scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

साळवे, प्रविण रमेश; बोडखे, गोपीनाथ पांडूरंग

Abstract

आजच्या डिजिटल युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक जीवनातील एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रभावी साधन बनले आहे. AI मानवी विचारशक्तीची नक्कल करून शिकते, विश्लेषण करते, पॅटर्न ओळखते आणि निर्णय घेतो. विद्यार्थ्यांसाठी एआय साधनांचा वापर लेखन, संशोधन, नोट्स तयार करणे, सारांश काढणे, अभ्यास नियोजन, सादरीकरणे तयार करणे, भाषा शिकणे, कोडिंग आणि मानसिक आरोग्य यांसारख्या अनेक क्षेत्रांमध्ये उपयुक्त ठरतो. ChatGPT, Gemini, Grammarly, QuillBot, Turnitin, Khan Academy, Anki, Duolingo Max, Woebot यांसारखी साधने विद्यार्थ्यांचा वेळ वाचवतात, काम अधिक दर्जेदार करतात आणि वैयक्तिकृत शिक्षणाचा अनुभव देतात. एआयमुळे शिक्षण प्रक्रिया अधिक सोपी, वेगवान, आकर्षक आणि प्रभावी बनते. संकल्पनांची समज वाढवण्यासाठी, लेखन सुधारण्यासाठी, ताण कमी करण्यासाठी आणि शिकण्याचा अनुभव उंचावण्यासाठी AI विद्यार्थ्यांना एक "डिजिटल साथी" म्हणून मदत करत आहे. संतुलित व जबाबदार वापर केल्यास एआय विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीसाठी एक क्रांतिकारी साधन ठरते.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 23  󰬀 󰱳󰫾󰫦 󰭃 󰱮󰰌 (AI) 󰭑. 󰭈  1, 󰭈. .   2 1 󰱳󰰏,   󰭈,  󰰣 󰫦  󰱳  . 󰲆 . 2󰫦󰫦,   󰰗󰭅,  󰰣 󰫦  󰱳  . 󰲆 . Manuscript ID: JRD -2025-170907 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 23-27 September 2025 Submitted: 10 Aug. 2025 Revised: 20 Aug. 2025 Accepted: 10 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025 : 󰫳   󰭃 󰱮󰰌 (AI)  󰱳󰫾󰰩󰫳 󰫤   󰫽 󰰍  󰭈   . AI  󰱇󰲒 󰱆 󰰉 , 󰲄 , 󰫦   󰫦 . 󰱳󰫾󰰩    , , 󰫸  ,  , 󰬅 ,   ,  , 󰲓   󰫰 󰫯  󰫤󰭃󰬀 󰱇 . ChatGPT, Gemini, Grammarly, QuillBot, Turnitin, Khan Academy, Anki, Duolingo Max, Woebot   󰱳󰫾󰰩  ,   󰰘   󰱇 󰫤  .  󰫤 󰭈󰲑󰬴  , , 󰫦  󰭈 . 󰬉  󰫼,  󰫼,   󰫼  󰫼  󰫼 AI 󰱳󰫾󰰩  " " 󰬆   .     󰬉  󰱳󰫾󰰩󰫳 󰭈  󰬴  . 󰫯 󰬄: 󰭃 󰱮󰰌 (AI),  ,  󰲗󰫦,  󰬇, 󰱿 ,  , 󰫽  , 󰬅 , 󰱇 󰫤, 󰬃󰫺󰫦. 󰭈󰬎 ,   ‘’ (󰲘󰫦󰲑 󰬁)  󰬄  . 󰬆󰬀, 󰬂󰬀,     󰫦 .    󰱇 󰱚 󰬁  󰲌󰫥  ?  !   󰫳-󰫳󰫯 󰱳󰫾󰰩    ,  󰫤  󰫦   . 󰬉 , 󰫳 󰬅   ,     󰬆  󰰀   󰬌  󰫳 .  󰫽    .  󰫼 󰭈󰲑󰬴    󰭈      .    󰬀  󰫳     󰬅  ,  󰫳 󰫤 󰭈 󰬴   . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰭑. 󰭈  ,  󰱳󰰏,   󰭈,  󰰣 󰫦  󰱳  . 󰲆 . How to cite this article: , . 󰭈 .  ., & , .  .  . (2025).  󰬀 󰱳󰫾󰫦 󰭃 󰱮󰰌 (AI). Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 23–27. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 24 󰱳󰫾󰰩     (Artificial Intelligence) 󰬆  󰱮󰰌 󰱆    󰭈󰲑󰬴󰭈 , 󰬎   󰫦   󰭈.  󰭃󰫥  󰲄 , 󰫽 󰫦   󰫽  󰬍 󰰎   󰲕   󰫦 . 󰱳󰫾󰰩,  󰫦  󰲒   󰫽󰫳 󰫼󰫳 󰱮   , 󰫽 󰱇 󰫦󰫦    󰫽󰫳 󰲐   󰰉 . 󰫳 󰬎󰫦󰫽  󰱳󰫾󰰩  󰬬  󰬋   . 󰱚 󰭈  ,  ,  ,     󰫤     󰫽󰫳   󰫦  .      󰰉, 󰱳󰫾󰰩    󰫽  󰰍󰫳 󰲆󰰎 󰫤 󰰗󰲑󰭅 󰫼  .   :   󰰗󰬀 󰬴 󰱳󰫾󰰩 󰫦 󰰍󰫳 󰬉󰲒  󰬆 󰭈 . , ,      󰰗  󰫽󰫳 󰫤 󰲑󰰏 󰫵  .-󰲐   󰱳󰫾󰰩 󰫽  󰬉 󰫼  󰱍-󰰌 󰬎  󰫼    󰲗󰫦 -󰲐  󰲗󰫦  󰱳󰫾󰰩 󰲆  󰲐 ,  󰰉 (outline) 󰲕  󰫦 󰲐󰫳 (paragraph)  󰫼  .  󰱳󰫾󰰩  󰰈     󰫽󰫳 󰬉    . ChatGPT OpenAI 󰱨   ChatGPT   󰱇  (conversational) AI  .       󰭈     󰭈󰫳 󰭈󰲅 󰰌  . Google Gemini (󰰏 Bard) Google 󰱨   Gemini   󰭈 AI      ,  ,  󰭈󰫳 󰫦 󰬶    󰫦 󰭈󰲅 󰰌  󰫯 󰰩󰬀  .  Google 󰫳 󰱿 󰫳  󰫦 . 󰱿  󰬄  󰱿  󰬄󰫳  󰬉  󰰌   . -󰲐 󰱿   󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳  󰫼  󰰈󰬎 󰫼  , 󰫵 󰫽   󰱿   . Grammarly   󰬶󰫼  󰬇 (writing assistant)    󰱿, 󰬄, 󰬁, 󰬎󰲆    󰫦   󰫼  .   󰭊 󰬎, 󰬎 󰁰   󰲒󰫦 󰬆 󰬄 . : Ginger Software Ginger Software   󰱿  󰬄     󰬉  󰭃  󰫽 󰫼  .  󰫮 󰰘 (sentence rephrasing)   (translation)  󰬍󰱘  . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 25      󰱳󰫾󰰩  󰱚  󰲕    . -󰲐   󰱚  󰫤󰱺  󰰍   󰰉 , 󰫵 󰱳󰫾󰰩    󰫽 󰰍 󰱯  󰫼  . QuillBot QuillBot   AI-󰲐      󰬁 󰫼 (paraphrasing),   󰫼  󰱿 󰫼  .  󰱳󰫾󰰩   󰫼 󰲕 󰱚  󰫤 󰫼 󰱇 . SummarizeBot SummarizeBot   AI-󰲐    , , 󰲕    󰬋 󰬉   .  󰱚 󰭈    󰫦󰫤 󰲄 󰫼  . : 󰬀 SummarizeBot 󰬎󰭃  󰬆 󰬄 ,  󰫽 󰫦  󰁰󰬂  󰬂󰫦󰬀   . 󰫽   󰫤 󰭈 󰫼 󰫽   󰫽 󰰍 . -󰲐 󰫽  󰫼  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳   󰬉 󰫽   󰫼  , 󰫵  󰫽  󰰉    󰬶  󰰉 . Turnitin Turnitin    󰫽  󰫼  󰫤 󰭈    󰫤 󰬎󰬀 󰱚 󰭈  .  󰱳󰫾󰰩󰫳   󰱚  󰰉 󰫽    󰬎  󰭈 . Grammarly Grammarly 󰬀 󰫽   󰬍󰱘  󰲆 ,   󰲈  󰫤   󰰉 󰬉  󰫽  .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳   󰫼  󰫰󰲐󰫽 󰫿 󰫼  . 󰫦  󰬶 󰱿󰬎    󰫰 󰫦   󰬶 (bibliography)        . -󰲐  󰱳󰫾󰰩 󰬊 󰰎󰬀 (APA, MLA, Chicago 󰫽) 󰫦  󰬶 󰬎  󰫼  , 󰫵 󰫽    󰫽  . Zotero Zotero   󰬉, 󰱇-󰲌 (open-source) 󰫦 󰱿󰬎 (reference manager)     󰱳󰫾󰰩 󰫦  󰫼, 󰱿󰬎 󰫼, 󰫿 󰫼  󰬶  󰫼  . 󰱿󰬎  󰫤  󰫦 (academic social network) .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳   󰭊 󰱿󰬎 󰫼,  󰲄 󰫼  󰫦  󰬶  󰫼  .  󰬅   󰫼 : 󰬎󰫦 󰫼 󰫦  󰱳󰫾󰰩󰫳 󰬅󰫳 󰱮󰬀 󰬴   , 󰫵 󰫼 󰭈󰲑󰬴  󰱇  󰭈 . 󰱇 󰬅  󰭈󰫽 󰱳󰫾󰫦 󰫼 󰱮  . -󰲐 󰬅   󰱳󰫾󰰩󰫳 󰭈 󰲄   󰫽󰫳 󰫼󰫳    󰲓 󰱇 󰬅   .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳 󰬅  󰫤 󰰗󰲑󰭅 󰫼  . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 26 Khan Academy   󰬉  󰫤 󰱿     󰬋 󰫮󰫦,  󰱿  󰱇 󰫤  󰭈 .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳 󰫼󰫳 󰭈 󰬅 󰬶 . 󰬎󰫦 󰬃󰫺󰫦  󰲑󰱅 󰲐 󰬃󰫺󰫦󰫤 -󰲐 󰬃󰫺󰫦  󰬎󰫦 .   󰱳󰫾󰰩󰫳 󰭈 󰲐 󰭈󰲅 󰫼  󰰌 󰫼   , 󰫵   󰭈 󰫤 . Anki   󰱇-󰲌 (open-source) 󰬃󰫦 󰭈󰬶   󰬎󰱇󰲒 󰫼 󰬎 󰲐 (spaced repetition) 󰭃  .  󰱳󰫾󰰩   󰫤 󰫼  󰫽  󰫼  . Quizlet    󰫤    󰱳󰫾󰰩 󰬃󰫺󰫦, 󰲑󰱅   󰬅   󰫼  󰫼  .  -󰲐 󰫤 󰱮   󰫵 󰱳󰫾󰰩  󰭈 󰫼   DALL-E  OpenAI 󰱨   AI     󰫦󰰉 󰬎  󰫽 󰭈  .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳 󰬉 󰬋󰫵 󰬎󰰉 󰫼  . Stable Diffusion Stable Diffusion   󰱇-󰲌 (open-source)  󰲛󰰩 (deep learning)     󰫦󰰉 󰭈  .  󰫽󰰩  󰰎󰬀  󰬀 󰭈 󰫦 󰫼  .    󰭈 -󰲐  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳   󰫼  󰭈 󰭈󰱺 󰫼  .   󰱳󰫾󰰩󰫳  , 󰫼    (body language)  󰲄 󰰉   󰫽 󰫼   .  󰫼 :     󰫳 󰲒    󰰍  . -󰲐  󰫼  󰱳󰫾󰰩   󰫼  󰭈  .  󰫤 -󰲐 󰫸 󰱳󰫾󰰩 󰬎 󰭈 (native speakers)  󰫼  . 󰱳󰰏  󰫸    󰫽 󰱿, 󰱍 (pronunciation)  󰬄󰬶 (vocabulary) 󰫼 󰭈  . Duolingo Max Duolingo Max  Duolingo 󰁰  󰭈 󰬍󰱘   AI 󰰉 󰱇 , 󰬎󰲆   󰬬   󰭈 .  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳  󰫼  󰲗󰫦  󰬉  󰫼  . 󰫦: Babbel Live  Babbel 󰫳  󰫤 󰬂󰫦     󰬋  󰫮 󰭈 , 󰫵 󰱳󰫾󰰩 󰬎 󰫤   󰱳󰫾󰰩   󰫼  . 󰲓  󰭃  󰲓 󰫦  󰲒  󰬆    󰰈󰬎  (debugging). -󰲐       󰫽 󰰈󰬎 󰫼   , 󰫵 󰱳󰫾󰰩      󰫦󰫤  .  󰬎󰲆 󰲐     󰭈󰬶󰫦   . -󰲐  󰲐  󰬎󰲆  , 󰫵 󰱳󰫾󰰩  󰫦    . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 27 󰱳󰫾󰰩󰫳  󰫰 :   󰫤    󰫰  󰱳󰫾󰰩 󰰍 󰱯 . -󰲐  󰱳󰫾󰰩 󰫽󰫳  󰫰  󰫼   󰱿󰬎 󰫼  󰰉 .  󰫰 󰫸 -󰲐 󰫸 󰱳󰫾󰰩      , 󰲓 󰲕   󰫰 󰬎 󰫦 󰫼 󰫤  󰭈 󰰉 .Woebot   AI-  󰫰    󰱉󰲐󰬋   (CBT) 󰭃  󰰉 󰫽󰰩 󰫽󰫳  󰱿󰬎 󰫼   󰫰 󰫼  . Replika   AI 󰭃 (AI companion)   󰫽󰰩  , 󰫽     󰫽󰫳  󰭈󰲑󰬴 󰫼  .  󰱇    󰫰  󰫤  󰭈   󰫽  :  󰬶 󰲆  󰫽  󰱳󰫾󰰩   :  :   󰬎 󰰉,  󰱳󰫾󰰩  , 󰫵   󰰍󰫳 󰫤 󰰩 󰫤 󰰗󰲑󰭅 󰰉 . 󰫦󰫤 :   ,   󰬅 󰭈󰲑󰬴  󰫦󰫤 , 󰫵     . 󰱇 󰫤:  󰱳󰫾󰰩󰫳 󰱇   󰫼󰫳   , 󰫵 󰫤  󰭈 . 󰲐 󰰌: ,    󰰌 󰫼   .   󰬄:        󰬄 󰬉  󰱳󰫾󰰩  󰫼󰫰 . 󰬁󰫦 󰫼 󰱮:  󰲐 󰫼󰫳 󰱮󰰎    󰱳󰫾󰰩   󰫦 󰰩 󰫼 󰭈󰫽 . 󰫽󰲂 : 󰬋 󰱳󰰏  󰫳  󰫽   󰭈 󰫦 , 󰬋 󰫽 󰫽󰲂  󰬍󰫦 ,  󰫽  󰫳 󰱳󰫾󰰩   󰰗 .  󰱳󰫾󰰩 , , 󰬅 , ,    󰲓 󰫯  󰫤 󰰩󰬀  .   󰫰    󰰉, 󰱳󰰏 󰫽 󰫤  󰰉 ,   󰰉    󰭈  .  󰭃󰫥󰫳 , 󰱳󰰏 󰫽󰫳 󰫦 󰫤󰰩    󰬍 󰬋 󰬎  󰰉 . 󰫦 1. 󰲘󰫦󰲑 󰬁 2025++ -  󰲑  - 󰲑 󰭈 –    ,18  2025 2. 󰲘󰫦󰲑 󰬁 - 󰫳  - 󰭑 󰬄󰬁, 󰫼󰲂  – 1  2021 3. Russell, S. & Norvig, P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach. Pearson. 4. Stuart J. (2018). Artificial Intelligence Basics. Apress Publication. 5. Marr, Bernard (2020). Artificial Intelligence in Practice. Wiley Publications.