scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

AGE-RELATED HISTOCHEMICAL CHANGES OF COCIDAL BONE INJURIES

Исламов, Жалолиддин

Abstract

According to the results of histochemical examination of the coccyx lesions, staining according to Van Gieson and Masson's trichrome was performed, mainly in the areas of coccyx damage, in order to clearly distinguish fuchsinophilic fibers, elastic fibers and muscle scar foci, altered foci of nerves and blood vessels in the areas of substitution of reparative regeneration, and to determine the specificity of morphological adaptation in the damaged areas.

Full text

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 463 UDK: 616.72–002.775 : 613.293–053.9 ДУМ СУЯГИ ШИКАСТЛАНИШЛАРИНИ ЁШГА ДОИР ГИСТОКИМЁВИЙ ХОС ЎЗГАРИШЛАРИ Исламов Жалолиддин Мухаммад угли Еmail: [email protected] Андижон давлат тиббиёт институти Узбекистон, Андижон, Отабеков 1 Тел: (0-374) 223+94-60. Еmail: info@adti Аннотация. Дум суяги шикастланишларини гистокимёвий текшириш натижалари бўйича, Ван Гизон ва трихром Массон бўйича, бўялишида, асосан дум суяги шикастланган сохаларда репаратив регенрацияни сусбтитуция кўринишдаги чандиқланган ўчоқларда фуксинофил толалар, эластик толалар ва мушакларни чандиқланган ўчоқлари, нерв ва қон томирларнинг ўзгарган ўчоқларини аниқ ажратиб олиш ва шикастланган сохалардаги морфологик адаптацияни ўзига хослигини аниқлаш мақсадида амалга оширилди. Калит сўзлар: дум суяги, остеопороз, гистохимия, Ван Гизон, трихром Массон, морфология. Муаммонинг долзарблиги. Дунё ахолиси орасида семириш кўрсаткичининг ўртача ёшга доир 1 ёшга нисбатан 1,57-3,85 кгга ошиши кузатилмоқда. АҚШ ва Европа давлатлари ва Жанубий Америка халқи орасида ўртача 40 ёшдан кейинги даврда хар бир ёшга йил давомида ўртача 3,57 кг га семириш кўрсаткичи ошиб бормокда. Бу ўртача 40-59 ёшда тана вазнининг 35 кг ва ундан ошганлигини кўрсатади. Айнан ушбу кўрсаткич, АҚШ, Европа ва Жанубий Америка давлатларида ўртача жами 40 ёшдан ошган аёлларнинг 23% да аниқланган [1]. Натижада, умумртқа поғонасида остеохондроз, остеоартрит, остеопороз касалликларини ривожланиши юзага келиши ва оқибатда, кам харакат турмуш кечиришнинг ривожланишига олиб келади. Айнан, ўтроқ, холатда турмуш кечирувчи қатламларда дум суяги билан боғлиқ бўлган шикастланишлар жами шикастланишларнинг 3,47% ни ташкил этиб, дунё бўйича ўртача 25 млн 40-59 ёшли аёллар ушбу касаллик билан хасталанганлигини кўрсатади. Бу эса, ўз навбатида ушбу муаммонинг долзарблигини яъна бир бор тасдиқлайди. Россия федерацияси ва МДХ давлатларида ушбу кўрсаткич асосан 50-59 ёшлилар орасида кўп учраб, ўртача семириш кўрсаткичи йил хисобида 2,27-5,55 кгни ташкил этади. Ўзбекистон ахолисида 50-59 ёшли аёллар орасида семириш кўрсаткичининг асосий сабаларидан бири, эрта жинсий хаёт тарзидан воз кечиш ўртача 48-53 ёшда, жинсий хаёт тарзини суссайиши эндокрин тизимда ўзгаришларни юзага келиши ва остеопороз касаллигини диффуз кўринишда юзага келиши билан характерланди. Натижада мамлакатимиз ахолиси орасида, 48-59 ёшли аёллар ўртасида умумртқа поғонаси билан боғлиқ касалликларнинг учраш даражаси ўртача 42,85 ни ташкил ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 464 этиб, шулардан 5,8% ни дум суяги билан боғлиқ касалликлар ташкил этади. Бу эса, тадқиқот ишини айни вақтда бошлашни тақозо этади. Мухокама ва натижалар. Гистокимёвий усулда дум суягидаги сурункали ўзгаришларни морфологик итжихатларои бўйича, Ван Гизон бўяш усули орқали фуксинофил толаларни бўяш орқали дум суягида шаклланган дағал коллаген толали қизил рангда қолган сохаси сариқ рангга бўялади. Фуксинофил толалар таркиби бўйича асосан 1 ва 3-типдаги коллаген толалар бўлиб, фиброблатслар томонидан даставвал тпропоколлаген кейин у толали коллагенга айланиши оқибатида фуксин билан яхши бўяладиган кўринишга келади. Эслатиб ўтамиз, дум суягини сурункали шикастланиши натижасида фибробластларни пролифератив фаоллигини ошиши коллаген синтезини тошишини кучай-тириши натижасида хам дум суягини барча шикастланган сохаларида ушбу дағал толаларнинг кўпайишига ва биз тадқиқотимизда ўрганаётган дум суяги шикастланишини аниқлаш ва жараёнда оқибати тугалланишини ўрганилди. Жумладан дум суягини шикастланишини ёшга доир жихатлари бўйича, энг кам фуксинофил толаларнинг аниқланган гурухи бу 18-44 ёшлилар орасида бўлиб, шикастланган сохада репаратив регенрацияни субститутция кўринишидан кўра, реституция кўриниши кўпроқ аниқланиб, шикастланиш чизиғи периметрида кам сонли тармоқланган фуксинфоил толаларни суяк усти пардаси ва дум суяги атрофидаги патологик шаклланган фуксинофил коллаген толаларнинг мавжудлиги билан ўз тасдиғини топди. Шу билан бирга, аксарият, 1-гурухдаги 18-44 ёшлиларда Ван Гизон билан текшириш орфали тармоқланмаган ва кичик ўлчамли фуксинофил толаларнинг мавжудлиги аниқланди. Бу эса, репаратив жараёнларни тўлақонли равишда амалга ошганлигини ва ораганизмни ёшга доир жиҳатлари бўйича, анаболик жараёнларни устун туришини англатади. 2-гурухда 45-59 ёшлиларда дум суягини шикастланишида томирлар деворининг хам шикастланиши ва гипоксия жараёни оқибатида суяк бойламларда кўп миқдорда фиброблатсларни пролифератив фаоллигини аниқланиши натижасида, кўп даражада тропоколлаген синтезининг ошган-лиги натижада, тропоколлаген етилган коллаген толаларга айланиши натижасида, фуксинофил толаларга бой бўлган шикастланишдан кейинги сохаларда дағал чандиқли бирикитрувчи тўқиманинг пайдо бўлганлигини тасдиқлайди. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 465 31-Расм. Бемор 45 ёшда. Дум суяги ташқи қобиғида фуксинофил толаларнинг кескин кўпайиши ва қалинлашган туатамлари аниқланади. Бўёқ Ван Гизон. Ўлчами 10х10. Фуксинофил толаларнинг турли хил кўринишдаги тармоқланган дағал тартибсиз жойлашиши ва дум суяги усти пардаси атрофида хар хил қалинликда коллаген толалар хаотик жойлашган тутамлари оралиғида метаболик ва дистрофик калциноз ўчоқлари аниқланади. Бу эса, ўз навьтида суяк бириккан сохаларда шаклланган жуда кўплаб остеофитлар, нерв томирларни эзилишига олиб келадиган ўчоқларнинг мавжудлигини тасдиқ-лайди. 32-Расм. Бу 2 гурухда 1 нчи гурухга нисбатан фуксинофил толаларнинг кўп даражада шаклланиши ёшга доир тўқимларда қариш жараёни устунлиги ва репаратив регенерация асосан субституция кўринишдаги чандиқланиш билан тугалланишини англатади. 3-гурухда, 60-74 ёшлиларнинг дум суяги периметрида бўйлаб дағал коллаген толаларнинг кўпайган ўчоқлари аниқланиб, аксарият капсула ва атрофидаги барча юмшоқ тўқималарда ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 466 фуксинофил толаларнинг кўпайиши, ёшга доир тўқиманниг морфологик адаптациясида асосий репаратив регенрациянинг устунлиги субституция кўринишида дағал чандиқланган ўчоқларнинг шаклланиши билан давом этганлиги аниқланади. Дум суяги танаси бўйлаб бўғим атрофлари массив шаклланган фуксинфил толаларнинг кўп миқдорда бўлиши, сурункали шикастланиш оқибатида гемодинамик бузилишлар ва морфологик адаптация сифатида дум суягининг атрофик ва склеротик ўзгарганлигини тасдиқлаши ва дум суяги харакатчан бўғим юзларида клиник морфологик артродез кўринишдаги синостозларнинг шаклланиши жараённи тугаланишини тасдиқлаши билан бирга дум суягидаги синишлардан кейин абсолют харакатсиз холатга келганлигини юқорида келтирилган морфологик текширишлар тасдиқлайди. 34-Расм. Бемор 49 ёшда. Дум суяги суяк усти пардаси ва суяк ғовак моддаси чегаралари. Чегарада массив фуксинофил толаларнинг кўпайиши ва оралиқда дефрагментация ва деструкцияга учрган толали тузилма-ларнинг кўриниши. Бўёқ Ван Гизон. Ўлчами 10х10. 4-гурухда, 75-90 ва 90 ёш ва ундан юқори юўлган контингентда дум суяги шикастланишидаги асоий белгилар дум суягини яхлит фиброз коллаген толали капсуа билан ўралган ва тарофидаги юмшоқ тўқималари таркибида фуксинофил толаларнинг кўпайган ўчоқларининг шаклланиши ва остео-порозга учрган суякни таянч юзалари асосан фуксинофил толалар билан мустахкамланганлигини кўрстади. Бу эса, ўз навбатида, дум суяги шикаст-ланишидан кейинги даврда фиброз тўқиманниг кўпайиши ва фуксинфоил толаларнинг кескин тутамли кўринишдаги шаклланган дағал бирикитрувчи ттўқима кўринишдаги ўчоқлари аниқланади. Бу ўзгаришлар асосан ёшга доир жихатлари бўйича, Ван Гизон бўёғида дум суяги усти ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 467 пардаси периметри бўйлаб дағал бирикитрувчи тўқима ва шу сохадан кесишиб ўтувчи мушак, бойлам, нерв, қон томирларнинг битишмали кўринишидаги ўчоқлари билан намоён бўлиб, келажакда шу сохадан ривожланадиган оғриқли синдромларни кечишини олдиндан рогнозлаш имконини беради. 35-Расм. Бемор 70 ёшда. Дум суяги суяк усти пардасида кескин қалинлашган ва титилган кўринишдаги фуксинофилтолаларнинг композит жойла-шиши ва оралиқда жуда кўп шаклланган шишилар ва деструктив ўзгаришлар аниқланади. Суяк ғовак моддаси чегараларида патологик ўчоқлар кўринишидаги остеофиброз аниқланади. Бўёқ Ван Гизон. Ўлчами 20х10. 36-Расм. Бемор 59 ёшда. Дум суяги суяк усти пардаси ва суяк ғовак моддаси чегаралари. Чегарада массив фуксинофил толаларнинг кўпайиши ва оралиқда дефрагментация ва деструкцияга учрган толали тузилма-ларнинг кўриниши. Бўёқ Ван Гизон. Ўлчами 10х10. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 468 Демак, юқорида келтирилган микроскопик текшириш натижалари бўйича, Ван Гизон бўғида фуксинофитл толаларнингн бўялиш интенсивлиги ва тарқалганлиги бўйича, дум суягини шикастланишида ёшга доир морфо-логик ўзгаришлар тахлилида, 18-44ёшлиларда фуксинофил толаларнинг кам шаклланганлиги ва травмадан кейинги даврда репаратив регенрация жараёнини устунлиги асосан реституция кўринишида намоён бўлиб, беморларни ушбу 18-44ёшли контингентида тўқимларнинг ассимляция кўрсатичини устун туриши ва дағал толали бирикитрувчи тўқиманинг шаклланишига олиб келганлиги билан тушунтирилади. 45-59 ёшлиларда асосан дум суягини шикастланишини ёшга доир жихатлари бўйича, шикастланиш чизиғи периметрида кўп миқдорда шакллан-ган фуксинофил толаларнинг тартибсиз тутамли кўринишда бўлиши, асосий жихатларидан бири, суяк усти пардаси сохасида коллаген толаларнинг эгаллаган майдонини 1-гурухга нисбатан кўп миқдорда шаклланганлиги билан характерланади. 60-74 ёшлиларда дум суяги шикастланишидан кейинги даврда худди 2 нчи гурухдаги каби фуксинофил толаларнинг кескин кўпайган ўчоқлари аниқланади. Бу эса, ўз навьатида шикастланиш йўналиши бўйича, фуксинофил толалар ва дағал коллаген толаларнинг кўпайиши аниқланади. Аксарият, шикастланган соҳаларда бир хил кўринишдаги репаратив регенерация ўчоқларининг сусбституция кўринишдаги тарқалиши тўқималарни тикланувчанлик жихатларини устунлигини фибробластлар пролиферация юқори кўрсаткичда бўлишини кўрсатади. 75-90 ёшли ва 90≤ ёшлиларда асосий жихатлари фуксинфоил толаларнинг тўлиқ шаклланмаган титилган кўринишдаги манзараси бўлиб, бу ерда репартив регенрацияни ёшга доир жихатлари бўйича, шикастланган сохада коллаген толалардан ибоарт бўлган тўлиқ шаклланмаган бирикитрувчи тўқима компонентлари аниқланади. Асосий жихатларидан бири, қариялар ва узоқ умр кўрувчиларда репаратив регенрацияни сусбсчтитуция кўринишида хам фуксинофил толаларнинг кўп бўлмаганлиги, мавжудларида хам титилган ва дефрагментацияга учрган кўплаб ўчоқларнинг бўлиши, жараённи ёшга дрпоир биологик қариши кўринишида тушуниш ва мавжуд бўлган толали тузилмаларда қайта тикланишнинг паст бщлиши ёшга доир щзгаришларига хос бщлиб, 90 ёш ва ундан юқори контингентда фибробластларнинг пролифератив фаоллигини пасайганлиги ва тропоколлаген синтези пасайган-лигини англатади. Кейинги текширувимизда Ҳар бир тўқимадан 2-5тагача бўлак кесиб олинди, 10%ли формалинда фиксация қилинди. Кесмалар Массон бўйича трихром (Ван Гизон+ Массон+Вейгерт) усулида бўялди. Ушбу ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 469 усулнинг афзаллиги, тўқиманинг таркибидаги коллаген толалар, эластик толалар, мушак хужайралари холатини аниқ белгилашда мухим аҳамият касб этади. Бу турдаги гистокимёвий текширишларда дағал толали бирикитрувчи тўқима, мушак тутамлари ва бошқа патологик тўқимларни аниқлашда қўлланилади. Ушбу гистокимёвий текширишда дағал коллаген толаларни кўк рангда бўлиши ва оралиқда эластик ва мушак толаларини бириктирувчи тўқима билан трансформацияланган ўчовларини аниқлашда, суяк тўқимаси бзасидаги коллаген ва эластик толаларнинг комбинациялашган патологик кўринишини тасвирлаш орқали аниқлик киритилади. Трихом Массон бўйича қуйидаги гистокимёвий ўзгаришлар аниқланади. Жумладан, 1-гурух 18-44 ёшлиларда асосий жихатлари бу дум суяги синган сохаларда сийрак толали бирикитрувчи тўқиманинг кўпайганлиги шикаст-ланган сохада мушак тутамларининг титилган сохаларида фуксинофил кам сонли толаларнинг пайдо бўлганлиги аниқланиб, асосан дум суяги шикастланган соҳаларидаги мушак тўқимасини жараёнга тортилмаганлиги ва қон қуйилиш ўчоқлари тилла сариқ сариқ рангда ажралиб турганлиги билан намоён бўлди. 37-Расм. 30, 45, 61, 74 ёшли беморлар дум суяги кетма кетликда келтирилган. Дум суяги усти пардаси девори қалинлашган кейин юпқалашиш тартибида ривожланиш, дум суягини дегенратив ва деструктив кўринишига келган. Бўёқ Трихром Массон.Ўлчами 10х10. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 470 2-гурухда трихом Массон бўйича қуйидаги гистокимёвий ўзгаришлар аниқланади. Жумладан, 45-59 ёшлиларда асосий жиҳатлари бу дум суяги синган соҳаларда дағал толали бирикитрувчи тўқиманинг кўпайганлиги ва шикастланган сохада мушак тутамларида ҳам дағал титилган бириктирувчи тўқиманинг кўпайганлиги аниқланади. Соҳаларида фуксинофил кам сонли толаларнинг пайдо бўлганлиги аниқланиб, асосан дум суяги шикастланган соҳаларидаги мушак тўқимасини жараёнга тортилмаганлиги ва қон қуйилиш ўчоқлари тилла сариқ сариқ рангда ажралиб турганлиги билан намоён бўлди. Шу билан бирга аксарият сохаларда суяк шикастланиш линиялари бўйича, фуксинофил толалар билан қопланган кўринишда аниқланади. Оралиқда асосан такомил топаётган патологик калциноз ўчоқлари такомил топаётганлиги аниқланади. 3-гурухда трихом Массон бўйича, гистокимёвий ўзгаришлар аниқланади. Жумладан, 60-74 ёшлиларда асосий жиҳатлари бу дум суяги синган соҳаларда дағал толали бирикитрувчи тўқима, резорбцион кистоз кенгайган бўшлиқ-ларнинг кўпайганлиги, суяк устунлари кескин камайган ва суяк усти пардасида қалинлашган фуксинофил толалар ва кўк рангда коллаген толалар кўпайганлиги аниқланади. Деформацияга учраган соҳаларида фуксинофил кам сонли толаларнинг пайдо бўлганлиги аниқланиб, дум суяги шикастланган соҳаларида апофизар ўсиқларда мушак бириккан сохаларда патологик калциноз ва атрофида коллаген толаларнинг кескин қалинлашган ўчоқлари билан мушак тўқимасини жараёнга тортилмаганлиги ва қон қуйилиш ўчоқлари дистрофик калциноз ўчоқлари аниқланади. 4-гурухда трихом Массон бўйича, гистокимёвий ўзгаришлар аниқланади. Жумладан, 60-74 ёшлиларда асосий жиҳатлари бу дум суяги синган соҳаларда дағал толали бирикитрувчи тўқима, резорбцион кистоз кенгайган бўшлиқ-ларнинг кўпайганлиги, суяк устунлари аниқланмайди, резорбцион бўшлиқларнинг кўпайиши оқибатида, остеопорозга учрган созхалар аниқланади. Суяк шикастланган чизиқ бўйича фуксинофил толаларнинг ўзаро кесишга дағал тутамли тузилмалари аниқланиб, суяк усти пардасининг юпқалиши ва суяк усти пардасида фуксинофил толалар ва кўк рангда коллаген толалар кўпайганлиги аниқланади. Деформацияга учраган соҳаларида фуксинофил кам сонли толаларнинг пайдо бўлганлиги аниқланиб, дум суяги шикастланган соҳаларида апофизар ўсиқларда мушак бириккан сохаларда патологик калциноз ва атрофида коллаген толаларнинг титилган ва фрагментцияга учраган сохалари аниқланади. Демак, трихром массон бўйича бўялганда ёшга доир дум суягини пластинкалари юпқалашганлиги ва кескин остеопорозга учраган ўчоқларнинг ёшга доир кучайиши аниқланади. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 471 ФОДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Хидиятов И. И. и др. Хирургическое лечение больныхс посттравматической кокцигодинией //Медицинский вестник Башкортостана. – 2015. – Т. 10. – №. 4 (58). – С. 90-94. 2. Дадабаев В. К., Ткачук О. И., Комионская Е. Р. Разработка и внедрение методов прогнозирования узкого таза, с целью создания кабинета по предупреждению родового травматизма //Тверской медицинский журнал. – 2018. – №. 3. – С. 36-44. 3. Красюков А. В. Расстройства вегетативной нервной системы, связанные с повреждением спинного мозга. Научный обзор //Российский нейрохирургический журнал им. профессора АЛ Поленова. – 2014. – Т. 6. – №. 3. – С. 85-101. 4. Хидиятов И. И. и др. Некоторые анатомические аспекты перелома копчика //Медицинский вестник Башкортостана. – 2014. Т. 9.№. 4. – С. 71-74. 5. Хидиятов И. И. и др. Посттравматическая кокцигодиния: актуальные вопросы. Обзор зарубежной литературы //Человек и его здоровье. – 2021. – №. 2. – С. 12-20. 6. Блищ О. Ю. Боль в тазобедренном суставе: современные представления о возможностях и роли различных методов лучевой диагностики в определении причин болевого синдрома //Лучевая диагностика и терапия. – 2014. – №. 2. – С. 37-45. 7. Блюм Ю. Е. Морфофункциональные нарушения опорно-двигательного аппарата как проявления мышечного дисбаланса тазового пояса (состояние проблемы) //Вестник восстановительной медицины. – 2008. – №. 6. – С. 11-15. 8. Ваккасов Н. Й., Ахмедиев М. М. Роль алгоритма диагностики при лечении детей с врожденными спинномозговыми грыжами //Нейрохирургия и неврология детского возраста. – 2015. – №. 2. – С. 55-60. 9. Подчуфарова Е. В., Разумов Д. В. Миогенные боли в спине: клинические особенности, механизмы формирования, лечение //Российский журнал боли. – 2011. – №. 3-4. – С. 46-54. 10. Шабалдин Н. А. и др. Диагностические критерии стадии латентной ишемии при болезни Легга-Кальве-Пертеса //Детская хирургия. – 2017. – Т. 21. – №. 1. – С. 31-37. 11. Крячко А. А., Кадыров З. А., Алиев З. О. Современные методы диагностики и лечения воспалительных заболеваний при синдроме хронической тазовой боли //Вопросы урологии и андрологии. – 2014. – Т. 3. – №. 1. – С. 47-55. 12. Skalski MR, Matcuk GR, Patel DB, Tomasian A, White EA, Gross JS. Imaging Coccygeal Trauma and Coccydynia. //Radiographics. 2020 Jul-Aug;40(4):1090-1106. 13. Galanakos SP, Karakousis ND, Bablekos G, Fontara S. Coccygeal Disc Disease as a Possible Cause of Coccygodynia. //Acta Med Acad. 2023 Dec;52(3):231-235.