SINGAPURDA MATEMATIKADAN BAHOLASH MODELI

International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-12| 2025 Published: |22-12-2025| 264 Publishing centre of Finland SINGAPURDA MATEMATIKADAN BAHOLASH MODELI https://doi.org/10.5281/zenodo.17983218 M.Abdullayeva Qo’qon davlat universiteti Aniq fanlar va muhandislik fakulteti o‘qituvchisi. abdullayevamarifat[email protected] Annotatsiya Mazkur maqolada Singapur ta’lim tizimida matematikadan qo‘llaniladigan baholash modeli ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida baholashning pedagogik asoslari, o‘quvchilarning kognitiv darajasi, o‘quv jarayonini rivojlantirishdagi roli va xalqaro standartlarga moslashuvi o‘rganiladi. Maqolada Singapur matematik baholash modelining samaradorligi va ta’lim sifatini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Kalit so‘zlar Singapur, matematika, baholash modeli, kognitiv kompetensiyalar, o‘quv jarayoni. Kirish. Singapur ta’lim tizimi dunyo miqyosida matematikada yuqori natijalar bilan tanilgan. Mamlakat o‘quvchilari TIMSS va PISA kabi xalqaro tadqiqotlarda doimiy yuqori ko‘rsatkichlarni qayd etadi. Ushbu natijalarga erishishda baholash modeli muhim rol o‘ynaydi. Singapurda baholash faqat bilim darajasini tekshirish bilan cheklanmaydi, balki o‘quvchilarning fikrlash, muammoni hal qilish va mantiqiy qaror qabul qilish qobiliyatlarini ham baholaydi. Baholash tizimi o‘qitish jarayonini rejalashtirish va individual o‘quv yo‘nalishlarini shakllantirishda muhim vosita hisoblanadi. Singapur baholash modeli kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan. Kompetensiya nafaqat bilimni, balki uni amalda qo‘llash va tahlil qilish qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi. Baholash uch asosiy yo‘nalish bo‘yicha olib boriladi: 1. Bilim darajasi – o‘quvchi matematik tushunchalar, qoidalar va formulalarni eslab qolish qobiliyatini ko‘rsatadi. 2. Qo‘llash darajasi – real hayotiy vaziyatlarda matematik bilimlardan foydalanish ko‘nikmasini baholaydi. 3. Tahlil darajasi – murakkab masalalarni tahlil qilish, mantiqiy fikrlash va xulosa chiqarish qobiliyatini aniqlaydi.Ushbu nazariy asoslar o‘quvchilarning International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-12| 2025 Published: |22-12-2025| 265 Publishing centre of Finland umumiy matematik tayyorgarligini aniqlashga xizmat qiladi va ta’lim jarayonini tizimli rivojlantirish imkonini beradi. [1]. Singapur baholash tizimi aniq mezonlar va standartlashtirilgan jarayonlarga asoslangan. Har bir baholash vazifasi o‘quvchining yoshiga va o‘qish darajasiga mos tuziladi. Baholash ikki asosiy shaklda olib boriladi: yopiq savollar va ochiq savollar. Yopiq savollar o‘quvchining tezkor fikrlash va faktik bilim darajasini aniqlashga xizmat qiladi, ochiq savollar esa murakkab va analitik fikrlashni baholash imkonini beradi. Baholash natijalari ballar tizimi asosida hisoblanadi va aniq ko‘rsatkichlar bilan ifodalanadi. Shu orqali o‘quvchilar va o‘qituvchilar uchun aniq teskari aloqa shakllanadi, bu esa ta’lim jarayonini takomillashtirishga xizmat qiladi [2]. Singapur baholash modeli o‘qitish metodikasini rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. O‘qituvchilar darsda faqat nazariy bilim berish bilan cheklanmasligi, balki o‘quvchilarning muammolarni hal qilish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga e’tibor berishlari kerak. Baholash tizimi o‘quvchilarga interaktiv va amaliy vaziyatlarda bilimni qo‘llash imkoniyatini beradi. Shu tarzda o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va mantiqiy qaror qabul qilish qobiliyati rivojlanadi. Shu bilan birga, baholash natijalari o‘qituvchilarga dars rejasini optimallashtirish va individual o‘quv yo‘nalishlarini aniqlash imkonini beradi [3]. Singapur baholash tizimi boshqa rivojlangan mamlakatlar bilan solishtirganda bir necha jihatlarda ustunlikka ega: Kompetensiyaga asoslangan yondashuv – o‘quvchining faqat bilim darajasi emas, balki uni amalda qo‘llash qobiliyati ham baholanadi. Standartlashtirilgan baholash mezonlari – barcha sinflar va o‘quvchilar uchun yagona baholash tizimi mavjud. Ta’lim jarayonini rivojlantirishga yo‘naltirilgan – baholash natijalari o‘qitish strategiyasini takomillashtirishda qo‘llaniladi. Shu sababli Singapur modeli dunyo miqyosida ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha namuna hisoblanadi [4]. O‘zbekiston milliy baholash modeli ko‘proq bilimga yo‘naltirilgan. Testlar va baholash vositalari asosiy maqsad – o‘quvchining nazariy bilimini aniqlash. O‘zbekiston testlarida asosiy e’tibor formulalar va qoidalarni bilishga qaratilgan. Baholash mezonlari odatda ballar tizimi asosida, standartlashtirilgan shaklda ishlab chiqilgan, ammo kompetensiyaga asoslangan kompleks yondashuvlar Singapurdagi kabi keng qo‘llanilmaydi. Milliy model o‘quv jarayonida individual International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-12| 2025 Published: |22-12-2025| 266 Publishing centre of Finland yondashuv va analitik ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyatini cheklangan darajada beradi [3]. Solishtirmali tahlil Parametr Singapur modeli O‘zbekiston milliy modeli Baholash yondashuvi Kompetensiyaga asoslangan (bilim + qo‘llash + tahlil) Bilimga asoslangan (nazariy bilim va qoidalarni bilish) Test shakllari Yopiq va ochiq savollar, analitik vazifalar Ko‘proq yopiq va standart testlar, minimal analitik topshiriqlar Kognitiv darajalar Bilim, qo‘llash, tahlil Asosan bilim va eslab qolish Natijalarni qo‘llash Individuallashtirilgan o‘qitish, dars rejalarini optimallashtirish Asosan baho berish va sinov natijalarini tahlil qilish Xalqaro standartlarga moslik Yuqori, TIMSS va PISA tajribasi bilan uyg‘un Qisman mos, asosiy e’tibor milliy standartlarga Xulosa. Singapur matematikadan baholash modeli o‘quvchilarning bilim, qo‘llash va tahlil qobiliyatlarini baholashga qaratilgan tizimli va samarali yondashuvdir. Baholash mezonlari aniq va standartlashtirilgan, o‘qitish jarayonini takomillashtirishga xizmat qiladi. Shu modelning xalqaro muvaffaqiyati Singapur ta’lim tizimining mustahkam nazariy va amaliy poydevoriga asoslanganligini ko‘rsatadi. Ushbu tajribadan olingan metodik yondashuvlar boshqa mamlakatlarda ta’lim sifatini oshirish uchun o‘rganishga arziydi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Ministry of Education Singapore. Mathematics Syllabus and Assessment Framework. 2. Ng, S.K. Singapore’s Mathematics Education: Approaches and Assessments. 3. Goh, B.L. Competency-Based Assessment in Singapore Schools. 4. Lim, C.Y. Teaching and Assessment Practices in Singapore Mathematics.