DAVLAT XIZMATLARINING HUQUQIY ASOSLARI

2025 DECEMBER NEW RENAISSANCE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 12 202 DAVLAT XIZMATLARINING HUQUQIY ASOSLARI Mirxomidov Mirbunyod Mir’azam o‘g‘li Yuqori Chirchiq tuman adliya bo‘limi Davlat xizmatlari markazi direktori. https://doi.org/10.5281/zenodo.17956620 Davlat xizmati va uning o`ziga xos xususiyatlari to`g`risida ko`plab olimlar fikr bildirganlar. Shu o`rinda ta`kidlashimiz joizki, ko`pgina davlatlar qonunchiligida va maxsus adabiyotlarda barcha uchun bir xilda qabul qilingan, yagona bo`lgan davlat xizmati tushunchasi mavjud emas. Rossiyalik olim Y.U. Tixomirov ―davlat xizmati – bu davlat organlari vakolatlarini bajarishi kerak bo`lgan xizmatchilarning to`xtovsiz professional faoliyati sifatida ta`rif beradi. Huquqshunos olim B.M. Lazerov ―davlat xizmati – davlatga xizmat qilish, ya‘ni uning talabi bilan ma‘lum bir pul mukofoti evaziga davlat organida davlat oldida turgan vazifa va funksiyalarni amalga oshirish bo‘yicha bo‘ladigan faoliyatdir deb ta`riflaydi. V.M. Manoxinning fikricha, ―davlat xizmati – bu davlat organlarini va boshqa tashkilotlarini tashkil etish va huquqiy tartibga solish bo`yicha davlat faoliyatining bir bo`lagi hisoblanadi. Davlat organlari va tashkilotlarining faoliyati esa davlat oldida turgan vazifa va funksiyalarni amalga oshirishga qaratiladi. Professor G.V. Atamanchuk davlat xizmati xususida ―davlat xizmati – bu davlatning maqsadlari va funksiyalarini amalga oshirishda fuqarolarning amaliy va professional ishtiroki deb ta`rif bergan. Yuqoridagi ta`riflarni umumlashtirgan holda, fikrimizcha davlat xizmati– bu davlat organlarida muayyan belgilangan mansabni egallagan shaxs tomonidan davlatning funksiya va vazifalarini bajarish maqsadida hokimiyat vakolatlarining amalga oshirilishiga qaratilgan professional faoliyat bo`lib hisoblanadi. Davlat xizmatlari fuqarolarni davlat tomonidan taqdim etiladigan turli xizmatlar bilan ta‘minlashga yo‘naltirilgan tizimdir. Ularning samarali ko‘rsatilishi nafaqat fuqaroning ijtimoiyhuquqiy ehtiyojlarini qondirish, balki davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga ham xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasining davlat xizmatlari tizimi yuridik asosda shakllanib, rivojlanmoqda. Bu tizimda huquqiy asoslar, normativ-huquqiy hujjatlar va ularni amalga oshirish bo‘yicha qonunlar muhim ahamiyatga ega. Davlat Xizmatlarining Huquqiy Asoslari Davlat xizmatlari tizimining huquqiy asoslari quyidagi me‘yoriy hujjatlar 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi davlat xizmatlarini tashkil etish va boshqarish tamoyillari bilan belgilangan: Konstitutsiyada davlatning fuqarolariga adolatli va teng huquqli xizmat ko‗rsatishi kerakligi qayd etilgan. Bunda davlatning asosiy vazifalaridan biri – fuqarolar huquqlarini himoya qilish va ularning ijtimoiy ehtiyojlarini ta‘minlashdir. 2. “Davlat xizmatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni Ushbu qonun davlat xizmatlarini ko‘rsatish tartibi va qoidalarini belgilaydi. 2025 DECEMBER NEW RENAISSANCE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 12 203 Davlat xizmatlari qonunlari xizmatlarning shaffofligi, axborotning ochiqligi va fuqarolarning teng huquqliligini ta'minlashni maqsad qilgan. Qonunda davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun jismoniy va yuridik shaxslar, davlat organlari o‘rtasida o‘zaro hamkorlik keltirilgan. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari Prezidentning davlat xizmatlarini optimallashtirish va takomillashtirishga doir farmonlari va qarorlari muhim huquqiy asoslarni yaratadi. Bunday hujjatlar, masalan, davlat xizmatlari agentligi tashkil etish, elektron xizmatlarni rivojlantirish, davlat xizmatchilarining kasbiy malakasini oshirishga yo‘naltirilgan chora-tadbirlarni o‘z ichiga oladi. 4. Ma’muriy huquqiy normativ-huquqiy hujjatlar Davlat xizmatlarini ko‘rsatishda amaldagi me’yoriy hujjatlar, qoidalar va nizomlar muhim o‘rin tutadi. Masalan, davlat xizmatlari agentligi tomonidan ishlab chiqilgan nizomlar, tegishli tartiblarni, xizmat ko‘rsatish muddatlari va ularni bajarish tartiblarini belgilaydi. 5. Elektron hukumat to‘g‘risidagi qonunlar Elektron hukumat, ya'ni davlat xizmatlarini raqamli texnologiyalar yordamida ko‘rsatish huquqiy asoslari ham davlat xizmatlari tizimining ajralmas qismi hisoblanadi. Ushbu qonunlar davlat xizmatlarining internet orqali taqdim etilishi, fuqarolar va davlat organlari o‘rtasida elektron hujjatlar almashinuvi va shaffoflikni ta‘minlashga xizmat qiladi. Davlat Xizmatlarining Huquqiy Muammolari va Takomillashtirish Davlat xizmatlarining huquqiy asoslari sifatida ko‘rsatilgan normativ hujjatlar, albatta, rivojlanayotgan tizimning samarali ishlashi uchun zarur bo‘lsa-da, amaliyotda ba‘zi muammolar mavjud. Masalan, davlat xizmatlarini ko‘rsatishda byurokratiya, hujjatlarning ortiqcha talab etilishi va korrupsiya holatlari mavjud. Bunday holatlar tizimning samaradorligini pasaytirishi mumkin. Shuningdek, davlat xizmatlarini raqamlashtirish va yangi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha ishlar davom ettirilmoqda. Shu bilan birga, davlat xizmatchilarining malakasini oshirish va xizmat ko‘rsatish jarayonlarini soddalashtirish kerak. Bu borada davlat xizmatlarini yanada takomillashtirish uchun yangi normativ-huquqiy hujjatlar, qonunlar va xalqaro standartlarga moslashish zarur. Xulosa. Davlat xizmatlarining huquqiy asoslari mamlakatning fuqarolariga sifatli va shaffof xizmat ko‘rsatish, adolatni ta'minlash va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasida davlat xizmatlari tizimini rivojlantirish va takomillashtirish borasida amalga oshirilayotgan islohotlar tizimning samaradorligini oshirish, korrupsiya va byurokratiya bilan kurashish, xizmatlarning shaffofligi va fuqarolarning huquqlarini himoya qilishga yo‘naltirilgan. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2. O‘zbekiston Respublikasi "Davlat xizmatlari to‘g‘risida"gi Qonun. 3. O‘zbekiston Respublikasi "Elektron hukumat" to‘g‘risidagi Qonun. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 23-yanvardagi ―Davlat xizmatlari sohasida islohotlarni yanada chuqurlashtirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risidagi farmoni. 2025 DECEMBER NEW RENAISSANCE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 12 204 5. O‘zbekiston Respublikasi ―Ma‘muriy javobgarlik to‘g‘risidagi Kodeks. 6. Davlat xizmatlari agentligi tomonidan nashr etilgan normativ-huquqiy hujjatlar va nizomlar. 7. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining davlat xizmatlarini takomillashtirishga doir rasmiy hisobotlari. 8. O‘zbekiston Respublikasi Sudlar to‘g‘risidagi Qonuni. 9. "O‘zbekiston Respublikasida davlat xizmatlarini rivojlantirish va takomillashtirish" — ilmiy maqolalar to‘plami, 2023-yil. 10. Xalqaro tajriba va davlat xizmatlari: www.lex.uz rasmiy portali.