FAOLIYAT VA SHAXS FAOLLIGI

89 FAOLIYAT VA SHAXS FAOLLIGI Bahodirova Karimabonu Olim qizi Chirchiq davlat pedogogika universiteti Maktabgacha va boshlang’ich ta’lim fakulteti Boshlang‘ich ta’lim yo’nalishi 1-kurs, 25/3-guruh [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o'qituvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o'g'li [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17890955 Annotatsiya: Maqola shaxs faolligi va uning turli faoliyat turlari bilan bog‘liqligini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda faoliyatning asosiy turlari - o‘quv, ijodiy, mehnat va ijtimoiy faoliyat tushunchalari tahlil qilinadi. Shaxsning faolligi uning ichki motivatsiyasi, qiziqishlari va ijtimoiy muhit bilan bog‘liqligi orqali namoyon bo‘lishi tushuntiriladi. Maqola bolalarda va kattalarda faollikni shakllantirishning pedagogik shartlari haqida qisqacha ma’lumot beradi. Kalit soʻzlar: Faoliyat, shaxs faolligi, o‘quv faoliyati, ijodiy faoliyat, mehnat faoliyati, ijtimoiy faoliyat, motivatsiya, pedagogik shartlar. Abstract: The article is devoted to the study of personal activity and its connection with various types of activity. It analyzes the concepts of the main types of activity - educational, creative, labor and social activity. It explains that the activity of a person is manifested through his internal motivation, interests and connection with the social environment. The article provides brief information about the pedagogical conditions for the formation of activity in children and adults. Keywords: Activity, personal activity, educational activity, creative activity, labor activity, social activity, motivation, pedagogical conditions KIRISH: Faoliyat inson hayotining ajralmas qismi bo‘lib, uning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlaydi. Psixolog olimlar va pedagoglar faoliyatni shaxsning o‘zini anglash, qobiliyatlarini rivojlantirish va jamiyat bilan integratsiyalashish vositasi sifatida ko‘rishadi. Masalan, Vygotskiy fikricha, faoliyat shaxsning ijtimoiy muhit bilan o‘zaro ta’siri orqali shakllanadi va rivojlanadi. Shu nuqtai nazardan, shaxs faolligi uning harakatlari, qiziqishlari va maqsadlariga bog‘liq bo‘ladi.Faoliyat - shaxsning ma’lum bir maqsadni amalga oshirish uchun qiladigan ongli harakatlari yig‘indisidir. U insonning qobiliyatlari va ichki motivatsiyasi bilan chambarchas bog‘liq. bu shaxsning ijtimoiy hayotda oʻz oʻrnini topishi, bilim va tajribani oʻzlashtirishi hamda shaxsiy sifatlarini rivojlantirishi uchun asosiy mexanizm boʻlgan tushunchadir. Bu psixologik nuqtai nazardan oʻrganiladigan, oʻzining tuzilishi va tarkibiy qismlariga ega boʻlgan jarayon.Shaxs - bu jamiyatda ijtimoiy-madaniy muhit bilan o‘zaro ta’sir qiluvchi, ongli fikrlash, his-tuyg‘ular va xulq-atvori orqali o‘zini namoyon qiluvchi individual insondir. Shaxs atamasi faqat biologik yoki fiziologik mavjudlikni anglatmaydi, balki uning ijtimoiy, ma’naviy va ruhiy jihatlarini ham o‘z ichiga oladi. 1. Ijtimoiy jihat: Shaxs faqat jamiyat bilan aloqada shakllanadi. U oilada, maktabda, do‘stlar va jamiyat a’zolari bilan o‘zaro munosabatlar orqali rivojlanadi. 2. Ong va aql: Shaxsning ongli fikrlashi, qaror qabul qilishi, maqsad qo‘yishi va o‘zini baholash qobiliyati mavjud. 90 3. Motivatsiya va faollik: Shaxs faoliyatda tashabbuskor, maqsad sari intiluvchi bo‘lib, o‘z qiziqishlari va istaklariga qarab harakat qiladi. 4. Individual xususiyatlar: Har bir shaxs o‘ziga xos qobiliyat, xarakter, his-tuyg‘u va dunyoqarashga ega. 5. Shaxsning rivojlanishi: Shaxs doimiy o‘zini rivojlantirish, bilim olish, ijtimoiy tajriba orttirish orqali shakllanadi. Olimlar ta’rifida: L.S. Vygotskiy: “Shaxs - bu ijtimoiy faoliyat va muloqot orqali rivojlangan ongli mavjudlikdir.” A.N. Leontyev: “Shaxs faoliyat natijasida o‘zini anglaydi va jamiyatda o‘z o‘rnini topadi.”Shaxs tushunchasi insonni faqat biologik mavjudlik sifatida emas, balki uning jamiyat bilan aloqasi, ongli fikrlashi, maqsadga intilishi va individual xususiyatlarini inobatga olgan ijtimoiy-psixologik hodisa sifatida anglashni taqozo etadi. Shaxs faolligi - bu shaxsning tashabbuskorligi, mustaqilligi va o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan intilishi. Pedagogik amaliyotda bolalarda faollikni shakllantirish uchun qiziqish va motivatsiya asosida turli faoliyat turlarini uyg‘unlashtirish muhimdir. Masalan, ijodiy mashg‘ulotlar, o‘quv o‘yinlar va jamoaviy loyihalar orqali bolalarda mustaqil fikrlash va tashabbuskorlik rivojlantiriladi. XULOSA: Shaxs faolligi uning ichki motivatsiyasi va tashqi muhit bilan o‘zaro ta’siri natijasida namoyon bo‘ladi. Faoliyat turlari - o‘quv, ijodiy, mehnat va ijtimoiy - shaxsning qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Pedagogik shartlar, masalan, qiziqishlarni rag‘batlantirish, ijtimoiy muhitni qo‘llab-quvvatlash va maqsadli faoliyatni tashkil etish, shaxs faolligini oshirishda asosiy omillardir. Shu orqali shaxs o‘zini anglaydi, jamiyat bilan integratsiyalashadi va turli qiyinchiliklarni yengib o‘tishga qodir bo‘ladi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Vygotskiy L.S. Psixologiya va pedagogika. Moskva, 1984. 2. Leontyev A.N. Faoliyat psixologiyasi. Moskva, 1978. 3. Davletov Sh. Boshlang‘ich ta’lim psixologiyasi. Toshkent, 2010. 4. Karimov I. Pedagogik nazariya va amaliyot. Toshkent, 2015. 5. Ponomarev V.V. Shaxs rivojlanishida faoliyatning roli. Moskva, 2002. 6. Internet manba: www.psychologytoday.com 7. Internet manba: www.edutoday.uz