TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở)

LIÊN MINH DI SẢN MỞ (OHC) OPEN HERITAGE COALITION TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org Dịch sang tiếng Việt: Lê Trung Nghĩa Dịch xong: 11/12/2025 Bản gốc tiếng Anh: https://static1.squarespace.com/static/68af5059dcd53a6da7c8c09c/t/ 68d171c6a269670ab066781b/1758556614580/OHS_Oct2025.pdf OPEN HERITAGE STATEMENT TAROCH (Towards a Recommendation on Open Cultural Heritage) Coalition | October 2025 | www.openheritagestatement.org TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ Chúng tôi, những người ký tên dưới đây, a) Thừa nhận rằng di sản thuộc phạm vi công cộng là một tài sản công cộng quan trọng, tạo điều kiện cho mọi người tham gia vào việc học tập và sáng tạo; b) Nhận thức rằng việc tiếp cận tới di sản thuộc phạm vi công cộng là một phương tiện để mọi người tham gia vào đời sống cộng đồng; c) Khẳng định rằng sự đa dạng về văn hóa và ngôn ngữ tạo nên nền tảng tồn tại của nhân loại; d) Lưu ý vai trò quan trọng của công nghệ kỹ thuật số trong việc thúc đẩy quyền tiếp cận tới di sản; e) Nhận thức rằng lợi ích xã hội của di sản thuộc phạm vi công cộng không thể được hiện thực hóa nếu không có bước đầu tiên cần thiết là số hóa các bộ sưu tập và khả năng kết nối và tương tác với di sản trong môi trường kỹ thuật số; f) Nhận thức rằng hiện nay có nhiều cơ chế pháp lý, hợp đồng và kỹ thuật được sử dụng để hạn chế việc truy cập và tái sử dụng các tài liệu di sản thuộc phạm vi công cộng một cách hợp pháp; g) Xem xét thấy rằng bản quyền và các quyền liên quan đôi khi được cấp hoặc yêu cầu đối với các bản sao trung thực (“bản sao không phải bản gốc” - non-original reproductions) của di sản thuộc phạm vi công cộng; h) Xem xét tháy rằng các luật khác cũng có thể yêu cầu sự cho phép hoặc thanh toán phí đối với một số mục đích sử dụng bản sao không phải bản gốc của di sản thuộc phạm vi công cộng trong các bộ sưu tập thuộc sở hữu hoặc được tài trợ công; i) Nhấn mạnh rằng các hợp đồng hoặc thỏa thuận khác có thể áp đặt những hạn chế không cần thiết đối với việc sử dụng các bản sao không phải bản gốc của di sản thuộc phạm vi công cộng; --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Viện Nghiên cứu, Đào tạo & Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER), Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam. Tr. 2/6 TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- j) Xem xét thấy rằng các hạn chế như quản lý quyền kỹ thuật số (Digital Rights Management) hoặc các biện pháp bảo vệ công nghệ có thể bị/được áp đặt một cách không cần thiết đối với các tài liệu không phải bản gốc phát sinh từ hành vi sao chép di sản thuộc phạm vi công cộng; k) Nhấn mạnh rằng khả năng tiếp cận đôi khi bị bỏ qua trong quá trình số hóa di sản thuộc phạm vi công cộng, dẫn đến các định dạng không thể truy cập và bỏ qua các yêu cầu thiết yếu khác về khả năng tiếp cận đối với người khuyết tật; l) Thừa nhận thêm rằng việc thiếu các quy trình bảo tồn được tiêu chuẩn hóa và sự thiếu đồng nhất trong các tiêu chuẩn siêu dữ liệu cản trở khả năng hưởng lợi của công chúng từ di sản kỹ thuật số; m) Nhận thức rằng cơ sở hạ tầng cần thiết để cung cấp di sản thuộc phạm vi công cộng đòi hỏi nguồn lực đáng kể; n) Cũng nhận thấy có sự đầu tư và tiếp cận không đối xứng đối với các công nghệ, dữ liệu và cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, cũng như những thiếu hụt về năng lực con người và thể chế góp phần tạo ra sự phân hóa kỹ thuật số và bất bình đẳng về địa lý; o) Do đó, tin tưởng rằng những trở ngại này mâu thuẫn với quyền tham gia vào đời sống văn hóa của cộng đồng, cản trở việc tiếp cận tới di sản, tự do biểu đạt và hợp tác xuyên biên giới, đồng thời làm giảm tiềm năng của di sản thuộc phạm vi công cộng trong việc xây dựng cộng đồng, sáng tạo mới và học tập; p) Xem xét thấy sự thiếu vắng một khuôn khổ pháp lý quốc tế rõ ràng và hài hòa điều chỉnh việc số hóa và tiếp cận tới di sản thuộc phạm vi công cộng; q) Nhận ra rằng sự thiếu nhất quán và cân bằng trong luật bản quyền giữa các quốc gia, và sự thiếu rõ ràng về cách hợp tác xuyên biên giới, ảnh hưởng tiêu cực đến các nỗ lực bảo tồn tác phẩm, lưu trữ chúng dưới dạng kỹ thuật số và cung cấp quyền truy cập tới chúng; --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Viện Nghiên cứu, Đào tạo & Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER), Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam. Tr. 3/6 TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- r) Cũng nhận thấy tính mở thúc đẩy các mục tiêu chính sách văn hóa và giảm bớt các rào cản bất công về kinh tế - xã hội trong việc tiếp cận tới di sản thuộc phạm vi công cộng, hỗ trợ các xã hội có kết nối, có khả năng phục hồi và bền vững hơn; s) Chú ý đến những thách thức và cơ hội do các công nghệ mới nổi mang lại, bao gồm trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tương lai, và nhu cầu về trí tuệ nhân tạo có đạo đức và trách nhiệm hơn đối với việc tiếp cận và tái sử dụng di sản thuộc phạm vi công cộng; t) Lưu ý rằng hệ thống sở hữu trí tuệ là một trong nhiều hệ thống pháp lý, văn hóa và công nghệ điều chỉnh việc tiếp cận tới di sản; u) Tôn trọng các quyền, lợi ích, quy trình, tập quán, phong tục và truyền thống được các khuôn khổ quản trị quốc tế và cộng đồng công nhận; v) Nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền riêng tư và đảm bảo việc bảo vệ một cách mạnh mẽ dữ liệu, chủ quyền dữ liệu và quyền tự quyết; w) Tin tưởng rằng tuyên bố này có thể cung cấp một khuôn khổ hướng dẫn mang tính xây dựng để tiếp cận công bằng hơn tới di sản thuộc phạm vi công cộng trên toàn thế giới; Thông qua Tuyên bố này: 1. Chúng tôi đồng ý rằng các tài liệu không phải là bản gốc phát sinh từ hành vi sao chép di sản thuộc phạm vi công cộng không nên chịu sự bảo hộ bản quyền hoặc các quyền liên quan mới. 2. Chúng tôi đồng ý rằng các tài liệu không phải là bản gốc phát sinh từ hành vi sao chép di sản được bản quyền hoặc các quyền liên quan bảo hộ nên được chuyển vào phạm vi công cộng khi các quyền đó hết hạn. 3. Chúng tôi tin rằng không thể áp dụng bất kỳ giấy phép mở nào cho di sản thuộc phạm vi công cộng nếu không đáp ứng các yêu cầu pháp lý để hỗ trợ việc áp dụng giấy phép đó. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Viện Nghiên cứu, Đào tạo & Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER), Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam. Tr. 4/6 TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Chúng tôi đồng ý rằng, trong trường hợp hợp pháp và phù hợp, di sản thuộc phạm vi công cộng nên được chia sẻ bằng cách sử dụng các công cụ được tiêu chuẩn hóa dành cho phạm vi công cộng, tốt nhất là có thể đọc được bằng máy tính. 5. Chúng tôi nhấn mạnh rằng việc ghi nhận nguồn gốc là rất quan trọng và chúng tôi ủng hộ các biện pháp nhằm cải thiện khả năng của công chúng trong việc tham chiếu đến các tổ chức, người sáng tạo và cộng đồng gốc. 6. Chúng tôi tin rằng quyền tự do biểu đạt và sự phát triển kiến thức và sáng tạo mới không nên bị hạn chế một cách vô lý bởi các quyền đạo đức có thể tồn tại trong di sản thuộc phạm vi công cộng. 7. Chúng tôi khuyến khích việc loại bỏ các hạn chế pháp lý trong luật pháp quốc gia áp dụng cho các tài liệu di sản thuộc phạm vi công cộng một cách hợp pháp. 8. Chúng tôi ủng hộ việc đưa ra các biện pháp pháp lý để công chúng làm rõ tình trạng bản quyền của các tài liệu có thể thuộc phạm vi công cộng một cách hợp pháp. 9. Chúng tôi tin rằng các hợp đồng không nên được sử dụng để lấn át các quyền tự do gắn liền với phạm vi công cộng. 10. Chúng tôi ủng hộ việc cung cấp quyền truy cập tới di sản thuộc phạm vi công cộng mà không bị hạn chế về mặt kỹ thuật. 11. Chúng tôi ủng hộ việc tạo ra và chia sẻ các phiên bản với định dạng dễ tiếp cận của di sản thuộc phạm vi công cộng dành cho người khuyết tật. 12. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng của những người làm công tác di sản để giải quyết một cách hiệu quả và tự tin các thách thức pháp lý và công nghệ, bao gồm cả các rào cản liên quan đến bảo tồn và khả năng tiếp cận. 13. Chúng tôi khuyến khích các mối quan hệ đối tác thúc đẩy tính mở, bao gồm cả việc xây dựng năng lực và hỗ trợ lẫn nhau, chẳng hạn như thông qua trao đổi kiến thức, đào tạo và chia sẻ trang thiết bị. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Viện Nghiên cứu, Đào tạo & Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER), Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam. Tr. 5/6 TUYÊN BỐ DI SẢN MỞ. Liên minh TAROCH (Hướng tới một Khuyến nghị về Di sản Văn hóa Mở) | Tháng 10/2025 | www.openheritagestatement.org ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14. Chúng tôi thừa nhận sự cần thiết của các mô hình kinh tế cho phép thu hồi các chi phí hợp pháp và hợp lý mà các tổ chức phải chịu trong quá trình số hóa và quản lý các bộ sưu tập mà không hạn chế quá mức quyền truy cập tới di sản thuộc phạm vi công cộng. 15. Chúng tôi tin tưởng vào việc phát triển và duy trì các cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số mở và bền vững, sử dụng các phương pháp, giao thức và tiêu chuẩn bảo tồn và truy cập mạnh mẽ, để đảm bảo rằng di sản và siêu dữ liệu kỹ thuật số có thể truy cập được nhằm tăng cường khả năng tái sử dụng và thúc đẩy các mạng lưới hợp tác trên toàn cầu. 16. Chúng tôi thừa nhận sự cần thiết phải minh bạch tham gia, tham vấn và thu hút sự tham gia của cộng đồng gốc để cho phép sự đồng ý trước một cách tự nguyện và có thông tin đầy đủ trong các quy trình ra quyết định liên quan đến cả di sản vật chất và kỹ thuật số. 17. Chúng tôi nhận thấy rằng có thể có những lý do chính đáng để không số hóa, cho phép truy cập hoặc chia sẻ mở di sản, đặc biệt là khi các hệ thống quản trị bổ sung có thể được áp dụng. Chúng tôi khuyến khích các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan tham gia đối thoại nhằm thúc đẩy quyền truy cập mở và công bằng tới di sản thuộc phạm vi công cộng và giải quyết nhiều rào cản không chính đáng và bất công đối với quyền truy cập đó. Xem danh sách đầy đủ các bên ký kết tại www.openheritagestatement.org/signatories. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Viện Nghiên cứu, Đào tạo & Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER), Hiệp hội các trường đại học cao đẳng Việt Nam. Tr. 6/6