BOLALARNING SPORT MASHG'ULOTLARI - BU TA'LIM-TARBIYA ISHLARI JARAYONIDA TA'LIM, SOG'LOMLASHTIRISH VA TARBIYAVIY VAZIFALARNI HAL QILISH KOMPLEKSLARINI O'Z ICHIGA OLGAN PEDAGOGIK JARAYON

Dekabr, 2025-Yil 88 BOLALARNING SPORT MASHG'ULOTLARI - BU TA'LIM-TARBIYA ISHLARI JARAYONIDA TA'LIM, SOG'LOMLASHTIRISH VA TARBIYAVIY VAZIFALARNI HAL QILISH KOMPLEKSLARINI O'Z ICHIGA OLGAN PEDAGOGIK JARAYON Djanxodjaev Nurlan Berdaq nomidagi Q.D.U Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17916202 Annotatsiya. Ushbu maqolada uziga xos taktik tarkibga ega bo'lgan mashqlar va murakkablik darajasi bosqichma-bosqich oshirib boriladi. Bundan tashqari, futbolni o'rganish uchun pedagogik 31 jarayonning boshqa talablariga rioya qilish muhim deb hisoblanadi. Ularni quyidagicha guruhlash mumkin: 1. Bolalarga o'yinning taktik asoslarini tushuntirish. O'rganishning dastlabki bosqichida bolalar hali ham tegishli texnikaga yoki o'yinning boshlang'ich tushunchalari haqidagi bilimlarga ega emaslar. Bu ularning individual harakatlarining noto'g'riligini va to'p atrofida to’dalanishini tushuntiradi. Oddiy o'yin sxemasini o'rgansangiz va qo'llasangiz, bunga yo'l qo'ymaslik mumkin. Kalit so`zlari: Bolalarga o'yinning taktik asoslarini tushuntirish. bolalar uchun qiziq bo'lgan. jismoniy tayyorgarlikka e'tiborni qaratish. Boshlang'ich guruh bolalariga futbolni o'rgatish - malakali futbolchilarni tayyorlashga qaratilgan ko'p yillik sport mashg'ulotlarining boshlang'ich bosqichi. Ushbu yoshdagi bolalar bilan ishlash - bu yoshga bog'liq rivojlanishning bir qator xususiyatlari bilan tavsiflangan ixtisoslashtirilgan tayyorgarlikning dastlabki bosqichi. Ushbu guruhda faqat asosiy umumiy mashg'ulotlar olib boriladi. Sinflarning asosiy maqsadi - sog'likni mustahkamlash, har tomonlama jismoniy tayyorgarlikka erishish va futbol o'ynashning asosiy ko'nikmalarini o'zlashtirish. Bunga quyidagilar orqali erishish mumkin: a) turli xil mashg'ulotlar va bolalarning uyg'un rivojlanishini ta'minlaydigan ochiq o'yinlar va o'yin mashqlarini keng qo'llash; b) bolalar uchun qiziq bo'lgan, futbol o'ynashga bo'lgan qiziqish va odatni shakllantirishga yordam beradigan mashqlardan foydalanish; с) umumiy harakatlanish madaniyatini yaxshilashga va jamoada to'p bilan muomala qilishning boshlang'ich qobiliyatini 30 egallashga, kichik maydonlarda o'ynashga yordam beradigan ta'lim jarayonini to'g'ri tashkil etish. Sinflar davomida ko'p qirrali umumiy jismoniy tayyorgarlikka e'tiborni qaratish, zarur o'yin faoliyatiga, epchillikka erishish va taktik harakatlar bilan parallel ravishda o'ynash texnikasini intensiv ravishda o'rganish muhimdir. O'yin nazariyasini muntazam ravishda o'rganish va kundalik o'quv ishlarini olib borish. Vazifalarning murakkabligi va xilma-xilligi ishni rejalashtirishni juda ehtiyotkorlik bilan amalga oshirilishini talab qiladi. Bu barcha zamonaviy talablarga javob berishi va, avvalambor, o'qitishning to'g'ri istiqbolini ta'minlashi kerak. Dastlabki o'quv guruhidagi bolalar bilan o'quv-tarbiyaviy ishlar sport tayyorgarligining asosiy tamoyillariga muvofiq ravishda qurilgan. Istalgan natijani olish uchun batafsil reja asosida ushbu ishni maqsadli va tizimli ravishda bajarish kerak. Treningda tayyorgarlikning barcha tomonlarini hal qilishni ta'minlash kerak, bu holda ular o'zaro bog'liqdir. Futboldagi mashg'ulotlarda yuklar hajmi asta-sekin o'sib borishi kerak, yuklardan dam olishga o'tish va aksincha, navbatma-navbat amalga oshiriladi. Shuni yodda tutish kerakki, bolalar o'sish bosqichida, shuning uchun ortiqcha harakat yoki kuchlarning mantiqsiz taqsimlanishi ularning rivojlanishiga salbiy ta'sir qiladi. Dekabr, 2025-Yil 89 Har bir dars boshida bolalarning kayfiyatini hisobga olish tavsiya etiladi. Agar ular jangovar kayfiyatda bo'lsa va o'ynash istagi bo'lsa, dars davomiyligi va energiya chiqishi jihatidan normal davom etishi kerak. Aks holda, bolalarni ko'nglini ko'taradigan juda ko'p hissiy mashqlarni (o'yinlar, musobaqalar) joriy etish kerak. Ushbu yoshda bolalar asosiy xususiyatga ega - harakat qilish istagi. Shuning uchun har bir dars 20 daqiqa davom etadigan dinamik o'yin bilan yakunlanishi kerak. Bolalarning tayyorgarligi qanday to'planishiga qo'shimcha ravishda, darslar tobora uyushgan bo'lishi kerak. O'ziga xos taktik tarkibga ega bo'lgan mashqlar va murakkablik darajasi bosqichma-bosqich oshirib boriladi. Bundan tashqari, futbolni o'rganish uchun pedagogik 31 jarayonning boshqa talablariga rioya qilish muhim deb hisoblanadi. Ularni quyidagicha guruhlash mumkin: 1. Bolalarga o'yinning taktik asoslarini tushuntirish. O'rganishning dastlabki bosqichida bolalar hali ham tegishli texnikaga yoki o'yinning boshlang'ich tushunchalari haqidagi bilimlarga ega emaslar. Bu ularning individual harakatlarining noto'g'riligini va to'p atrofida to’dalanishini tushuntiradi. Oddiy o'yin sxemasini o'rgansangiz va qo'llasangiz, bunga yo'l qo'ymaslik mumkin. 2. Ta'limning har bir bosqichidan so'ng, bolalar allaqachon texnikaga va o'yinning asosiy qoidalariga o'rganib qolganlarida, texnik elementlarni o'rganish bilan bir qatorda, ular taktik tartib tushunchasini o'rganishlari kerak. Shu munosabat bilan murabbiylar turli xil o'yin rollari o'yinchilarining roli va vazifalarini, shuningdek bolalarning hujum boshlanishidagi harakatlarini, uni davom ettirish va yakunlashni aniq tushunishlari kerak. Yosh bolalarning taktik harakatlarini takomillashtirish tegishli mashqlarni tanlash orqali amalga oshiriladi. Mashqlar bolalarga quyidagilarni o'rgatishga qaratilgan:  o'yin qoidalariga rioya qilish;  hujumda ham, himoyada ham vazifalarni bajarish;  mudofaa, yarim himoya, hujumchilar o'rtasidagi aloqani amalga oshirish;  tezda hujumdan himoyaga o'tish va himoyadan hujumga o'tish. Ushbu bosqichda, tez-tez vazifalarni aniq bajarishga intilishida xato qilish qo'rquvi bilan izohlanadigan ba'zi bir xil harakatlar mavjud. Ammo bu holat amaliyot bilan o'tadi. Shu bilan birga, o'yinchilar o'zlarining individualligini namoyish etishni xohlaganlarida, ayniqsa jamoaning manfaatlari yo'lida harakatlar qilinsa, ulardan qochish kerak. O'yin mashqlari paytida murabbiy ishtirok etishi shart, chunki ma'lum bir vaziyatda berilgan ko'rsatmalar xatolarni bartaraf etishga yordam beradi. Jismoniy mashqlar to'xtashlari ma'lum umumiy tavsiyalar berish yoki o’yin rejasini takrorlash kerak bo'lganda qabul qilinadi. Juda tez-tez to'xtab turish 32 nafaqat mashqlar ritmining pasayishiga, balki bolalarga qiziqishning pasayishiga olib keladi. POYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Ашмарин Б.А. Теория и методика физического воспитания. – М., 1990.-234 с. 2. Аулик И.В. Как определит тренированного спортсмена. – М .: ФиС., 1977. 3. Вайсеховский С.М. Книга тренера. – М.: ФиС., 1971. - 312 с. 4. Годик Н.А. Контрол тренировочных и соревнователных нагрузок. – М.: ФиС., 1980. – 136 с. 5. Гужаловский А.А. Основы теории и методики физической културы. – М .: ФиС., 1986.