BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA DIVERGEN TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH

125 BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARIDA DIVERGEN TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH Rasulova Hulkar Yusufovna Chirchiq davlat pedagogika unversiteti, Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim fakulteti, Boshlang'ich ta'lim yo'nalishi 1-kurs talabasi [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17960016 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida divergent tafakkurni rivojlantirishning nazariy asoslari va amaliy yo‘nalishlari yoritilgan. Divergent tafakkur - shaxsning bir muammoni turli nuqtai nazardan ko‘ra olishi, original g‘oyalar yaratishi, noodatiy yechimlar taklif etishi kabi ko‘nikmalar majmui sifatida izohlanadi. Tadqiqotda boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining kasbiy faoliyatida kreativ yondashuv, mustaqil fikrlash, muammoni hal etish, innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish kabi jihatlarning ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, divergent tafakkurni shakllantirishga xizmat qiluvchi metodlar - “Aqliy hujum”, “6 shlyapa”, klaster, assotsiativ xaritalar, ijodiy topshiriqlar va muammoli ta’lim texnologiyalari tahlil qilinadi. Kalit so’zlar: divergent tafakkur, kreativlik, ijodiy fikrlash, boshlang‘ich ta’lim, o‘qituvchi kompetensiyasi, muammoli ta’lim, innovatsion metodlar, aqliy hujum, kreativ yondashuv. Annotation: This article discusses the theoretical foundations and practical directions of developing divergent thinking in primary school teachers. Divergent thinking is interpreted as a set of skills that allow a person to see a problem from different perspectives, create original ideas, and offer unusual solutions. The study shows the importance of such aspects as a creative approach, independent thinking, problem solving, and the use of innovative pedagogical technologies in the professional activities of a primary school teacher. Also, methods that serve to form divergent thinking are analyzed - “Brainstorming”, “6 hats”, cluster, associative maps, creative tasks, and problem-based learning technologies. Keyswords: divergent thinking, creativity, creative thinking, primary education, teacher competence, problem-based learning, innovative methods, brainstorming, creative approach. KIRISH Bugungi kunda ta’lim tizimining yangilanishi, innovatsion pedagogik yondashuvlarning joriy etilishi o‘qituvchilardan nafaqat puxta nazariy bilim va metodik ko‘nikmalarni, balki ijodiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish hamda noodatiy pedagogik vaziyatlarga moslasha olish qobiliyatini ham talab etmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning tafakkur rivojiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan o‘qituvchining shaxsiy va kasbiy sifatlari alohida ahamiyatga ega. Shuning uchun ham boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida divergent (ijodiy, ko‘p yo‘nalishli) tafakkurni shakllantirish va rivojlantirish zamonaviy pedagogikaning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi. Divergent tafakkur - bu insonning bir masalaga bir nechta yechim topa olishi, original g‘oyalar yaratishi, yangi yondashuvlar taklif etishi va fikrlashda moslashuvchanlik namoyon qilishi bilan xarakterlanadi. Bunday fikrlash turining mavjudligi o‘qituvchining ijodiy salohiyatini oshiradi, dars jarayonida innovatsion metodlarni qo‘llashga undaydi hamda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu bois, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida divergent 126 tafakkurni rivojlantirish nafaqat pedagogning kasbiy mahoratini takomillashtiradi, balki ta’lim jarayonining samaradorligini ham sezilarli darajada oshiradi. Mazkur tadqiqotda divergent tafakkurning nazariy asoslari, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi faoliyatidagi ahamiyati, uni rivojlantirishga xizmat qiluvchi metod va texnologiyalar, shuningdek, ijodiy muhit yaratishning psixologik-pedagogik shart-sharoitlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari pedagoglar kompetensiyasini mustahkamlash, ta’lim jarayoniga yangicha yondashuvlarni tatbiq etish hamda o‘quvchilarda kreativ fikrlashni shakllantirishga xizmat qiladi. Divergent tafakkurni rivojlantirishda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirish, turli masalalarni bir nechta usullar bilan hal etishga yo‘naltirish, savollar orqali ularning fikr doirasini kengaytirish muhimdir. Masalan, o‘qituvchi bir obyekt yoki voqea bilan bog‘liq bir nechta savol berib, bolalarni turli javoblar topishga undashi mumkin. Bu jarayonda “Nega shunday deb o‘ylaysiz?”, “Yana qanday yechimlar bo‘lishi mumkin?” kabi savollar yordam beradi. Divergent tafakkurni rivojlantirishning yana bir samarali usuli - ijodiy mashqlar va o‘yinlar. Rang-barang rasm chizish, hikoya yaratish, konstruktor bilan ishlash, muammoli vaziyatlarni rol o‘yinlari orqali yechish bolalarning ijodiy fikrlashini shakllantiradi. Shu bilan birga, o‘quvchilarning xatolardan qo‘rqmaslik va yangi g‘oyalarni sinab ko‘rish xususiyatlarini rag‘batlantirish lozim. Divergent tafakkur rivojlangan bolalar muammolarni turlicha yondashuv bilan yechish, yangi g‘oyalarni tez ishlab chiqish va innovatsion yechimlar topishda ustunlikka ega bo‘ladilar. Bu esa ularni nafaqat maktabda, balki hayotning turli sohalarida ham muvaffaqiyatli qiladi. Shu sababli, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashda divergent tafakkur rivojiga alohida e’tibor qaratish zarur. XULOSA Boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki o‘quvchilar tafakkurini shakllantiruvchi, ularning ijodkorlik va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantiruvchi asosiy shaxs hisoblanadi. Shu bois boshlang‘ich sinf o‘qituvchisida divergent tafakkurni rivojlantirish zamonaviy ta’limning eng muhim talablaridan biri bo‘lib, pedagogning kasbiy mahorati va innovatsion salohiyatini oshirishda beqiyos ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotdan ma’lum bo‘lishicha, divergent fikrlash o‘qituvchiga bir masalaga turli nuqtai nazardan yondashish, noodatiy yechimlar topish, ijodiy metodlardan foydalanish hamda o‘quvchilarning qiziqishiga mos, samarali o‘qitish strategiyalarini ishlab chiqish imkonini beradi. “Aqliy hujum”, “Klaster”, “6 shlyapa”, assotsiativ xaritalar kabi metodlarning qo‘llanilishi o‘qituvchi ijodkorligini namoyon etib, o‘quvchilar uchun ochiq, erkin va ijodiy muhit yaratadi. Divergent tafakkurni rivojlantirish psixologik-pedagogik sharoitlarni takomillashtirish, motivatsion omillarni oshirish va innovatsion ta’lim texnologiyalaridan samarali foydalanishni talab etadi. O‘qituvchining kreativ yondashuvi, doimiy o‘z ustida ishlashi va metodik kompetensiyasining boyib borishi boshlang‘ich ta’lim sifatining oshishiga, o‘quvchilarda esa mustaqil va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarining shakllanishiga xizmat qiladi. Umuman olganda, divergent tafakkurni rivojlantirish - pedagogning kasbiy rivojlanishi va zamonaviy ta’lim samaradorligini ta’minlashning muhim omili bo‘lib, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining innovatsion salohiyatini kuchaytiradi hamda o‘quv jarayoni mazmunini yanada boyitadi. Qisqa qilib aytganda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida divergent tafakkurni rivojlantirish - ijodiy va mustaqil fikrlashni shakllantirish, muammolarga turli yondashuvlarni o‘rgatish va 127 bolalarni erkin fikrlashga undash orqali amalga oshiriladi. Bu jarayon bolalarning ijodiy salohiyatini oshiradi va ularni kelajakda muvaffaqiyatli shaxs sifatida tayyorlashga xizmat qiladi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Yo‘ldoshev J., Usmonov S. Pedagogika nazariyasi va amaliyoti. - Toshkent: O‘qituvchi, 2018. 2. Mavlonova R., To‘raqulova D. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2015. 3. Zunnunov A., Nishonova Z. Pedagogik texnologiyalar va innovatsion ta’lim. - Toshkent: Innovatsiya - Ziyo, 2020. 4. Qodirov A. Kreativ pedagogika asoslari. - Toshkent: Nodirabegim, 2021. 5. Xodjayeva M. Boshlang‘ich ta’limda ijodiy fikrlashni rivojlantirish. - Toshkent: Tafakkur, 2019.