in clinical trial protocols are limited and the vast majority of research pharmacists have safety concerns. Identified drug safety risk areas include protocol complexity, drug ordering, and processes involved in packaging, storage and distribution of investigational medicinal products. Pharmacist involvement creates several mechanisms to improve the safety and quality of clinical research. This is accomplished by participating in the development of the study protocol, reviewing as a member of the advisory committee, developing mechanisms to promote safety, and ensuring compliance with local and national regulations and standards. Ultimately, the pharmaceutical profession has a fundamental responsibility to ensure the safe and effective use of drugs, including investigational drugs, in clinical trials. Through interdisciplinary collaboration, the research study achieves the highest safety standards and maximizes the quality and efficiency of the data obtained during the clinical study [51-52]. Responsible administering of drugs involves that healthcare network mediator capabilities and activities are balanced to assure that patients get the right drug, on the proper time, using properly and patient have profited from them. Delivering the right drugs into patients’ demands commitment of all representatives, inclusive Government and a desire on how to consolidate private and public interests and mobilize sources. That is significant for the public to be guaranteed that expenses on pharmaceuticals productions are an equivalent cost of cash. On the viewpoint of the pharmacists’ comprehensive academically field and their traditionary function in composing, qualifying, delivering and ensuring drugs. A pharmacist is informing customers, consumers and patients on the drug using; they are greatly positioned to suppose professional liability for the monitoring of pharmacotherapy. They are members of the healthcare team immediately engaged in patients’ health care services. Their responsibility is to assistance patients in using their drugs, which is impossible to do alone. Thus, in terms pharmacists’ profession have been progressed. New type pharmacists have done the work a in more efficient way. Pharmacists holding the higher, university-level education. They understand the biochemical mechanisms of metabolism, mechanisms actions of drugs, medicines pharmacotherapeutic characteristic, side effects of drugs, potential interactions of drug and the THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 144 Table 5. Satisfaction professional career of respondents Q-13. Are you satisfied with your professional career? Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent 1 Yes 246 30.4 30.4 30.4 2 Partially 273 33.7 33.7 64.1 3 No 291 35.9 35.9 100.0 Valid Total 810 100.0 100.0 Source – study results Illustration 6. Report of impact factors, which have influenced on respondents work satisfaction, estimated under 5point scale (system) Source – study results. Table 6. Report of impact factors, which have influenced on respondents work satisfaction, estimated under 5point scale (system) Q-15. Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) Report Mean Median Std. Deviation q15_1 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -The content of work(labor) 4.03 4.00 1.061 q15_2 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Position held 3.92 4.00 1.025 q15_3 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) - Correspondence of qualification to work 4.09 4.00 1.009 q15_4 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) - Correspondence of nature of work to my capabilities, aspirations, and inclinations (affections) 4.10 4.00 .990 THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 145 q15_5 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Existence of perspective for professional promotion(enhancement) 3.85 4.00 1.171 q15_6 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Existence of perspective for career promotion(enhancement) 3.81 4.00 1.204 q15_7 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -The possibility to enhance (improve) qualifications 4.03 4.00 1.085 q15_8 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Existence of a high degree of responsibility for the result of work 4.02 4.00 1.124 q15_9 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Regime (schedule) of work 3.66 4.00 1.145 q15_10 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Labor salary (compensation) 2.43 3.00 1.253 q15_11 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) - Existence the system of benefits (incentives) scheme for employees 3.52 4.00 1.243 q15_12 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Support and assistance of a manager (chief) 4.17 5.00 1.090 q15_13 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Direct relations with manager (chief) 4.24 5.00 1.062 q15_14 Estimate the impact factors, which have influence on your work satisfaction under 5point scale (system) (estimate each factor) -Relations with (to) colleagues 4.57 5.00 .815 Source – study results Pharmacists have main role in the drug dispensing processing, pharmacists receive extensive training and are considered experts in various aspects of drug therapy. Therefore, pharmacists are the best sources of drug information. This is particularly important in the context of investigational drugs, where traditional information resources may not be available. The pharmacist plays an important role in ensuring that all parties involved in dispensing, administration, and other supporting roles in the investigational process are trained in the administration of the investigational drug. Pharmacists provide this education by publishing local drug information leaflets that describe important aspects of the drug and how to use it correctly. This document contains a lot of information that may be useful in various real-world research environments. Asking the pharmacist to condense the information into a central, concise document saves time and effort when the information is needed. A complete document should begin with the drug name, all synonyms and abbreviations, and basic pharmacological information. This concerns the mechanism of action and pharmacokinetic parameters. This information may be particularly useful in determining whether side effects experienced during the study may be related to the study drug. Additionally, it should include dosage ranges, treatment regimens, contraindications, monitoring parameters, as well as information on preparation and administration. Additional information on toxicity and how to handle drug interactions may also be THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 146 included. Clinical pharmacists today have the in-depth therapeutic knowledge and scientific skills to serve as pharmacotherapy experts in the medical setting. Establishing an Institute of Clinical Pharmacists has been talked about in Georgia for a long time, but it seems that it has not yet been officially established due to the inertia of the administrative infrastructure. At the same time, the medical, including pharmaceutical, infrastructure in Georgia is rapidly developing, and we can safely say that practice has forced some pharmacists to take on this role - in fact (functionally) the Institute of Clinical Pharmacists was created by life. For example: "receptionist pharmacists" of large pharmaceutical companies often have to consult patients, "consulting pharmacists" of insurance companies actually fulfill the function of clinical pharmacists [23-24]. As already mentioned, clinical pharmacy is a complex science. One of its characteristics and a distinguishing feature of neighboring medical fields is the integration of information technology with natural sciences (mathematics, engineering). In 2007, about 5,400 drugs were registered in Georgia, and their number is growing rapidly. The number of drugs is much higher in economically developed countries. Of course, manipulating this set of information is making a comparison analysis is not possible without specialized information systems, which requires not only the use of these sciences, but also integration with them. Therefore, in Georgia, as part of the project "Georgian Electronic Medical Encyclopedia" by Lali Dateshidze, work has been going on for several years to create an automated workplace for a clinical pharmacist. Conclusion: The purpose of the clinical pharmacy statement is to help pharmacists understand pharmaceutical care aspects deeply. Such understanding must precede efforts to implement pharmaceutical care, which is a top priority in all practices. Many pharmacists have embraced the concept of pharmaceutical supply with enthusiasm, but there has also been significant inconsistency in the way it has been described. Directly in the clinical environment, there are many goals and tasks that clinical pharmacists can fulfill. The clinical pharmacists work in almost of medical institutions, which contributes to the rational use of drugs and saves drugs. The involvement of a clinical pharmacist is important at all stages of creating a treatment algorithm. A clinical pharmacist is required to participate in the development of a drug use policy, collaborate with specialists in the development of methodological recommendations and guides for the treatment of specific diseases, participation in the sale of drugs and the manufacture of drug formulations in processes and delivering high quality pharmaceutical care services. The structure and composition of the factors has been developed, which taking into account the objective (external), subjective (internal) and universal factors, which effects on the professional formation of the pharmacist. Developed the unity of criteria for pharmacist professional formation, criteria for common professional formation (Characteristic for all stages) and criteria for specific professional formation (characterized for separate stage). Recommendation Only pharmacists with higher pharmaceutical education have the right to work as pharmacists’ position in the pharmacies. On the pharmacists’ certification programs should be only involved pharmacists who have graduated pharmaceutical faculties from state recognized and accredited universities. It is necessary to provide a deep cooperation between pharmacists and physicians on the issues of pharmacotherapy and healthcare to ensure the patients’ health state effective improvement, and also to provide the best feedback regulation and revision in the healthcare specialists’ team work. Pharmacists also should be responsible for registration of the drugs’ side effect, as well as be attentive THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 147 in case of improperness and professional defects of drugs they provide. To achieve that it is necessary to raise awareness of specialists on the essence of pharmacists’ profession and functions among the medical personnel and general public. Acknowledgments: Authors wish to Great Thank to Ministry of Education and Sciences of Georgia and Ministry of Education and Sciences of Armenia and Gratitude to Yerevan State Medical University and to Tbilisi State Medical University. Many Thanks to Akaki Tsereteli State University. REFERENCES 1. Farsaei S., Sabzghabaee A.M., Zargarzadeh A.H., Amini M. Effect of pharmacist-led patient education on glycemic control of type 2 diabetics: a randomized controlled trial. J. Res. Med. Sci. 2011;16(1):43–49. 2. Kvizhinadze N., Tophuria D., Intskirveli N., Sulashvili N.; Study of Factors Affecting on Population’s Health Improvement.Caucasus Journal of Health Sciences and Public Health; E ISSN 2449-2450; ISSN 2449-2647; The University of Georgia Publishing House. www.caucasushealth.ge; Official Journal of the University of Georgia and Iv. Javakhishvili Tbilisi State University with Support of the Arctic University of Tromsø/Norway. Volume 4, Supplement 8, July 20-24, 2020; Pp 42-45. 3. Graf J, von den Driesch A, Koch K-C, Janssens U. Identification and characterization of errors and incidents in a medical intensive care unit. Acta Anaesthesiol Scand 2005;49(7):930—9. 4. Chatre C, Roubille F, Vernhet H, Jorgensen C, Pers Y-M. Cardiac complications attributed to chloroquine and hydroxychloroquine: a systematic review of the literature. Drug Saf 2018;41(10):919—31. 5. García-Gil M, Velayos-Amo C. Hospital pharmacist experience in the intensive care unit: plan COVID. Farm Hosp 2020;44(7):32—5. 6. Shane P. Desselle, David P. Zgarrick, Greg Alston; Pharmacy Management: Essentials for All Practice Settings // Fourth Edition; 2016,pp. 329-347. 7. Sulashvili N. The Features of Professional Career Improvement Strategy and Job Satisfaction among pharmacists // Business-Engineering Journal. - Business Engineering in Pharmacy. №2, 2014. Tbilisi, Georgia, pp. 195-199. 8. Sulashvili N., Kvizhinadze N., Maisuradze I. Pharmacist professional features in Georgia. // Conference of young scientists. Thesis collection. Georgian National Academy of Sciences. 18-19 May 2015. Tbilisi, Georgia, pp. 81-82. 9. Sulashvili N., M Beglaryan. Pharmacist mission gratification and profession improvement strategy. // Black sea scientific journal of academic research conference newsletter. (Medicine, Pharmacy sciences). Volume 26. November 2015. Tbilisi, Georgia, pp. 10-12. 10. Sulashvili, N., Beglaryan M. Pharmacist’s professional features and work gratification. // Black sea scientific journal of academic research multidiscipline journal. (Medicine, Pharmacy sciences) Volume 29. MarchApril 2016. Tbilisi, Georgia, pp. 62-68. 11. Sulashvili, N., Beglaryan M. Pharmacists’ professional features, viewed by the customer's (customer’s) eyes in Georgia. // Experimental and Clinical Medicine, Scientific-Practical Journal, №4, 2017. Tbilisi, Georgia, pp. 22-25. 12. Sulashvili, N. Peculiarities of professional for pharmacists, viewed by the health-care specialists in Georgia// Experimental and Clinical Medicine, Scientific-Practical Journal. №4 2017. Tbilisi, Georgia, pp.47-51. 13. Sulashvili, N., Beglaryan M. Characteristics of pharmacist activity, viewed by the customer’s// 14. International Science and Innovation Festival 2017. Conf.-es “Healthy Lifestyle-Scientific Evidence and Controversial issues” and “Innovation in Medicine” Tbilisi State Medical University. September 2017. Tbilisi, Georgia. pp. 30-31. 15. Sulashvili N., Beglaryan M.; THE FEATURES OF THE ROLE, INNOVATIONS, OCCUPATIONAL AND EDUCATIONAL PERFECTION VISTAS OF PHARMACISTS’ PROFESSION IN THE SCOPE OF THE DEVELOPMENT OF PHARMACEUTICAL CARE DIRECTION IN GEORGIA. ISSN 2521-3261 (Online); ISSN 2521-3253 (Print); DOI 10.37057/2521-3261; https://journalofresearch.eu/index.php/jreu; (EJR) European Journal of Research, Volume 7, Issue 1, 2022; Published 19-01-2022. Pages 14-25. 16. Sulashvili N., Beglaryan M., Cheishvili J., Zarnadze I., Zarnadze Sh. Tsintsadze, T. ; CURRENT SCIENTIFIC RESEARCH DISCOVERY OUTCOMES OF HIGHER PHARMACY EDUCATIONAL PERSPECTIVES AROUND ON MULTIPURPOSE PHARMACIST’ OCCUPATION TOWARDS MEDICINE, PHARMACEUTICS AND PUBLIC HEALTH;УДК [37:61]:001.895(063); MATERIALS OF THE ALL-UKRAINIAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE- "INNOVATIONS IN THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 148 MEDICAL EDUCATION: PERSPECTIVES, CHALLENGES AND OPPORTUNITIES" WITH INTERNATIONAL PARTICIPATION; MINISTRY OF HEALTH OF UKRAINE ZAPORIZHZHYA STATE MEDICAL UNIVERSITY, 21 of January, 2022. ZAPORIZHZHYA, UKRAINE-2022; Pp:194-212. 17. Sulashvili N., Aznauryan A., T-Markosyan A., Gorgaslidze N., Kocharyan S., Zarnadze I., Yenokyan B., Chikviladze T., Chichoyan N., Gabunia L., Zarnadze Sh., Beglaryan M.; MODERN SCIENTIFIC DISCUSSION OF SPECIFICITES OF THE ROLE, ACHIEVEMENTS, INNOVATIONS, PROFESSIONAL AND ENHANCEMENT PROSPECTS OF PHARMACISTS IN THE CONTEXT OF THE DEVELOPMENT OF HEALTH CARE SECTOR GLOBALLY.ISSN 1512-0392; E-ISSN 2667-9736; SCIENTIFIC-PRACTICAL JOURNAL of Experimental and Clinical Medicine №5-6; 9 of October, 2021, Tbilisi-Georgia. Pp: 38-42. 18. Parthasarathi G. A Textbook of Clinical Pharmacy Practice: Essential Concepts and Skills // Universities Press India Private Limited; 2 edition (January 18, 2017); pp. 26-37. 19. Franklin B. D. & van Mil J. W., Defining clinical pharmacy and pharmaceutical care // Pharm World Science 2005; 27(3): p. 137. 20. Shane P. Desselle, David P. Zgarrick, Greg Alston; Pharmacy Management: Essentials for All Practice Settings // Fourth Edition; 2016, pp. 329-347. 21. Michael Gabay; The Clinical Practice of Drug Information; Jones& Bartlett Learning // 1 edition (March 23, 2015); pp. 312-324. 22. Kumanov I. K., The challenging paradigm of pharmaceutical care // Scripta Scientifically Pharmaceutics. 2016;2(2): pp. 25–30. 23. Ohta Y., Sakuma M., Koike K., Bates D.W., Morimoto T. Influence of adverse drug events on morbidity and mortality in intensive care units: the JADE study // Int J Qual Health Care. 2014;26: pp. 573-578. 24. Royal Pharmaceutical Society. Emergency Supply // A guidance on professional practice. London: Royal Pharmaceutical Society) 2011. 25. Robert Wachter, Kiran Gupta; Understanding Patient Safety, Third Edition; McGraw-Hill Education / Medical; 3 edition (November 23, 2017); pp. 245-258. 26. Patrick Waterson; Patient Safety Culture: Theory, Methods and Application // CRC Press; 1 edition (November 3, 2014); pp.145-168. 27. The Medication Safety Officer's Handbook Paperback May 1, 2013; American society of health-system pharmacists; 1 edition (may 1, 2013; pp. 169-267). 28. Sulashvili, N., Beglaryan M. Professional features for employed pharmacy faculty students in Georgia. // The New Armenian Medical Journal Supplement. YSMU Science Week 2017 Conference. November 27December 1, Vol.11, №3, 2017, Yerevan, Armenia, p. 40. 29. Sulashvili, N., Beglaryan M. Vocational peculiarities of young pharmacist professionals// International scientific journal Intellectual. №35, 2018. Tbilisi, Georgia. pp. 96-104. 30. Sulashvili, N., Beglaryan M., Gogashvili M., Matoshvili M. Occupational particularities and strategy of Pharmacy faculty students. // Experimental and Clinical Medicine, Scientific-Practical Journal. №3, 2018. Tbilisi, Georgia. pp. 15-24. 31. Sulashvili, N., Beglaryan M., Matoshvili M. Occupational features of pharmaceutical workers, viewed by the chief pharmacists// Caucasus Journal of Health Sciences and Public Health. Volume 2, Issue 2, June 2018.Tbilisi-Georgia. pp.56-61. 32. Sulashvili, N., Beglaryan M., Sulashvili M. Personal features, capabilities and skills of job adaptation for pharmacist specialists. //Tbilisi David Agmashenebeli University Periodical Scientific Journal №13, 2018. Tbilisi, Georgia. pp. 231-236. 33. Sulashvili N., Beglaryan M., Kvijinadze N., Matoshvili M. Vocational training and activity of pharmacists in Georgia. // Georgian Medical News. № 5 (278), May 2018. Tbilisi - New York. pp.199-206. 34. Sulashvili, N. Beglaryan M.; Pharmacist Occupational Features, Regulations Framework and Profession Enhancement Challenges of Pharmaceutics.Caucasus Journal of Health Sciences and Public Health; E ISSN 2449-2450; ISSN 2449-2647; The University of Georgia Publishing Official Journal of the University of Georgia and Iv. Javakhishvili Tbilisi State University with Support of the Arctic University of Tromsø/Norway. Volume 4, Supplement 8, July 20-24, 2020; Pp 31-36. 35. Kvizhinadze N., Tophuria D., Intskirveli N., Sulashvili N.; Study of Factors Affecting on Population’s Health Improvement.Caucasus Journal of Health Sciences and Public Health; E ISSN 2449-2450; ISSN 2449-2647; The University of Georgia Publishing House. www.caucasushealth.ge; Official Journal of the University of Georgia and Iv. Javakhishvili Tbilisi State University with Support of the Arctic University of Tromsø/Norway. Volume 4, Supplement 8, July 20-24, 2020; Pp 42-45. 36. Characteristics of pharmacist activity, viewed by the customer’s / N. Sulashvili. M. Beglaryan //International Science and Innovation Festival 2017. Conferences “Healthy Lifestyle-Scientific Evidence and Controversial THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 149 issues” and “Innovation in Medicine” Tbilisi State Medical University. September 2017. Tbilisi, Georgia, p. 30-31. 37. Professional features for employed pharmacy faculty students in Georgia / N. Sulashvili, M. Beglaryan // The New Armenian Medical Journal Supplement. YSMU Science Week 2017 Conference. November 27December 1, Vol.11, №3 2017, Yerevan, Republic of Armenia, p. 40. 38. Nodar Sulashvili. Peculiarities Of Professional And Career Improvement Strategy For Pharmacists Republic of Armenia Ministry Of Education And Science; Yerevan State Medical University After M. Heratsi; Abstract of The Dissertation For The Scientific of PhD In Pharmaceutical Sciences; On Specialty 15.00.01 – Pharmacy; The Specialized Council 026 “Theoretical Medicine” of The Supreme Certifying Committee Of The Republic Of Armenia At The Yerevan State Medical University. YEREVAN – 2019; Pp 1-26. 39. Sulashvili N., Alavidze N., Abuladze N., Kvizhinadze N., Gogashvili M., Beglaryan M.. Pharmaceutical professional and organizational issue aspects in Georgia. Materials of 12th Scientific and Practical Internet Conferences, The National University of Pharmacy, Scientific and Practical Internet-Conference: «Pharmacoeconomics in Ukraine, Condition and Development Prospects», (Kharkiv, Ukraine, May 22, 2020 Year). Pp 11-20. 40. Sulashvili N.; PECULIARITIES OF PROFESSIONAL AND CAREER IMPROVEMENT STRATEGY FOR PHARMACISTS REPUBLIC OF ARMENIA MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE; YEREVAN STATE MEDICAL UNIVERSITY AFTER M. HERATSI; ABSTRACT of the dissertation for the scientific degree of Ph.D. in Pharmaceutical Sciences; On specialty 15.00.01 – Pharmacy; The Specialized Council 026 “Theoretical Medicine” of the Supreme Certifying Committee of the Republic of Armenia at the Yerevan State Medical University. YEREVAN – 2019; Pp 1-26. 41. Sulashvili N; PECULIARITIES OF PROFESSIONAL AND CAREER IMPROVEMENT STRATEGY FOR PHARMACISTS REPUBLIC OF ARMENIA MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE; YEREVAN STATE MEDICAL UNIVERSITY AFTER M. HEARTS; DISSERTATION; Dissertation for the Scientific Degree of Ph.D. in Pharmaceutical Sciences; On specialty 15.00.01 – Pharmacy; YEREVAN – 2019; Pp 1-175; 42. Sulashvili N., Beglaryan M., Zarnadze I., Zarnadze Sh., Alavidze N., Abuladze N., Cheishvili J., Kvizhinadze N. VOCATIONAL PERSPECTIVES AND THE MAIN PROFESSIONAL OPPORTUNITIES AND CHALLENGES OF PHARMACY FACULTY STUDENTS IN GEORGIA.УДК: 615.014.2:615.2 НФаУ, 2020. Scientific Publication. The collection of MATERIALS of the V International Scientific and Practical conference- “TECHNOLOGICAL AND BIOPHARMACEUTICAL ASPECTS OF DRUGS DEVELOPING WITH DIFFERENT ORIENTATION OF ACTION”; MINISTRY OF HEALTH OF UKRAINE, National University of Pharmacy, Department of drug technology. 26 of November, Kharkiv, Ukraine-2020.Pp 35-51. 43. Characteristics of pharmacist activity, viewed by the customer’s / N.Sulashvili. M. Beglaryan // International Science and Innovation Festival 2017. Conferences “Healthy Lifestyle-Scientific Evidence and Controversial issues” and “Innovation in Medicine” Tbilisi State Medical University. September 2017. Tbilisi, Georgia, p. 30-31. 44. Professional features for employed pharmacy faculty students’ in Georgia / N.Sulashvili, M.Beglaryan // The New Armenian Medical Journal Supplement. YSMU Science Week 2017 Conference. November 27December 1, Vol.11, №3 2017, Yerevan, Republic of Armenia, p. 40. 45. Schnipper JL, Kirwin JL, Cotugno MC, et al. Role of pharmacist counseling in preventing adverse drug events after hospitalization.Arch Intern Med. 2016. 46. Sulashvili N., Beglaryan M. Gerzmava O. Medical Professional’s job Satisfaction and pharmaceutical organization issues viewed by Drug Dispensers in Georgia// ISSN 1987-863X, 8 th Eurasian Multidisciplinary Forum, EMF 2018, 6-7 September. Tbilisi, Georgia. pp.42-55. 47. National Matching Services. Summary results of the match for positions beginning in 2014. https://www.natmatch.com/ashprmp/ stats/2014applstats.html. Accessed March 24, 2014 48. Hassell K. Centre for Pharmacy Workforce Studies (CPWS) briefing paper: GPhC register analysis2011.http://www.pharmacy.regulation.org/sites/default/files/Analysis%20of%20GPhC%20Pharmacis t%20Register%202011.pdf. Accessed April 9, 2014. 49. Pharmacist’s professional features and work gratification/ N. Sulashvili; M. Beglaryan // Black sea scientific journal of academic research multidiscipline journal. (Medicine, Pharmacy sciences) Volume 29. MarchApril 2016. Tbilisi, Georgia, p.62-68. 50. Pharmacists’ professional features, viewed by the customer's (customer’s) eyes in Georgia/ N. Sulashvili, M. Beglaryan // Scientific-Practical Journal. Experimental and Clinical Medicine, №4, 2017. Tbilisi, Georgia, p. 22-25. 51. Franklin B. D.& van Mil J. W., Defining clinical pharmacy and pharmaceutical care // Pharm World Science THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 150 2005;27(3): p. 137-144. 52. Sulashvili N.; Peculiarities of professional and career improvement strategy for pharmacists’ republic of Armenia ministry of education and science; Yerevan state medical university; Dissertation; Dissertation for the Scientific Degree of PhD in Pharmaceutical Sciences; On specialty 15.00.01 – Pharmacy; YEREVAN – 2019; Pp 1-175; 53. Sulashvili N. , Beglaryan M. , Alavidze N. , Gabunia L. , Pkhakadze I. , Okropiridze T. , Sulashvili M., Pkhakadze G.; Legal and regulatory scope, and identify the main challenges and opportunities of Georgian pharmacists.REPUBLIC OF ARMENIA ISSN 1829-040X, ORCID: 0000-0001-9263-6791, BULLETIN OF THE MEDICAL INSTITUTE AFTER MEHRABYAN, VOL. 9 ТОМ, YEREVAN 2020, Pp 88-104. 54. Kucukarslan S.N., Peters M., Mlynarek M., Nafziger D.A. Pharmacists on rounding teams reduce preventable adverse drug events in hospital general medicine units. Arch. Intern. Med. 2003;163(17):2014– 2018. 55. Makowsky M.J., Schindel T.J., Rosenthal M., Campbell K., Tsuyuki R.T., Madill H.M. Collaboration between pharmacists, physicians and nurse practitioners: a qualitative investigation of working relationships in the inpatient medical setting. J. Interprof. Care. 2009;23(2):169–184. KEY FINDING CONCEPTS OF SINGULARITIES OF ANTIOXIDANTS USING IN IMMUNOTHERAPY Nana Gorgaslidze 1 , Luiza Gabunia 1 , Nodar Sulashvili 2 1 Tbilisi State Medical University, Tbilisi, Georgia 2 MD, PhD, Doctor of Theoretical Medicine in Pharmaceutical and Pharmacological Sciences, Invited Professor /Lecturer of Scientific Research-Skills Centre at Tbilisi State Medical University, Associate Professor of Medical Pharmacology of Faculty of Medicine at Sulkhan-Saba Orbeliani University, Associate Professor of Division of Pharmacology of International School of Medicine at Alte University; Associate Professor of Pharmacy Program at Shota Meskhia Zugdidi State University; Associate Professor of Medical Pharmacology at School of Medicine at David Aghmashenebeli University of Georgia, Associate Professor School of Health Sciences at University of Georgia, Tbilisi, Georgia; Invited Professor of Department of Pharmaceutical Management of Yerevan State Medical University after M. Heratsi, Yerevan, Armenia ABSTRACT The aim of the research was to study and analyze the key finding concepts of singularities of antioxidants using in immunotherapy. Inflammation is characterized as a protective response of the immune system against endogenous pathogenic and non-infectious molecules. The recognition of foreign substances (especially pathogens and endogenous molecules) by cells of the immune system leads to the production of various proinflammatory cytokines and chemokines involved in inflammation. Consequently, the release of proinflammatory mediators attracts more circulating immune cells to the site of infection, resulting in the production of prostaglandins, reactive oxygen species (ROS) and cyclooxygenase-2 (COX-2), which increase inflammation. Inflammation can be reversed by removing foreign invaders and reprogramming the effector cells. Failure to eliminate foreign substances leads to long-term persistent inflammation, which is the cause and development of chronic and degenerative diseases such as diabetes, heart disease, digestive disorders, cancer, autoimmune diseases, etc. Chronic inflammation and related diseases will become serious health problems around the world in the future. This discovery led to further efforts to explore new therapeutic strategies against inflammatory diseases. Various synthetic drugs have been used to treat inflammatory diseases with varying degrees of success. However, there are some health concerns associated with long-term use of these synthetic drugs. Therefore, it is necessary to develop safe and inexpensive treatment options to defeat this threat once and for all. For thousands of years, natural ingredients have been deliberately used to treat various human ailments. The therapeutic and anti-inflammatory potential of these natural compounds is well known. Many biologically active plant compounds, primarily flavonoids, can inhibit inflammation by reducing the levels of certain cytokines (IL-6, IL1β, and TNF-α) or by reducing their key mediators, such as prostaglandins, COX-2, and ROS. The diverse biological activities attributed to flavonoids in the human body, such as antioxidant, anti-inflammatory, antimutagenic, and antiviral activities, make them suitable for use in a variety of nutritional strategies. Oxidative THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 151 stress is a cause and effect of redox metabolism under various physiological and pathological conditions. Understanding the molecular mechanisms underlying oxidative stress and the role of antioxidants may be key to managing complications. Allergic rhinitis is a disease that impairs the daily functioning and quality of life of those affected and has a high prevalence and socioeconomic burden. Recent research has focused on the role of oxidative stress and antioxidants in allergy. The review discusses animal and clinical studies of oxidative markers and potential therapeutic antioxidants in the allergic diet. The complexity of each response and multiple physiological effects complicates clinical trials in the field of antioxidant drug therapy clinical trials. Thus, future research must take into account several confounding factors, including appropriate dose adjustments, and the search for more effective and potent natural biological compounds must continue. Based on these studies, longterm, randomized, placebo-controlled trials are needed to elucidate the role and effect of antioxidants in the clinical direction of pharmacological co-treatment of allergic diseases. The antioxidant activity of flavonoids is mediated by nuclear factors/AhR in association with erythroid factor 2 (Nrf2) and results in increased activity of antioxidant enzymes such as peroxidase, glutathione peroxidase, catalase, peroxiredoxin, and heme oxygenase-1. By reducing oxidative stress, propolis and its flavonoids can inhibit the oligomeric nucleotide-binding domain, the leucine-rich repeat gene family, and the pyrne domain-containing inflammasome 3 (NLRP3). Keywords: Key, finding, concept, singularity, antioxidants, using, immunotherapy. Introduction Regulated physiological inflammation is a useful adaptive response that plays a role in defense against infection, tissue repair and adaptation to stress, or in establishing a "disturbance" of homeostasis. However, if left unchecked, it can become dangerous and manifest as tissue damage, septic shock, autoimmunity, fibrosis, metaplasia or homeostasis, and chronic autoinflammatory diseases. Whatever the cause, inflammation likely evolved as an adaptive response to maintain homeostasis. Many pathological and clinical manifestations of allergic diseases reflect the long-term consequences of chronic allergic inflammation in places of prolonged or repeated exposure to allergens [1-3]. Some immune responses can cause an overreaction or an overreaction. Diseases caused by an overactive immune response to allergens are called allergic reactions. Allergens are antigens generally considered harmless and distinct from pathogenic organisms. Allergens can come from the environment, such as dust, smoke, sulfur dioxide, diesel fumes and ozone, bee venom or other pesticides, foods (eg, tree nuts, some components of propolis, pollen, royal jelly), or certain proteins or ingredients in medicines. Host factors that affect the risk of allergic reactions include heredity, sex, sex and age, diet, socioeconomic status and family lifestyle, stress, allergens, pedigree size, childhood infections, nutritional factors, and environment (urban versus rural). In addition to genetic factors, some environmental factors such as smoking can also contribute to allergic symptoms such as allergic rhinitis/asthma. In addition, evidence suggests that interactions with environmental and human microbiota play an important role in the regulation of the immune system. Changes in the host microbiome due to lifestyle, urbanization, dietary changes and overuse of antibiotics and their impact on the gut microbiota also contribute to an increased risk of allergic diseases and poor immune tolerance. In developed countries, the prevalence of allergies by sex, age and ethnicity has increased dramatically in recent years, with a corresponding increase in the burden on the health care system. According to the World Allergy Agency, allergies mainly affect children and young adults and are widespread [4-6]. Biologically active substances that increase immunity and have an antioxidant effect are, first of all, all vitamins, especially the class of antioxidants (vitamin C, carotene, vitamin E), vitamins from group B, as well as phenolic compounds with vitamin P and antioxidants. activity. (Catechins, flavanols, anthocyanins, hydroxycinnamic acids, etc.), polyphenols (tannins), minerals (especially selenium, zinc, iron, iodine, potassium, calcium, etc.), chlorophyll (a and b), terpenoids, essential oils, resins, glycosides with adaptive effects, polyunsaturated fatty acids, essential amino acids (especially THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 152 sulfuric acids), whole proteins, fillers (fibre, pectin, inulin), fermented foods, etc. The vehicles of these substances are mainly plant products (fruits, berries, vegetables), berries, medical and technical botanical products, natural spices, algae, and flower pollen. In this chapter, we will discuss in sufficient detail almost all groups of these substances and their content in plant materials and foods, their therapeutic and preventive effects and their role in a healthy diet [7-8]. Most of the research on oxidative signaling pathways in allergic rhinitis has focused on finding potential dietary antioxidants as alternative pharmacotherapy options to combat this disease. Thus, the current literature is somewhat limited in defining the complex and diverse molecular pathways of specific oxidative stress in allergic rhinitis. Recent research on dietary antioxidants for the treatment of allergic rhinitis is discussed in detail, including the natural dietary sources of each antioxidant [9-10]. Antioxidants capture and release free radicals from the body and control lipid levels (especially cholesterol) in the blood. It has anti-cancer effect, stops the growth of cancer cells, and can also inhibit cancer cells. Stimulates and simultaneously activates the regeneration of normal and healthy cells. Supports normal platelet function and reduces blood viscosity. Provides free blood circulation in the vessels and promotes the elasticity of the vessels. Antioxidants have anti-inflammatory and antibacterial properties. Antioxidants keep the skin fair and supple and prevent premature aging. It has the ability to restore and regulate the growth of collagen fibers, restore youthfulness to the skin, antiallergic by neutralizing the release of histamine, improve memory, increase the body's resistance to stress, and lower blood sugar levels. It is believed that vitamin A and the retinoic acid produced from it protect the body from surrounding carcinogens. Carotene is formed from vitamin A. American scientists have proven that foods rich in carotene protect against cancer. Colorful fruits and vegetables contain a lot of carotenes. With a sufficient amount of vitamin-A in the body, the skin becomes healthy and smooth, and the vessels remain elastic since this vitamin prevents the formation of loops in the vessels [11-13]. Objectives: The aim of the research was to study and analyze the key finding concepts of singularities of antioxidants using in immunotherapy. Methods: The material of the article was the data from scientific publications, which were processed, analyzed, overviewed and reviewed by generalization and systematization. Research studies are based on a review/overview assessment of the development of critical visibility and overlook of the modern scientific literature. Use the following databases (for extensive literature searches to identify key finding concepts of singularities of antioxidants using in immunotherapy): PubMed, Web of Science, Clinical key, Tomson Reuters, Google Scholar, Cochrane Library, and Elsevier Foundations. National and international policies and guidelines were also reviewed and as well as grey literature. Results and discussion: The review intentionally aims to highlight the anti-inflammatory and anti-allergic potential of some antioxidants. In addition, it also provides insight into how antioxidants modulate allergy-related inflammatory biomarkers and other allergy-related parameters, as supported by recent data. All information will be useful for scientists and researchers to study and develop new allergy drugs with modifications. The recognition of foreign substances (especially pathogens and endogenous molecules) by cells of the immune system leads to the production of various pro-inflammatory cytokines and chemokines involved in inflammation. Inflammation is characterized as a protective THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 153 response of the immune system against endogenous pathogenic and non-infectious molecules. Consequently, the release of pro-inflammatory mediators attracts more circulating immune cells to the site of infection, resulting in the production of prostaglandins, reactive oxygen species (ROS) and cyclooxygenase-2 (COX-2), which increase inflammation. Inflammation can be reversed by removing foreign invaders and reprogramming the effector cells. Failure to eliminate foreign substances leads to long-term persistent inflammation, which is the cause and development of chronic and degenerative diseases such as diabetes, heart disease, digestive disorders, cancer, autoimmune diseases, etc. Chronic inflammation and related diseases will become serious health problems around the world in the future. This discovery led to further efforts to explore new therapeutic strategies against inflammatory diseases. Various synthetic drugs have been used to treat inflammatory diseases with varying degrees of success. However, there are some health concerns associated with long-term use of these synthetic drugs. Therefore, it is necessary to develop safe and inexpensive treatment options to defeat this threat once and for all. For thousands of years, natural ingredients have been deliberately used to treat various human ailments. The therapeutic and anti-inflammatory potential of these natural compounds is well known. Many biologically active plant compounds, primarily flavonoids, can inhibit inflammation by reducing the levels of certain cytokines (IL-6, IL-1β, and TNF-α) or by reducing their key mediators, such as prostaglandins, COX-2, and ROS. The diverse biological activities attributed to flavonoids in the human body, such as antioxidant, anti-inflammatory, antimutagenic, and antiviral activities, make them suitable for use in a variety of nutritional strategies [14-16]. Biologically active food supplements ("Geomin", "Fitomin", "Geomin Forte") can be used in conjunction with traditional medicines for the treatment, rehabilitation and prevention of diseases caused by various factors. According to the pharmacological results, we note here that various clinophtilolites (“Geomin”, “Fitomin”, “Geomin Forte”) are used in complex antioxidant therapy, and the beneficial effect is due to the powerful absorption properties of their preparations. It is known that zeolites are porous minerals with high absorption and ion exchange capacity. Its molecular structure is a dense network of AlO4 and SiO4 forming cavities into which water and other polar molecules or ions can enter/exchange. Although there are various types of synthetic or natural zeolites, the most commonly used and studied natural zeolite is clinoptilolite (ZC). ZC is an excellent detoxifying, antioxidant, and anti-inflammatory agent. The vitamin E family includes four tocopherols and four tocotrienols. α-Tocopherol (αT) is the predominant tissue form of vitamin E, and its deficiency causes immobility in humans. However, the results of several clinical trials do not support a protective role for αT in disease prevention in individuals with adequate nutritional status. On the other hand, recent mechanistic studies show that other forms of vitamin E such as γ-tocopherol (γT), δ-tocopherol, and γ-tocotrienol have unique antioxidant and anti-inflammatory properties superior to αT in the prevention and treatment of chronic disease. These forms of vitamin E remove reactive nitrogen species, inhibit eicosanoid-catalyzed cyclooxygenase and 5-lipoxygenase, and reduce pro-inflammatory signaling such as NF-κB and STAT3/6. Unlike αT, other forms of vitamin E are extensively metabolized to carboxychromanol by cytochrome P450 oxidation of the ω side chain. Long-chain carboxychloromannols, especially 13'- carboxychloromannol, are more potent anti-inflammatory agents than non-metabolizable vitamins and therefore may contribute to the beneficial effects of vitamin E forms in vivo. Consistent with mechanistic evidence, animal and human studies indicate that gamma-T and tocotrienols may be beneficial in diseases associated with inflammation. This review focuses on non-αT forms of vitamin E with respect to metabolism, anti-inflammatory effects and efficacy, as well as in vivo efficacy in preclinical models and human clinical trials [17-19]. Taking into account the above properties of the zeolite mineral (clinoptilolite), the activated THE 3 nd INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL INTERNETCONFERENCE: MODERN PHARMACY – SCIENCE AND PRACTICE III saerTaSoriso samecniero-praqtikuli internet-konferencia Tanamedrove farmacia – mecniereba da praqtika 256 airway diseases. 9(4): 1144–1154. Journal of Thoratcic disease. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5418297/ 4. Center for drug evaluation and research. Application number: 022522orig1s000. Medical review(s). 5. ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების პრევენცია, დიაგნოსტიკა და მართვა პირველად ჯანდაცვაში (2021). კლინიკური მდგომარეობის მართვის სახელმწიფო სტანდარტი: https://www.moh.gov.ge/ka/guidelines/ 6. Синопальников А.И., Романовских А.Г. (2012). Рофлумиласт: новые возможности фармакотерапии ХОБЛ. РМЖ. 26:1339: https://www.rmj.ru/articles/bolezni_dykhatelnykh_putey/Roflumilast_novye_vozmoghnosti_farmakoterapii_ HOBL/ 7. В.В.Архипов (2012). Клиническая фармакология рофлумиласта. ГОУ ВПО “Первый МГМУ им. И.М.Сеченова”, кафедра клинической фармакологии и пропедевтики внутренних болезней. Пульмонология 2 (90-98): https://journal.pulmonology.ru/pulm/article/viewFile/57/56 8. А.А. Визель, И.Ю. Визель (2013). Рофлумиласт: истина рождается в споре. ГБОУ ВПО “Казанский государственный медицинский университет”, кафедра фтизиопульмонологии. Эффективная фармакотерапия 39. Пульмонология и оториноларингология, № 3(10-15): https://umedp.ru/upload/iblock/854/854d6908ca951cf174cd7a1ac28e0dbb.pdf SUMMARY Efficacy of roflumilast in the pharmacotherapy of Chronic Obstructive Pulmonary Disease Мargarita Kandelaki 1 , Sh. Kandelaki 1 , Ana Jamburia 2 , Sopiko Kintsurashvili 1 Akaki Tsereteli State University The evidence base based on large international studies allowed to include roflumilast in the international standards of COPD therapy as a drug that reduces the risk of COPD exacerbations and improve the functional parameters of patients. Roflumilast is especially effective in very severe patients and in COPD phenotype with chronic bronchitis, frequent exacerbations and FEV 1 < 50% of predicted. The drug is administered to adults at a dose of 500 mcg as an additional therapy in combination with traditional bronchodilators, which ultimately improves the outcome of the disease. The medication is generally well tolerated and has a favorable risk/benefit ratio when used as indicated. Key words: roflumilast, selective phosphodiesterase 4 (PDE4) inhibitor, COPD, exacerbations, escalation therapy. [Document text truncated for crawler view.]