YOSHLARDA VATANPARLIK VA MILLIY QADRIYATLARGA SADOQAT RUHINI IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLAR TA'SIRINI OSHIRISH YO'LLARI.
Abstract
Annotatsiya Ushbu maqolada O‘zbekiston yoshlarida vatanparvarlik, milliy qadriyatlarga sadoqat tuyg‘ularini shakllantirishda milliy urf-odatlar, an’analar, tarixiy meros, ma’naviy tarbiya, axborot makoni, oilaviy muhit hamda davlat tomonidan qabul qilinayotgan qaror va dasturlarning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, 2023–2027-yillarda yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash konsepsiyasi asosida amalga oshirilayotgan ishlarning mazmuni, ularning ta’sir doirasi va takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatib o‘tiladi. Kalit so‘zlar: Vatanparvarlik, milliy qadriyatlar, urf-odatlar, an’analar, yoshlar tarbiyasi, ma’naviy meros, ijtimoiy-iqtisodiy omillar, milliy o‘zlik, ma’naviy tarbiya, harbiy-vatanparvarlik konsepsiyasi, ma’naviy immunitet, globallashuv, oilaviy tarbiya, milliy g‘urur, ma’naviy-ma’rifiy ishlar, ta’lim tizimi, yoshlar siyosati, milliy ma’naviyat, O‘zbekiston yoshlar tarbiyasi, axborot makoni, internet ta’siri, history memory (tarixiy xotira).
Full text
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 258 YOSHLARDA VATANPARLIK VA MILLIY QADRIYATLARGA SADOQAT RUHINI IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLAR TA'SIRINI OSHIRISH YO'LLARI. Shahrisabz davlat pedagogika instituti o’qituvchisi Ilmiy rahbar: Raxmatullayev Botir Sobir o’g’li Maktabgacha ta’lim yo’nalishi talabalari: Tuliboyeva Charos Nurboy qizi Burxonova Malohat Luqmon qizi [email protected] https://orcid.org/0009-0001-8327-7309 Annotatsiya Ushbu maqolada O‘zbekiston yoshlarida vatanparvarlik, milliy qadriyatlarga sadoqat tuyg‘ularini shakllantirishda milliy urf-odatlar, an’analar, tarixiy meros, ma’naviy tarbiya, axborot makoni, oilaviy muhit hamda davlat tomonidan qabul qilinayotgan qaror va dasturlarning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, 2023–2027yillarda yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash konsepsiyasi asosida amalga oshirilayotgan ishlarning mazmuni, ularning ta’sir doirasi va takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatib o‘tiladi. Kalit so‘zlar: Vatanparvarlik, milliy qadriyatlar, urf-odatlar, an’analar, yoshlar tarbiyasi, ma’naviy meros, ijtimoiy-iqtisodiy omillar, milliy o‘zlik, ma’naviy tarbiya, harbiy-vatanparvarlik konsepsiyasi, ma’naviy immunitet, globallashuv, oilaviy tarbiya, milliy g‘urur, ma’naviy-ma’rifiy ishlar, ta’lim tizimi, yoshlar siyosati, milliy ma’naviyat, O‘zbekiston yoshlar tarbiyasi, axborot makoni, internet ta’siri, history memory (tarixiy xotira). Аннотация В данной статье анализируется роль национальных обычаев, традиций, исторического наследия, духовного воспитания, информационной среды,
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 259 семейного окружения, а также государственных решений и программ в формировании у молодёжи Узбекистана чувств патриотизма и верности национальным ценностям. Кроме того, рассматривается содержание осуществляемых мероприятий на основе Концепции по воспитанию молодёжи в духе военно-патриотизма на 2023–2027 годы, их влияние и пути совершенствования. Ключевые слова: Патриотизм, национальные ценности, обычаи, традиции, воспитание молодёжи, духовное наследие, социально-экономические факторы, национальная идентичность, духовное воспитание, концепция военно-патриотического воспитания, духовный иммунитет, глобализация, семейное воспитание, национальная гордость, духовно-просветительская деятельность, система образования, молодёжная политика, национальная духовность, воспитание молодёжи Узбекистана, информационная среда, влияние интернета, историческая память. Abstract This article analyzes the role of national customs, traditions, historical heritage, spiritual education, the information environment, family upbringing, as well as government decisions and programs in shaping patriotism and loyalty to national values among the youth of Uzbekistan. It also discusses the content, impact, and improvement strategies of activities implemented within the framework of the 2023– 2027 Concept for Military-Patriotic Education of Youth. Keywords: Patriotism, national values, customs, traditions, youth education, spiritual heritage, socio-economic factors, national identity, spiritual upbringing, militarypatriotic education concept, spiritual immunity, globalization, family upbringing, national pride, spiritual-enlightenment activities, education system, youth policy, national spirituality, youth upbringing in Uzbekistan, information environment, internet influence, historical memory. Kirish
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 260 Bugungi globallashuv jarayonlari, internet tarmog‘ining haddan tashqari kengayishi, turli madaniyatlarning ommaviy axborot vositalari orqali yoshlar ongiga bevosita kirib kelayotgan bir sharoitda milliy o‘zlikni, vatanparvarlik ruhini, ma’naviy immunitetni mustahkamlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Har bir millatning kuchi, avvalo, uning ma’naviy merosi, urf-odatlari, an’analari, keyin esa iqtisodiy va harbiy salohiyati bilan belgilanadi. Shu boisdan mustaqillik yillarida milliy o‘zlikni tiklash, qadriyatlarni rivojlantirish, yoshlarning ongiga milliy g‘urur va vatanga muhabbat singdirish keng ko‘lamdagi islohotlar orqali amalga oshirildi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 29-iyundagi 267-son qarori va unda tasdiqlangan 2023–2027-yillarda yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash konsepsiyasi ushbu yo‘nalishdagi faoliyatni yangi bosqichga ko‘tardi. Mazkur qaror yoshlarning ongida vatanparvarlik tuyg‘usini chuqurlashtirish, harbiy xizmatga hurmat, mardlik, fuqarolik mas’uliyati kabi hislarni kuchaytirishga asos bo‘ldi. Asosiy qism Milliy urf-odat va an’analarning yoshlar tarbiyasidagi o‘rni Milliy urf-odatlar va qadriyatlar – bu millatning genetik xotirasi, ruhiy tayanchi, ma’naviy immunitetidir. Ular ming yillar davomida avloddan-avlodga o‘tib, millatning bir butunligiga xizmat qilib kelgan. Urf-odatlarning yoshlar ongidagi ahamiyati: yoshlarni milliy o‘zlikni anglashga chorlaydi; vatanparvarlik va fuqarolik mas’uliyatini shakllantiradi; ijtimoiy hayotda to‘g‘ri yo‘l tutishga yordam beradi; jamiyatga, oilaga hurmat tuyg‘usini mustahkamlaydi; milliy g‘urur, ma’naviy barqarorlikni oshiradi. Mustaqillikdan keyingi davrda Navro‘z, Hayit bayramlari, Mustaqillik bayrami, milliy marosimlar, xalq udumlari qayta tiklanib, yoshlar tarbiyasida keng qo‘llanila
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 261 boshladi. Bu jarayon yoshlar ma’naviyatining mustahkamlanishida muhim asos bo‘ldi. Ijtimoiy-iqtisodiy omillarning yoshlar tarbiyasiga ta’siri Yoshlarning dunyoqarashi, o‘zligini anglash jarayoni jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy muhit bilan chambarchas bog‘liq. Moddiy farovonlik, ijtimoiy barqarorlik, mehnat bozoridagi o‘zgarishlar, ta’lim tizimidagi sifat — bularning barchasi vatanparvarlik tuyg‘usining shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi. Ijtimoiy-iqtisodiy omillar: Oilaviy sharoit Farovon, ma’naviy boy oila yoshga barqaror tarbiya beradi. Ta’lim sifatining oshishi Maktablarda “Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik” fanining takomillashtirilishi yoshlarning vatanparvarlik ruhini oshiradi. Axborot makonining kengayishi Internetdagi begona madaniy ta’sirlar milliy ruhga tahdid solmoqda. Shu bois ijtimoiy tarmoqlar orqali milliy qadriyatlarni targ‘ib etish dolzarb masala. Mehnat bozori va iqtisodiy islohotlar Yoshlarning bandligi ularning jamiyatga ishonchini oshiradi, vatanda qolish motivatsiyasini kuchaytiradi. 2023–2027-yillarda yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash konsepsiyasining ahamiyati Mazkur konsepsiya yoshlarning vatanparvarlik tarbiyasini tizimli yo‘lga qo‘yish, mavjud imkoniyatlarni birlashtirish va takomillashtirish uchun muhim huquqiy asos yaratdi. Konsepsiyaning asosiy yo‘nalishlari: ta’lim muassasalarida vatanparvarlik darslarini kuchaytirish; harbiy qismlarga sayohatlar, uchrashuvlar, vatanparvarlik kechalarini tashkil etish; maktablarda harbiy-amaliy mashg‘ulotlarni kengaytirish; Ommaviy axborot vositalarida vatanparvarlik ruhidagi ko‘rsatuvlarni ko‘paytirish;
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 262 iqtidorli va mard yoshlarni rag‘batlantirish. Bu holat yoshlarning harbiy xizmatga bo‘lgan qiziqishiga, fuqarolik mas’uliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Milliylikka qarshi tashqi ta’sirlardan yoshlarni asrash masalasi Globallashuv sharoitida yoshlar chet el madaniyatini ko‘r-ko‘rona qabul qilmasligi, o‘zini yo‘qotmasligi juda muhim. Afsuski, ayrim yoshlar: xorijiy filmlar, musiqalar, internet kontentlarini nazoratsiz iste’mol qilmoqda; begona madaniyatlarning yurish-turishi, kiyinish uslubini takrorlamoqda; ijtimoiy tarmoqlarda turli buzg‘unchi oqimlar ta’siriga tushib qolmoqda. Milliy o‘zlikni asrash uchun yoshlarning ma’naviy immuniteti kuchli bo‘lishi shart. Vatanparvarlik va milliy sadoqatni oshirishning samarali yo‘llari Ta’lim muassasalarida maxsus mashg‘ulotlar joriy etish Quyidagi mavzularda muntazam darslar, davra suhbatlari tashkil etish: “Milliy qadriyatlarning kelib chiqishi va o‘rni”; “Ota-ona qadri”; “Vatanparvarlik – ma’naviy kamolot mezoni”; “Yigitlik sha’ni, qizlik iffati”; “Mahalla odobnomasi”, va boshqalar. Yoshlarni tarixiy obidalarga muntazam sayohatga jalb etish Tarixiy obidalar – milliy g‘ururni shakllantiruvchi kuchli vosita. Oila institutining rolini kuchaytirish “Ota-ona – birinchi ustoz” tamoyilini amalda tiklash. Internet va OAVda milliy qadriyatlarni targ‘ib etish Zararli kontentga qarshi sog‘lom alternativ kontent yaratish. Harbiy vatanparvarlik tadbirlarini ko‘paytirish harbiy qismlarga tashriflar; vatanparvarlik musobaqalari; yoshlar uchun harbiy-amaliy o‘quv mashg‘ulotlar. Mahalla institutining faoliyatini kuchaytirish
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 263 Mahalla qadimdan xalq pedagogikasining markazi bo‘lgan. Xulosa va takliflar Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash va milliy qadriyatlarni shakllantirish bugungi kunda jamiyatning ma’naviy barqarorligi va davlatning kelajagi uchun muhim ahamiyatga ega. Milliy urf-odatlar, an’analar, tarixiy meros, oilaviy tarbiya, ta’lim tizimi va axborot makoni yoshlarning milliy o‘zligini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. 2023–2027-yillarga mo‘ljallangan harbiy-vatanparvarlik konsepsiyasi bu jarayonga tizimli yondashuv olib kelib, ta’lim, amaliy mashg‘ulotlar, tarixiy obidalar bilan tanishtirish va axborot maydonida milliy qadriyatlarni targ‘ib qilish orqali yoshlarning vatanga sadoqatini, mas’uliyatini va milliy g‘ururini oshirishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, global madaniy oqimlar va internetning salbiy ta’siriga qarshi ma’naviy immunitetni mustahkamlash, milliy qadriyatlarni targ‘ib qiluvchi sog‘lom kontent yaratish va yoshlarni tarixiy meros bilan tanishtirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Shu tariqa, vatanparvarlik tarbiyasi yoshlarni mas’uliyatli, vatanga sodiq va ma’naviy barkamol shaxs sifatida shakllantiradigan uzluksiz va kompleks jarayon bo‘lib, mamlakatning barqaror rivoji va milliy g‘ururini mustahkamlaydi. Ta’lim muassasalarida vatanparvarlik darslarini amaliy mashg‘ulotlar bilan boyitish. Har bir hududda yoshlar uchun “Milliy qadriyatlar maktabi” loyihasini yo‘lga qo‘yish. Ijtimoiy tarmoqlarda milliy qadriyatlarni targ‘ib qiluvchi maxsus platformalar yaratish. Yoshlarni ajdodlarimizning buyuk merosi bilan tanishtiruvchi multimedia kurslarini yaratish. Harbiy-vatanparvarlik yo‘nalishidagi iqtidorli yoshlarni rag‘batlantirish tizimini kuchaytirish. Mahallalarda yoshlar bilan doimiy ma’naviy-ma’rifiy uchrashuvlar o‘tkazish. Ota-onalar uchun “Milliy tarbiya asoslari” bo‘yicha seminarlar tashkil etish.
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 264 Foydalanilgan adabiyotlar 1.J.Hasanboyev , X. A To’raqululov, I.Sh.Alqarov, N.O’.Usmanov.2011. “Pedagogika” “Noshir “ 2011. 2.A.Musurmanova, X.Ibragimov , O.Jamoliddinova,K.Risqulova, S.Yo’ldosheva, A.Jumayev, F.Babashev, P.Isamova, S.Sharipova, G. Salohiddinova. K.Todjibayeva 2020. “O’zkitobsavdonashriyoti” 3.Abdullaev Sh. 2018 “Pedagogika asoslari”. Toshkent: O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti nashriyoti. 4.Ahmedov B. 2016. “Tarbiya nazariyasi va metodikasi.” Toshkent: “Fan va texnologiya” nashriyoti. 5.Islomov T. 2019. “Psixologiya asoslari”. Toshkent: “Tafakkur” nashriyoti. Karimov M. 2020. “Milliy tarbiya va madaniyat”. Toshkent: “O‘zbekiston milliy universiteti” nashriyoti. 6.Sultonov D. 2017. “Falsafa va tarbiya”. Toshkent: “O‘zbekiston davlat pedagogika universiteti’ nashriyoti. 7.To‘raev N. 2015. “Axloqiy tarbiya asoslari”. Toshkent: “Ma’naviyat” nashriyoti.Zokirov, O. 2018. Tarbiya jarayonining ijtimoiy-psixologik asoslari. Toshkent: “Yangi avlod” nashriyoti. 8.Ziyoev A. 2016. “O‘zbekiston pedagogik an’analarida tarbiya”. Toshkent: “Sharq” nashriyoti.