БОЛАЛАРДА ЭКССУДАТИВ КАТАРАЛ ЎРТА ОТИТ КЕЧИШИ: ПАТОГЕНЕЗ, КЛИНИК ХУСУСИЯТЛАР ВА ЗАМОНАВИЙ ТАШХИС-ДАВОЛАШ ЁНДАШУВЛАРИ
Abstract
Экссудатив катарал ўрта отит (ЭКО) – болалар оториноларингологиясида энг кўп учрайдиган патологиялардан бири бўлиб, мактабгача ёшдаги болаларнинг 60–80% да ҳаёт давомида камида бир марта кузатилади.
Full text
2025 DECEMBER NEW RENAISSANCE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 12 188 БОЛАЛАРДА ЭКССУДАТИВ КАТАРАЛ ЎРТА ОТИТ КЕЧИШИ: ПАТОГЕНЕЗ, КЛИНИК ХУСУСИЯТЛАР ВА ЗАМОНАВИЙ ТАШХИС-ДАВОЛАШ ЁНДАШУВЛАРИ Шодиева Элмира Юсупжоновна Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти стоматология ва оториноларингология кафедраси ассистени. Мажитов Махсуд Жамшидович Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, педиатрия иши факультети, 29–21 гуруҳ талабаси. https://doi.org/10.5281/zenodo.17956346 Калит сўзлар: болаларда экссудатив отит; евстахий найчаси дисфункцияси; эшитиш пасайиши; аденоид гипертрофияси; тимпанометрия; секретор отит; тимпаностомия; диагностик скрининг; нутқ ривожланиши. Экссудатив катарал ўрта отит (ЭКО) – болалар оториноларингологиясида энг кўп учрайдиган патологиялардан бири бўлиб, мактабгача ёшдаги болаларнинг 60–80% да ҳаёт давомида камида бир марта кузатилади. Унинг асосий клиник аҳамияти – клиник оғриқ симптоми бўлмасдан, эшитиш функциясининг субклиник пасайиши натижасида нутқнинг кечикиши, когнитив ривожланишнинг секинлашиши ва мактаб тайёргарлигига таъсир кўрсатиши билан боғлиқ. Болаларда ЭКО кечиши катталарга нисбатан мутлақо бошқача бўлиб, бу анатомофизиологик ва иммунологик хусусиятлар билан изоҳланади. Болаларда Евстахий найчаси қисқароқ, кенгароқ ва деярли горизонтал жойлашган бўлиши инфекциянинг носоғлоткадан ўрта қулоққа осон ўтишига шароит яратади. Шунингдек, аденоид гипертрофияси, иммун тизимининг етук эмаслиги, рецидиви юқори бўлган ОРВИ ва аллергик ринит ЭКОнинг ривожланишида асосий омиллар ҳисобланади. Патогенезда Евстахий найчасининг вентилятор функцияси бузилиши етакчи механизмдир: найчанинг обструкцияси натижасида ўрта қулоқда салбий босим шаклланади ва транссудация орқали сероз, кейинроқ мукоз характердаги экссудат тўплана бошлайди. Клиник манзара кўпинча яширин кечади. Болалар кўп ҳолларда оғриқдан шикоят қилмайди; асосий белгилари – эшитишнинг мезоривожланиши, нутқ ривожланишининг кечикиши, диққат ва ижтимоий коммуникацияда қийинчиликлар, кўп марта қайта сўраш, телевизор овозини ошириб кўриш каби симптомлар билан намоён бўлади. Қулоқда “қуюқлик”, “чўккан” барабан пардаси, тимпанометрияда В-тур, аудиограммада ўрта даражали кондуктив тугоўхилик қайд этилади. Замонавий ташхис алгоритми тимпанометрия, акустик рефлексография, отоскопия, носоғлотка эндоскопияси, аллергологик тестлар ва (зарурат бўлса) МРТ/КТни ўз ичига олади. Болаларда 90% ҳолатда ЭКО аденоид гипертрофияси билан ўзаро боғлиқлиги аниқланган. Даволаш тактикаси ёшга, эшитиш даражасига ва даволаниш муддатига боғлиқ равишда индивидуал белгиланади.
2025 DECEMBER NEW RENAISSANCE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 12 189 3 ойдан кам давом этувчи ҳолатларда консерватив ёндашув (назал стероидлар, муколитиклар, аллергияга қарши терапия, ЛОР-очоқларни реабилитация қилиш, Политцер продувкаси, Отовент) тавсия этилади. Агар экссудат 3 ойдан ортиқ сақланса, эшитиш 25–30 дБ дан паст бўлиб колса ёки нутқий ривожланишга таъсир кўрса — вентиляцион шунт ўрнатиш (тимпаностомия) ва кўп ҳолларда аденоидэктомияни ўз ичига олган хирургик даволаш усуллари бирламчи танлов ҳисобланади. Илмий маълумотларга кўра, аденоидэктомия + шунт ўрнатиш болаларда рецидив хавфини 60% дан 15–20% гacha камайтиради. Хулоса қилиб айтганда, болаларда экссудатив катарал ўрта отит кечиши кўп омилли, яширин, аммо эшитиш ва нутқ ривожланишига жиддий таъсир этувчи патологик жараёндир. Эрта ташхис, стандартлашган скрининг (тимпанометрия), аденоид ҳолатини баҳолаш ва индивидуал реабилитацион тадбирларни жорий этиш орқали касалликнинг узоқ муддатли оқибатларини олдини олиш мумкин. Замонавий интегратив ёндашув – ЭКОни самарали даволашнинг асосий шарти ҳисобланади. Адабиётлар: 1. Yusupjonovna S. E. DIFFUSE EXTERNAL OTITIS //FORMATION OF PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. – 2024. – Т. 3. – №. 29. – С. 466-468. 2. Yusupjonovna S. E. PREVENTION OF CHRONIC OTITIS MIDDLE WITH FUNGAL ETIOLOGY //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. – 2024. – Т. 3. – №. 26. – С. 175-176. 3. Yusupjonovna S. E. TREATMENT APPROACHES FOR SENSORINEURAL HEARING LOSS //Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology. – 2025. – Т. 2. – №. 5. – С. 157-158. 4. Shodieva E. SENSORINEURAL HEARING IMPAIRMENT //International Journal of Political Sciences and Economics. – 2025. – Т. 1. – №. 3. – С. 168-172.