TO'LQIN TARQALISHI ANIQLIGINI YECHIMLARDA BAHOLASH

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 9 TO‘LQIN TARQALISHI ANIQLIGINI YECHIMLARDA BAHOLASH Mo‘minova Sayyoraxon Azizjon qizi Farg‘ona davlat texnika universiteti magistranti E-mail: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17985910 ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada to‘lqin tarqalishi jarayonlarini modellashtirishdagi sonli yechimlarning aniqligi masalasi paskal dasturi yordamida ko‘rildi. Yechim aniqligi analitik (aniq) yechim bilan taqqoslash, shuningdek, fazoviy qadam va vaqt qadami ta'sirini o‘rganish orqali baholangan. Kalit so‘zlar: to‘lqin tarqalishi, paskal dasturi, aniqlikni baholash, aniqlikni baholash. Kirish. Tabiiy va texnikaviy jarayonlarning ko‘pchiligi, jumladan, akustika, seysmologiya, optika va elektromagnitizm sohalaridagi hodisalar to‘lqin tarqalishi tenglamalari orqali tavsiflanadi. Ushbu tenglamalarning murakkabligi sababli, ularning analitik (aniq) yechimlarini topish ko‘pincha imkonsiz bo‘ladi. Shuning uchun, amaliy tadqiqotlarda va muhandislik hisobkitoblarida sonli usullar (masalan, Chekli Ayirmalar Usuli, Chekli Elementlar Usuli) keng qo‘llanilmoqda. Paskal dasturidagi to‘lqin tarqalishi aniqligini yechimlari: uses crt; const rho=7850; Cp=440; lam=76.2; Nx=10; Ny=10; T1=200; T00=20; lx=1; ly=1; var T,T0:array[0..Nx,0..Ny]of real; A,B,C,dx,dy,dt:real; i,j,time:integer; begin clrscr; dx:=lx/Nx; dy:=ly/Ny; T0[5,5]:=T1; dt:=0.1; for i:=0 to Nx do begin for j:=0 to Ny do begin T0[i,j]:=T00; end; end; for i:=1 to Nx-1 do begin T0[i,0]:=10; YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 10 T0[i,Ny]:=5; end; for j:=0 to Ny do begin T0[0,j]:=-10; T0[Nx,j]:=-5; end; for time:=0 to 100 do begin for i:=1 to Nx-1 do begin for j:=1 to Ny-1 do begin A:=(T0[i+1,j]-2*T0[i,j]+T0[i-1,j])/(dx*dx); B:=(T0[i,j+1]-2*T0[i,j]+T0[i,j-1])/(dy*dy); C:=dt*lam/(rho*Cp); T[i,j]:=T0[i,j]+C*(A+B); end; end; for i:=0 to Nx do begin T0[i,0]:=10; T0[i,Nx]:=5; end; for j:=0 to Ny do begin T0[0,j]:=-10; T0[Nx,j]:=-5; end; for i:=1 to Nx-1 do begin for j:=1 to Ny-1 do begin T0[i,j]:=T[i,j]; end; end; writeln('vaqt=',time*dt); for i:=0 to Nx do begin writeln('x',' ',dx*i,' ',T[i,5]); end; readln; end;//vaqtni tugashi end.//prog tug YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 11 1-rasm. To‘lqin tarqalishini sonli yechimlarda aniqliligi Xulosa Ushbu tezisda to‘lqin tarqalishi tenglamasi uchun sonli yechimlar aniqligini baholash masalasini ko‘rdim va Paskal dasturida to‘lqin tarqalishini sonli yechimlarda aniqliligi kodlar yordamida yozishni o’rgandim. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Umarov. “Gidravlika. Toshkent. 2002-yil. 2. Aljure Osorio, D. E., “Turbulent Flow Modeling and Solution.