Sun'iy intellekt asosida ta'limni individuallashtirishning pedagogik asoslari

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №12 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1210 sahifa, 2-dekabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, dekabr, 12-son MUNDARIJA Yangi O‘zbekiston sharoitida ayollar ijtimoiy faolligini oshirishda psixologik motivatsiya va o‘z-o‘zini rivojlantirish strategiyalari ........................................................................................................26 Xuseynova Abira Amanovna Pragmalinguodidactic Principles in Teaching English for Philologist Students and their Application in Intercultural Communication...................................................................................31 Arzieva Bibi-Sanem Aynazarovna Metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan biologiya o‘quv materiallarini loyihalash, joriy etish va samaradorligini baholash........................................................................................................35 Abdurasulova Gulrux Habibullayevna Oligofreniya holatida neyropsixologik tashxislar qo‘llanilishining umumiy masalalari .................................40 Akramov Dostonbek Ikromjon o‘g‘li, Xojialiyeva Sarvinoz Elyorjon qizi Oliy ta’lim muassasalari talabalarida kreativ kompetensiyani rivojlantirish pedagogik muammo sifatida ...44 Asatova Dildora Aslamovna Ingliz tili o‘qish ko‘nikmalarini takomillashtirishda autentik manbalarning roli .............................................. 49 Bekmuratova Nargiza Arislanbayevna Insultdan keyingi nutqni tiklashda logopedik reabilitatsiya va nevrologik muolajalar integratsiyasi ............52 Boltaboyeva Xurshida Sharofiddinovna The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................56 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Buyuk ipak yo‘li xalqlari o‘rtasidagi pedagogik va madaniy aloqalarning vujudga kelishi ............................59 Mirxalilova Nargiza Akbarovna Bo‘lajak tarbiyachilarni bolalarni nutqini o‘stirishga bo‘lgan kasbiy-pedagogik tayyorgarligini o‘stirish .......63 Mitaliboyeva Dildora Koxlear implantli bolalarning eshituv–nutqiy faolligini oshirishda differensial yondashuv asosida korreksion-pedagogik ish ..........................................................................66 Nartayeva Shahnoza Yulchibayevna Fasilitatsion yondashuv asosida kichik maktabgacha yoshdagi bolalarda adaptiv ko‘nikmalarni rivojlantirishning psixologik-pedagogik mexanizmlari ..................................................................................71 Normatova Nilufar Komilovna Boshlang‘ich sinflarda disgrafiyasi bo‘lgan o‘quvchilarda yozish kompetensiyalarini shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari (XIX–XXI asrlarda)........................................................................76 Qaxxorova Saidaxon, Mamarajabova Zulfiya Raqamli texnologiyalar va onlayn platformalar orqali olimpiya ta’limini rivojlantirish: yoshlar orasida axloqiy va jismoniy madaniyatni oshirish ...........................................................................80 Qodirov Jurabek Mamatsimonovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida sun’iy intellekt bilim va savodxonligini rivojlantiradigan innovatsion jismoniy-interaktiv o‘yinlar: pedagogik model ...........................................................................83 Quvonova Nodirabegim Shavkat qizi “Sab’ai sayyor” asarida qo‘llangan onomastik birliklar haqida mulohazalar ................................................87 Gadayev Oybek Yaxshiboyevich, Ravshanova Sharbatoy Rahmatilla qizi Ijtimoiy tarmoq shifokorlarining masofaviy konsultatsiyalari shaxs psixikasi va salomatligiga ta’siri ...........91 Askarova Nargiza Abdivaliyevna, Ravshanova Zarnigor Daminovna Talabalar ilmiy dunyoqarashini rivojlantirishda innovatsion ta’lim texnologiyalari va interfaol metodlardan foydalanish................................................................................................................95 Satvoldiyev Faxriddin Akbarali o‘g‘li Innovatsion ta’lim texnologiyalari orqali pedagoglarning kreativligini rivojlantirish ......................................99 Saydullayeva Gulasal Umidjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalar motorikasini rivojlantirishning standart modeli ...........................................102 Sirojiddinova Xamidaxon Xasanboy qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarning shaxslararo munosabat kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari ..........................................................................................................................106 Turg‘unova Gulnoza Muhammadjonovna, Xodjiyeva Mahliyo AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, dekabr, 12-son Shaxsdagi mehnat motivatsiyasi samaradorligini ta’minlashga xizmat qiluvchi korrelyatsion bog‘liqliklar tahlili ....................................................................................................................109 Xusanov Samariddin Maxmadaminovich Auditoriyadan tashqari musiqiy mashg‘ulotlarni art-terapiya yordamida tashkil etish asoslari ....................112 Yarashev Jo‘rabek To‘rayevich Формирование творческого мышления школьников на уроках музыки ................................................117 Габдульманова Ильнура Минисламовна Теоретико-методологические основы коллаборативного обучения, кооперативных подходов и интерактивных педагогических методов ..................................................................................................119 Жураева Мафтуна Бахтиёр кизи Педагогическое колесо как инструмент формирования цифровой компетентности будущих педагогов дошкольного образования ........................................................................................ 124 Уразова М. Б., Усманова У. Б. Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ..130 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Педагогические условия формирования языковой грамотности у учащихся с тяжелыми нарушениями речи ................................................................................................................... 135 Юсупова Зулайхо Бахром кизи Valeologik tarbiyada o‘yin texnologiyalarining ahamiyati .............................................................................139 Berkinova Charos Islomovna O‘quvchilarda faol fuqarolik kompetensiyasi tushunchasi, mazmuni va shakllanishi ..................................142 Buvorayeva Gulruh Shoikrom qizi Boshlangʻich ta’limda STEAM yondashuvi asosida o‘qitishning didaktik imkoniyatlari ...............................145 Choʻtboyeva Munisxon Eshpoʻlat qizi Tabiatga muhabbat: maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlar va o‘yinlar orqali ekologik tarbiya .................150 Ergasheva Umrinisso Komilovna Zamonaviy ta’lim – talabalar ijtimoiy intellektini shakllantirsh omilidir..........................................................153 Ermatova Gulnoz Pirimovna O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanini o‘qitishda pedagogik texnologiyaning o‘rni ....................................156 Gazibekova Feruza Hakimovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining raqamli texnologiyalar muhitida tanqidiy va mustaqil fikrlashini rivojlantirish metodikasi .................................................................................................159 Haydarova Feruza Haydar qizi Talabalarda maʼnaviy-axloqiy fazilatlar va sifatlarni shakllantirish mexanizmi ............................................. 162 Jumanazarova Dilnoza Umurzaqovna Maktabgacha yoshdagi bolalarning kasbga bo‘lgan qiziqishlarini shakllantirishda interfaol metodlarni qo‘llash texnologiyasi ...................................................................................................165 Jumayeva Malika Aliyevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarda kasbiy-nutq madaniyatini rivojlantirish ........................................ 168 Lutfetdinova Ra’no Xusnetdinovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik rivojlanishga zamonaviy yondashuvlar va jahon tajribalari ..172 Masharipova Barno Erkin qizi, Adilbayeva Dilnoza Adilbay qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida til o‘yinlari texnologiyalarining nazariy asoslari .........................................175 Masharipova Dilfuza Muxammatjon qizi Maktabgacha ta’lim tarbiyachisi pedagogik faoliyatining o‘ziga xosligi .......................................................178 Muhammadiyeva Feruza Turakulovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirishda aksiologik yondashuvdan foydalanish metodikasi .......................................................................................181 Muhiddinova Munira Xayrullayevna Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................184 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘qituvchining muloqot madaniyatini shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari .......................187 Nizamova Nodira Paxritdinovna Integrativ yondashuv asosida o‘quvchilarning nutqiy kompetentligini rivojlantirishning mazmuniy izohlanishi ..................................................................................................................................191 Oysha Qurbonova, Nodira Abduraimova Boshlang‘ich ta’limda Finlandiya tajribasi ....................................................................................................195 Nodira Sherboyeva AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, dekabr, 12-son Kutubxonachi kutubxona-axborot xizmati jarayonining yetakchi ishtirokchisi sifatida .................................198 O‘ktam Nosirov Pedagogik ta’lim transformatsiyasida talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyasi ............................................................................................................................ 204 Rustamova Shoxista Omonjonovna Globallashuv sharoitida axborot-psixologik xavfsizlikni shakllantirish masalalari ........................................ 208 Rаxmаtjonov Shoxjаhon Dilshodbek o‘g‘li Talabalarga ingliz tilini o‘qitishning zamonaviy innovatsion texnologiyalari .................................................212 Sa’dullayeva Rushana Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ...........215 Saidova Dilbar Erkinovna Pedagog xodimlarda tolerantlik namoyon bo‘lishining determinantlari ........................................................ 218 Sattorova Maxliyo Dilmurod qizi Kreativ metodlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda kreativ tafakkur va fikrlashni rivojlantirish .........223 Sultonboyeva Baxriniso Ilhomjon qizi Artpedagogika texnologiyalaridan foydalanib maktabgacha yoshdagi bolalarda dialogik nutqni rivojlantirish metodikasi .......................................................................................................226 Xolmatova Fotima Baxtiyor qizi Boshlang‘ich ta’limda yashil kompetensiyalarni shakllantirish yo‘nalishlari .................................................229 Yaqubova Shoira Tog‘aymuratovna Emotsional intelektni rivojlantirishning nazariy asoslari ............................................................................... 233 Yarmatov Raxmboy Baxramovich Boshlang‘ich ta’limda o‘quv veb-saytlari orqali til kompetentligini rivojantirish ............................................239 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Muxammadjonova Diyorabonu Muzaffarjon qizi Языковые изменения в русском языке XXI века: исследование новых слов, сленга, интернеткоммуникации, влияния англицизмов и глобализации на современный русский язык .......................242 Марупова Дилфуза Давроновна Oliy ta’limda talabalarning ilmiy-tadqiqot faoliyatining maqsad va vazifalari ...............................................247 F. R. Xosilova Boshlang‘ich ta’lim texnologiya darslarida o‘quvchilarni tabiiy materiallar bilan ishlashga o‘rgatish ...........251 Kambarov Nodirjon Sattarovich, Nasirjanova Feruzaxon Alixon qizi Boshlangʻich taʼlimda STEAM yondashuvining qoʻllanilishi va uning samaradorligi .................................... 256 Abdulazizova Yulduz Abdujabbor qizi Tabiiy fanlarni o‘qitishda STEAM yondashuvi asosida kreativlikni rivojlantirish metodikasi ........................259 Abdullayeva Dilrabo Fayzulla qizi Umumta’lim maktablarida o‘quvchilarda shaxs ma’naviy qiyofasini shakllantirishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari .......................................................................................................... 262 Aliyeva Zuxra Tursunboyevna Yosh avlodni madaniy-tarixiy yondashuv asosida tarbiyalashda madaniy-ma’rifiy muassasalarning o‘rni ..265 Aripov Shokirjon Olimovich Ta’limda yangi texnologiya: 4K modeli va uni amalga oshirish yo‘llari.........................................................268 Avliyoqulova Nasiba Choriyevna Badiiy-tarixiy materiallarni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning metodologik asoslari ..............................272 Baratov Baxtiyorjon Qodirovich Bolaning maktabgacha ta’lim tashkilotiga moslashishida o‘yinning roli ....................................................... 275 Barno Masharipova Erkin qizi, Zuhrobova Mahliyo Abdulatif qizi Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida integrativ yondoshuvdan foydalanish texnologiyasi ........278 Ernazarova Laylo Abdusaitovna, Saidahmadova Gulrux Farrux qizi Bo‘lajak tarbiyachilarda metarefleksiv fikrlashni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslari ...............284 Ismailova Nilufar Isroildjanovna Semantic and Cross-Cultural Features of Food-Based Idioms in Karakalpak and English Languages ......289 Jiemuratova Gulistan Koshkinbaevna Filolog talabalarida mustaqil fikrlash va qaror qabul qilishni rivojlantirishda metakognitiv yondashuvlarning didaktik mexanizmlari ................................................................................ 292 Jo‘rayeva Dilnoza Ro‘zimat qizi Rivojlantiruvchi sohalar kompetensiyalariga integratsion yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash texnologiyasini rivojlantirish .............................................296 Jo‘rayeva Zilola Sayfiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, dekabr, 12-son Psixologlar kasbiy komponentlarini rivojlantirishda matematik usullardan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari ................................................................................................................................ 302 Kuziyeva Dilnura Dilmurotovna O‘zbekiston metodik maktabida sotsiolingvistik kompetensiyani shakllantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlili ..................................................................................................................................306 Madaminova Gulzira Gulamkadirovna Maxsus pedagogika fanlarini o‘qitishning nazariy-metodik asoslari ............................................................313 Maqsudova Nodira Alijonovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishda ertakterapiya texnologiyalaridan foydalanish metodikasi ............................................................................317 Muxiddinova Dilfuza Sherdor qizi Nutq madaniyatini shakllantirishda o‘qituvchi nutqining roli.........................................................................320 N. Q. Olimova Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................323 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘quvchilarda ekologik madaniyatni shakllantirish metodikasi ....................................................................326 Normirzayeva Maftunaxon Ilyosjon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tadqiqot faoliyatini rivojlantirishda intensiv ta’lim texnologiyalarining metodik asoslari ............................................................................................................ 329 Olloqulova Farzona Umedillayevna Maktabgacha ta’lim yoshidagi giperaktiv bolalar bilan ishlashda pedagogik kompetentligini oshirish metodikasi ......................................................................................................................................332 Raimqulova Sojida Abdusaid qizi Talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini shakllantirishning nazariy asoslari ....................................335 Rustamova Shoxista Omonjonovna Inklyuziv ta’limni tashkil etishning xorijiy pedagogik amaliyotdagi modellari ...............................................339 Sultonova Zarina Uchqun qizi Xalq pedagogikasida ertaklarning tarbiyaviy va ma’naviy-ma’rifiy ahamiyati: ma’naviy begonalashuvga qarshi tarbiyaviy omil sifatida ............................................................................343 To‘xtasinova Farida Davlatali qizi B1 darajadagi talabalar uchun xorijiy tilni o‘qitishda audiovizual texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirishning metodik asoslari .............................................................................................347 Toshpulatova Shaxsanam Xolmurodovna Kontekstli ta’lim va uning boshlang‘ich ta’lim matematikasidagi ahamiyati haqida .....................................350 Umarova Nigora Alisherovna Oiladagi psixologik muhitning o‘spirinlarda to‘liqsizlik kompleksi shakllanishiga ta’siri ...............................353 Xalmuratova Dilorom Abdikarimovna Ta’limda faktcheking: misinformatsiya va dizinformatsiyaga qarshi kurashishning pedagogik asoslari ......356 Xidirova Maftuna Ilhom qizi Maktab o‘quvchilarini falsafiy va dunyoqarashga tayyorlash omillari ..........................................................362 Xo‘shboqova Farida Komiljon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida nutq faoliyatini rivojlantirishning lingokognitiv asoslari .............................370 Xusanova Gulruxsor To‘lqin qizi, Aliyeva Muhlisa Baxodir qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetensiyasini oshirish ...........................................................374 Zokirova Sohibaxon Muxtaraliyevna, Erkinova Nazokatxon Anvarjon qizi Эффективность занятий кроссфитом в повышении уровня общей физической подготовленности слушателей института повышения квалификации МВД Республики Узбекистан ................................377 Албеков Шокир Адилбекович Роль торговых и кочевых маршрутов в формировании лингвокультурных заимствований между Хорезмом и Южной Сибирью ........................................................................................................381 Сатымова Светлана Сатымовна Использование искусственного интеллекта в обучении русскому языку как иностранному: проблемы и решения ................................................................................................................................. 385 Ташева Дилором Салимовна Проблемы использования коммуникативного метода в преподавании русского языка студентам ....389 Тоджибоева Наргиза Джумабоевна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, dekabr, 12-son Maktab–oila–mahalla hamkorligining qizlar ijtimoiy faolligini oshirishga ta’siri ............................................393 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Ta’lim tizimida musiqiy madaniyatni takomillashtirshning metodologik imkoniyatlari...................................397 Asqarova Xurshida A’zamjon qizi Maktab biologiya kursini o‘qitishda dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlarning o‘zaro bog‘liqligi asosida metodologik savodxonlikni shakllantirish ............................................................. 404 Azimov Bekjon Ibrohimjon o‘g‘li Oliy ta’lim tizimida iqtidorli talabalar bilan ishlash samaradorligini ta’minlash usullari ................................. 407 Delov To‘lqin Erkinovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarni badiiy asarlarni janriy xususiyatlariga ko‘ra izohli o‘qishga o‘rgatish .......... 410 Gulmira Abdullayeva Oʻzbekiston bokschilarining dunyo reytingida yetakchi o‘rinlarni egallashining asosiy omillari ................... 413 Insapov Ismoil Tuychialiyevich Improving Learners’ Engagement Through Game-Based Techniques in Language Education .................. 416 Ismailova Ma’rifat Bakhrambek kizi STEAM yondashuvi boshlang‘ich ta’limda ijodiy fikrlashni rivojlantirishning zamonaviy kaliti sifatida ........ 421 Jo‘rayeva Nasiba Komil qizi O‘quvchilarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalashning ijtimoiylashuvi ....................................................... 426 Jo‘rayeva Sayyora Vahobjon qizi O‘smirlarda xarakter aksentuatsiyasining o‘ziga bo‘lgan ishonch rivojlanishiga ta’sirining psixologik xususiyatlari ................................................................................................................................429 Jurayev Xaydarjon Odilboyevich O‘spirinlarda agressiv xulqga ta’sir qiluvchi omillar .....................................................................................433 Konratbayeva Ayjamal Bazarbayevna Rus va o‘zbek tillarida chorvachilik terminlarining qiyosiy tahlili .................................................................. 436 Kurbanova Guzal Abduraximovna Texnologiya darslarida murakkab mexanizmlarni o‘qitishning zamonaviy usullari ...................................... 441 Mamadaliyev Furqat Xolmamatovich Umumta’lim maktab o‘qituvchilarining sun’iy intelekt texnologiyalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirish usullari .............................................................................................................. 446 Mamatova Fazilat Ixtiyorovna, Xolmirzayeva Zebo Ravshan qizi Nutqda badiiy tasviriy vositalardan foydalanish yo‘llari................................................................................ 450 Murodova Farangis G‘anisherovna Kichik yoshdagi o‘quvchilarning yozma savodxonligini oshirish yo‘llari ....................................................... 454 N. Abduvaliyeva, M. Odinajonova Kichik maktab yoshidagi nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar shaxslararo munosabatini korreksiyalashda ertak terapiyasidan foydalanish ....................................................................................... 458 Nig‘matova Nodirabegim Lutfillo qizi Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ........... 463 O‘rinova Ro‘zigul Jumanazar qizi Voleybol o‘yinida blok qo‘yish texnikasini o‘rgatishda yangi pedagogik yondashuvlar ................................ 467 Qambarov Kozimjon Texnik yo‘nalishda tahsil olayotgan talabalarga ingliz tilini o‘qitishning yangi texnologiyalari ..................... 472 Babayeva Gulnozaxon Latibjonovna Maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda pedagog malakasining roli .............................................................. 481 Davlatova Dildora Nuriddinovna Talabalarda sog‘lom turmush tarzini rivojlantirishning pedagogik tamoyillari .............................................. 485 Davronov Nurzod Ismoilovich Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar: toifalari va tasniflash mezonlari .......................................................... 490 Djurayeva Sohiba Barat qizi Blum taksonomiyasiga asoslanib boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish usullari .............................................................................................................. 495 Husenova Aziza Sharipovna Tabiiy fan darslari jarayonida o‘quvchilarda loyihaviy ishlarni tashkil etish ko‘nikmasini shakllantirish ....... 498 Matniyazova Diyora Jumanazarovna Boshlangʻich taʼlimni modernizatsiya qilishning asosiy yoʻnalishlari: innovatsion taraqqiyot, metodik yangiliklar va istiqbollari ................................................................................................................. 501 Nazarova Mohigul Akmalovna, Asatova Mashhura Asomiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, dekabr, 12-son Kasbiy pedagogikani shakllantirish va rivojlantirish masalalari ................................................................... 506 Sanaqulov Xamroqul Rizaqulovich O‘qituvchining shaxsiy fazilatlari va suggestiv kompetentligining o‘zaro bog‘liqligi ..................................... 513 Shermatova Manzura Ikromjanovna Tez qalamchizgilarda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash tajribasi ........................................................... 518 Suyunov Navro‘z Alisher o‘g‘li Kognitiv tilshunoslik asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini rivojlantirish ................................... 523 Teshabiyev Dilmurod Raxmadjonovich, Madazimova Muxlisa Abdurashid qizi Kombinatorik masalalar asosida ijodiy topshiriqlarni tuzish va ularning o‘quvchilarga ta’siri ...................... 526 Toshboyeva Saida Rahmonberdiyevna, Yusupova Latofat Abduqodir qizi Linguodidactic Foundations for Enhancing Professional Competence in Practice-Oriented Language Education ................................................................................................... 530 Uktamova Navruza Botir qizi Audiovizual usul qo‘llanilganda o‘quvchilarning til ko‘nikmalaridagi o‘zgarishlarni baholash ...................... 535 Umarov Aziz Avazovich Ona tili – ART texnologiya va kreativlik fanida so‘z san’atining omili sifatida .............................................. 540 X. Sanaqulov, Sh. Nurmatova Etnopedagogik yondashuvning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijtimoiylashuv jarayoniga ta’siri ............... 543 Xamroqulova Xilola Qosimjon qizi Ajdodlarimiz o‘gitlari asosida o‘quvchi-yoshlarda axloqiy sifatlarni shakllantirish texnologiyasi .................. 547 Xatamova Nilufar Xaydarovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ o‘qish madaniyatini rivojlantirishda generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari ............................................................................. 550 Xayitova Firuza Abdullayevna Rivojlangan mamlakatlarda maktabgacha ta’limning mazmuni va tarixiy taraqqiyoti .................................. 554 Yoziyeva Umida Lutfullayevna O‘quv vaziyatlarini loyihalash orqali talabalar o‘quv faolligini oshirish ......................................................... 558 Zakirova Dilfuza Sayidolimovna O‘quvchilar orasida jismoniy faollikni oshirish uchun yangi ilmiy yondashuvlar .......................................... 561 Zaynobidinov Dilshodbek Qobilovich Активные методы обучения как коммуникационная основа современного урока ............................... 566 Ахмедова Мукаддас Ходиматовна Инклюзия как путь к равным возможностям: развитие системы образования Узбекистана ............... 570 Баротова Шохсанам Бахтиёр кизи, Мауш Ребия Джамшедовна, Мурадова Дилфуза Махмудовна “Qurilish konstruksiyalari” fanini o‘qitishda kasbiy-amaliy kompеtеntlikni rivojlantirish................................ 576 No‘manova Soxiba Ergashboyevna Креативный педагогический подход в музыкально-теоретических и практических занятиях по искусству макома ........................................................................................... 582 Нурматова Фируза Муминовна Система упражнений по методике обучения средствам речевой выразительности узбекского языка ........................................................................................................................................ 587 Фаттахова Д. А. Oliy ta’limda kompеtеnsiyaga asoslangan o‘qitish modеllari....................................................................... 592 Ernazarov Alisher Ergashevich, Chinqulova Gulmehra The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................ 598 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Raqamli o‘yinlarga (mobile games) qaramlikning kognitiv samaradorlikka salbiy ta’siri .............................. 601 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li OTM talabalarini vatanparvarlik ruhida tarbiyalash asosida ilmiy tadqiqot ishlariga yo‘naltirishning zamonaviy metodlari ........................................................................................................... 605 Sobirov Zahriddin Sadriddinovich Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarda kiryativlikni rivojlantirish ..................................................................... 609 Qo‘chqarov Mirzavali Qo‘zibayevich Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining axloqiy tarbiyasini shakllantirish ....................... 613 Yаqubovа Dinorа Bаhodirovnа Zamonaviy ta’lim tizimida AR (Augmented Reality) texnologiyalarining qo‘llanilishi.................................... 617 Abdumo‘minov Burxonjon Sunnatillo o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1055 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA TA’LIMNI INDIVIDUALLASHTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Qo‘qon davlat universiteti “Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt” kafedrasining professori, pedagogika fanlari doktori (DSc) Toxirova Muattarxon Isroil qizi Qo‘qon davlat universiteti 70610101-Kompyuter tizimlari va ularning dasturiy ta’minoti mutaxassisligi 1-kurs magistranti Annotatsiya: Mazkur maqola zamonaviy ta’lim tizimida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari asosida ta’limni individuallashtirishning pedagogik va psixologik asoslarini kompleks tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida nazariy tahlil, eksperimental ma’lumotlar, moslashuvchan o‘qitish hamda ta’limni personalizatsiyalash metodologiyalari tahlil qi - lingan. Shuningdek, maqolada sun’iy intellekt asosida ta’limni individuallashtirish samaradorligini baholash mezonlari, adaptiv o‘qitish tizimlarining didaktik imkoniyatlari hamda o‘quv jarayonining psixologik jihatlari chuqur yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida ta’lim muassasalarida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha ilmiy-uslubiy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, individual ta’lim, adaptiv o‘qitish, kognitiv psixologiya, ma’lumotlar tahlili, moslashuvchan ta’lim, differensial o‘qitish. Abstract: This article is devoted to a comprehensive study of the pedagogical and psychological foundations of educational individualization based on artificial intelligence technologies in the modern educational system. The research employs theoretical analysis, experimental data, and methodologies of adaptive and personalized learning. The paper highlights criteria for assessing the effectiveness of AI-based individualized education, explores the didactic potential of adaptive learning systems, and analyzes the psychological aspects of the learning process. Based on the research findings, scientific and methodological recommendations for the implementation of artificial intelligence technologies in educational institutions have been developed. Key words: artificial intelligence, individualized learning, adaptive learning, cognitive psychology, data analysis, personalized education, differentiated instruction. Аннотация: Данная статья посвящена комплексному исследованию педагогических и психологических основ индивидуализации обучения на основе технологий искусственного интеллекта в современной системе образования. В исследовании использованы методы теоретического анализа, экспериментальные данные, а также методологии адаптивного и персонализированного обучения. В статье подробно раскрываются показатели эффективности индивидуализации обучения на основе искусственного интеллекта, дидактические возможности адаптивных образовательных систем и психологические аспекты организации учебного процесса. По результатам исследования разработаны научно-методические рекомендации по внедрению технологий искусственного интеллекта в деятельность образовательных учреждений. Ключевые слова: искусственный интеллект, индивидуальное обучение, адаптивное обучение, когнитивная психология, анализ данных, персонализированное обучение, дифференцированное обучение. KIRISH So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari turli sohalarda, xususan, ta’lim tizimida keng qo‘llanilmoqda. Dunyo bo‘ylab oliy ta’lim muassasalari o‘quv jarayoniga raqamli vositalar va aqlli tizimlarni joriy etib, ta’lim samaradorligini oshirish hamda individual yondashuv imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Bu esa, bir tomondan, ta’lim samaradorligini oshirishga, ikkinchi tomondan, talabalar uchun interaktiv va individual yondashuv imkonini yaratmoqda. O‘zbekistonda ham Prezident farmonlari va hukumat qarorlari asosida raqamli iqtisodiyot va sun’iy intel - lekt sohasida rivojlanish kuzatilmoqda. Xususan, 2020-yilda “Sun’iy intellekt konsepsiyasi” tasdiqlanib, bu yo‘nalishda qator ilmiy va amaliy chora-tadbirlar belgilab berildi. Shu bois, SI texnologiyalarining oliy ta’limga integratsiyalashuvi zamon talabi sifatida dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1056 2025-yil, dekabr, 12-son Hozirda sun’iy intellekt yordamida individual o‘quv yo‘nalishlari, avtomatik baholash tizimlari, raqamli murabbiylar va taxminiy tahlil imkoniyatlari kengayib bormoqda. Bu esa nafaqat texnologik yangilik, balki ta’lim tizimi transformatsiyasining muhim omiliga aylanmoqda. Shuningdek, raqamli iqtisodiyotning ajralmas qismi bo‘lgan SI texnologiyalarining ta’lim tizimida joriy etilishi inson kapitalini rivojlantirish, zamonaviy kasb-hunar egallash va global raqobatbardoshlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Bugungi kunda OpenAI, Google AI, Coursera, Duolingo kabi platformalar orqali SI asosidagi ta’lim xizmatlari jadal sur’atlarda ommalashmoqda. O‘zbekiston bu borada orqada qolmasligi, balki ilg‘or texnologiyalarni o‘z milliy ta’lim tizimiga mos shaklda joriy etishi zarurdir. Dunyo hamjamiyati SI va ta’lim tutashuvida paydo bo‘layotgan imkoniyat va xatarlarga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Xususan, UNESCO 2021-yilda ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha siyosat ishlab chiquvchilarga mo‘ljallangan maxsus ko‘rsatmalarni e’lon qildi. Ushbu hujjatda sun’iy intellekt texnologiyalaridan ta’lim jarayonida to‘laqonli foydalanish uchun ularni o‘qituvchilar faoliyatini kuchaytiruvchi vosita sifatida ko‘rish, biroq ularning o‘rnini bosmaslik prinsipiga rioya etish lozimligi ta’kidlangan [1]. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Zamonaviy ta’lim tizimida sun’iy intellekt texnologiyalarining joriy etilishi ta’limni individuallashtirish jarayonini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ushbu yo‘nalishda Shute va Rahimi tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda personalizatsiyalangan ta’lim tushunchasi chuqur tahlil qilinib, o‘quvchilarning bilim darajasi, o‘rganish sur’ati va kognitiv xususiyatlarini hisobga olgan holda moslashtirilgan ta’lim modellari samaradorligi asoslab berilgan. Mualliflar 2017-yilda chop etilgan tadqiqotlarida adaptiv o‘rganish tizimlarining individual yondashuvni ta’minlashda muhim pedagogik vosita ekanini ilmiy jihatdan isbotlaydi. Sun’iy intellektning nazariy asoslari Russell va Norvig tomonidan ishlab chiqilgan fundamental tadqiqotlarda keng yoritilgan bo‘lib, unda intellektual tizimlarning qaror qabul qilish, muammolarni hal etish va o‘rganish jarayonlarini modellashtirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, Alpaydin tomonidan mashina o‘rganish bo‘yicha olib borilgan ilmiy izlanishlarda adaptiv algoritmlarning ta’lim tizimlarida qo‘llanilishi o‘quv jarayonini avtomatlashtirish va shaxsiylashtirishga xizmat qilishi ta’kidlanadi. Ushbu tadqiqotlar sun’iy intellekt asosida individual ta’limni tashkil etishning ilmiy-metodologik poydevorini shakllantiradi. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi misolida olib borilgan tadqiqotlar ham bu yo‘nalishning dolzarbligini tasdiqlaydi. Kendjayeva va Normo‘minov tomonidan chop etilgan ilmiy maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarini oliy ta’limga joriy etishning imkoniyatlari va muammolari har tomonlama tahlil qilingan. Xolmuminov hamda Karimov tadqiqotlarida adaptiv va raqamli o‘qitish tizimlarining milliy ta’lim sharoitidagi pedagogik ahamiyati yoritilgan. Turdaliyeva va Sodirova esa sun’iy intellekt asosida individual ta’lim yo‘nalishlarini shakllantirishning pedagogik asoslarini ilmiy jihatdan asoslab, bu yondashuv ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatib beradi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqotda sun’iy intellekt asosida ta’limni individuallashtirishning pedagogik asoslarini aniqlash maqsadida aralash metod yondashuvi qo‘llanildi. Ma’lumotlar bir necha manbalar orqali olindi: oliy va umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talaba va o‘qituvchilar o‘rtasida o‘tkazilgan onlayn so‘rovnomalar, yarim tuzilgan intervyular, o‘quv jarayonida sun’iy intellektga asoslangan platformalar faoliyatini kuzatish natijalari hamda o‘quvchilar faoliyatiga oid raqamli izlar (learning analytics) asosiy empirik ma’lumotlar sifatida jamlandi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamida shakllantirilgan individual ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv natijalari, topshiriqlarni bajarish tezligi va xatoliklar dinamikasi statistik ma’lumotlar ko‘rinishida yig‘ildi. Olingan ma’lumotlarni tahlil qilishda tavsifiy va taqqoslama statistik tahlil, kontent tahlili hamda korelyatsion tahlil usullaridan foydalanildi. So‘rovnoma va intervyu natijalari sifat jihatdan kodlanib, sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim jarayonini individuallashtirishga ta’siri pedagogik mezonlar asosida baholandi. Raqamli ma’lumotlar esa o‘quvchilarning individual rivojlanish trayektoriyalarini aniqlash va ta’lim samaradorligini baholash uchun tahlil qilindi. TAHLIL VA NATIJALAR Sun’iy intellekt asosida individual ta’lim tizimlari yaratish ta’lim jarayonini shaxsiylashtirish va uni o‘quvchilarga moslashtirish imkonini beradi. Bu tizimlar o‘quvchining bilim darajasi, qobiliyatlari, o‘qish uslubi va hatto psixologik holatiga qarab ta’lim jarayonini boshqaradi. Bundan tashqari, u o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun yangi imkoniyatlar ochib, ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi. Individual ta’lim tizimini yaratish doirasidagi tadqiqotlar faqat sun’iy intellekt bo‘yicha ilmiy izlanishlar bilan cheklanib qolmay, balki adaptiv ta’lim tizimlari yuzasidan ham olib borilgan. Jumladan, Shute va Rahimi tomonidan o‘tkazilgan adaptiv ta’lim tizim- AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1057 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son lariga oid tadqiqotlar mashina o‘rganish algoritmlarining ta’lim tizimlarida qanday qo‘llanilishini tahlil qilgan. Ularning fikriga ko‘ra, mashina o‘rganish metodlari yordamida o‘quvchilarni shaxsiylashtirilgan o‘quv jarayonlariga yo‘naltirish orqali ularning bilim va ko‘nikmalarini yanada samarali rivojlantirish mumkin. Shuningdek, adaptiv ta’lim tizimlari o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda o‘qish jarayonini boshqarishga ham xizmat qiladi [2]. Sun’iy intellekt orqali o‘quvchilarning o‘zgaruvchan ehtiyojlariga moslashtirilgan ta’lim rejalari, shaxsiy fikrlar hamda o‘qish jarayonini optimallashtiruvchi vositalar yaratiladi. Ushbu tizimlar o‘quvchilarning muvaffaqiyatlarini doimiy ravishda kuzatib boradi va ularni qo‘llab-quvvatlash maqsadida o‘quv materiallarini moslashtirilgan shaklda taqdim etadi. Natijada, o‘quvchilar individual ta’lim tizimlaridan foydalangan holda samarali ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Zamonaviy jamiyatning raqamli transformatsiya davrida ta’lim sohasida fundamental o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. Sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi ta’limni individuallashtirish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirmoqda. Bugungi kunda SI asosida ta’limni individuallashtirish nafaqat texnologik, balki murakkab pedagogik-psixologik muammo sifatida ham namoyon bo‘lmoqda [3]. An’anaviy ta’lim tizimida individual yondashuvni amalga oshirishda metodologik va resurs cheklovlari mavjud bo‘lsa, sun’iy intellekt texnologiyalari ushbu cheklovlarni bartaraf etishga xizmat qiladigan yangi imkoniyatlarni yaratmoqda. Biroq, texnologik imkoniyatlar bilan bir qatorda, ularning pedagogik asoslanganligi va psixologik jihatdan maqbulligi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Individual yondashuvni ta’minlash faqat shaxsiy bilim darajasini hisobga olish bilangina cheklanmaydi, balki o‘quvchining qiziqishlari, kognitiv uslubi, ijtimoiy-emotsional holati, motivatsiyasi hamda mustaqil fikrlash darajasini kompleks tahlil qilishni talab etadi. Masalan, o‘quvchiga mos topshiriqlarni avtomatik ravishda taklif qilish, o‘rganish bosqichlari va mazmunini adaptiv tarzda o‘zgartirish imkonini beruvchi tizimlar ushbu nazariy yondashuvni amaliyotga tatbiq etmoqda. Shu nuqtai nazardan, sun’iy intellekt texnologiyalari ta’limni individuallashtirish jarayonida yangi bosqichni boshlab bermoqda. SI algoritmlari o‘quvchining faoliyati, javoblari, xatolari va o‘zlashtirish darajasini tahlil qilib, keyingi o‘quv bosqichlarini shaxsiylashtirish imkoniyatiga ega. Sun’iy intellekt texnologiyalari aynan shunday murakkab va ko‘p omilli tahlil asosida ta’lim jarayonini optimallashtirishga qaratilgan vositalar sifatida namoyon bo‘lmoqda. Individual ta’lim yondashuvi pedagogikada qadimdan mavjud bo‘lgan tushuncha bo‘lishiga qaramay, XXI asrda uning mazmuni tubdan o‘zgarmoqda. Zamonaviy pedagogika individual ta’limni o‘quvchi shaxsining barcha jihatlarini chuqur tahlil qilishga asoslangan, moslashtirilgan va avtomatlashtirilgan o‘quv jarayoni sifatida talqin qiladi. Ta’limni individuallashtirish tushunchasi uzoq pedagogik an’analarga ega bo‘lib, uning rivojlanishi ko‘plab pedagogik nazariyalar bilan uzviy bog‘liq. J. Dewey ta’kidlaganidek: “Ta’lim bu hayotning zarur sharti emas, balki hayotning o‘zidir” [4]. Ushbu qarash ta’limning individual tabiatini yaqqol ifodalaydi. An’anaviy individual ta’lim yondashuvi asosan o‘qituvchining tajribasiga tayangan holda, o‘quvchilarning qobiliyatiga qarab farqlangan metodlarni tanlashga asoslangan bo‘lsa, zamonaviy yondashuvda bu jarayon sun’iy intellekt algoritmlari yordamida amalga oshiriladi. Zamonaviy pedagogikada individuallashtirish quyidagi tamoyillarga asoslanadi: 1. Differensiallashgan yondashuv – har bir o‘quvchining kognitiv qobiliyatlari, o‘rganish uslubi va motivatsiyasini hisobga olish; 2. Moslashtirish – o‘quv materiallari va metodlarini individual ehtiyojlarga muvofiqlashtirish; 3. Faollashtirish – o‘quvchilarning faol va mustaqil faoliyatini rag‘batlantirish; 4. Refleksiya – o‘rganish jarayoni hamda natijalarini o‘zini o‘zi baholash. Sun’iy intellekt texnologiyalari mazkur tamoyillarni yangi darajada amalga oshirish imkoniyatini yaratadi. Hozirgi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari ta’lim sohasida quyidagi yo‘nalishlarda keng qo‘llanilmoqda. Adaptiv o‘rganish tizimlari o‘quvchilarning bilim darajasi, kognitiv qobiliyatlari va o‘rganish sur’atiga mos ravishda o‘quv materiallarini dinamik tarzda moslashtiradi. B. S. Bloom tomonidan ilgari surilgan “2 sigma muammosi”ga ko‘ra, individual o‘qitish guruhli o‘qitishga nisbatan ikki barobar samaraliroq hisoblanadi [5]. SI asosidagi adaptiv tizimlar ushbu samaradorlikni ommaviy ta’lim sharoitida ta’minlash imkonini beradi. Aqlli tutor tizimlari inson tutorining ayrim funksiyalarini qisman bajaradi. J. Anderson va hamkorlari olib borgan tadqiqotlarga ko‘ra, aqlli tutor tizimlari an’anaviy o‘qitish usullariga nisbatan o‘rganish samaradorligini 30–50 % ga oshirishi mumkin [6]. So‘nggi yillarda ta’lim jarayoniga qo‘yilayotgan talablar sezilarli darajada o‘zgarib bormoqda. Global raqamli transformatsiya, o‘quv resurslarining ko‘pligi, o‘zlashtirish tezligidagi individual farqlar hamda o‘rganish uslublarining diversifikatsiyasi ta’lim muhitini “bir o‘lchov hamma uchun” modelidan uzoqlashtirmoqda. Shuningdek, SI algoritmlari katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish, o‘quvchilarning rivojlanish tendensiyalarini bashorat qilish va individual tavsiyalar ishlab chiqish imkoniyatiga ega. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1058 2025-yil, dekabr, 12-son Kognitiv uslubga moslashish jarayonida o‘quvchining axborotni qabul qilish va qayta ishlashdagi o‘ziga xos yondashuvlari inobatga olinadi. Emotsional tahlil orqali sun’iy intellekt o‘quvchining stress darajasi, qiziqishi va charchoq holatini aniqlaydi hamda ushbu ma’lumotlardan o‘qitish strategiyasini moslashtirishda foydalaniladi. Moslashuvchan taqvim har bir o‘quvchi uchun qulay vaqt rejimida ta’lim olish imkonini yaratadi. Teskari aloqa va refleksiya jarayonida esa SI o‘quvchining yutuq va muammolarini tahlil qilib, ularni anglashga ko‘maklashadi. Shunday qilib, individual ta’lim zamonaviy sharoitda yagona standartlarga emas, balki har bir o‘quvchi shaxsiga mos yo‘nalishga asoslanadi va ushbu yondashuv sun’iy intellekt texnologiyalari orqali real amaliyotga tatbiq etiladi. Individuallashtirishning psixologik jihatlari Kognitiv psixologiya nuqtai nazaridan L. S. Vygotskiy tomonidan ilgari surilgan “yaqin rivojlanish zonasi” nazariyasi SI asosida ta’limni individuallashtirishning muhim psixologik asoslaridan biridir. Unga ko‘ra, yaqin rivojlanish zonasi bolaning mustaqil hal qila oladigan masalalari bilan kattalar yordami bilan hal qilinadigan masalalar darajasi o‘rtasidagi tafovutni ifodalaydi [7]. SI tizimlari har bir o‘quvchi uchun optimal yaqin rivojlanish zonasini aniqlash va uni bosqichma-bosqich kengaytirish imkoniyatiga ega. Motivatsion psixologiya doirasida Deci va Ryan tomonidan ilgari surilgan o‘zini o‘zi belgilash nazariyasi ham sun’iy intellekt asosida ta’limni individuallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi [7]. Ushbu nazariyaga ko‘ra, insonning ichki motivatsiyasi avtonomiya, kompetentsiya va o‘zaro ijtimoiy aloqa ehtiyojlarining qondirilishiga bog‘liq. Sun’iy intellekt tizimlari mazkur psixologik ehtiyojlarni inobatga olgan holda samarali o‘quv muhitini yaratishga xizmat qiladi. Sun’iy intellekt texnologiyalarining pedagogik imkoniyatlari kengayib borar ekan, ular o‘qituvchining ko‘plab funksiyalarini avtomatlashtirish, individual yondashuvni ta’minlash, o‘quvchi faoliyatini tahlil qilish, differensial topshiriqlar ishlab chiqish hamda baholash jarayonlarini samarali amalga oshirish imkonini beradi. Sun’iy intellektning asosiy pedagogik funksiyalariga o‘quvchi ma’lumotlarini tahlil qilish, personalizatsiya, tavsiyalar berish, rivojlanish dinamikasini monitoring qilish va avtomatik baholash jarayonlari kiradi. Shu - ningdek, u o‘qituvchiga kurs kontentini yaratish va takomillashtirish, o‘quv dasturlarini modellashtirish, didaktik materiallarni ishlab chiqish, o‘quvchilarni segmentatsiyalash hamda ta’limiy tavsiyalarni ishlab chiqishda samarali yordamchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. Mazkur imkoniyatlarning barchasi zamonaviy pedagogikaning asosiy maqsadi – o‘quvchining intellektual, ijtimoiy-emotsional va shaxsiy rivojlanishini to‘liq qo‘llab-quvvatlovchi ta’lim muhitini yaratishda sun’iy intellektni muhim pedagogik vosita sifatida qo‘llash zarurligini asoslaydi. XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt (SI) asosida ta’limni individuallashtirish ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshirishning istiqbolli yo‘nalishi hisoblanadi. Biroq uning muvaffaqiyati nafaqat texnologik, balki pedagogik-psixologik jihatlarning chuqur hisobga olinishiga ham bog‘liq. Quyidagi asosiy xulosalarni keltirish mumkin. 1. SI asosida ta’limni individuallashtirish an’anaviy ta’lim tizimidagi individual yondashuvning mavjud cheklovlarini samarali bartaraf etadi. 2. Adaptiv o‘qitish tizimlari o‘rganish samaradorligini o‘rtacha 30–40 % ga oshirishi mumkin. 3. Individuallashtirishning psixologik jihatlari, jumladan motivatsiya, kognitiv uslub va hissiy holat uning samaradorligini belgilovchi muhim omillar hisoblanadi. 4. O‘qituvchilarning yangi roli – SI tizimlari bilan hamkorlikda ishlash – talabalarda mustaqil fikrlash hamda o‘zini o‘zi rivojlantirish qobiliyatining shakllanishida muhim ahamiyat kasb etmoqda. An’anaviy yondashuv o‘rnini shaxsga yo‘naltirilgan, individual o‘quv yo‘nalishlarini taklif etuvchi tizimlar egallamoqda. Oliy ta’lim sharoitida har bir talabaning bilim darajasi, qiziqish sohasi va o‘rganish tezligini inobatga oluvchi tizimlar ta’lim sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Sun’iy intellekt texnologiyalari individual ta’limni tashkil etishda keng imkoniyatlarga ega bo‘lib, u o‘quvchining bilim darajasi va o‘rganish uslubiga mos moslashuvchan hamda shaxsiylashtirilgan o‘quv yo‘nalishlarini taqdim etadi. Pedagogik nuqtai nazardan, bu jarayon o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini ochish, mustaqil o‘rganish qobiliyatini rivojlantirish va o‘qitish jarayonini samarali tashkil etishda muhim qadam hisoblanadi. Kelgusida ushbu texnologiyalarni joriy etishda o‘quvchilarni tayyorlash, sun’iy intellekt vositalarini mahalliy sharoitga moslashtirish hamda etik me’yorlarni belgilash ustuvor vazifa bo‘lib qoladi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1059 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Kendjayeva Dildora Xudayberganovna, Normo‘minov Anvarjon Asqar o‘g‘li. “Sun’iy intellekt texnologiyalarining O‘zbekiston oliy ta’lim tizimiga joriy etilishi: imkoniyatlar, muammolar va istiqbollar”. The Multidisciplinary Journal of Science and Technology, volume 5, issue 6. 2. Shute, V. J., & Rahimi, S. 2017. Personalized learning: A definition and review of the literature. Educational Technology Research and Development. 3. Russell, S., Norvig, P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 2020. 4. Alpaydin, E. Machine Learning. MIT Press, 2021. 5. Xolmuminov, A. “Ta’lim tizimida sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanilishi”. O‘zbekiston axborot texnologiyalari jurnali, 2023. 6. Karimov, B. “Adaptiv o‘qitish tizimlari va ularning oliy ta’limdagi ahamiyati”. TATU ilmiy to‘plami, 2024. 7. Turdaliyeva, N. A., Sodirova, D. S. “Sun’iy intellekt texnologiyalari asosida individual ta’lim yo‘nalishlarini shakllantirishning pedagogik asoslari”. Namangan – 2025. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 564 2025-yil, dekabr, 12-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 565 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son 2025. №12 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.