IXTISOSLASHTIRILGAN MAKTABLARDA INGLIZ TILINI OʻQITISHNING INNOVATSION METODLARI QOʻLLASH ORQALI OʻQUVCHILARDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH

320 IXTISOSLASHTIRILGAN MAKTABLARDA INGLIZ TILINI OʻQITISHNING INNOVATSION METODLARI QOʻLLASH ORQALI OʻQUVCHILARDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH Begnayeva Sabohat Vladimirovna A.Avloniy nomidagi PMMI mustaqil tadqiqotchisi DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17932874 Annotatsiya. Ushbu maqolada chuqurlashtirilgan taʼlim tizimida ingliz tilini oʻqitish jarayonida innovatsion metodlardan foydalanish orqali oʻquvchilarda kommunikativ kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirish masalalari yoritilgan. Taʼlim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, axborot-kommunikatsiya vositalari va loyiha asosidagi faoliyatning oʻrni tahlil qilingan. Ilmiy tadqiqot natijalari sifatida aniq metodlar va ularning samaradorligi keltirilgan. Kalit soʻzlar: maxsus taʼlim, ingliz tilini oʻqitish, innovatsion usullar, oʻyinlashtirish, interaktiv texnologiyalar, AAC texnologiyalari, inklyuziv taʼlim, vizual vositalar, differensial yondashuv. Annotation. This article explores the issues of developing and shaping communicative competence in students through the use of innovative methods in teaching English within the framework of specialized (intensified) education. The study analyzes the role of modern pedagogical technologies, information and communication tools, and project-based activities in the educational process. Specific methods and their effectiveness are presented as the results of the research. Keywords: specialized education, English language teaching, innovative methods, gamification, interactive technologies, AAC technologies, inclusive education, visual aids, differentiated approach. Bugungi kunda globallashuv jarayonlari va xalqaro hamkorlik aloqalarining tobora kengayib borishi tufayli ingliz tilining ahamiyati yanada ortib bormoqda. Xususan, taʼlim sohasida ingliz tilini samarali va zamonaviy yondashuvlar asosida oʻqitish talab etilayotgan dolzarb vazifalardan biriga aylandi. Ayniqsa, chuqurlashtirilgan taʼlim oladigan maktab oʻquvchilarida kommunikatsiya qobiliyatini shakllantirish va rivojlantirish ularning kelajakdagi akademik va kasbiy faoliyati uchun muhim hisoblanadi. Kommunikativ kompetensiya — bu faqat grammatik qoidalarni bilish emas, balki tilni turli vaziyatlarda maʼnoli va maqsadga muvofiq tarzda qoʻllash koʻnikmasidir. Bu kompetensiyaning shakllanishida anʼanaviy uslublardan tashqari, innovatsion taʼlim texnologiyalari alohida oʻrin tutadi. Ushbu maqolada chuqurlashtirilgan taʼlim tizimida ingliz tilini oʻqitish jarayonida innovatsion metodlardan foydalanish orqali oʻquvchilarda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning nazariy asoslari va amaliyotdagi samarasi tahlil etiladi. 321 Chuqurlashtirilgan taʼlim tizimida ingliz tilini oʻqitishda innovatsion metodlarni qoʻllash orqali oʻquvchilarda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish masalasi taʼlim pedagogikasi va lingvodidaktika sohasida dolzarb ilmiy-amaliy yoʻnalishlardan biri hisoblanadi. Bu boradagi nazariy tahlil, avvalo, “kommunikativ kompetensiya”, “innovatsion metodlar” va “chuqurlashtirilgan taʼlim” tushunchalarining ilmiy asoslarini tahlil qilishni talab etadi. Avvalambor, kommunikativ kompetensiya tushunchasi X. Vimmer, D. Hayms, M. Kanale va M. Sveyn kabi tilshunos olimlar tadqiqotlarida keng yoritilgan. X. Vimmerning taʼkidlashicha, kommunikativ kompetensiya faqat tilni bilish emas, balki uni turli ijtimoiy kontekstlarda maqsadga muvofiq ravishda qoʻllash qobiliyatini anglatadi. M. Kanale va M. Sveyn (1980) esa kommunikativ kompetensiyani toʻrt asosiy komponentga ajratishgan: Grammatik kompetensiya – til qoidalarini bilish va ulardan foydalanish; Ijtimoiy kompetensiya – ijtimoiy vaziyatga mos til formalarini tanlash; Diskursiv kompetensiya – nutqning bogʻliqligi va mantiqiyligi; Strategik kompetensiya – til yetishmasligini turli strategiyalar bilan toʻldirish qobiliyati. Ushbu kompetensiyalar ingliz tilini oʻqitish jarayonida tizimli ravishda rivojlantirilishi kerak. Ayniqsa, chuqurlashtirilgan taʼlim oluvchi oʻquvchilar uchun bu koʻnikmalar muvaffaqiyatli muloqot qilish va akademik matnlar bilan ishlash uchun zarur hisoblanadi. Innovatsion metodlar esa anʼanaviy oʻqitish usullaridan farqli oʻlaroq, oʻquvchilarda mustaqil fikrlash, ijodkorlik, hamkorlikda ishlash va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish koʻnikmalarini rivojlantiradi. Zamonaviy pedagogik adabiyotlarda innovatsion metodlarga quyidagilar kiradi: Communicative Language Teaching (CLT); Project-Based Learning (PBL); Flipped Classroom (teskari sinfxona); Gamification (oʻyinlashtirish); CLIL (Content and Language Integrated Learning); ICT-integrated learning (axborot texnologiyalari asosida oʻqitish). CLT metodi boʻyicha J. Richards va T. Rodjers taʼkidlaganidek, til oʻrganishda eng muhim jihat — bu muloqot jarayonidir. Ushbu yondashuvda grammatik qoidalarni oʻzlashtirish maqsad emas, balki muloqot vositasi sifatida qaraladi. Shu bois, darslarda jonli vaziyatlar, rolli oʻyinlar va juftlikda ishlash kabi faol mashgʻulotlar muhim oʻrin tutadi. Flipped Classroom metodi, yaʼni dars jarayonini “agdarish” — oʻquvchilarga yangi bilimni mustaqil ravishda, masalan, video leksiyalar yoki onlayn materiallar 322 orqali egallash, sinfda esa faol mashqlar va muhokamalarga koʻproq eʼtibor qaratishni nazarda tutadi. Bunday yondashuv kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishga xizmat qiladi, chunki oʻquvchi dars vaqtida koʻproq gapiradi, mulohaza qiladi va faol ishtirok etadi. Gamification — taʼlim jarayonini oʻyinlashtirish — motivatsiyani oshirish bilan bir qatorda, tilni zavq bilan va stresssiz oʻrganish imkonini yaratadi. Interaktiv platformalar (Kahoot, Quizlet, Wordwall va boshqalar) orqali oʻtkazilgan darslar oʻquvchilarning faolligini sezilarli oshiradi. CLIL metodi, yaʼni fan va tilni birgalikda oʻqitish, til oʻrganishni tabiiy muhitda amalga oshiradi. Masalan, tarix, biologiya yoki geografiya fanlari ingliz tilida oʻrgatiladi. Bu jarayonda oʻquvchilar tilni amaliy kontekstda qoʻllash imkoniga ega boʻladilar, bu esa leksik boylik va kognitiv koʻnikmalarni rivojlantiradi. Shuningdek, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida oʻqitish (ICT integration) zamonaviy taʼlimning ajralmas qismiga aylangan. Interaktiv doska, mobil ilovalar, onlayn resurslar va multimediali darslar yordamida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning keng imkoniyatlari yaratiladi. Yana bir muhim jihat — chuqurlashtirilgan taʼlimning oʻziga xos xususiyatlari. Bunday maktablarda ingliz tili soati koʻp boʻladi, oʻquv dasturi chuqurlashtirilgan va tarkibiy jihatdan murakkab boʻladi. Bu esa innovatsion metodlarni joriy etish uchun keng imkoniyat yaratadi. Oʻqituvchida fanni yuqori darajada bilish bilan birga, metodik tayyorgarlik ham boʻlishi zarur. Xulosa qilib aytganda, kommunikativ kompetensiyaning nazariy asoslari va innovatsion oʻqitish metodlarining ilmiy jihatdan asoslanganligi ularni chuqurlashtirilgan taʼlimda samarali qoʻllash imkoniyatini taqdim etadi. Bu asoslar tadqiqotning ilmiy-amaliy ahamiyatini belgilab beradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Kanale, M., & Sveyn, M. (1980). Teoreticheskiye osnovы kommunikativnoy kompetensii. Applied Linguistics, №1, s. 1–47. 2. Richards, Dj. K., & Rodjers, T. S. (2014). Sovremennыe metodы prepodavaniya yazыkov: Podxodы i metodы obucheniya. – Moskva: Cambridge University Press. 3. Xarmer, Dj. (2007). Metodika prepodavaniya angliyskogo yazыka. – Moskva: Longman. – 352 s. 4. Braun, X. D. (2001). Prinsipы obucheniya inostrannыm yazыkam: interaktivnыy podxod. – Nyu-York: Pearson Education. 5. Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). Content and Language Integrated Learning. – Cambridge: Cambridge University Press. 6. Nazarov, K. (2020). Innovatsion taʼlim texnologiyalari: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Oʻqituvchi. – 144 b. 7. Hamidova, D. (2021). Ingliz tilini oʻqitishda zamonaviy yondashuvlar. // Filologiya masalalari, №2(10), – B. 85–89. 8. Axmedov, A., & Yunusova, M. (2022). Chuqurlashtirilgan taʼlimda chet tillarini oʻqitishda innovatsion texnologiyalarning oʻrni. // Pedagogik mahorat, №4(32), – B. 23–27. 323 9. Crystal, D. (2003). English as a Global Language. – Cambridge: Cambridge University Press. – 212 p.