VENGRIYA MUSIQA TA'LIMI

Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 4 VENGRIYA MUSIQA TA’LIMI Jamolidinova Diyoraxon Faxriddin qizi Andijon davlat pedagogika instituti Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti Musiqa ta’lim yo‘nalishi 201-guruh talabasi Anotatsiya: Ushbu maqolada Vengriya musiqa ta’limining shakllanish jarayoni, Zoltan Kodaly metodining mazmun-mohiyati, xalq kuylaridan foydalanish, ritmik ta’lim va xoral kuylash tizimlari yoritilgan. Vengriya musiqa maktablarining tuzilishi, pedagogik yondashuvlari va ularning bugungi ta’lim jarayonidagi o‘rni haqida ilmiy tahlil berilgan. Maqola O‘zbekiston musiqa ta’limi uchun ushbu tajribaning ahamiyatini ham ko‘rsatib beradi. Kirish Musiqa inson ruhiyatini boyituvchi, estetik didini shakllantiruvchi, jamiyat madaniy taraqqiyotini belgilovchi qudratli vositadir. Mamlakatimizda musiqa ta’limini takomillashtirish dolzarb vazifalardan biri bo‘lgani uchun dunyo tajribasini o‘rganish muhimdir. Shulardan eng mashhurlaridan biri — Vengriya musiqa ta’limi bo‘lib, u Kodaly metodi orqali dunyoda keng tan olingan. Vengriya musiqa ta’limining shakllanish tarixi XIX–XX asrlarda Vengriyada musiqiy madaniyat jadal rivojlanib, Bela Bartok va Zoltan Kodaly kabi kompozitorlarning faoliyati yangi bosqichni boshlab berdi. Kodaly o‘zining pedagogik qarashlari orqali butun mamlakat musiqa ta’limi tizimini tubdan o‘zgartirdi. Uning asosiy g‘oyasi: “Har bir bola musiqaga layoqatli. Faqat unga to‘g‘ri metod bilan yondashmoq kerak.” Kodaly metodi va uning tamoyillari Solfeggio va xoral kuylash Kodaly tizimida musiqani avvalo kuylash orqali o‘rganish muhim. O‘quvchilar solfeggio mashqlari, interval tinglash, ritmik mashqlar orqali musiqani eshitish Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 5 qobiliyatini rivojlantiradi. Xor jamoalarida kuylash esa bolalarda nafaqat ovoz, balki ijtimoiy faoliyat, intizom va jamoaviylikni shakllantiradi. Qo‘l belgilaridan foydalanish Har bir nota maxsus qo‘l belgisi bilan ko‘rsatiladi. Bu metod o‘quvchida eshitish va ko‘rish orqali o‘rganish, notalarni tez anglash va musiqani his qilish kabi ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Xalq kuylaridan foydalanish Kodaly dars jarayonida xalq qo‘shiqlaridan foydalanishni majburiy deb hisoblagan. Chunki xalq musiqasi sodda, aniq ritmik tuzilishga ega, bolalar uchun tushunarli hamda milliy ruhni tarbiyalaydi. Musiqa savodxonligini bosqichma-bosqich o‘rgatish Teoretik bilimlar amaliy mashqlar bilan bog‘lab boriladi. Bu musiqani quruq nazariya emas, balki tirik san’at sifatida o‘rgatishga xizmat qiladi. Vengriya musiqa maktablari tizimi Vengriyada musiqa maktablari keng tarmoqni tashkil qiladi. Har bir maktabda xor jamoalari, cholg‘u sinflari, yakka darslar va solfeggio mashg‘ulotlari yo‘lga qo‘yilgan. Mamlakatning eng nufuzli tashkiloti — Frants List nomidagi Vengriya Musiqa Akademiyasi dunyodagi yetakchi musiqa muassasalaridan biridir. Vengriya musiqa ta’limining afzalliklari - O‘quvchi qobiliyatiga individual yondashuv - Amaliy mashg‘ulotlar ustunligi - Xalq kuylariga tayangan milliy tarbiya - O‘qituvchilarning yuqori malakasi - Musiqiy tafakkur va didni kuchli rivojlantirish O‘zbekiston musiqa ta’limi uchun ahamiyati Vengriya tajribasi O‘zbekiston musiqa ta’limi uchun ham muhim bo‘lib, quyidagi yo‘nalishlarda qo‘llash mumkin: solfeggio darslarini jonlantirish, maktablarda xor jamoalarini rivojlantirish, xalq qo‘shiqlaridan keng foydalanish, Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 17–to’plam 2025 y. 6 musiqani erta yoshdan boshlab o‘rgatish. Bu yoshlarning musiqiy madaniyatini yanada boyitadi. Xulosa Vengriya musiqa ta’limi dunyodagi eng muvaffaqiyatli tizimlardan biri bo‘lib, Kodaly metodi o‘zining samaradorligi bilan ajralib turadi. Xalq kuylariga asoslangan yondashuv, solfeggio mashg‘ulotlari va xoral kuylash musiqiy eshituvni kuchaytiradi, o‘quvchilarni ijodiy fikrlashga undaydi. Ushbu tajribani ta’lim tizimiga uyg‘unlashtirish musiqiy tarbiyaning sifatini oshiradi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Kodály, Zoltan. The Selected Writings of Zoltán Kodály. London, 1974. 2. Bartók, Béla. Essays on Hungarian Music. Budapest, 1962. 3. Houlahan, M., Tacka, P. Kodály Today: A Cognitive Approach to Music Education. Oxford University Press, 2008. 4. Vengriya Musiqa Akademiyasi rasmiy materiali. 5. O‘zbekiston musiqa ta’limi bo‘yicha ilmiy maqolalar va o‘quv qo‘llanmalar.