O'YIN METODLARINING BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA XOTIRA MUSTAHKAMLIGIGA TA'SIRI

437 O‘YIN METODLARINING BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA XOTIRA MUSTAHKAMLIGIGA TA’SIRI Xayrullayeva Farida Raxmatulla qizi Chirchiq davlat pedagogika universiteti Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim fakulteti Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi, 25/8-guruh [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17980194 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida xotiraning rivojlanishida o‘yin metodlarining ahamiyati ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot pedagogik kuzatuvlar hamda psixologik yondashuvlar asosida olib borilib, o‘yin metodlari orqali o‘quvchilarning bilish faoliyati, diqqat jarayonlari va xotira mustahkamligining oshishi tahlil qilingan. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari psixologik jihatdan faol, qiziquvchan va ta’sirchan bo‘lib, ularning ko‘ruv, eshituv va harakat xotirasi ustunlik qiladi. Shu bois ta’lim jarayonida didaktik, rolli va harakatli o‘yinlardan foydalanish bilimni ongli ravishda o‘zlashtirish va xotirada uzoq muddat saqlashga xizmat qiladi. Maqola pedagoglar va metodistlar uchun amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi. Kalit so‘zlar:o‘yin metodlari, boshlang‘ich sinf, xotira mustahkamligi, interfaol ta’lim, didaktik o‘yinlar, rolli o‘yinlar, harakatli o‘yinlar, pedagogik texnologiyalar. Abstract: This article discusses the importance of game methods in the development of memory in primary school students from a scientific, theoretical and practical perspective. The study was conducted on the basis of pedagogical observations and psychological approaches, and the increase in cognitive activity, attention processes and memory strength of students through game methods was analyzed. Primary school students are psychologically active, curious and impressionable, and their visual, auditory and motor memory prevail. Therefore, the use of didactic, role-playing and action games in the educational process serves to consciously assimilate knowledge and maintain it in memory for a long time. The article contains practical recommendations for teachers and methodologists. Keywords: game methods, primary school, memory strength, interactive education, didactic games, role-playing games, action games, pedagogical technologies. KIRISH: Zamonaviy ta’lim tizimida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilimlarni puxta egallashi va ularni uzoq muddat xotirada saqlab qolishi muhim ahamiyat kasb etadi. Boshlang‘ich ta’lim keyingi o‘quv bosqichlari uchun poydevor vazifasini bajaradi. Aynan shu davrda o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda darslarni tashkil etish zarur. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari diqqatining qisqa davomiyligi, yuqori qiziqishi va hissiy-ta’sirchanligi bilan ajralib turadi. Ularning xotirasi asosan ko‘rgazmali-obrazli va harakat bilan bog‘liq bo‘ladi. O‘yin metodlari ushbu xususiyatlarga mos kelib, o‘quvchilarning faolligini oshiradi, diqqatini jamlaydi va bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi. O‘yin jarayonida o‘quvchilar topshiriqlarni bajaradi, muammoli vaziyatlarni hal qiladi hamda bilimni ongli ravishda o‘zlashtiradi. Shuningdek, o‘yinlar muloqot madaniyati, hamkorlik va jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari asosan 6–10 yosh oralig‘ida bo‘lib, bu davrda bolaning psixik faoliyati, tafakkuri, o‘quv motivatsiyasi va ijtimoiy moslashuvi jadal rivojlanadi. Ushbu bosqichda 438 bolalarda ixtiyorsiz diqqat ustun bo‘lib, ular qiziqarli va faol faoliyat orqali bilimni tezroq o‘zlashtiradi.Mazkur yosh davrida xotiraning ko‘ruv, eshituv va harakat turlari yetakchi hisoblanadi. Bola ma’lumotni bevosita faoliyat jarayonida, ayniqsa o‘yin orqali yaxshiroq eslab qoladi. Shu sababli o‘qituvchi o‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini chuqur bilgan holda, ta’lim jarayonini o‘yin metodlari bilan boyitishi lozim. Bu yondashuv bolalarda mustaqil fikrlash, mantiqiy xulosa chiqarish va o‘qishga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantiradi. O‘yin metodlari zamonaviy ta’lim jarayonida samarali pedagogik vositalardan biri hisoblanadi. Ular o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, bilish faoliyatini faollashtiradi va o‘quv materialini chuqurroq o‘zlashtirishga yordam beradi. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf bosqichida o‘yin metodlari bolalarning yosh xususiyatlariga to‘liq mos keladi. Didaktik, rolli va harakatli o‘yinlar orqali o‘quvchilarning ko‘ruv, eshituv va harakat xotirasi bir vaqtning o‘zida faollashadi. O‘yinlar jarayonida ijobiy psixologik muhit yaratiladi, o‘quvchilarda o‘ziga bo‘lgan ishonch ortadi, qo‘rquv va zo‘riqish kamayadi. Jamoaviy o‘yinlar esa muloqot madaniyati va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Didaktik o‘yinlarOna tili va matematika darslarida “Kim tez?”, “Top va ayt”, “So‘zni davom ettir” kabi didaktik o‘yinlardan foydalanish o‘quvchilarning eshituv va ko‘ruv xotirasini faollashtiradi. Natijada bilimlar uzoq muddat xotirada saqlanadi. Rolli o‘yinlar“Do‘kon”, “Maktab”, “Mehmonxonada” kabi rolli o‘yinlar o‘quvchilarning nutqi, tafakkuri va mazmunli xotirasini rivojlantiradi. O‘quvchi rolni bajarish jarayonida bilimni ongli ravishda qabul qiladi va eslab qoladi. 3-misol. Harakatli o‘yinlar“Buyruqni bajar”, “Rangni top” kabi harakatli o‘yinlar harakat xotirasini rivojlantiradi, diqqatni jamlash va tez eslab qolish qobiliyatini oshiradi. O‘yin metodlari o‘quvchilarning diqqatini faollashtirib, ixtiyorsiz xotiraning ixtiyoriy xotiraga aylanishiga yordam beradi. O‘yin jarayonida bilimlar takrorlanadi, mustahkamlanadi va emotsional jihatdan boyitiladi. Bu esa ma’lumotlarning xotirada uzoq saqlanishini ta’minlaydi. XULOSA: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘yin metodlari boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida xotira mustahkamligini rivojlantirishda muhim pedagogik ahamiyatga ega. O‘yin asosida tashkil etilgan darslar o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlariga mos kelib, ta’lim samaradorligini oshiradi. Shu sababli boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘yin metodlaridan tizimli va maqsadga muvofiq foydalanish tavsiya etiladi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Davletshin M.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi, 2014. 2. G‘oziyev E.G‘. Yosh va pedagogik psixologiya. – Toshkent: Fan, 2015. 3. Karimova V.M. Psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi, 2016. 4. Elkonin D.B. Psixologiya igry. – Moskva: Pedagogika, 1989. 5. Qodirova F.R. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Sharq, 2019. 6. Zunnunov A., To‘xtayeva R. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2018. 7. Usmonov B.Sh. Pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. 8. Abdullayeva M.M. Ta’limda o‘yin texnologiyalari. – Toshkent: Innovatsiya, 2017.