RAQAMLI INNOVATSIYALAR ASOSIDA MILLIY IQTISODIYOTNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI

Dekabr, 2025-Yil 68 RAQAMLI INNOVATSIYALAR ASOSIDA MILLIY IQTISODIYOTNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH: RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI Shirinova Nigina Bobir-qizi JIDU, XIM fakultеti, Tashqi iqtisоdiy faоliyat yо’nalishi magistranti. +998913112847 n[email protected]оm Ishmuradоv Bahоdir Sunnatоvich JIDU, Xalqarо mоliya va invеstitsiyalar kafеdrasi о`qituvchisi. +998909863538 ishmuradоv@uwеd.uz https://doi.org/10.5281/zenodo.17894866 Abstract. This article analyzes the role of digital innovations in enhancing the competitiveness of national economies, based on the experience of developed countries. The study highlights the importance of digital technologies, including artificial intelligence (AI), big data analytics, cloud computing, Internet of Things (IoT), and digital platforms, in improving productivity, economic efficiency, and innovation-driven growth. The experiences of the United States, South Korea, and the European Union demonstrate successful strategies for digital transformation, including investments in AI and high-performance computing, e-government services, and the EU’s “Digital Europe” program. The article emphasizes the significance of integrating digital innovations into national economic strategies to ensure sustainable growth, global competitiveness, and adaptability to the evolving digital economy. Аннотация. В данной статье анализируется роль цифровых инноваций в повышении конкурентоспособности национальных экономик на примере опыта развитых стран. Исследование подчеркивает важность цифровых технологий, включая искусственный интеллект (AI), анализ больших данных (Big Data), облачные технологии, Интернет вещей (IoT) и цифровые платформы, для повышения производительности, экономической эффективности и инновационного роста. Опыт Соединённых Штатов, Южной Кореи и Европейского Союза демонстрирует успешные стратегии цифровой трансформации, включая инвестиции в AI и высокопроизводительные вычислительные системы, электронное правительство и программу ЕС «Digital Europe». Статья акцентирует внимание на значении интеграции цифровых инноваций в национальные экономические стратегии для обеспечения устойчивого роста, глобальной конкурентоспособности и адаптации к меняющейся цифровой экономике. Annоtatsiya. Ushbu maqolada raqamli innovatsiyalarning milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirishdagi roli, rivojlangan davlatlar tajribasi misolida tahlil qilinadi. Tadqiqot raqamli texnologiyalar, jumladan sun’iy intellekt (AI), katta ma’lumotlar tahlili (Big Data), bulutli texnologiyalar, internet orqali boshqariladigan qurilmalar (IoT) va raqamli platformalarning ishlab chiqarish samaradorligi, iqtisodiy samaradorlik va innovatsion rivojlanishdagi ahamiyatini yoritadi. AQSH, Janubiy Koreya va Yevropa Ittifoqi tajribasi raqamli transformatsiya strategiyalari, AI va superkompyuterlar bo‘yicha investitsiyalar, elektron hukumat xizmatlari va “Digital Europe” dasturi kabi muvaffaqiyatli amaliyotlarni ko‘rsatadi. Maqolada raqamli innovatsiyalarni milliy iqtisodiyotga integratsiyalash orqali barqaror o‘sish, global raqobatbardoshlik va raqamli iqtisodiyotga moslashuvchanlikni ta’minlash ahamiyati ta’kidlanadi. Dekabr, 2025-Yil 69 Kalit sо’zlar: Raqamli innovatsiyalar, milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligi, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt (AI), katta ma’lumotlar tahlili (Big Data), elektron hukumat, yuqori hisoblash quvvatli kompyuterlar (HPC), Yevropa Ittifoqi “Digital Europe” dasturi KIRISH So‘nggi yillarda global iqtisodiyotning rivojlanish dinamikasi raqamli texnologiyalar bilan uzviy bog‘liq bo‘lib bormoqda. Xalqaro ekspertlarning fikricha, raqamli innovatsiyalar XXI asr iqtisodiyoti uchun eng muhim o‘sish omillaridan biriga aylangan. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha umumiy yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 15 foizdan ortig‘i raqamli iqtisodiyot hissasiga to‘g‘ri kelmoqda, 2030-yilga borib esa bu ko‘rsatkich 25–30 foizgacha yetishi prognoz qilinmoqda. Raqamli transformatsiya jarayonlari natijasida ishlab chiqarish samaradorligi oshmoqda, davlat boshqaruvi tizimi optimallashtirilmoqda, biznes sohada yangi bozor segmentlari vujudga kelmoqda va iqtisodiy raqobatning tamoyillari tubdan o‘zgarib bormoqda. Bugungi kunda innovatsion yondashuvlarga asoslangan raqamli iqtisodiyot nafaqat iqtisodiy jarayonlarni modernizatsiya qiladi, balki milliy iqtisodiyotning global miqyosdagi raqobatbardoshligini ham belgilaydi. Sun’iy intellekt, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish tizimlari, “aqlli” infratuzilmalar, moliyaviy texnologiyalar (fintech), robototexnika, katta ma’lumotlar (big data), bulut texnologiyalari va elektron platformalar iqtisodiyotning yangi arxitekturasini shakllantirishda asosiy rol o‘ynamoqda. Rivojlangan davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, raqamli innovatsiyalar iqtisodiy o‘sishning yangi drayveri sifatida nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki xalqaro maydondagi texnologik ustunlikni ham mustahkamlaydi. Masalan, AQSHning Silikon vodiysi nafaqat global IT-startaplar markazi, balki xalqaro venchur kapital oqimlarining asosiy manbalaridan biriga aylangan. Janubiy Koreyaning “Digital Korea” konsepsiyasi elektron hukumat, raqamli infratuzilma va ilmiy-tadqiqot faoliyati orqali iqtisodiy o‘sishning yuqori sur’atlarini ta’minlamoqda. Estoniya esa elektron davlat xizmatlarining to‘liq raqamlashtirilishi orqali davlat boshqaruvi samaradorligini keskin oshirgan va dunyodagi eng ilg‘or “raqamli davlat” sifatida tan olingan. Yevropa Ittifoqida amalga oshirilayotgan “Digital Europe”, “Horizon Europe”, “European Innovation Council” kabi dasturlar innovatsion iqtisodiyotning ilmiy-texnik bazasini mustahkamlash bilan birga raqamli ekotizimning kengayishiga xizmat qilmoqda. Raqamli innovatsiyalarning milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligiga ta’siri bir nechta yo‘nalishda namoyon bo‘ladi. Birinchidan, raqamlashtirish ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi, resurslardan foydalanish samaradorligini oshiradi va mahsulot tannarxini pasaytiradi. Ikkinchidan, raqamli xizmatlar orqali biznes jarayonlari tezlashadi, bu esa bozorlarning ochiqligi va tadbirkorlarning raqobatbardoshligini kuchaytiradi. Uchinchidan, yangi raqamli platformalar innovatsion mahsulotlar, xizmatlar va startaplar paydo bo‘lishi uchun qulay sharoit yaratadi. To‘rtinchidan, raqamli infratuzilma davlat boshqaruvining shaffofligi va samaradorligini oshiradi, bu esa investitsiya muhitini yaxshilashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, raqamli transformatsiya jarayonida davlatning strategik ishtiroki muhim ahamiyat kasb etadi. Dekabr, 2025-Yil 70 Innovatsion ekotizim yaratish, yuqori texnologiyali ishlab chiqarishlarni rivojlantirish, malakali kadrlar tayyorlash va ilmiy-tadqiqot bazasini mustahkamlash raqamli iqtisodiyotning muvaffaqiyatli shakllanishida asosiy omillardan biridir. Rivojlangan davlatlar tajribasining o‘rganilishi milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish jarayonida samarali yondashuvlarni taklif etish, mavjud muammolarni aniqlash va raqamli transformatsiyaning milliy modelini ishlab chiqishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Mazkur maqolada raqamli innovatsiyalarning iqtisodiy raqobatbardoshlikka ta’siri, rivojlangan davlatlar tomonidan qo‘llanilayotgan strategiyalar va amaliy mexanizmlar, shuningdek, milliy iqtisodiyot uchun ularning ahamiyati tizimli ravishda tahlil qilinadi. Shu asosda raqamli transformatsiyani chuqurlashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqish ko‘zda tutiladi. Raqamli innovatsiyalarning milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligiga ta’siri Raqamli innovatsiyalar zamonaviy iqtisodiyotning asosiy tarkibiy qismiga aylanib, ishlab chiqarish jarayonlari, xizmatlar ko‘rsatish tizimi, davlat boshqaruvi va jamiyat hayotining deyarli barcha sohalarida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Ilmiy adabiyotlarda raqamli innovatsiyalar ko‘pincha “yangi qiymat yaratishga xizmat qiluvchi raqamli texnologiyalar asosidagi texnik, tashkiliy yoki biznes jarayonlardagi o‘zgarishlar majmui” sifatida talqin etiladi. Boshqacha aytganda, raqamli innovatsiya bu mavjud jarayonlarni raqamli texnologiyalar orqali optimallashtirish, avtomatlashtirish, yangi mahsulot yoki xizmatlar yaratish hamda samaradorlikni oshirishga yo‘naltirilgan tizimli yangilikdir. Raqamli innovatsiyalarning asosiy shakllariga sun’iy intellekt (AI), katta ma’lumotlar tahlili (Big Data), bulutli texnologiyalar, internet orqali boshqariladigan qurilmalar (IoT), raqamli platformalar, blockchain, kiberxavfsizlik tizimlari, robototexnika, virtual va qo‘shimcha reallik (VR/AR), avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish tizimlari kiradi. Bu texnologiyalar nafaqat texnik yangiliklarni ifodalaydi, balki iqtisodiy tizimning strategik modernizatsiyasiga xizmat qiladi, yangi ish o‘rinlarini yaratadi va iqtisodiy faoliyatning butunlay yangi segmentlarini shakllantiradi. Raqamli innovatsiyalarning iqtisodiyotdagi roli ko‘p qirrali bo‘lib, ular bir vaqtning o‘zida bir nechta asosiy funksiyani bajaradi.  Birinchidan, ular ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi. Avtomatlashtirilgan liniyalar, robotlashtirish va raqamli tahlil tizimlari yordamida ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi, mahsulot tannarxi pasayadi va ishlab chiqarish tezligi ortadi. Xalqaro Mehnat Tashkiloti hisobkitoblariga ko‘ra, raqamli texnologiyalarni joriy qilgan korxonalar samaradorlikni o‘rtacha 20–30 foizga oshirgan.  Ikkinchidan, raqamli innovatsiyalar iqtisodiyotning raqobatbardoshligini kuchaytiradi. Global bozor sharoitida kompaniyalar tezkor ma’lumot almashinuvi, bozor talabi prognozi, mijozlar ehtiyojini tahlil qilish, onlayn xizmat ko‘rsatish mexanizmlari orqali ustun mavqega ega bo‘lmoqda. Raqamli marketing, elektron savdo platformalari, onlayn xizmatlar va fintech yechimlari kompaniyalarga yangi xaridorlar segmentiga chiqish imkonini yaratadi.  Uchinchidan, raqamli innovatsiyalar iqtisodiyotda yangi soha va yo‘nalishlarni vujudga keltiradi. Masalan, platforma iqtisodiyoti (Uber, Airbnb), elektron tijorat (Amazon, Alibaba), kiberxavfsizlik industriyasi, sun’iy intellekt asosidagi xizmatlar, raqamli moliya sektori (mobil bank, kripto aktivlar) kabi sohalar aynan raqamli innovatsiyalar mahsulidir. Dekabr, 2025-Yil 71 Bunday yo‘nalishlar innovatsion ekotizimni kengaytirib, yangi ish o‘rinlari va yangi daromad manbalarini shakllantiradi.  To‘rtinchidan, raqamli innovatsiyalar davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishda muhim o‘rin tutadi. Elektron hukumat tizimlari, raqamli reyestrlar, elektron soliq, elektron bojxona va boshqa xizmatlar davlat xizmatlarining tezkor, shaffof va korrupsiyaga kamroq moyil bo‘lishini ta’minlaydi. Jahon miqyosida elektron hukumatni joriy qilgan davlatlar iqtisodiy o‘sish sur’atlarining o‘rtacha 1,7 barobarga oshgani kuzatilgan.  Beshinchidan, raqamli innovatsiyalar ilmiy tadqiqotlar samaradorligini oshiradi. Katta ma’lumotlar tahlili va sun’iy intellekt ilmiy izlanishlarni tezlashtiradi, murakkab jarayonlarni modellashtirish imkoniyatini kengaytiradi. Natijada farmatsevtika, energetika, transport, qishloq xo‘jaligi va boshqa ko‘plab sohalar yanada innovatsion tus oladi. Shuningdek, raqamli innovatsiyalar investitsion joziba va global integratsiyani kuchaytiradi. Raqamli infratuzilma rivojlangan davlatlar xorijiy investorlarga qulay sharoit yaratadi, bozorning ochiqligini oshiradi va iqtisodiyotning tashqi xavflarga chidamliligini kuchaytiradi. Xalqaro valyuta jamg‘armasining tahlillariga ko‘ra, raqamli transformatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirgan davlatlarda investitsiyalar oqimlari 2-4 barobarga oshgan. Yuqorida qayd etilgan omillar shuni ko‘rsatadiki, raqamli innovatsiyalar zamonaviy iqtisodiyotning barqaror o‘sishi, raqobatbardoshligini oshirish va global bozor talablariga moslashuvini ta’minlaydigan ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Shuning uchun rivojlangan davlatlar raqamli transformatsiya strategiyalariga katta e’tibor qaratib, texnologik yangiliklarni iqtisodiy taraqqiyotning bosh omili sifatida qaramoqda. Mazkur omillar raqamli innovatsiyalarni milliy iqtisodiyotning kelgusi rivojlanish modelida hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lgan strategik yo‘nalish sifatida belgilaydi. Raqamlashtirishning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri Raqamlashtirish jarayoni zamonaviy iqtisodiyotning strukturaviy o‘zgarishlarida eng muhim drayverlardan biri sifatida namoyon bo‘lib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, resurslardan foydalanishni optimallashtirish va iqtisodiy jarayonlarning tezkorligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynamoqda. Raqamli texnologiyalarni iqtisodiyotning turli sohalariga joriy etish orqali ko‘plab yangi imkoniyatlar yaratilmoqda, shu bilan birga korxonalarning raqobatbardoshligi va bozor samaradorligi sezilarli darajada oshmoqda. Xalqaro tashkilotlar tahlillariga ko‘ra, raqamlashtirish darajasining 10 foizga ortishi mamlakat YaIM o‘sish sur’atini o‘rtacha 0,7–1 foizga oshirishga xizmat qiladi, bu esa raqamli transformatsiyaning iqtisodiy o‘sishga bevosita ijobiy ta’sirini anglatadi.  Birinchidan, raqamlashtirish ishlab chiqarish jarayonlarining optimallashtirilishiga olib keladi. Avtomatlashtirilgan tizimlar, robototexnika va sun’iy intellekt asosida boshqariladigan jarayonlar inson omilidan kelib chiqadigan xatoliklarni kamaytiradi, ishlab chiqarish jarayonlarining aniqligi va samaradorligini oshiradi. Bu esa korxonalar uchun mehnat unumdorligini oshirish, xarajatlarni qisqartirish va mahsulot sifati ustidan qat’iy nazorat o‘rnatishga imkon yaratadi. Misol uchun, Industry 4.0 texnologiyalaridan foydalanayotgan ishlab chiqarish korxonalarida mehnat unumdorligi o‘rtacha 20–45 foizga oshgani kuzatilgan.  Ikkinchidan, raqamlashtirish iqtisodiyotda tranzaksiya xarajatlarini keskin kamaytiradi. Dekabr, 2025-Yil 72 Elektron tijorat platformalari, onlayn to‘lov tizimlari, bulutli xizmatlar, logistika zanjirining raqamlashtirilishi va avtomatlashtirilgan ma’lumot almashinuvi jarayonlari korxonalar o‘rtasidagi hamkorlikni tezlashtiradi va sotib olish–sotish xarajatlarini kamaytiradi. Masalan, raqamli ta’minot zanjirlaridan foydalanish natijasida korxonalar logistika xarajatlarini o‘rtacha 12–15 foizga qisqartirishi mumkin.  Uchinchidan, raqamli texnologiyalar biznes qarorlarining sifatini sezilarli darajada oshiradi. Katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili, sun’iy intellekt asosidagi prognozlash tizimlari, ma’lumotlar vizualizatsiyasi kabi vositalar korxonalarga bozor talablarini aniq prognoz qilish, iste’molchi xulq-atvorini o‘rganish va biznes strategiyalarini optimallashtirish imkonini beradi. Natijada, korxonalar bozorning o‘zgaruvchan talabiga tezkor moslashadi va raqobat ustunligini qo‘lga kiritadi.  To‘rtinchidan, raqamlashtirish iqtisodiyotda yangi qiymat zanjirlarini yaratadi. Raqamli platformalar (marketplace, fintech platformalar, ride-sharing xizmatlar), elektron hukumat tizimlari, raqamli sog‘liqni saqlash, elektron ta’lim va boshqa yo‘nalishlar iqtisodiyotda yangi xizmat turlarini shakllantiradi, bu esa ichki bozorni kengaytirish bilan birga, xalqaro integratsiya imkoniyatlarini ham oshiradi. Masalan, elektron tijoratning global aylanmasi 2024-yilda 6,3 trillion dollardan oshgani raqamli xizmatlarning iqtisodiyotdagi o‘rnini yanada mustahkamlaganini ko‘rsatadi.  Beshinchidan, raqamlashtirish inson kapitalining sifatini oshirish bilan birga mehnat bozorining transformatsiyasiga olib keladi. Onlayn ta’lim, masofaviy ish tizimlari, raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish dasturlari xodimlarning malakasini oshiradi va ularning iqtisodiyotdagi o‘rnini mustahkamlaydi. Raqamli savodxonlikning kengayishi esa iqtisodiy faol aholining mehnat bozori talablari bilan moslashuvini kuchaytiradi.  Oltinchidan, raqamlashtirish davlat boshqaruvi tizimining samaradorligini oshiradi. Elektron hukumat xizmatlari, raqamli reyestrlar, onlayn soliqqa tortish tizimlari, ma’lumotlar almashish platformalari davlat xizmatlarini tez, shaffof va foydalanuvchi uchun qulay shaklda taqdim etadi. Bu esa iqtisodiy muhitning barqaror va prognozli bo‘lishiga, korrupsiyaning qisqarishiga va investitsion jozibaning oshishiga xizmat qiladi. Shuningdek, raqamlashtirish iqtisodiyotning tashqi xavflarga nisbatan barqarorligini kuchaytiradi. Masalan, pandemiya kabi global inqiroz sharoitida ko‘plab davlatlarda onlayn xizmatlar, elektron savdo, masofaviy ta’lim va raqamli sog‘liqni saqlash tizimlari iqtisodiy faoliyatning uzluksizligini ta’minlagan. Bu esa raqamli texnologiyalarning iqtisodiy tizimning barqarorligiga qo‘shayotgan hissasini yana bir bor tasdiqlaydi. Umuman olganda, raqamlashtirishning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri ko‘p qirrali bo‘lib, u nafaqat korxonalar faoliyatini optimallashtiradi, balki milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini, innovatsion salohiyatini va barqaror rivojlanish imkoniyatlarini sezilarli darajada oshiradi. Shuning uchun ko‘plab davlatlar iqtisodiy siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida raqamli transformatsiyani tanlamoqda. AQSH: raqamli texnologiyalar orqali iqtisodiy ustunlikni ta’minlash. So‘nggi o‘n yilliklarda raqamli texnologiyalar AQSh iqtisodiyotining asosiy drayveriga aylangan bo‘lib, mamlakatning innovatsion salohiyati va ilmiy-texnik taraqqiyot jarayonlarida yetakchi rol o‘ynaydi. Dekabr, 2025-Yil 73 Raqamli iqtisodiyotning ulushi AQSh YaIMining 40 foizidan ortiq qismini tashkil etishi, texnologik kompaniyalarning davlat iqtisodiy qudratiga qo‘shayotgan hissasi ortib borayotganini ko‘rsatadi. OECD va BMT hisobotlariga ko‘ra, AQSh global raqamli mahsulotlar bozorining 33– 38 foizini yaratadi, sun’iy intellekt bozoridagi ulushi esa 45 foizdan yuqoridir. AQShning raqamli ustunligining asosiy omillari quyidagilardan iborat:  kuchli ilmiy-tadqiqot markazlari (MIT, Stanford, Harvard, Caltech),  raqamli infratuzilmaning rivojlanishi,  platforma iqtisodiyotining kengayishi,  texnologik gigantlarning yirik investitsiyalari,  innovatsion startaplar ekotizimining shakllanganligi. Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi AQShning nafaqat ichki iqtisodiy barqarorligini ta’minladi, balki uni global miqyosda raqobat ustunligiga ega bo‘lgan davlatga aylantirdi. 1-rasm. Mamlakatlar bo’yicha AIga VC investitsiyalar. 1 AQShning venchur kapitali (VC) investorlari AI firmalarining eng faol investorlari bo‘lib, 2020-yilda AIga yo‘naltirilgan VC investitsiyalarining jahon miqyosidagi qiymatining 43% ni tashkil etdi, undan keyin xitoylik investorlar (20%) va keyin EI27 investorlari (9%). Investitsion tendentsiyalar investorlarning AI texnologiyalari salohiyatini baholashini aks ettirishi mumkin va u AI innovatsiyasi va rivojlanishi uchun yo'nalishni belgilashi mumkin. 2 AQSh innovatsion ekotizimi dunyodagi eng yirik ilmiy-tadqiqot tizimlaridan biri hisoblanadi. Har yili 700 mlrd dollardan ortiq mablag‘ ilmiy izlanishlarga yo‘naltiriladi (National Science Foundation ma’lumotlariga ko‘ra). Shundan katta qismi sun’iy intellekt, biotexnologiya, robototexnika va kosmik texnologiyalar loyihalariga sarflanadi. AI texnologiyalarining asosiy ta’sir yo‘nalishlari: 1 https://oecd.ai/en/data?selectedArea=investments-in-ai-and-data&selectedVisualization=vc-investments-in-ai-bycountry 2 https://www.oecd.org/en/topics/artificial-intelligence.html Dekabr, 2025-Yil 74  iqtisodiy samaradorlikni oshirish,  ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish,  tibbiyotda diagnostika aniqligini yaxshilash,  logistika va ta’minot zanjirlarini optimallashtirish,  xavfsizlik sohasida raqamli monitoring tizimlarini kuchaytirish. Nvidia, Google DeepMind, IBM, OpenAI, Microsoft kabi kompaniyalar AI texnologiyalarining global bozorini boshqarib, AQShning strategik ustunligini mustahkamlab kelmoqda. Masalan, Nvidia 2024–2025-yillarda AI chiplarining 80 foizini ishlab chiqargan. Bu esa yuqori texnologik mahsulotlar bozorida AQShning monopol mavqeini mustahkamlaydi. Raqamli infratuzilma AQSh iqtisodiyotining modernizatsiyasida markaziy o‘rin egallaydi. 2021-yilda qabul qilingan Infrastructure Investment and Jobs Act orqali raqamli infratuzilmani rivojlantirishga 65 mlrd dollar ajratildi. Ushbu mablag‘ quyidagi yo‘nalishlarga sarflanmoqda:  keng polosali internetni 100% hududlarda joriy etish,  mahalliy internet tarmoqlarini modernizatsiya qilish,  5G infratuzilmasini kengaytirish,  raqamli tafovutni qisqartirish. Bugungi kunda AQSh aholisining 93 foizi internetdan muntazam foydalanadi, bu esa raqamli xizmatlar, elektron hukumat, masofaviy ta’lim, elektron savdo va fintech xizmatlarining kengayishiga zamin yaratmoqda. AQShning eng kuchli ustunliklaridan biri global miqyosda raqamli platformalar bozorini boshqarishidir. Ushbu platformalar nafaqat iqtisodiy o‘sish, balki yangi ish o‘rinlari, investitsiya oqimi va biznes modellarining transformatsiyasini ta’minlab beradi. AQSh platformalarining global bozordagi ulushlari:  Google - global qidiruv tizimining 92%  Amazon - e-commerce bozorining 38%  Meta - ijtimoiy tarmoq bozorining 50%  Uber - onlayn taksi xizmatlarining 70%  Airbnb - global mehmondo‘stlik bozorining 20% ga yaqin Ushbu platformalar AQShning raqamli xizmatlar eksporti hajmini kengaytiradi, global iqtisodiy ta’sirini kuchaytiradi va raqamli ekotizimning xalqaro miqyosdagi markaziga aylantiradi. Janubiy Koreya: Digital Government va texnologik modernizatsiya modeli Janubiy Koreya bugungi kunda dunyoning eng ilg‘or raqamli davlatlaridan biri sifatida tan olinadi. OECD, BMT va UNDESA (United Nations E-Government Development Index) reytinglarida mamlakat ko‘p yillar davomida birinchi o‘rinlarni egallab kelmoqda. Raqamli hukumat, texnologik modernizatsiya, keng polosali internet qamrovi hamda aholining raqamli savodxonligi Janubiy Koreyani global miqyosda innovatsion iqtisodiyotlar qatoriga olib chiqqan. Mamlakatning raqamli iqtisodiyot siyosati 2000-yillarning boshidan boshlab izchil ishlab chiqilgan “e-Korea”, “u-Korea”, keyinchalik “Digital New Deal”, “Smart Korea”, “Metaverse Strategy” kabi yirik milliy dasturlar bilan mustahkamlangan. Bugungi kunda Janubiy Koreyada iqtisodiyotning qariyb 35-40 foizi raqamli transformatsiya bilan bevosita bog‘liq, bu esa iqtisodiy o‘sish sur’atlarini raqamli innovatsiyalarga tayanib shakllanishini ta’minlamoqda. Dekabr, 2025-Yil 75 2rasm. Koreya 2023 OECD DGI indeksi natijalari OECD oʻrtachasiga nisbatan 3 Koreya davlat sektori bo'ylab uyg'unlik, integratsiya va strategik uyg'unlikni ta'minlash uchun muvofiqlashtirish va hamkorlikka urg'u beradi. Bu qonuniy vakolatlar, rasmiy va norasmiy qo'mitalar hamda umumiy platformalar va xizmatlar orqali amalga oshiriladi. Mamlakatning OECD Digital DGI bo'yicha kuchli ko'rsatkichlari, xususan, "Dizayn tomonidan raqamli" va "Hukumat platforma sifatida" o'lchovlari, uning vazirliklararo muvofiqlashtirish va hamkorlikdagi sa'y-harakatlarini aks ettiradi. 4 Janubiy Koreya davlat boshqaruvida raqamli texnologiyalarni joriy etishda dunyo bo‘yicha yetakchi hisoblanadi. Mamlakatda “one-stop service” tamoyiliga asoslangan yagona raqamli boshqaruv tizimi shakllangan bo‘lib, barcha davlat xizmatlarining 95 foizdan ortig‘i raqamli platformalar orqali taqdim etiladi. Digital governmentning asosiy komponentlari: 1. Government 24 - barcha davlat xizmatlarini birlashtirgan raqamli portal. 2. Hometax - soliq tizimini to‘liq raqamlashtirgan platforma. 3. Minwon24 - aholining kundalik huquqiy va ma’muriy ehtiyojlari uchun yagona xizmatlar tizimi. 4. AI-administration - davlat boshqaruvida sun’iy intellektdan foydalanish. 5. Blockchain ID (DID) tizimi - shaxsiy guvohnomalarni blokcheyn asosida yaratish va boshqarish. Ushbu model davlat xizmatlarining shaffofligi, tezligi va byurokratiyani qisqartirishda keskin o‘sishga olib keldi. BMT reytinglariga ko‘ra, Janubiy Koreya e-hukumat samaradorligi bo‘yicha dunyoning 1-2-o‘rinlarida turadi. Janubiy Koreya robototexnika bo‘yicha dunyoda yetakchi beshlikdan biriga kiradi. 10 ming nafar ishchiga to‘g‘ri keladigan sanoat robotlari soni 1000 donadan oshadi, bu jahon bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichdir. Natijada: avtomobilsozlik, elektronika, yarimo‘tkazgichlar (semiconductors), logistika sohalarida mehnat unumdorligi keskin oshgan. 3 https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-outlook/volume-2022/issue-2_f6da2159-en.html 4 https://www.oecd.org/en/publications/digital-government-review-of-korea_9defc197-en/full-report/strengtheninggovernance-investment-and-skills-for-digital-government_a4dabc49.html#top Dekabr, 2025-Yil 76 Yevropa Ittifoqi: ‘Digital Europe’ dasturi va iqtisodiy raqobatbardoshlik. Yevropa Ittifoqi raqamli transformatsiyani strategik ustuvor yo‘nalish sifatida belgilab, “Digital Europe” dasturini 2021-2027 yillarda amalga oshirmoqda. Ushbu dasturning asosiy maqsadi Yevropa raqamli iqtisodiyotini mustahkamlash, texnologik suverenitetni oshirish va raqobatbardoshligini kuchaytirishdir. Dastur tarkibida sun’iy intellekt (AI), superkompyuterlar, kiberxavfsizlik, yarimo‘tkazgichlar va raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish yo‘nalishlari muhim o‘rin tutadi. Uning byudjeti taxminan 7,59 milliard yevroni tashkil qiladi. “Digital Europe” dasturi ilmiy izlanishlarni real iqtisodiyotga joriy etish orqali innovatsion yechimlarni tezroq ishlab chiqishga qaratilgan. Shu maqsadda Yevropa Digital Innovatsion Hub’lari (EDIH) tarmog‘i yaratildi. Ushbu hub’lar kichik va o‘rta korxonalarni, davlat organlarini raqamli transformatsiya yo‘lida qo‘llab-quvvatlaydi. 2023-yilda dasturga “yarimo‘tkazgichlar” yo‘nalishi qo‘shildi, bu orqali Yevropa texnologik suverenitetini mustahkamlash ko‘zda tutilgan. Yevropa Ittifoqi shuningdek “Digital Decade” siyosat dasturini qabul qilgan bo‘lib, 2030yilgacha raqamli ko‘nikmalar, raqamli infrastruktura, biznes va davlat xizmatlarining raqamlashtirilishi hamda kiberxavfsizlik yo‘nalishlarida aniq maqsadlar qo‘yilgan. Bu raqamli o‘tish EU raqobatbardoshligini oshirish, iqtisodiy tiklanishni rag‘batlantirish va barqaror raqamli iqtisodiy muhit yaratish imkonini beradi. Digital Europe dasturi kichik va o‘rta biznes uchun raqamli innovatsiyalarni joriy etish imkonini yaratadi. Sun’iy intellekt va superkompyuterlar bo‘yicha investitsiyalar Yevropa sanoati uchun ilmiy izlanishlardan tijoriy yechimlarga tezroq o‘tishni ta’minlaydi, bu esa global raqobatda EU pozitsiyasini mustahkamlashga yordam beradi. Shuningdek, dastur raqamli suverenitetni oshirishga, ya’ni ichki raqamli resurslar va yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarishni rivojlantirishga urg‘u beradi. Bu esa barqaror raqamli iqtisodiyot va ishonchli raqamli bozor yaratishda muhim hisoblanadi. 3-rasm. Digital Europe Program - har bir yo’nalishga ajratilgan mablag’ (2021– 2027) 5 3-rasmga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi “Digital Europe” dasturi uchun jami 7,59 milliard yevro ajratgan. Mablag‘ning taqsimoti dastur yo‘nalishlarining strategik ustuvorligiga moslab belgilangan. Asosiy yo‘nalishlar quyidagicha: sun’iy intellekt (AI), superkompyuterlar, kiberxavfsizlik, raqamli ko‘nikmalar (digital skills) va boshqa texnologik innovatsiyalar. 5 https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/factpages/digital-europe-programme