HOZIRGI ZAMONDA PSIXOLOGIYANING TARMOQLARI

94 HOZIRGI ZAMONDA PSIXOLOGIYANING TARMOQLARI Abdurasulova Afruza Yusufali qizi Chirchiq davlat pedagogika universiteti Tabiiy fanlar fakulteti 1 -kurs 25/2 talabasi Ilmiy rahbar: Yuldasheva Saodat Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o’qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.1795974710.5281/zenodo.17959747 Annotatsiya: Mazkur ilmiy ishda hozirgi zamon psixologiyasining asosiy tarmoqlari, ularning mazmuni, rivojlanish tamoyillari va amaliyotdagi qo‘llanilishi keng qamrovda tahlil qilingan. Psixologiya fanining shakllanishi va zamonaviy yo‘nalishlarga bo‘linishiga sabab bo‘lgan omillar yoritilgan. Shuningdek, eksperimental psixologiya, ijtimoiy psixologiya, pedagogik psixologiya, kognitiv psixologiya, faoliyat psixologiyasi, rivojlanish psixologiyasi, klinik psixologiya, shaxs psixologiyasi, sport psixologiyasi, mehnat psixologiyasi kabi tarmoqlar ilmiy jihatdan izohlanadi. Zamonaviy psixologiyaning o‘rganish predmeti, metodlari va jamiyatdagi ahamiyati ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: Psixologiya, Hozirgi zamon psixologiyasi,Psixologiya tarmoqlarI, Umumiy psixologiya, Eksperimental psixologiya,Kognitiv psixologiya, Ijtimoiy psixologiya, Yosh davrlar psixologiyasi Abstract: This scientific work comprehensively analyzes the main branches of modern psychology, their content, principles of development and application in practice. The factors that led to the formation of the science of psychology and its division into modern directions are highlighted. Also, such branches as experimental psychology, social psychology, pedagogical psychology, cognitive psychology, activity psychology, developmental psychology, clinical psychology, personality psychology, sports psychology, labor psychology are scientifically explained. The subject of study, methods and significance of modern psychology in society are also considered. Keywords: Psychology, Modern psychology, Branches of psychology, General psychology, Experimental psychology, Cognitive psychology, Social psychology, Psychology of adolescence KIRISH Psixologiya insonning psixik jarayonlari, xulqi, ong faoliyati va shaxs sifatida shakllanish omillarini o‘rganuvchi fan bo‘lib, bugungi kunda eng tez rivojlanayotgan ilmiy sohalardan biridir. Zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy hayotning murakkablashuvi, ta’lim jarayonidagi o‘zgarishlar, mehnat bozoridagi talablar psixologiya fanining ko‘plab tarmoqlarga bo‘linishiga sabab bo‘ldi. XXI asr psixologiyasi - multidisziplinar, ilmiy tajribaga tayangan, amaliy natijalar beruvchi, turli sohalar bilan uyg‘unlashgan fan sifatida shakllandi. Bugungi kunda psixologiya nafaqat nazariy tadqiqotlar bilan cheklanmay, balki ta’lim, mehnat, biznes, sport, kommunikatsiya, jamiyatshunoslik kabi yo‘nalishlarning ajralmas qismiga aylangan. Shu sababli zamonaviy psixologiya tarmoqlarining ilmiy asoslarini o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Eksperimental psixologiya psixik jarayonlarni ilmiy tajribalar orqali o‘rganadi. Diqqat, xotira, idrok, reaktsiya tezligi, qaror qabul qilish jarayonlari laboratoriya sharoitida tekshiriladi. Zamonaviy eksperimental psixologiyada neyropsixologik usullar, raqamli simulyatsiyalar va kompyuter testlari keng qo‘llanadi. 95 Kognitiv psixologiya inson aqlining ishlashini, xotira, tafakkur, muammo yechish, til, qaror qabul qilish jarayonlarini o‘rganadi. Bu yo‘nalish sun’iy intellekt va neyrotexnologiyalar bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, hozirgi kunda psixologiyaning eng tez rivojlanayotgan tarmog‘i hisoblanadi. Ijtimoiy psixologiya insonning jamiyat va guruhlar ichidagi xulqini, odamlararo munosabatlarni, ta’sir o‘tkazish mexanizmlarini o‘rganadi. Omma psixologiyasi, liderlik, guruh dinamika, ijtimoiy stereotiplar, muloqot madaniyati shu yo‘nalishga kiradi. Bugungi globallashuv davrida ijtimoiy psixologiyaning ahamiyati yanada oshgan. Shaxs psixologiyasi insonning individual xususiyatlari, temperament, xarakter, qiziqishlar, motivatsiya kabi omillarni o‘rganadi. Shaxsning shakllanishi, rivojlanishi, o‘zini boshqarish qobiliyati ham ushbu tarmoqning asosiy mavzularidan biridir. Pedagogik psixologiya o‘quvchi psixologiyasi, ta’lim jarayonida motivatsiya, o‘quv jarayoniga moslashuv, o‘qituvchi–o‘quvchi munosabatlari, bilimni idrok etish va uni mustahkamlash mexanizmlarini o‘rganadi. Bugungi kunda zamonaviy ta’lim tizimida eng zarur yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Rivojlanish psixologiyasi insonning bolalikdan kattalikka qadar bo‘lgan psixik rivojlanishini o‘rganadi. Yosh davrlariga xos psixik xususiyatlar, o‘sish jarayonidagi o‘zgarishlar, muloqotga ehtiyoj, o‘quv jarayoniga moslashuv kabi masalalar asosiy mavzu sifatida talqin qilinadi. Mehnat psixologiyasi insonning mehnat jarayonidagi xulqi, kasbiy moslashuv, ish unumdorligi, jamoada ishlash qobiliyati kabi masalalarni o‘rganadi. Bu yo‘nalish ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, boshqaruv tizimlari bilan yaqin bog‘liq. Sport psixologiyasi sportchining motivatsiyasi, e’tibor, stressga bardoshlilik, musobaqalar vaqtida ruhiy holatni boshqarish, o‘ziga ishonch kabi jihatlarni o‘rganadi. Bu yo‘nalish katta sportning ajralmas qismiga aylangan. Klinik psixologiya insonning psixik holati, stressga munosabati, moslashuv jarayonlarini ilmiy asosda o‘rganadi. Bunda psixologik kuzatuv, suhbat, o‘quv jarayonidagi moslashuv mexanizmlari kabi umumiy ilmiy yondashuvlardan foydalaniladi (tashxis qo‘yish yoki davolash haqida ma’lumot berilmaydi). Faoliyat psixologiyasi insonning harakat, o‘rganish, tajriba orttirish jarayonlarida psixik jarayonlar qanday ishlashini o‘rganadi. Bu yo‘nalish psixologiyaning boshqa ko‘plab tarmoqlari bilan bog‘liq. XULOSA Hozirgi zamon psixologiyasi murakkab va ko‘p tarmoqli fan bo‘lib, uning har bir yo‘nalishi o‘ziga xos ilmiy metodlarga, tadqiqot usullariga va amaliy ahamiyatga ega. Psixologiyaning turli sohalarga bo‘linishi inson xulqini chuqurroq o‘rganish, ta’lim, mehnat, kommunikatsiya, texnologiya va jamiyat hayotida yuzaga keladigan muammolarga ilmiy yechim topishga imkon yaratadi. Zamonaviy psixologiya kelajakda ham raqamli texnologiyalar, neyrofanlar, sun’iy intellekt va ijtimoiy tajribalar bilan uyg‘unlashgan holda yanada kengayib boradi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Karimova Z. Psixologiya asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston milliy nashriyoti. 2. Shoumarov G‘. B. Umumiy psixologiya. – Toshkent. 3. Anan'yev B. G. Inson psixologiyasi. – Moskva. 96 4. Rubinshteyn S. L. Inson faoliyati va ongining rivojlanishi. – Moskva. 5. O‘G‘Li, O. O. B. (2024). Vatanparvarlik ruhini talаbalarda rivojlantirish pedagogik muammo sifatida. Central Asian Journal of Academic Research, 2(10-2), 37-41. 6. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). RAHBAR VA XODIM MUNOSABATLARINING BOSHQARUV JARAYONIDAGI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 110-113. 7. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). Samadova Laylo Alisher qizi 2024. FANLAR TIZIMIDA PEDAGOGIKA FANINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIGI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 103-106. 8. Ozodqulov, O. B. O. G. L. (2020). O’RTA OSIYODA CHO’L MINTAQASINING EKOLOGIK OQIBATLARI. Academic research in educational sciences, (2), 196-200.