QAROR QABUL QILISH PSIXOLOGIYASI VA EHTIMOLLAR NAZARIYASI

20 QAROR QABUL QILISH PSIXOLOGIYASI VA EHTIMOLLAR NAZARIYASI Karimova Asaloy Chirchiq davlat pedagogika universiteti Amaliy matematika yo‘nalishi 1 - bosqich talabasi [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o‘qtuvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17942681 Annotatsiya Tezisda qaror qabul qilish psixologiyasi va ehtimollar nazariyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy asosda yoritiladi. Inson tanloviga ongli va ongsiz mexanizmlar, hissiy holat va tajriba qanday ta’sir qilishi izohlanadi. Matematik ehtimollar, risk baholash va o‘yinlar nazariyasining qaror qabul qilish sifatini oshirishdagi o‘rni ko‘rsatiladi. Psixologik xatolarni kamaytirishda matematik modellar qo‘llanilishi samarali ekani asoslanadi. Kalit so‘zlar: qaror qabul qilish, ehtimollar nazariyasi, risk tahlili, kognitiv og‘ishlar, o‘yinlar nazariyasi, intuitiv tanlov, modellashtirish. Annotation: This thesis scientifically analyzes the relationship between decision-making psychology and probability theory. It explains the influence of conscious and unconscious processes, emotions and experience on human choices. The role of probability, risk assessment and game theory in improving decision accuracy is highlighted. The efficiency of mathematical models in reducing cognitive errors is also emphasized. Keywords: Decision Making, Probability Theory, Risk Analysis, Cognitive Biases, Game Theory, Intuitive Choice, Modeling. KIRISH Qaror qabul qilish psixologiyasi insonning har bir tanlovida namoyon bo‘ladigan murakkab kognitiv va hissiy jarayonlarni o‘rganadi. Tanlovlar shaxsning tajribasi, motivatsiyasi, hissiy barqarorligi va vaziyatni idrok qilishiga bog‘liq. Biroq real hayot ko‘pincha noaniq bo‘lganligi sababli, qarorlarning sifatiga risk darajasi va ehtimollik elementlari sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ehtimollar nazariyasi esa noaniqlik sharoitida eng maqbul strategiyani tanlashga imkon beruvchi matematik vosita bo‘lib, u psixologik qarorlarning asosli va obyektiv baholanishini ta’minlaydi. Mazkur ikki yo‘nalishning integratsiyasi inson tanlovini tahlil qilishda ilmiy asos yaratadi. Ehtimollar nazariyasi qaror qabul qilishdagi noaniqlikni matematik o‘lchash imkonini beradi. Har bir tanlovning muvaffaqiyat ehtimoli mavjud bo‘lib, inson ushbu ehtimollarni ongli yoki intuitiv tarzda baholaydi. Bayes teoremasi qarorlarni ma’lumot yangilanishi asosida qayta baholash imkonini beradi, o‘yinlar nazariyasi esa strategik vaziyatlarda eng maqbul yo‘lni tanlashga yordam beradi. Psixologiyada esa tanlov jarayoniga kognitiv og‘ishlar - mavjudlik heuristikasi, tasdiqlash xatosi, ortiqcha ishonch sindromi va stereotiplar ta’sir ko‘rsatadi. Bu xatolar ehtimollarni noto‘g‘ri baholashga olib keladi. Matematik modellar ushbu xatolarni kamaytiradi va qaror jarayonini obyektivlashtiradi. 21 Statistik tahlil yordamida oldingi qarorlarning natijalari o‘rganilib, kelajakdagi ehtimollar shakllantiriladi. Shuningdek, risk tahlili muqobil variantlar o‘rtasidan eng xavfsiz va samaralisini tanlash imkonini beradi. Shu tariqa psixologik va matematik yondashuvning birlashuvi qaror qabul qilish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. XULOSA Qaror qabul qilish psixologiyasi ehtimollar nazariyasi bilan uyg‘unlashganda tanlov jarayoni ilmiy asosda tahlil qilinadi. Matematik modellar riskni baholash, ehtimollarni hisoblash va kognitiv xatolarni kamaytirishga xizmat qiladi. Bu integratsiya insonning tanlovni obyektiv, puxta va eng maqbul shaklda amalga oshirishiga yordam beradi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. - New York, 2017. 2. Hasanov B. Qaror qabul qilish psixologiyasi. - Toshkent, 2022. 3. Ross S. Introduction to Probability Models. - Academic Press, 2020. 4. Tversky A. Judgment under Uncertainty. - Cambridge Press, 2018. 5. Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li. (2024). Rahbar va xodim munosabatlarining boshqaruv jarayonidagi psixologik xususiyatlari. Образование наука и инновационные идеи в мире, 41(1), 110 - 113. Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/12079